Get documents about "waarnemen_selena
Shared by: keralaguest
-
Stats
- views:
- 7
- posted:
- 12/15/2011
- language:
- Dutch
- pages:
- 16
Document Sample
Waarnemen
Selena 8
De herfst was maar een de Lynx en de Kleine Leeuw geleidelijke veranderingen,...).
povere waarnemingsperiode. naar de Leeuw. Dit zijn relatief Professionele astronomen
Als het eens helder was, viel onbekende sterrenbeelden die hebben te weinig tijd om over
dat steeds heel ongelegen (in nu een kans krijgen om eens een lange periode
de examens bijvoorbeeld). beter gekend te zijn. planeetwaarneming te doen,
Toen het dan de tweede week Het zou teveel plaats dat wordt overgelaten aan
van de kerstvakantie innemen om de gedetailleerde amateurs, zoals jij en ik.
uitdraaide op kontinu heldere zoekkaarten in Selena af te Descartes is erg actief wat
nachten, werd daar dik van beelden. Ook al omdat de betreft planeetwaarneming.
profiteerd. De volgende pagina verantwoordelijke voor Wij werken nauw tezamen met
bewijst dit. Maar eerst dit: komeetwaarneming in onze de VVS werkgroepleider Mark
onmiddellijke omgeving Bosselaers. Ik vond het
Komeet Schaumasse vertoeft, nl. Seppe Canonaco. daarom aangepast de recente
Via je hem of door iemand van planeetwaarnemingen eens te
Op 30 november 1911 ont- Descartes vast te klampen, tonen.
dekte te Nice, Frankrijk kan je gemakkelijk aan die Rond deze tijd is vooral de
Schaumasse een komeet. De kaarten komen. planeet Mars goed zichtbaar.
komeet was periodisch met Een bekende eigenschap Hij bereikte echter maar een
een periode van ongeveer 8,2 van een komeet is diens maximale schijnbare diameter
jaar. De komeet werd op 25 wazigheid. Ze wordt bepaald van hooguit 15 boogseconden.
september 1992 herontdekt met een DC-schaal (degree of Wij waren dan ook erg verrast
door de Japanner Tsutomu- condensation) van nul tot tien. toen bleek dat we veel konden
Seki m.b.v. een 60-cm nul is puntvormig en tien totale zien op Mars. Je zal zien dat
telescoop. Het leuke aan deze wazigheid. Deze twee extrema alle waarnemingen gemaakt
komeet is dat ze zeer hoog komen in de praktijk niet voor. zijn van eenzelfde gedeelte
aan de hemel verschijnt. Ze Ik hoop dat je eens op een van het Marsoppervlak. Dit is
komt binnen 5 van het zenit heldere avond de komeet op- geen toeval. Mars beweegt
(hoogste punt aan de hemel). speurt. Verricht dan een waar- met een periode van 24h35m
Ze is dan ook over ettelijke neming en geef die ook af. De rond zijn as (net iets langer
maanden goed te volgen. wetenschappelijke wereld dan de aarde). Bepaalde
Komeet Schaumasse is ook dankt bij voorbaat. gebieden hebben daardoor
van redelijke helderheid. Men een waarnemingsvenster van
schat dat ze in begin maart Mars enkele weken. Nu, de waar-
magnitude +7 zal bereiken. nemingen zijn gemaakt in
Recente waarnemingen van Waar ook al bij voorbaat dezelfde periode, nl. de week
de helderheid van de komeet bedankt wordt, is bij voor nieuwjaar. De seeing was
doen vermoeden dat dit wat te planeetwaarnemingen. Als een toen fenomenaal (en ook de
optimistisch geschat is. ruimtesonde een planeet vrieskoude).
Desalniettemin is deze komeet bezoekt, bezorgt dat de Het gebied dat we waarna-
een ideaal waarne- mensheid een schat aan infor- men, bestreek het Martiaanse
mingsobjekt. Het is dan ook matie over de planeet maar de lengteinterval van 270 tot 80.
mijn bedoeling om jullie sonde vertoeft maar een Het toeval wil dat in deze zone
daarvoor op te trommelen. geringe periode bij de planeet. de bekendste en mooiste
Schaumasse beweegt van Waarnemingen vanop aarde strukturen te zien zijn. Syrtis
het sterrenbeeld de Stier over gedurende een lange periode, Major (de grote baai) is de
Perseus naar de Voerman geeft informatie die een sonde meest prominente struktuur.
waar ze in oppositie komt. nooit te weten kan komen Ze vertoonde een duidelijke
Daarna verplaatst ze zich via (seizoensinvloeden, niet een driehoekige vorm
zoals in 1988 gezien werd Cuppens) rechts: ω355,7 (Wouter
(daar speelt ook ervaring een '
Krznaric).
rol in). Er waren enkele lich-
tere stroken en donkere Afbeelding 4.links: ω 355,7 (Koen
vlekjes in te zien. Wat Goossens) midden: ω xxx,x (Bert
onmiddellijk opviel was de Timmers) rechts: ω 71,5 (Frank
geheldheid van de Marsbol. Daerden).
We keken nu, in tegenstelling
tot de vorige opposities, naar
de noordpool waardoor vele
nieuwe strukturen zichtbaar
werden. Hellas, een heldere
ronde 'kuip' was nog net
gedeeltelijk aan de zuidrand te
zien.
De struktuur die onze
harten stal, was Sabaeus en
het aanliggende Sinus
Meridianis (het Greenwich van
Mars). Ze vormen tezamen
een donkere sigaarvormige
zone. Opvallend was dat de
'tanden' in Sinus Meridianis,is
goed zichtbaar waren.
Margeritifer Sinus en de
daarop volgende strukturen
gaf een chaotische beeld van
vlekjes en stroken. Aan het
noordelijk halfrond viel vooral
de twee rijen vlekken
('kanalen') op die parallel via
een omweg Syrtis Major met
Margeritifer Sinus en Mare Aci-
dalium verbonden. Mare
Acidalium vertoonde veel
struktuur die overeenkwam
met de kaart. Het navolgende,
heldere Tempe werd vaak
opgemerkt. Nog een konstante
was de heldere noordpoolkap
die afgebakend wordt door
een donkere band.
Erwin Verwichte.
Afbeelding 1.De DC-schaal.
Afbeelding 2.Hoogtediagram van
P/Schaumasse 1992x (zon staat 17
onder de horizon).
Afbeelding 3.links: ω 319,1 (Erwin
Verwichte) midden: ω 343 (Wim
Waarnemen
Selena 10
Het hoeft, denk ik, niet nuttig om eens te overlopen telescoop ziet. Probeer niet
meer gezegd te worden dat hoe waarnemingen correct het hele sjabloon te vullen met
Descartes in recente jaren een bewerkt moeten worden. dit stukje. Dan vernietig je de
reputatie heeft opgebouwd wat mogelijkheid om groottemetin-
betreft planeetwaarnemen. We Formulier gen te doen.
werken al twee jaren samen Let op
met Mark Bosselaers, de Een waarneming is oriëntatieaanduidingen op het
leider van de V.V.S. werkgroep absoluut niets waard als formulier. Meestal staat aan de
Planeten. Op 27 februari l.l. enkele gegevens mankeren. bovenzijde het zuiden
hebben we tezamen al de En manier om dit te voor- aangegeven. Teken dan ook
eerste Planetendag gehouden, komen, is om een passend zo dat het zuiden inderdaad
dat trouwens een succes ge- waarnemingsformulier te naar boven is. Je bepaalt het
noemd mag worden. gebruiken waar voor alle zuiden door alleen de
Omdat Mark veel te veel belangrijke gegevens plaats declinatieas van je kijker te
werk heeft, hebben we open gelaten is. Een bewegen. Duw je telescoop
toegezegd mee te helpen. beginnend waarnemer doet er richting zuiden. De richting
Frank verwerkt de best aan zo vlug mogelijk een waar de sterren in beeld
Marswaarnemingen en ik die waarnemingsformulier te komen, is het zuiden.
van Saturnus. bezorgen en deze dan ook te Vergeet vooral niet het
Wat ook duidelijk is dat de gebruiken. Formulieren kan je westen aan te duiden, of in het
Belgische planeetwaarnemers bij mij altijd verkrijgen. Goed geval van planeetwaarneming
niet hoeven onder te doen ingeoefende waarnemers de preceding side (kant waar
voor zijn buitenlandse gebruiken vaak eigen de planeet naartoe draait). Je
collega's. In het formulieren die ze op zichzelf vindt deze richting, door te
januarinummer van Sky & hebben afgestemd. kijken in welke richting het
Telescope stonden Guiseppe Alle formulieren hebben objekt beweegt, als je niets
Canonaco en Frans Van Loo eenzelfde, algemene opbouw. doet (geen motoraandrijving).
van de sterrenwacht vermeld De grootste plaats wordt Let verdomd op met
omwille van hun waardevolle ingenomen door de zenitprisma's. Gebruik ze liefst
Marswaarnemingen. Proficiat! waarneming zelf. Op een niet. Mocht je het toch doen,
eventueel voorgetekent duidt dan goed aan dat je een
Waarnemen sjabloon wordt de waarneming zenitprisma gebruikt hebt.
verricht. Het is belangrijk het Zorg ervoor dat op je tekening
Als je door een telescoop sjabloon ook juist te gebruiken. het zuiden en westen
naar de hemel kijkt, komt vaak Bij een rond sjabloon dat voor aangeduid zijn.
de drang op om dat stukje het tekenen van een beeldveld De afmetingen van het sja-
hemel vast te houden voor de gebruikt wordt (deep-sky, bloon zijn essentieel. Het is
eeuwigheid. Sommigen doen kometen,...) moet het daarom best steeds het
dat d.m.v. fotografie, anderen beeldveld wat je door de teles- officiele formulier te gebruiken
tekenen of beschrijven wat ze coop ziet, overgebracht en altijd van hetzelfde
zien. Maar het is frustrerend worden op het sjabloon, niet exemplaar copies te maken.
als later blijkt dat wat je alleen een klein stuk. Teken de Copies van copies hebben de
getekent heb niet klopt, of dat sterren in t.o.v. de rand van het neiging een tikkel afwijkende
je iets vergeten bent, of dat sjabloon zoals het staat t.o.v. afmetingen te hebben.
niemand anders je de rand van je beeld. Mocht je Het invullen van de
waarneming niet kan maar een stuk van een gegevens op het formulier
ontraadselen, laat staan ze beeldveld intekenen, teken moeten liefst zo vlug mogelijk
waarderen. Het is daarom dan dat in zoals je door de gebeuren. Mocht je het tijdens
het waarnemen nog niet contourtekening. Teken deze
gedaan hebben, doe het dan tekening binnen nauwlettend Erwin Verwichte
tijdens het opwarmen binnen. over op een ander formulier.
De volgende gegevens mogen Vaak wordt naast een Afbeelding 5.Het correct intekenen van
absoluut niet ontbreken: afgewerkte tekening ook de een beeldveld.
objekt contourtekening geplaatst om
datum (let op met na-midder- alle verwarring te bannen. Afbeelding 6.Jupiter, Guy Swennen,
nacht) Er zijn twee mogelijkheden 12/03/93, Refr. 76mm f910mm,
105x, geelfilter.
tijd (U.T.) in uur en minuten om een afgewerkte tekening
(beter begin-en eindtijd). voor te stellen. Ten eerste kan Afbeelding 7.Jupiter, Koen Goossens,
kijker (type, diameter, brand- je een potloodtekening maken. 02/04/93, Newt. 111mm f1000mm,
puntsafstand) Gebruik hiervoor verschillende 166x.
vergroting soorten potloden. Een vet
zenitprisma potlood voor de donkere Afbeelding 8.Venus, Frank Daerden,
weersomstandigheden gebieden en een licht potlood 08/01/93, Newt. 250mm f1450mm,
241x.
(seeing en transparantie) voor de helder. Begin eerst de
Daarnaast zijn er nog bijko- helder gebieden in te tekenen. Afbeelding 9.Venus, Erwin Verwichte,
mende gegevens die je later Een tweede mogelijkheid is 24/02/93, Newt. 150mm f1000mm,
kan opzoeken of berekenen. een puntjestekening. De 111x.
Een goede tip: teken en verschillende helderheden
schrijf tijdens het waarnemen worden weergegeven door
verzorgd en duidelijk. Het komt een dichtheid van puntjes.
al te vaak voor dat na het Welke mogelijkheid je kiest,
waarnemen je aan je eigen maakt niet uit. Kies die
waarneming niet meer uit kunt. methode die je het best ligt.
Overloop aan het eind van een Beide hebben hun voordelen
waarneming best eens het en nadelen. Een pot-
geheel. Kijk na of je alles kunt loodtekening is realistisch en
lezen en dat je niets bent kan redelijk vlug gemaakt wor-
vergeten. Nooit te overhaast den. Het is wel moeilijk ze te
stoppen! copiëren. Puntjestekeningen
zijn weliswaar goed te
Tekenen copiëren, maar erg tijdrovend
te maken. Een tip: bekijk veel
Het intekenen is het cruciale waarnemingen van anderen
punt van heel je waarneming. om te vergelijken.
Een slordige, onduidelijke Belangrijk is niets te
tekening (ook al heeft deze tekenen wat er niet was, of
veel informatieinhoud) zal niet niets dat op het orgineel er
bekeken worden. Aan de anders uitzag. Mocht je
andere kant moet het ook twijfelen of je tekening
geen kunstwerk worden. Het is onduidelijk, is het aangeraden
de bedoeling éénduidige, kommentaar bij de tekening te
wetenschappelijk bruikbare schrijven. Desnoods duidt je
informatie te tonen. met pijlen aan welk gebied je
De tekening die je achter bedoelt.
de telescoop maakt, mag niet Sterren worden meestal
ingekleurd zijn. Dat sticht weergegeven als zwarte cir-
enkel verwarring. Het best is keltjes waarbij de grootte van
de helderheid van de vlakjes de cirkel de helderheid geeft
aan te duiden met cijfertjes (0 (grote cirkel: helder ster). Een
donker 10 helder duidelijk verschil tussen de
bijvoorbeeld). Dit is een groottes van de sterren geeft
de tekening een mooi uiterlijk.
Waarnemen
Selena 11
De zomerhemel biedt een vertrekken. Enkele graden tussen γ Lyrae en β Cygni. Er
deep-sky waarnemer de aller- naar het oosten (naar rechts in zijn twee mogelijkheden om
meeste mogelijkheden om omgekeerd beeld) wacht ons M56 te vinden: oftewel tussen
1 2
talrijke heldere objekten te het eerste objekt op: ε en ε . de twee sterren mikken en
bekijken. Ideaal om eens te Dit is een wijde dubbelster van maar wat zoeken, of star-
genieten van de hemelpracht magnitude 5 die een hopping. We zullen het laatste
of om de eerste stappen te gemakkelijke prooi is voor een doen. Vooraleer te beginnen,
zetten in het waarnemen. verrekijker. In de telescoop kijk eens even naar de kaart.
met grotere vergroting blijkt Welke route zou je nemen? Mij
Laten we eens een rondritje
elke komponent zelf ook nog lijkt het best te vertrekken
maken langsheen zomerse at-
eens dubbel te zijn. De vanaf λ in rechte lijn naar 19
tracties. onderlinge afstand bedraagt bij Lyrae, om vervolgens bij de
De hemel wordt de twee zowat 2,5". ster nabij M56 te belanden.
gedomineerd door drie heldere De heldere sterren onder Om een idee te hebben
sterren die de zomerdriehoek Wega vormen een hoeveel beeldvelden de
vormen: Deneb (de Zwaan), parallellogram. Tussen de sterren uit elkander liggen,
Wega (de Lier) en Altaïr (de onderste twee verschuilt zich vergelijk je best eerst eens de
Arend). Met behulp van deze een klein juweeltje: de afstand tussen λ en γ in je te-
drie sterren is het relatief Ringnevel (M57). Voor iemand lescoop met de afstand op de
eenvoudig ieder gewenst punt die ze nog nooit met een tele- kaart.
aan de hemelkoepel te vinden. scoop gevonden heeft, wordt M56 is een klein, korrelig
De objekten die ik zal dit wel even wennen. Maar bolneveltje dat niet zo
bespreken, zijn met een kleine moeite wordt beloond. Het spectaculair is als M13 of M92
telescoop allemaal te zien. Ik beste is te vertrekken van β in Hercules maar toch zeer
zal ook bespreken wat men Lyrae. Als deze in een kleine mooi is omdat ze in een
van het verrekijkerbeeld moet vergroting onder aan de sterrenrijk gebied ligt. Het is
verwachten. beeldrand staat, moet de erg te betwijfelen of dit objekt
Ringnevel bovenaan in beeld in een verrekijker zichtbaar zal
De Lier te zien zijn. M57 is een klein, zijn. Mocht je ze toch zien, ver-
grijs, ovaalvormig vlekje. In wittig me dan.
Richt de telescoop naar de een grotere vergroting wordt
blauwwit heldere fonkel Wega. de donkere opening in de Vos en Pijl
Dit is het uitstekende moment nevel duidelijk zichtbaar. De
om de zoeker af te stellen. Zet Ringnevel is een planetaire
Vanuit M56 is het niet meer
Wega in het midden van het nevel, de restant van een
ver naar de heldere ster β
beeldveld van de kijker. novaexplosie. De centrale ster
Cygni, oftewel Albireo. Deze
Vervolgens stel je Wega in het is niet zichtbaar. Dit objekt is
ster vormt het hoofd van het
midden van de kruisdraad van niet zichtbaar in een
sterrenbeeld de Zwaan. Het is
de zoeker. Om eens te verrekijker.
een prachtige dubbelster. De
controleren zou je de kijker Voor ons volgende objekt
beide leden zijn van
een even verdraaien om dan gaan we gretig gebruik maken
respectievelijk derde en vijfde
met behulp van de zoeker van de sterrenatlas: het wapen
magnitude. Het systeem is
Wega opnieuw in beeld te van elke stersoldaat. Richt de
vooral zo mooi omwille van het
verkrijgen. kijker op de onderste ster van
kleurcontrast tussen de gele
Heb je een oculair met het parallellogram: γ Lyrae.
en de blauwe ster. In een
kleine vergroting op je kijker Het objekt dat we zoeken, is
telescoop is dit mooi te
steken? O.K., dan kunnen we de bolvormige sterrenhoop
genieten, terwijl de dubbelster
M56. Ze ligt halverwege
in een verrekijker zichtbaar is, grote en majestueuze heb ik in de vorige Selena
mits het beeld zeer stabiel te planetaire nevel M27: de uitgelegd. Profiteer van de
houden: op statiefje zetten of Halternevel. Een verrekijker vakantie om de dieptes van
op je ellebogen steunen. toont een rechthoekig vlekje. het heelal te doorgronden.
Een leuk tussendoortje is Bij een vergroting van om de Toon me vooral je resultaten.
een uitstapje naar α 100x toont de nevel zich van
Vulpeculae. Deze zijn beste zijde. Ze vult dan Erwin Verwichte
'mosterdkleurige' ster ligt vijf haast het volledige beeldveld.
graden ten zuiden van Albireo. Afbeelding 10.M27, 03/08/92, Newton
Voor de verdere De Zwaan f1000 150, 100x.
verkenning van deze streek
gaan we uit van het Afbeelding 11.Sky Atlas.
Als je nog niet genoeg
sterrenbeeld de Pijl. De hel-
hebt, kunnen we ons wagen
derste sterren van dit sterren-
aan de gevulde schotel die de
beeld vormen een pijl die in
Zwaan ons biedt. Als
oostelijke richting wijst. Ze past
uitvalsbasis is γ Cygni
net in het beeldveld van een
buitengewoon goed geschikt.
verrekijker. Tussen γ en ζ
Deze ster vormt het centrum
Sagittae vertoeft de weinig
van de kruisvorm die de
spectaculaire bolvormige
Zwaan vertoont. Al één graad
sterrenhoop M71. Het is pas in
ten noorden van deze ster ligt
kijkers vanaf 20 cm dat deze
de eerste sterrenhoop: NGC
sterrenhoop tot zijn volle recht
6910. Het is een langwerpig
komt. Richt de telescoop op
gevormd hoopje. Interessanter
het paar α-β Sagittae. Vergelijk
is de vierkante hoop M29 twee
wederom de onderlinge
graden ten zuiden van γ Cygni.
afstand in het beeldveld met
Het verrekijkerbeeld toont een
de afstand op de kaart.
wazig neveltje. Tussen γ Cygni
Langsheen de richting van het
en η Cygni krioelt het van
paar komen we (naar onder in
open sterrenhopen. Het is een
omgekeerd beeld) bij 9
erg sterrenrijk gebied. De
Vulpeculae terecht. Twee
verrekijker is hier
graden verder ligt de mooie
onontbeerlijk.
losse open sterrenhoop
Een boeiende open
Cr399, beter bekend als
sterrenhoop is NGC 6866 die
Brocchi's cluster. Brocchi is de
in de driehoek α-γ-δ Cygni ligt.
tekenaar van de A.A.V.S.O.
Het vereist redelijk wat werk
omgevingskaarten voor
om via star-hopping er te
variabele sterren. De
geraken. Het loont echter zeer
sterrenhoop beslaat een
de moeite. Deze hoop is
gebied van 1,5 aan de hemel.
verrassend compact. Het is
De spreiding van de sterren
een persoonlijke aanrader.
geeft de hoop de bekende
roepnaam 'omgekeerde
kleerhanger'. Deze hoop is erg Slotbemerking
aan te raden om met de
verrekijker te bekijken. Deze objekten zijn slechts
Voor het volgende objekt in een kleine fractie van de
het Vosje keren we terug naar wonders die de
buur de Pijl. Dit maal zomersterrenhemel te bieden
vertrekken we vanuit het punt hebben. Ze zijn een begin
van de pijl: γ Sagittae. Na vijf naar het ontdekken van de
graden in noordelijke richting pracht van de sterrenhemel.
te bewegen, stoot je op de Hoe je tekening moet maken,
Waarnemen
Selena 12
Volgens het wiskundige gecatalogiseerd en de zwakke gaat nu de planetoïde
regeltje van Titius en Bode planetoïden worden op een minstens drie maal
moest tussen de baan van systematische 'sleepnet'- waarnemen om hieruit een
Mars en Jupiter nog een methode via fotografie opge- voorlopige baan te berekenen.
planeet aanwezig zijn. Een speurd. De Belg Els is daar Uit de gegevens van verloren
werkkring werd opgestart om zeer in bedrijvig. In het zelf voorwerpen probeert men
op systematische wijze jacht ontdekken van planetoïden zie tezamen met jouw waarne-
te maken naar de nieuwe ik geen heil tenzij je beschikt mingen een passend object te
planeet. Intussen werkt de over professionele apparatuur, vinden dat jouw kandidaat zou
nieuwe directeur van de veel geld en geduld of enorm kunnen zijn, waarbij men nooit
sterrenwacht van Palermo, veel geluk. zeker kan zeggen of jouw
Guiseppe Piazzi aan zijn Veel nuttig werk kan echter object misschien niet gewoon
stercatalogus. Op nieuw- gedaan worden in het een heel nieuwe planetoïde is.
jaarsnacht 1801, terwijl herontdekken van planetoïden. Je ziet dat het een heel puz-
iedereen aan het vieren is, Er zijn heel veel planetoïden zelwerk is.
ontdekt hij de eerste waarvan de baan heel slecht
planetoïde. Het viel hem op gekend is. Om een baan goed Praktisch
dat het lichtpuntje langzaam te kennen heeft men minstens
doorheen het sterrenveld drie waarnemingen nodig. In
Wijzelf kunnen als sport
voortbewoog. De planetoïde de meeste gevallen is dat niet
eens een gekend en helder
kreeg de naam Ceres en aanwezig.
planetoïde opzoeken en deze
nadien kreeg hij er nog Hoe gaan we dan te werk?
nauwkeurig enkele dagen na
duizenden broertjes bij. We bezorgen ons de
elkander bekijken. We zien
gegevens van die verloren
mooi hoe ze van plaats
Planetoiden voorwerpen inclusief de
verandert. Het is zelfs mogelijk
gegevens van de gekende
eens uit gemeten posities een
Planetoïden zijn planetoïden. Ze zijn bij de
baan op te stellen die we dan
brokstukken bestaande uit V.V.S wel te vinden. Vervol-
vergelijken met de gekende
ijzer of gesteente. De grootste gens wordt gewoon syste-
baan. Ik stel de planetoïde
planetoïde is Ceres met een matisch de hemel afgespeurd
Ceres voor. Ze bereikt een
diameter van 1003 km. door elke nacht een stukje
helderheid van 7,4 bij
Nu werpt zich natuurlijk hemel in stukjes te foto-
oppositie. Ceres bevindt zich
automatisch de vraag op wat graferen of visueel te bekijken.
dan in het sterrenbeeld de
we nu als waarnemers aan Na verloop van tijd herhaalt
Walvis. Gebruik het bijge-
planetoïden hebben? Het men dit. Als er een lichtpuntje
voegde hulpkaartje.
antwoord is: meer dan je zou van plaats verschoven is,
vermoeden. wordt er gewerkt. Men kijkt na
of men niet toevallig een al Veranderlijken
gekende planetoïde aan de
Op ontdekking haak heeft. is dat niet zo, dan De schijnbare helderheid
gaat men na of het geen van planetoïden blijft zeker
In de tijd na Piazzi kon komeet is, en als die niet niet constant. Net zoals de
iedereen die een klein tele- gekend is, moet men dat zo planeten, draaien ook de
scoopje had op planetoïden- vlug mogelijk doorgeven want planetoïden rond hun eigen
jacht gaan. Goldschmidt was er is meer roem te oogsten bij as. Daardoor wordt de aarde
al over de vijftig toen hij nog 14 het ontdekken van een komeet steeds een wisselende zijde
planetoden ontdekte. dan van een planetoïde. getoond. Als de planetoïde nu
Tegenwoordig is dat niet Als het geen komeet is, aan één zijde een donker
meer zo gemakkelijk. Alle wordt het nu moeilijk. Men oppervlak heeft en aan het
heldere objecten zijn al
ander een helder, dan zal de zonnestelsel net in de heb ik jullie een nieuw deurtje
helderheid sterk gaan kijkrichting van een ster staat. op een kier gezet.
verschillen, net zoals bij de Vanuit ons zicht staat ze er
Saturnusmaan Japetus, die dus voor. Dat hemellichaam Erwin Verwichte
zijn naam te verdanken heeft kan de maan, een planeet,
aan zijn helderheidsvariaties. een komeet of een planetoïde Afbeelding 12.De weg van Ceres in
het najaar van 1993 (J. Meeus).
Een andere oorzaak van zijn.
helderheidsvariaties is de In de wereld houden Afbeelding 13.Omwille van de rotatie
onregelmatige vorm van een mensen zich ermee bezig om van de onregelmatige planetoïde is de
helderheid variabel.
planetoïde. Ze zien er vaak uit zulke sterbedekkingen te
als mislukte aardappelen. De voorspellen. Men berekent op Afbeelding 14.Planetoïde 22 Kalliope.
helderheid van een planetoïde welk deel van de aarde men
wordt bepaald door de grootte precies de bedekking kan zien.
van het oppervlak dat we Deze boodschap wordt de
vanaf de aarde kunnen zien. hele wereld rond gestuurd,
Neem een planetoïde met tezamen met een sterrenkaart
een sigaarvorm. Als de spits waar de ster op staat
van de sigaar naar de aarde aangegeven. Mensen gaan
gericht staat, zien we maar dan langsheen deze lijn staan.
een klein oppervlakje. De Ze meten het exacte tijdstip
helderheid van de planetoïde dat de ster achter de
is klein. Als we langszij de planetoïde gaat (de ster 'dooft'
sigaar kijken, zien we een uit) en het tijdstip dat ze terug
groot oppervlak. De helderheid te voorschijn komt.
is groot. Bovendien plaatst men ook
De doelbewust mensen op
helderheidsvariaties zijn vaak plekken die van deze lijn
in de orde van tiende mag- afwijken. Die mensen zien dan
nitudes. Uit de periode van de maar een klein stukje van de
variaties haalt men de planetoïde de ster bedekken,
rotatieperiode van de of helemaal niet. Door al de
planetoïde. Deze techniek gemeten tijdstippen van die
wordt ook toegepast bij plaatsen bijelkaar te brengen,
kometen. Zo heeft men kan een profiel van de
kunnen aantonen dat de planetoïde opgesteld worden.
komeet van Halley om zijn
Op deze wijze kent men
eigen as draait.
ook onmiddellijk de diameter
van de planetoïde. Er zijn
Vorm echter zeer grote problemen.
De berekeningen zijn nooit
Planetoïden hebben
heel precies omdat de baan
onregelmatige vormen. Hoe
slecht gekend is of de positie
weten we dit eigenlijk ? Het
van de ster maar benaderd is.
wordt deels maar vermoed
De lijn van bedekking kan dus
omdat de maantjes van Mars,
gerust enkele honderden
die ingevangen planetoïden
kilometers afwijken. Men moet
zijn, er zo onregelmatig
wat geluk hebben. De Belgen
uitzien. Er is echter een
zijn er nog niet in geslaagd.
methode om vanaf de aarde
Wat onthouden we van dit
de vorm van een planetoïde te
artikel? Planetoïden zijn toch
bepalen. Deze methode heet
niet zo saai, maar je moet toch
sterbedekkingen. Een
wat uithoudingsvermogen en
sterbedekking is wanneer een
interesse hebben. Hiermee
hemellichaam uit het
Waarnemen
Selena 13
Jupiter is de reus onder de planeten met een de oostrand van het beeldveld
diameter van 142000 km. Dat is meer dan tien (daar waar de sterren in beeld
komen). Op die manier heb je
maal groter dan de aarde diameter. Maar dat is
meer tijd om te kijken.
zeker niet het enigste verschil met onze thuis- Jupiter geeft nu meer prijs.
planeet. Jupiter is een gasplaneet. Die naam is De planeet heeft een opval-
enigszins bedriegelijk. De bovenste lagen, het lend afgeplatte vorm. Dit is het
wolkendek, bestaan uit gas maar alles daaronder gevolg van de snelle rotatie
is een soort vloeistof. van de planeet. Deze bedraagt
gemiddeld zo'n kleine tien uur.
de vier grote manen van Het eerste zicht van de pla-
Het is veel moeilijker te begrij- Jupiter. In volgorde van neet is teleurstellend. Er is
pen hoe een gasplaneet in afstand tot de planeet zijn dit: 'niets' op te zien. Wees
elkaar steekt, omdat alles ten Io, Europa, Ganymedes en geduldig; de ogen hebben tijd
opzichte van elkaar beweegt. Callisto. Io heeft 80 minuten nodig om te wennen. Elke
Met andere woorden, men nodig voor één omwenteling keer dat je naar Jupiter kijkt,
krijgt nooit hetzelfde zicht van terwijl Callisto er 16 dagen ga je iets meer zien. Het
Jupiter te zien. Er zijn geen over doet. Elke avond zien we eerste wat zal opvallen, zijn
vaste oppervlaktedetails. De een andere stand van de evenwijdige, donkere strepen.
wetenschappers zijn er zeer in maantjes. Soms zie je maar De snelle rotatie sleurt de
geïnteresseerd om de be- drie (of nog minder) maantjes. wolken mee in zijn beweging.
wegingen in het wolkendek Een maantje bevindt zich dan Het wolkendek kent twee
dagelijks bij te houden, maar in de schaduw van Jupiter verschillende types van
ze hebben noch de tijd, noch (verduistering) of staat recht wolken: de donkere (banden)
het geld daarvoor. Daarom is achter (bedekking) of recht en de lichte wolken (zones).
het aan de amateur om deze voor (overgang) Jupiter. Deze Banden en zones wisselen
taak over te nemen. gebeurtenissen zien we niet zo zich steeds af. Ze hebben
duidelijk met een verrekijker. allemaal, via een slim
Een kennismaking Daarvoor is iets licht- uitgedokterd systeem, een
krachtigers nodig. kodering meegekregen (zie
Jupiter verschijnt aan de figuur 2).
hemel als een felle, geelwitte Een wereld Met de telescoop is het ook
schittering. Dit jaar vind je hem mogelijk de maantjes beter te
in het sterrenbeeld de Maagd. Als je voor het eerst naar bekijken. Soms kan het
Als je naar buiten gaat (in Jupiter kijkt, wordt één ding gebeuren dat een maan plots
tabel I staat vanaf welk uur), erg duidelijk. Het is verdomd weg is, of dat er plots één bij
zie je hem op een twintigtal vervelend. Je wil zo veel is. Dit is een bedekking, de
boven de horizon in het mogelijk van Jupiter zien. maan verdwijnt in (of komt
zuidoosten. Daarom gebruik je een grote tevoorschijn uit) de schaduw
Door een verrekijker geeft vergroting. Hierdoor is het van Jupiter. Tabel II geeft een
Jupiter een matter uitzicht. Al beeldveld van de telescoop zo lijstje van tijdstippen wanneer
vlug valt op dat het licht komt ingeëngd dat het Jupiter- dit zal
van een klein schijfje. Op eens beeldje voorbijzoeft, zodat je gebeuren. Voor oppositie (tij-
merk je kleine lichtpuntjes eigenlijk niets gezien hebt. dens oppositie staan zon en
dicht bij de planeet op. Was dit Daarom de wijze raad: als je Jupiter recht tegenover elkaar
nu een illusie? Steun je nog niet zoveel met de aan de hemel) zien we
ellebogen op een tafel of telescoop gewerkt hebt, begin meestal verschijningen en
plaats de verrekijker tegen een dan met een kleine vergroting. erna vooral verdwijningen.
muur. Op die wijze trilt het Na wat oefening kan je pro- Moeilijker om te zien
beeld minder. En warempel, beren uit te vergroten, maar als beginnend waarnemer is
de puntjes zijn echt. Het zijn een maanovergang. De maan
niet te veel. Plaats Jupiter aan
datum tijd maan type
8 maa 1h57 I 2
22 maa 23h30 III 1
23 maa 23h57 I 2
3 apr 22h25 II 2
8 apr 21h54 I 2
8 mei 21h07 I 1
Tabel II. Verduistering van manen (I: Io, II: Europa, III: Ganymedes, IV: Callisto). Type 1 is
een verdwijning, type 2 een verschijning.
h m s
beweegt dan voor de planeet- elkaar bewegen. Aan de rotatietijden zijn: 9 50 30
h m s
schijf heen. evenaar draait alles het snelst (systeem I) en 9 55 41 (sys-
omwille van de middel- teem II).
Wetenschappelijk puntsvliedende kracht (die Ik hoop dat dit verhaal je
voel je als je op een draaiend moge stimuleren om Jupiter dit
Er zijn zoveel waardevolle rad zit). jaar eens in het vizier te
dingen te verrichten in het Om alles een beetje bij te nemen. Alvast succes.
waarnemen van Jupiter. Zo is kunnen houden, heeft men
men geïnteresseerd in het afgesproken twee Erwin Verwichte
heel precies klokken van een rotatiesystemen ingevoerd.
verduistering van een maantje. Men heeft de gemiddelde Afbeelding 15.5 december 1993,
Het meeste werk valt echter te rotatietijd aan de evenaar als 4h55m, Newton D114mm f900mm,
doen bij het bijhouden van de systeem I en die van elders als 167x, Koen Goossens.
wolkenformaties op Jupiter. systeem II genomen. Het
Men merkte vlug dat er een berust dus helemaal op Afbeelding 16.De banden en zones
groot verschil bestaat in de afspraak. Een wolk op 30 van Jupiter.
bewegingssnelheid van systeem I betekent dat die
wolken dicht bij de evenaar en wolk op 30 ligt van een
wolken er verder van fictieve wolk die met een afge-
verwijderd. Omdat Jupiter niet sproken snelheid beweegt. Die
vast is, kan alles vrij t.o.v. per afspraak vastgelegde
Tabel I.Tijden vanaf wanneer je Jupiter kan
zien. De tijden zijn in U.T. (in wintertijd één
uur bij tellen, in zomertijd twee uur).
datum uur
10 feb 1h
2 maa 0h
22 maa 22h
11 apr 21h
1 mei 19h
Waarnemen
Selena 14
het blad getekend. Teken
De maan heeft op de zon na het meeste invloed vooral niet te klein. Let er ook
goed op dat de onderlinge
op de mensheid. Er zijn zelfs theorieën die stellen verhoudingen goed zijn want
dat er zonder de maan geen leven op aarde de rest van de tekening
mogelijk zou zijn. Sinds de vluchten van het baseert zich daarop.
Apolloprojekt is de aandacht voor de maan Vervolgens gebeurt het
alsmaar gedaald. Dat wil echter niet zeggen dat er vastleggen van de details. Ik
niets mee aan te vangen is. plaats dan het doelgebied aan
de oostzijde van het beeldveld
afzonderlijk heten. Ze hebben en laat het doorheen het
Iedereen heeft er de allemaal erg romantische beeldveld lopen. Ik let daarbij
pest aan als de maan vol is, namen gekregen zoals: zee heel goed op de details die ik
maar is dan weer overweldigd der wolken of zee der stilte. als volgende wil intekenen. Als
door het asgrauwe licht op de In de verrekijker kan je de ik tevreden ben, plaats ik ze
onverlichte zijde van de maan grootste kraters zien. Neem er op het papier, anders herhaal
wanneer die maar enkele een eenvoudige maankaart bij ik nogmaals de procedure.
dagen oud is. zodat jet kan nagaan welke Bega in godsnaam niet de
Twee type astronomen kraters te zien zijn. fout met de potlood te
voelen zich door de maan Het toffe werk begint met beginnen kleuren op de
aangetrokken: kunstenaars en een telescoop. Je krijgt het tekening. Achteraf weet je niet
timers. De eersten worden gevoel naar een andere meer wat je bedoelde. Het si
geboeid door de schoonheid wereld weggetoverd te zijn, tijd geworden om het artistieke
en diversiteit van het een dode wereld in een spel talent in te ruilen voor gezond
maanlandschap. Ze zetten van licht en schaduw. verstand. Om de helderhe-
dan ook alles in het werk om Oriënteren wordt een heden van de verschillende
deze te ontdekken en vast te voorzichtig tasten met een details vast te leggen wordt
leggen d.m.v. een tekening of degelijke kaart als gids. Na een tiendelige schaal
foto. De timers gebruiken een tijdje kom je een maan- ingevoerd. 0 is wit en 10 is
bedekkingen van sterren door streek tegen dat je mooi vindt. zwart. Daartussen gradeert de
de maan om betere gegevens De wens komt dan vlug op om helderheid van lichtgrijs tot
te hebben over de maanbaan het zicht, toch zeker voor een donkergrijs. Duidt eerst de
en de strukturen aan de stukje, voor de eeuwigheid details aan die ofwel wit, ofwel
maanrand. Beide types zullen vast te leggen. Er zijn twee zwart (schaduw) zijn. De
nu aan bod komen. opties: tekenen of andere strukturen kan je dan
fotograferen. Ik zelf weet van met deze vergelijken. Ik geef
Kunstenaars het laatste geen snars af zodat toe, in het begin wil dat niet zo
ik het maar over het tekenwerk lukken. Oefening baart kunst.
zal hebben. Als dat gedaan is,
De maan is vooral bekend
Elke beginnende ontbreken nog enkel de vitale
voor zijn mares en kraters.
waarnemer-tekenaar maakt de gegevens: datum, uurtijd (in
Sommigen onder ons kennen
fout om een te groot stuk van U.T.), kijkertype en vergroting.
die allemaal zo goed alsof het
de maan te willen intekenen. Vergeet vooral niet de naam
hun eigen buurt was. En ze
Waarschuwen heeft weinig van het getekende gebied, of
willen die buurt liefst tot in het
nut. Als je de les nog niet duidt het tenminste zo
kleinste detail kennen. het
geleerd hebt, zal de praktijk nauwkeurig aan op een kaart
voordeel van de maan is dat je
die je beslist nog leren. Eens mocht je de naam niet weten.
met het blote oog al veel kan
het doelgebied afgebakend is, Het is toch een beetje stom
zien. Probeer eens de donkere
kan het ruwe werk beginnen. dat je een mooie tekening van
mares in te tekenen. Zoek dan
De grote strukturen worden op een krater hebt, maar het
in een boekje op hoe ze
Tabel 1. Sterbedekkingen.
datum tijd naam magnitude ver. P h
18 mei 23h34,6m 19 Sex 5,9 1 88 9
18 jun 20h56,3m 68 Vir 5,6 1 91 23
21 jun 22h30,6m ω Oph 4,6 1 105 18
18 jul 20h41,0m ω1 Sco 4,1 1 69 18
18 jul 20h59,5m ω2 Sco 4,6 1 108 17
20 jul 22h32,9m μ Sgr 4,0 1 105 18
20 jul 23h30,3m 15 Sgr 5,4 1 43 16
Ver.: 1: verdwijning, 2: verschijning, P: positiehoek gemeten vanaf het noorden op de maan
richting oosten, h: hoogte boven horizon.
antwoord op de vraag welke nauwkeurig getimed te
het is, steeds verschuldigd worden. Het vergt dus enig
blijft. vakmanschap, waar ik hier niet
De volgende morgen dieper op in ga. In de bib van
gebeurt het afwerken. De de sterrenwacht ligt een
werktekening wordt prachtig en uitgebreid boek
overkalkeerd op een mooi, daarover.
ongekreukt blad. Haal hiervoor De timers zijn nog meer
verschillende types potloden genteresseerd in rakende
boven. De details worden vol- sterbedekkingen. De maan
gens de aangegeven nummer scheert dan net aan de ster
ingekleurd. De zwarte stukken voorbij. De ster wordt door het
kunnen eventueel met inkt profiel van de maanrand
opgevuld worden. Het
telkens als deze achter een
eindresultaat is natuurlijk
maanberg verdwijnt, bedekt.
afhankelijk van je artistieke
Dat spel van verdwijnen en
vaardigheden maar vergeet
nooit dat de nauwkeurigheid verschijnen wordt op de voet
waarmee de details gevolgd. Op die manier kan
ingetekend zijn, primeert. namelijk de vorm van de
strukturen op de rand beter
Timers bepaald worden. De volgende
gunstige rakende bedekking is
pas voor december. Bert zal je
Langsheen zijn pad aan de
in de 'Astronomische kalender'
hemel bedekt de maan heel
tijdig daarvan op de hoogte
wat sterren, heldere en zwak-
brengen.
ke. Mensen berekenen zulke
gebeurtenissen. Ze willen
Erwin Verwichte
weten wanneer de bedekking
begint en eindigt. Waar ergens Afbeelding 17.Theophilus, 20/08/89,
aan de rand de ster verdwijnt Newton 150 f1000, 111x.
en waar verschijnt ze terug? Is
Afbeelding 18.Een rakende
dat aan de verlichte of sterbedekking.
onverlichte zijde? In tabel 1
vind je er enkele tabelleert.
Zulke sterbedekkingen dienen
tot op de tiende sekonde
Waarnemen
Selena 15
Saturnus is zeker en haast in het vlak van de waar de ringen voor de
vast het allermooiste ecliptica (onze kijkrichting) planeet gaan, is een donkere
zodat we ze erg afgevlakt zien. band. Dat is de schaduw van
objekt aan de hemel, al
De scheiding van Cassini is de ringen op de planeet. Het is
zeg ik het zelf. Alhoewel erg moeilijk te zien en dan ook het opvallendste verschijnsel
de reus Jupiter volop in maar voor een heel klein op de planeet.
de belangstelling staat, gedeelte. Volgend jaar wordt Aan het noordelijke
mogen we niet vergeten het nog erger. Dan zullen de halfrond (onderste gedeelte in
dat zijn kleinere broer ringen verdwijnen. We kijken een omkerende kijker) is de
ook zijn opwachting recht op de zijkant van de noordequatoriale band te zien.
ringen. Omdat deze zeer dun Het is een donkere strook die
maakt.
is, zien we vanop aarde niets. het heldere evenaarsgebied
Descartes kent een traditie
Dit heet een ringvlakpassage. scheidt van de noordelijke
wat betreft planeetwaarnemen.
Alhoewel Saturnus niet meer pool.
De 'anciens' zijn allemaal
fotogeniek is, zal het een heel Ervaren waarnemers
toegewijde planeetaanbidders,
boeiende tijd voor rapporteren regelmatig
die het jongere publiek in hun
planeetwaarnemers worden. donkere en heldere vlekjes op
sleeptouw nemen.
de planeet. Ze zijn zeer
Saturnus is de afgelopen
Kenmerken moeilijk te zien. Er wordt dan
jaren gekend als zijnde een
ook hevig gediscussieerd of ze
zomerobjekt. Hij kroop steeds
wel inderdaad allemaal be-
maar tot op geringe hoogte De eerste indruk door de
staan en hoe ze evolueren. In
boven de horizon. Daar komt telescoop is die van een kleine
de herfst van 1990 was er
nu langzaamaan verandering schijf met oren. Plaats de
geen discussie. Toen
in. 1995 zal het laatste jaar zijn planeet in het midden van het
verscheen er in de
dat Saturnus zich onder de he- beeldveld en tracht voorzichtig
evenaarszone een grote hel-
melequator bevindt. Dit jaar uit te vergroten. Maar overdrijf
witte vlek (zie Selena 1, blz 9).
bereikt hij dan ook al een daarin niet. Want tezamen met
Ze was eerst klein en duidelijk
culminatiehoogte van 31. het beeld is ook de
omlijnd. Later smeerde ze uit
Op 2 juni stond de luchtturbulentie mee
zodat de randen waziger
ringenplaneet in kwadratuur uitvergroot zodat het beeld
werden. Zo'n verschijning is
(zon en planeet staan op een alsmaar bibberig wordt. Het
vrij zelden, eens om de dertig
hoek van 90 van elkaar aan ideale is een vergroting van
jaar.
de hemel verwijderd). De tussen de 150 en 200 keer, in
oppositie is gepland voor 1 het beste geval tot 300 keer.
september (zon en planeet Saturnus is een gasplaneet Achter de telescoop
staan op een hoek van 180 die zo snel om zijn as draait
van elkaar). Tot die datum zal dat zijn polen afgeplat zijn. Dat In tabel 1 vind je de uren van
de schijnbare diameter van de is duidelijk te zien. opkomst en ondergang. Voor-
planeet aangroeien tot bijna 19 Kenmerkend voor een dat Saturnus op een
boogsekonden. gasplaneet is dat niet elk deel fatsoenlijke hoogte staat, duurt
met dezelfde snelheid - het wel nog een uur na op-
Verloren pracht ronddraait. Rond de evenaar komst.
doet Saturnus er 10h14m00s Voor het waarnemen van
over om één toer te de ringen zijn het magere
De ringen zijn voor
volbrengen terwijl op hogere tijden. De scheiding van
Saturnus wat staartveren voor
breedtes dat tientallen minuten Cassini is slechts aan de
een pauw zijn. Maar de
trager is. topjes zichtbaar. De planeet is
planetaire 'veren' zijn
Na een tijdje kijken, vallen daarentegen veel beter
uitgetrokken. Het ringvlak staat
enkele dingen op. Bij de plek waarneembaar omdat de
Erwin Verwichte
Tabel I opkomst en
ondergangstijden.
ringen weinig in de weg staan. waarnemingsformulier te datum opkomst ondergang
Jarenlang werd het zuidelijk kapen. Deze is bij Descartes
halfrond door de ringen van zonder probleem te verkrijgen. 9 aug 20h05 6h41
het zonlicht onttrokken. Het is Hierop staat een sjabloon en
nog wat donker wanneer het een lijst met gevraagde 19 aug 19h24 5h58
terug wat licht ziet. Het waarnemingsgegevens 29 aug 18h44 5h14
verschil met het noordelijk (datum, tijd ,telescoop,
halfrond is vrij duidelijk. vergroting, enz...). 8 sep 18h03 4h31
Er zijn eigenlijk heel wat Probeer zo getrouw
18 sep 17h22 3h47
banden zichtbaar op de mogelijk de ringen in te
planeet. Er is wel een tekenen (merk op dat het 28 sep 16h42 3h04
geoefend oog voor nodig linker en rechterdeel
omdat ze kontrastloos zijn. De symmetrisch zijn). Dat geldt 8 okt 16h02 2h22
NEB (Noord Equatoriale Band) ook voor de banden. De 18 okt 15h21 1h40
is niet te missen. Dit komt ringschaduw op de planeet is
vooral omdat de EZ een goede referentie. Plaats 28 okt 14h41 0h59
(Equatoriale Zone) zo helder deze het eerst. Schat alle tijden in U.T.
is, waardoor het kontrast met nauwkeurig zijn afstand tot de (uit Hemelkalender 1994, J. Meeus)
de band verhoogd wordt. beide polen.
Deels achter de ringen is zijn Belangrijk is te weten Afbeelding 19.Uiterlijk van Saturnus in
1994.
broer, de SEB (Zuid Equato- welke kant het westen is (p:
riale Band) verborgen. Boven preceding). Vermijdt het Afbeelding 20.boven: 10 juli 1994,
de ringen ligt de STB (Zuid gebruik van een zenitprisma. 2h55, refr. 110 f1300, 104x, Wouter
Gematigde Band). Onder de Op die manier staat de p-zijde '
Krznaric.
NEB, iets minder duidelijk, de steeds links (een zenitprisma onder: 17 juli 1994, 2h50, refr. 200
NTB (Zuidelijk Gematigde keert richtingen om). f1800, 180x, Erwin Verwichte.
Band). De polen zijn donker. Tot slot: laat je werkje niet
Probeer of je de banden kan liggen maar kopieer het en Afbeelding 21.diameter van
zien. stuur het naar ons op. Richt je saturnusevenaar.
Heb je zin in een tekening telescoop naar het mooiste
(ja toch ?), dan is de eerste objekt aan de hemel !
vereiste een korrekt
Waarnemen
Selena 16
De herfststerrenhemel twijfeld het boeiendste ster- beeldveld krijgen. h en χ Per
is het schouwspel van renbeeld aan het herfstelijke horen fysisch niet bijeen. De
firmament. Die faam heeft het ene staat enkel haast in
de mythe rond de
voornamelijk te danken aan de dezelfde kijkrichting als de
Griekse held Perseus. tweelingssterrenhoop h en χ andere.
Hij was het lief van Perseï. Je vindt ze door tussen De omgeving van dit paar
Andromeda, wiens de sterren η Per en δ Cas te is bestukt met tientallen kleine
ouders Cassiopeia en zoeken. In een maanloze sterrenhopen. Met een
Cepheus waren. Hij nacht zijn ze al met het blote verrekijker in de hand kan je
bereed het vliegende oog zichtbaar als twee wazige ze tijdens een donkere nacht
sterretjes. Vandaar dat ze allemaal ontdekken. De
paard Pegasus en ver-
oorspronkelijk een sternaam heldersten zijn M103 en
sloeg zowel het gekregen hebben. Het beeld in NGC457 in het
zeemonster Cetus als een verrekijker is buursterrenbeeld Cassiopeia.
de slangenvrouw overweldigend, zelfs beter dan
Medusa. met een telescoop omdat een Het hart van Perseus
telescoop het beeld te zeer in-
Perseus is omwille van de engt zodat de pracht ervan
Ten zuiden van h en χ Per
grote verscheidenheid aan verloren gaat. Je kan al blij zijn
ligt de heldere ster η Per. Het
waarnemingsobjekten onge- mocht je ze beide in één
is een mooie dubbelster. De
Afbeelding 22.Perseus.
m
twee komponenten hebben helderheid van 2,2 maar om 10/11 17u30
d h m s
een helderheid van 4de en de 2 20 48 56 zwakt de ster
9de magnitude. De onderlinge gedurende een duur van 5 uur 27/11 22u18
m
afstand bedraagt 28" wat goed af naar 3,4 om na 20 minuten
te doen is met een kleine weer in helderheid toe te 30/11 19u12
telescoop. Het bijzondere aan nemen. Algol is een be-
dit paar is het mooie kleur- dekkingsveranderlijke. Twee 20/12 20u54
kontrast tussen een gele en sterren draaien nauw om el-
een blauwe ster. kaar heen met een periode 23/12 17u42
d m
Laat de kijker op de van 2 20 ... Eén ster is
dubbelster gericht en neem de lichtkrachtig, de andere
verrekijker ter hand. De lichtzwak. Het baanvlak van Alle tijden zijn in U.T.
sterren tussen α en δ Per het paar ligt precies in onze (uit Hemelkalender 1994)
vormen een duidelijke kijkrichting. Wanneer het
groepering. De hoop valt uit- zwakke broertje voor de -
een in twee stukken: een krachtige schuift (bedekking),
trapezium rond σ Per aan de neemt de totale helderheid af
zuidzijde en een grote kronkel (primair minimum). Als het
in het noorden nabij α Per. Is zwakke broertje achter de
deze samenhoping van relatief krachtige verdwijnt, neemt de
heldere sterren toevallig? totale helderheid ook af maar
Neen. Ze vormen samen de α lang niet zo fel (secundair
Perseï-associatie. De ironie wil minimum). In tabel 1 zijn
dat de ster die zijn naam aan tijdstippen van bedekking
deze hoop geschonken heeft gegeven. Enkele uren voor en
er zelf niet toebehoort. Een na de bedekking kan je
associatie is een losse helderheidsschattingen
verzameling van sterren die uit verrichten (vergelijkings-
éénzelfde wolk geboren zijn. sterren: α Per 1,76 ; η And
Ze zijn dus allemaal even oud. 2,26 ; η Per 2,93 ; δ Per 3,01 ;
Onze zon maakt ook deel uit α Tri 3,41 ; κ Per 3,80).
van een associatie waartoe de
meeste van de helderste Afsluiter
sterren aan de hemel ook
toebehoren. Afbeelding 24.Bedekkingsveranderlijke
In het westelijk deel van
Perseus ligt de mooie, kleine Algol.
Duivelsster planetaire nevel M76. Hij wordt
ook wel de 'Kleine Halternevel'
De Griekse held genoemd. Hierboven zie je er
Perseus houdt in zijn een impressie van.
rechterhand een zwaard en in
zijn linkerhand het afgehakte Erwin Verwichte
hoofd van Medusa vasthoudt. Afbeelding 23.M76, 5/12/91, Newton
Medusa kon met haar blik 150 f1000, 40x.
mensen in steen doen veran-
deren. De twee sterren β en ρ Tabel 1. Tijdstippen van bedekking
Per stellen de ogen voor. Ze van Algol.
zijn beiden veranderlijke ster-
ren. De Italiaan Montanari ont- datum uur
dekte dat β Per, onder vrien-
den beter gekend als Algol, 7/11 20u36
een veranderlijke helderheid
heeft. Normaal heeft Algol een
