?????????????? ... - PowerPoint by JOxeYE7

VIEWS: 212 PAGES: 74

									Dosage form & Route of administration
  รูปแบบยาเตรียม และช่องทางการบริหารยา

               อ.ภก. กรีพล แม่นวิวัฒนกุล
วัตถุประสงค์การเรียนรู้
   บอกความแตกต่างของการบริหารยาแบบต่างๆ
   ข้อดีและข้อด้อยของแต่ละการบริหารยาแต่ละแบบ
   ชนิดของรูปแบบยาเตรียม และการใช้งาน
 How drug work
            Drug intake


             Absorption


Onset       Distribution          Metabolism


        Target organ / Receptor   Elimination


        Pharmacological effect
                                  Duration
             Loss effect
Route of administration
Oral route
   ให้ผลการรักษาแบบ systemic effect และ local effect
   นิยมใช้มากที่สุด
      ผู้ป่วยใช้ยาได้สะดวก

      ผู้ป่วยสามารถใช้ยาได้ด้วยตนเอง

      ปลอดภัย (ถ้าใช้อย่างถูกต้อง)
Oral route
   ข้อด้อย
      ออกฤทธิ์ช้า (slow onset)

      การละลายของยาและดู ด ซึ ม จากทางเดิ น อาหารไม่

       สม่่าเสมอ
      การเคลื่อนที่ในทางเดินอาหารขึ้นกับปัจจัยต่างๆ

          อาหารที่รับประทาน โรค ท่าทาง ฯลฯ
Oral route
   ข้อด้อย
      ยาบางชนิดถูกท่าลายในทางเดินอาหาร

      ยาถูกท่าลายด้วยกระบวนการ first pass metabolism

      ไม่เหมาะกับผู้ป่วยที่หมดสติ หรือมีอาการอาเจียน
Buccal route
   ให้ผลการรักษาแบบ systemic และ local effect
   ในช่องปาก (Buccal cavity) มีการดูดซึมยาได้ดี
      มีเส้นเลือดฝอยจ่านวนมาก

      มีน้่าลายช่วยละลายตัวยา
Buccal route
   Sublingual
       บริเวณใต้ลิ้น
     Fast onset
     Short duration
Buccal route
   Buccal
       บริเวณกระพุ้งแก้ม หรือ
        บริเวณริมฝีปากบนกับเหงือก
     Slow onset
     Long duration
Buccal route
   ข้อดี
      ออกฤทธิ์เร็วเมื่อเทียบกับช่องทางอื่น (ยกเว้นการฉีด)

      ไม่เกิด first pass metabolism

      สามารถใช้กับผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว หรือมีการอาเจียน
Inhalation route
   สูดเข้าทางปากหรือจมูก
   Systemic effect
      Inhaled Insulin

       (Exubera®)
   Local effect
      Anti-asthma
Inhalation route
   ข้อดี
      ดูดซึมยาได้รวดเร็ว เนื่องจาก......

           ปอดมีเส้นเลือดฝอยมากมาย

      ใช้ยาน้อยกว่าการรับประทาน เนื่องจาก......

           ไม่เกิด first pass metabolism
Nasal route
   Local effect
      Nasal decongestant

   Systemic effect
      Calcitonin nasal spray

       (Miacalcic®)
Topical route
   การให้ยาที่ผิวหนัง
   ส่วนมากให้ผลการรักษาแบบ local effect
   สามารถให้ผลการรักษาแบบ systemic effect ได้
      Transdermal Drug Delivery System
Rectal route
   ให้ผลการรักษาแบบ systemic และ local
                           ้
    Rectum มีเส้นเลือดมาเลียง 3 เส้น
      Middle / Inferior rectal veins --> systemic circulation

      Upper rectal vein --> portal system
Rectal route
   ข้อดี
      เป็นทางเลือกในกรณีที่ไม่สามารถให้ยาแบบ oral

      ใช้กับตัวยาที่ระคายเคืองทางเดินอาหาร

   ข้อด้อย
      การดูดซึมยาไม่แน่นอน

      ใช้ยาไม่สะดวก

      ผู้ป่วย (อาจจะ)ไม่ชอบใช้ยา
Vaginal route
   นิยมใช้เพื่อให้ผลการรักษาแบบ local
   ไม่เกิด first pass metabolism จึงมีการพัฒนาเพื่อน่าส่งยา
    แบบ systemic
Parenteral route
   การฉีดยาเข้าสู่ร่างกาย
   Intravenous route, IV
      ฉีดเข้าเส้นเลือดด่า

      ออกฤทธิ์เร็วมาก (Very fast onset)

   Subcutaneous route, SC
      ฉีดเข้าใต้ผิวหนัง
Parenteral route
   Intramuscular route, IM
      ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ

      Solutions : ออกฤทธิ์ช้ากว่า IV.

      Suspensions : ออกฤทธิ์ช้า แต่นาน
Parenteral route
   Intraarterial
   Intracardiac
   Intradermal
   Intrathecal – Spinal canal
   Intraperitoneal
   Intravitreal
EENT route
   Eye
   Ear
   Nose
   Throat
Pharmaceutical Dosage form
Dosage form
   รูปแบบยาเตรียม
   ต้องเตรียมยาเป็น dosage form เพื่อ ............???
   ยาชนิดหนึ่งอาจมีหลาย dosage form
   หน้าที่ของเภสัชกร
      รู้จัก dosage form แต่ละชนิด

      เลือกใช้ dosage form ให้เหมาะกับผู้ป่วย
Dosage form
   แบ่งตามสถานะ
      ของเหลว (Liquid)

      ของกึ่งแข็ง (Semi-solid)

      ของแข็ง (Solid)

      กาซ (Gas)
Dosage form
   แบ่งตามลักษณะทางกายภาพ
      Solution

      Suspension

      Emulsion
Solutions
   ยาน้้าใส
   เป็นสารละลายใส ไม่มีตะกอน
   ตัวยาส้าคัญ (active ingredient) และ สารช่วยในต้ารับ
    (excipient) ละลายใน น้ากระสายยา (vehicle)
                            ้
   แบ่งออกเป็นชนิดย่อยๆหลายชนิด
      ขึ้นกับส่วนประกอบและการใช้งาน
Syrups
   ยาน้้าเชื่อม
   ยาน้่าใสที่ประกอบด้วยน้่าตาลปริมาณมาก
   Syrup – สารละลายน้่าตาลเข้มข้น ใช้เป็นสารให้ความหวาน
    ในต่ารับยา (sweetening agent, sweetener)
   Sugar free – ใช้สารให้ความหวานชนิดที่ไม่ให้พลังงาน
    เช่น sorbitol / saccharin / aspartame แทน sucrose
Elixirs
   ยาน้้าเชื่อมหอมหวาน
   ลักษณะคล้าย Syrups
   มี alcohol เป็นส่วนประกอบ 5-15% เพื่อช่วยละลายยา
Linctuses
   มีน้่าตาลปริมาณมาก
   มีลักษณะเป็นของเหลวข้นหนืด
   บรรเทาอาการไอ เนื่องจากความหนืดจะเคลือบผิว และลด
    การระคายเคืองในคอ
   อาจมีตัวยาบรรเทาอาการไอในต่ารับด้วยก็ได้
   ตัวอย่างต่ารับ...........
Gargles
   ยากลั้วคอ
   นิยมเตรียมให้มีความเข้มข้นสูง ต้องเจือจางก่อนใช้
   ใช้ส่าหรับ กลั้วคอ แล้วบ้วนทิ้ง
   ใช้ส่าหรับการรักษาบริเวณล่าคอ
Mouthwashs
   ยาอมบ้วนปาก
   ลักษณะคล้ายกับ gargles
   ใช้ภายในช่องปาก
Emulsions
   ของเหลว 2 ชนิดที่ไม่เข้ากัน ได้แก่ น้่ากับน้่ามัน
   มีสารก่ออิมัลชั่น (Emulsifier)
   มีทั้งที่เป็น liquid และ semi-solid
   มีทั้งที่ใช้ภายนอก และใช้รับประทาน
Suspensions
   ยาน้้าแขวนตะกอน
   ตัวยาส่าคัญไม่ละลาย แขวนลอยอยู่ในน้่ากระสายยา
   มีทั้งชนิดที่ใช้ภายนอก และใช้รับประทาน
      Aluminium and magnesium hydroxide suspensions

         (Antacil®, Alum milk®)
      Calamine lotions
Aerosols
   ตัวยาอยู่ในรูปสารละลายหรือสารแขวนตะกอน
   บรรจุอยู่ในกระป๋องอัดความดัน
   มีวาล์วควบคุมปริมาณยาที่พ่นออกแต่ละครั้ง
   ให้ผลการรักษาแบบ local effect เช่น asthma
Inhalations
   ยาดม
   ประกอบด้วยตัวยาส่าคัญที่ระเหยได้ง่าย
   ใช้สูดดมโดยตรง หรือเติมลงในน้่าร้อนก่อน
   ใช้รักษาความผิดปรกติบริเวณทางเดินหายใจส่วนต้น
      Nasal decongestant
Insufflations
   มีลักษณะเป็นยาผงแห้ง
   ใช้เครื่องมือพิเศษเพื่อพ่นยาเข้าทางจมูก (insufflator)
Lotions
   ยาเตรียมของเหลว ใช้ภายนอก
   เป็นได้ทั้ง solutions, suspensions, emulsions
      Insect repellant lotions

      Calamine lotions

      Body lotions
Liniments
   ยาเตรียมของเหลว ใช้ภายนอก
   มีตัวยาที่มีฤทธิ์ท่าให้ร้อน แดง (rubefacient) เช่น
    methylsalicylate, terpentine oil
      บรรเทาอาการปวดเกร็งของกล้ามเนื้อ

      ป้องกันกล้ามเนื้อบาดเจ็บ
Collodions
   รูปแบบของเหลว ใช้ภายนอก
   มีส่วนผสม polymer ที่ท่าให้เกิดเป็นฟิล์ม
   เมื่อทาที่ผิวหนังจะแห้งแล้วเป็นแผ่นฟิล์ม
   Collomack® - Salicylic acid
Paints
   ยาป้าย
   เป็นสารละลายใช้ป้ายที่ผิวหนัง หรือเยื่อบุ เช่น ในปาก
   เมื่อตัวท่าละลายระเหยออกไป จะเหลือตัวยาเคลือบผิว
   ท่าให้ตัวยาอยู่ในบริเวณที่ต้องการได้นาน
   Gentian Violet
Eye drops
   ยาหยอดตา
   เป็นได้ทั้ง solutions และ suspensions
   เป็นยาปราศจากเชื้อ
Eye lotions
   ยาล้างตา
   มักจะเป็น solutions
   ใช้ปริมาณมาก เพื่อล้างสิ่งสกปรกออกจากตา


           Eye cup, Eye bath
Ear drops
   ยาหยอดหู
   ใช้เฉพาะที่ รักษาความผิดปรกติในหู
   ตัวยาอยู่ในรูป solutions หรือ suspensions
   Olive oil และ almond oil : ใช้หยอดท่าให้ขี้หูอ่อนตัว
Nasal drops and sprays
   ยาหยอดจมูก ยาพ่นจมูก
   ใช้รักษาแบบ local และ systemic effect
   บางชนิดมีระบบควบคุมปริมาณยา
Enemas
   ยาสวนทวาร
   สารละลายในน้่าหรือน้่ามันที่ให้ทางทวารหนัก
      Constipation

      Ulcerative colitis

      X-ray examination
Creams
   ยาครีม
   ยาเตรียมกึ่งแข็งที่เป็น emulsion
   ใช้ภายนอก – ผิวหนัง, ช่องปาก, ตา
   ทายาได้ง่าย ไม่เหนียวเหนอะหนะ ไม่เป็นมันหรือเป็น
    มันเพียงเล็กน้อย
Ointments
   ยาขี้ผึ้ง
   ยาเตรียมกึ่งแข็ง ใช้ภายนอก
   มีส่วนผสมของสารที่เป็นน้่ามันหรือไข (wax)
   มีลักษณะข้นหนืด และเป็นมันมาก
   ยาหม่อง
Pastes
   ยาพอก
   ลักษณะคล้าย creams กับ ointments
   มีส่วนผสมของผงแป้ง ท่าให้ดูดซับของเหลวได้ดี
    ใช้กับแผลที่มีหนอง
      Zinc oxide paste

   ใช้ในช่องปาก (Oral paste)
      Triamcinolone oral paste
Gels
   เจล
   ยาเตรียมกึ่งแข็ง ใสหรือโปร่งแสง ไม่เป็นมัน
   ใช้ภายนอก หรือเฉพาะที่
   Gel --> Colloidal suspensions of drug eg. Aluminium and
    magnesium hydroxide (Antacil gel)
Injections
   ยาฉีด
   solutions, suspensions, emulsions, powders
   ปราศจากเชื้อ
Irrigations
   ยาสวนล้าง
   สารละลายปราศจากเชื้อ
   ให้ผลการรักษาแบบ local effect เป็นหลัก
     0.9% NaCl : ฆ่าเชื้อในทางเดินปัสสาวะ
     Amphotericin : ฆ่าเชื้อราในกระเพาะปัสสาวะ

     Doxorubicin : รักษามะเร็งในกระเพาะปัสสาวะ
Tablets
   ยาเม็ด
   เกิดจากการตอกอัดผงยาและสารช่วยให้เป็นเม็ด
   ส่วนมากใช้รับประทาน
Effervescent tablets
   ยาเม็ดฟู่
   มีส่วนผสมของ carbonate salt และ acid ท่า
    ให้เกิดกาซ.........???
   ท่าให้ตัวยาละลายได้เร็ว
   มีผลต่อความรู้สึก
   ช่วยน่ากาซออกจากทางเดินอาหาร - ENO
Lozenges, Troche
   ยาอม
   ยาเม็ดขนาดเม็ดค่อนข้างใหญ่
   ใช้อมในปากให้ยาละลายออกมาอย่างช้าๆ
   ออกฤทธิ์เฉพาะที่บริเวณช่องปากและล่าคอ
   ยาฆ่าเชื้อ ยาชาเฉพาะที่
   Mybacin®, Strepsil®
Pastilles
   คล้าย jelly ที่มีเปลือกแข็ง อาจมีเกล็ดน้่าตาลเคลือบอยู่
    ชั้นนอก
   ใช้งานคล้ายกับ Lozenges
Pills
   ยาลูกกลอน
   เม็ดยาขนาดเล็กที่ได้จากการปั้นด้วยมือหรือเครื่องปั้น
   ถูกแทนที่ด้วยยาเม็ดและแคปซูล
Medicated gum
   หมากฝรั่ง
   ตัวยาจะละลายในน้่าลาย
   ออกฤทธิ์แบบ local หรือ systemic effect
Pellets
   เม็ดกลมขนาดเล็ก 1-2 mm.
   บรรจุในแคปซูลหรือตอกเป็นเม็ด
Capsules
   ยาแคปซูล
   เปลือกนอกท่าจาก gelatin
      Soft & Hard gelatin capsule

   บรรจุยาผง ของเหลว หรือ pellet
   ส่วนมากเป็นยารับประทาน
Powders
   ยาผง
   Dusting powders : ใช้ภายนอก
     ใช้เพื่อหล่อลื่น ลดการเสียดสี
     ใช้ฆ่าเชื้อกับแผลที่ไม่ลึก

   Oral powders : ใช้รับประทาน
       ORS = Oral Rehydration Salts
Powders
   แบ่งบรรจุ 2 แบบ
      Divided powders : บรรจุยาส่าหรับใช้ครั้งเดียว

      Bulk powders : แบ่งใช้ได้หลายครั้ง




                                                       Sachets
Granules
   ผงยาจับกันเป็นก้อนขนาดเล็ก
   บรรจุเหมือน powders
Infusions
   ชาชง
   มักจะเป็นผงยาสมุนไพร
   ชงในน้่าร้อนเพื่อให้ตัวยาส่าคัญ
    ละลายออกมา
Suppositories
   ยาเหน็บทวาร
   ใช้สอดทางทวารหนัก
      Local effect : ริดสีดวงทวาร ยาระบาย

      Systemic effect : ยากับชัก ยาลดไข้
Vaginal douche
   สารละลาย ส่าหรับสวนล้างช่องคลอด
   มีสารฆ่าเชื้อ สารดับกลิ่น สารปรับ pH
Pessary (Vaginal suppo.)
   ยาสอดช่องคลอด
   รูปทรงแบบ bullet shape
   เวลาให้ยาอาจจะใช้เครื่องมือช่วย (Applicator)
Pessary (Intrauterine device)
   ห่วงสอดช่องคลอด
   คุมก่าเนิด น่าส่งยา
Implants
   ยาฝัง
   ตัวยาผสมอยู่กับ polymer
   สอดใต้ผิวหนังโดยการผ่าตัด
   ปลดปล่อยยาอย่างช้าๆ
     Contraceptive : 3 ปี
     Testosterone : 4-5 เดือน
Medicated plaster
   พลาสเตอร์ยา
   ใช้แปะผิวหนัง
   Local effect
      ฆ่าเชื้อ + สมานแผล

      บรรเทาปวด
Transdermal drug delivery
   แผ่นแปะผิวหนัง
   น่าส่งยาผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดอย่างช้าๆ
   Systemic effect
     ยาคุมก่าเนิด
     ยาลดความดัน
Transdermal drug delivery
   ข้อดี
      หลีกเลี่ยงการเกิด first pass metabolism

      ไม่ต้องให้ยาบ่อย

      ระดับยาในเลือดคงที่
จบแล้วคับ

								
To top