NAU C NO ISTRA�IVANJE

							NAUČNO ISTRAŽIVANJE
    U ANALIZI FI

   priroda, vrste, funkcije i
          struktura
    Prof. dr Jovica Lazić
OSNOVE STICANJA SAZNANJA
a) učenje koje se uglavnom zasniva na pamćenju
   / U programe osnovnog i srednjeg obrazovanja ulaze i pedagoški se oblikuju
   nastavni sadržaji čija se istinitost ne dovodi u pitanje, pa se od učenika i ne traži
   kritički odnos prema takvim sadržajima. /;

b) studiranje koje zasniva na razmišljanju – na kritičkom odnosu.
   / Programi fakulteta približavaju studente granicama ljudskog saznanja, upućuju
   na otvorena pitanja u nauci, upoznavaju studente sa različitim odgovorima na
   ta pitanja... U tako nedovoljno definisanim situacijama učenjem se ne može
   doći do zadovoljavajućih odgovora na pitanja koja se postavljaju. Memorija
   ovde nije dovoljna, već se traži aktivan i kritički odnos prema onome što se
   proučava - analizira. To znači da se procenjuju odgovori tamo gde ih je više, da
   se traže tamo gde istih nema i da se postavljaju pitanja koja još nisu
   postavljena. Zbog toga se na fakultetu proces sticanja saznanja i ne zove
   učenje već studiranje, a subjekt tog procesa ne zove se učenik već student./
                                               
   Napomena: Svako razmišljanje nije isto što i naučno mišljenje. Naučno mišljenje je samo
    jedan specifični način razmišljanja, a cilj mu je da bude istinito. Da bi mogli stvarno studirati
    studenti moraju da ovladaju principima naučnog mišljenja.
   OBLICI LJUDSKOG SAZNANJA
Naučno mišljenje, odnosno naučna analiza jeste složena aktivnost koja mora da bude zasnovana
   na principima logike. To znači da se ono mora da temelji na naučnoj teoriji i da uključi postupke
   empirijske verifikacije – provjere. Zbog toga, naučno mišljenje mora da uključi i poveže tri nivoa
   naučnog mišljenja:
1.     Najopštiji nivo naučnog mišljenja. Svaka nauka jeste traženje logike unutar predmeta koji
   istražuje na šta nas upozorava i sam naziv nauke. Sociologija traga za logikom društvenih
   procesa, ekonomija za logikom unutar ekonomskih procesa i td. Zbog toga njihove spoznaje
   izražene pojmovima, zakonima i teorijama moraju da budu logički sređene. Pojmovi treba da su
   pravilno definisani, zakoni pravilno klasifikovani, obrazloženi, neprotivurečni i dokazani. Ovi
   principi vrijede za svaku nauku;
2.     Nivo teorijske orijentacije. Ovaj nivo jeste nivo opšte teorijske orijentacije – teorijske
   paradigme. Na ovom nivou se razrađuju osnovne naučne teorije i njihova upotreba u
   objašnjavanju predmeta neke nauke. Naučno mišljenje treba da se zasniva na celokupnoj teoriji
   neke nauke, a ne samo na opštim teorijama, jer je naučna teorija od izuzetnog značaja u procesu
   dolaženja do novih saznanja. Naučna teorija je i cilj i sredstvo u naučnom istraživanju. Teorija ima
   presudnu ulogu u procesu otkrića. Međutim, naučna misao ne ostaje samo na ideji otkrića, već
   ona smijera i njenoj verifikaciji. Naučna teorija je specifična za svaku nauku, pa se ovaj nivo
   naučnog mišljenja razlikuje od nauke do nauke;
  3.    Nivo empirijsko-metodoloških postupaka. Izbor i razrada metoda, tehnika i postupaka za
   prikupljanje podataka direktno zavisi od obilježja pojava, procesa i odnosa koji se istražuju. Zbog
   toga se naučna misao na ovom nivou zasniva na teorijskom poznavanju predmeta koji se
   istražuje kao i na poznavanju empirijskih metoda i postupaka.
1.1. O značenju izraza „naučno
istraživanje“
    Ni do danas nije data zadovoljavajuća definicija izraza
    „naučno istraživanje“:
    •    ona bi trebalo da obuhvata i teorijska naučna istraživanja
    •    ne bi trebalo da svodi istraživanje na ispitivanje hipotetičkih stavova
        (kontekst opravdavanja) a da se ne ispituju traganja za tim stavovima
        (kontekst otkrića)
    •   hipotetički stavovi ne moraju da se tiču samo pretpostavljenih odnosa
        između fenomena, već da to mogu biti i egzistencijalne hipoteze o
        samim fenomenima

    Istraživanje shvati kao sistematski, kritički,
    kontrolisani i ponovljivi proces sticanja novih znanja,
    neophodnih (a ponekad i dovoljnih) za
    identifikovanje, određivanje i rješavanje naučnih
    (teorijskih i empirijskih) problema.
1.2. Osnovne vrste naučnih istraživanja


 Podele istraživanja:
   •   teorijska i empirijska (prema prirodi)
   •   fundamentalna i primenjena (prema cilju)
   •   eksplorativna (izviđajna) i usmjerena provjeravanju
       hipoteza (prema funkciji)

   Izviđajno istraživanje je početno istraživanje kojem je svrha razjasniti i
      definisati prirodu problema istraživanja
1.3. KADA SE ISTRAŽIVANJA (NE) RADE

   Kada unaprijed znate odgovor
   Kada je odgovor irelevantan (naučno ili praktično)
   Kada niste sigurni šta žalite da znate
   Kada ne raspolažete svim neophodnim resursima
    (finansijskim, kadrovskim, tehničkim ...)
Proces istraživanja
Plan istraživanja
1.3. Struktura empirijskog istraživanja
Faze procesa istraživanja preduzetog radi proveravanja hipoteze:
  a) identifikovanje i određivanje problema
  b) određivanje ciljeva istraživanja
  c) postavljanje hipoteze
  d) definisanje ključnih pojmova
  e) izvođenje logičkih posledica iz hipoteze
  f) izbor istraživačke strategije i nacrta istraživanja
  g) razvijanje mjernih i drugih sredstava istraživanja
  h) određivanje osnovnog skupa i odabiranje uzorka istraživanja
  i) sprovodenje istraživanja i prikupljanje značajnih podataka
  j) obradivanje i analizovanje podataka dobivenih istraživanjem
  k) tumačenje rezultata istraživanja i izvođenje zaključka
  l) pisanje izveštaja o obavljenom istraživanju
(A) IDENTIFIKOVANJE I
ODREĐIVANJE PROBLEMA
   Naučno istraživanje otpočinje zapažanjem, postavljanjem i
    definisanjem problema.
    „Problem“ – svijest o neznanju – pitanje na koje, u sistemu
    raspoloživog naučnog znanja, nema odgovora.
   Formulisati problem tako da se nedvosmisleno vidi šta je
    pitanje i koju pretpostavku (hipotezu) treba proveriti.
    Vidovi ispoljavanja problema su različiti, a mogu i da se
    preklapaju kada:
     •   postoji praznina u sistemu naučnog znanja
     •   su pokušaji da rješimo neki problem međusobno nesaglasni
     •   postoji činjenica koju na osnovu raspoloživog naučnog znanja ne
         možemo da objasnimo
     •   otkrijemo logičku protivrečnost u nekoj naučnoj teoriji
     •   o nekoj oblasti stvarnosti ima dvije ili više međusobno nesaglasnih
         teorija
     •   postoji nesaglasnost između starih teorijskih predstava i novih naučnih
         činjenica itd.
(A) IDENTIFIKOVANJE I
ODREĐIVANJE PROBLEMA
   Problemi mogu biti:
    •   pretežno empirijski (tiču se neposredno predmeta, procesa i
        svojstava objektivne stvarnosti)
    •   pretežno teorijski (tiču se zasnivanja, razrade i razvoja
        samih teorija izgrađenih da daju odgovore na pitanja kojima
        se izražavaju empirijski problemi)
    Prvi korak u istraživanju čini postavljanje, definisanje i
    obrazlaganje problema.
   Jezički oblik izražavanja problema jeste upitna rečenica,
    tj. pitanje.
   Pitanje je izraz nastojanja da se: otkloni ili umanji:
    nepotpunost, neodređenost, netačnost, neizvesnost u
    znanju; dobije novo, potpunije, određenije, tačnije, dublje
    znanje.
   Važno je izabirati prava, vrijedna pitanja.
(A) IDENTIFIKOVANJE I
ODREĐIVANJE PROBLEMA
    Izbor problema istraživanja određen je u velikoj mjeri
    stanovištem istraživača:
    •   opštim pogledom na svijet
    •   teorijskim stanovištem
    •   vrijednosnim orijentacijama
    •   moralnom tačkom gledišta
   Problem mora biti obrazložen odgovarajućim teorijskim
    znanjima, jer svaki naučni problem pripada nekom
    teorijskom kontekstu.
    •   Ispravno postavljanje i obrazlaganje problema istraživanja
        podrazumeva proučavanje odgovarajuće literature.
   Literatura se čita da bi se:
    •   shvatilo šta ona o nekom predmetu proučavanja kazuje
    •   dobili odgovori na unapred postavljena pitanja
    •   provjerili iskazi koji su u neskladu sa čitaočevim uvjerenjima i nalazima
          istraživanja
UPUSTVO ZA ČITANJE LITERATURE (1)
1. Kod čitanja stalno misliti na ono što se čita.
2. Ne čitati samo ono što je usko povezano s područjem.
3. Posmatrati s različitih uglova.
4. Prihvaćati objektivne činjenice, ali ne ostati samo na
   njima, već ih dopuniti, promijeniti….
5. Ne konformizam tj. nekritičko prilagođavanje vlastitim
   uvjerenjima i stavovima.
6. Ne vjerovati potpuno samo jednoj tezi već sumnjati.
7. Ne odbijati i druge ideje.
8. Izbjegavati blokade u vlastitom mišljenju.
9. Odlijepiti se od samo jednog rješenja, tražiti i druga.
10. Nastaviti s traženjem i drugih (boljih) ideja.
UPUSTVO ZA ČITANJE LITERATURE (2)
11. Biti svjestan da postoje i jalova razdoblja kad nema rješenja, ali
   iza takvih dolaze i kreativna.
12. Dobra priprema je pola rješenja.
13. Živjeti s problemom, jer ideje dolaze u svakoj prilici.
14. Ideju odmah zapisati, jer veliki dio ideja se gubi zaboravom.
   Činjenica je da ideje naviru u glavu brzo, a često nakon dužeg
   razdoblja neuspjeha. Zanimljivo je da nadahnuta ideja ne ostavlja
   snažne tragove u memoriji. Brzo se pojavi i brzo nestaje. Mnogi
   mislioci se žale da su im ideje propale zato što ih nisu odmah
   zapisali.
15. Ne odbacujte ideje prebrzo.
16. Tražiti analogiju s drugim područjima.
17. Izbjegavati paušalne, jednostrane vrijednosne sudove.
18. Raspravljati što više o problemima i rješenjima s drugim
   stručnjacima.
19. Samoanaliza koristi stvaranju. Ocijeniti svoju kreativnost.
20. Upotrebljavati tehnike stvaralačkog mišljenja.
(A) IDENTIFIKOVANJE I
ODREĐIVANJE PROBLEMA
   Istraživač mora da:
     • razumije pitanje kojim je izražen problem istraživanja
     • postavi kriterijum za praćenje adekvatnog odgovora
     • potraži svjedočanstvo o postojanju mogućih probnih
        odgovora na postavljena pitanja
     • razumije tekst na lingvističkom, semantičkom i teorijskom
        nivou
     • čita, povezuje pročitano sa osnovnim pitanjem, upoređuje
        pročitano sa predašnjim pokušajima rješavanja tog
        problema, kritički zapaža, vodi zabilješke
Dijagram uzroka i posledica
(Ishikawa dijagram, dijagram riblje kosti)

     kategorija 2    kategorija 1
               uzrok 1
     uzrok 2
                                      problem



    kategorija 3    kategorija 4
Dijagram uzroka i posledica
Metoda statističke kontrole procesa koja daje cjelovitu
  sliku veza dviju pojava i uzroka tih veza te predstavlja
  odnos između problema i njegovih uzroka, uzroci
  problema odnose se na nekoliko kategorija:
6 M’s:
   • Mašine (Machine),
   • Metode (Method),
   • Materijali (Materials),
   • Mjerenja (Measurement),
   • Ljudi (Man) i
   • Okruženje (Environment):
Organizacija kategorija preporučljiva za industrijski sektor
Dijagram uzroka i posledica
Savremena kategorizacija uzroka
 problema:
  (1) oprema
  (2) procesi
  (3) ljudi
  (4) materijali
  (5) okruženje
  (6) upravljanje
Dijagram uzroka i posledica
The 4 S's:
   • Okruženje (Surroundings)
   • Dobavljači (Suppliers)
   • Sistemi (Systems)
   • Vještine (Skills)
Kategorizacija preporučljiva za uslužni sektor
Dijagram uzroka i posledica
The 8 P's:
   • Cijena (Price),
   • Promocija (Promotion)
   • Ljudi (People)
   • Procesi (Processes)
   • Prostor/Oprema (Place/ Plant)
   • Politika (Policies)
   • Procedure (Procedures)
   • Proizvod ili Usluga (Product or Service)
Organizacija kategorija preporučljiva za uslužni sektor
  oblast                      oblast
primarnog                   primarnog
  uzroka                      uzroka
                                        poduzrok
                          uzrok                pod-poduzrok

             poduzrok                        uzrok
               oblast
                                          poduzrok
            sekundarnog
               uzroka


                                                     ključni efekat
                                                       ili simpton
                                                        problema
          okruženje           radnici


suviše vruće
                      obuka

                                                Nezadovoljni
                                                  radnici




                                        stare


     menadžment          mašine
ISHIKAWA DIAGRAM

                                      Materijal

                                    Toner               Papir
        Rukovanje
                                          Rok                          Starost
                   Sušenje                upotrebe
                               Nivo                                     Metod
       Setovanje                                                        čuvanja
                                                           Kvalitet
                                  Nečistoća                papira

                                                                                        Loš kvalitet
                                                                                        fotokopija
                         Jačina
                                  Kvalitet                            Brzina
                   Prljava        papira          Jačina    Prljava
 Prljav sto        glava                          olovke    lampa
                          Transparentnost                                      Stanje
                                              Oštrina                          valjka

                                                          Časovi
                                                          rada
                                              Pritisak pri
    Sredina                    Original       pisanju        Mašina
                                  Ishikawa dijagram

          Politika                               Osoblje

                                           Imaju drugi posao
   Previše papirologije

                                                    Nemotivirani
      Nedovoljno sredstava
                                                 Ne ganjaju karijeru

        Komplicirane procedure
                                                        Kasne na posao

                                                                           Kašnjenje
                                                                           pregleda
                                                                           pacijenata
 Ne dolaze na zakazane preglede     Kašnjenje u predaji nalaza liječniku



Zaborave osobne dokumente            Dugo se čeka rezultat obrade



   Nedostatak suradnje                  Zastarjela tehnologija




        Korisnici                 Metode/procedure
    (B) ODREĐIVANJE CILJEVA
    ISTRAŽIVANJA

   Ciljevi istraživanja se izražavaju jasnim normativnim iskazima („treba da”).
   Jasno određenje cilja istraživanja neophodno je za njegovu svrsishodnost.
   Potrebno je prethodno odrediti prirodu odnosa između ciljeva radi:
     • uobličavanja usklađenih grupa i nizova ciljeva istraživanja
     • određivanja prvenstva ciljeva
   Postoji nekoliko vidova odnosa među ciljevima:
     • nezavisni (postizanje jednog cilja ne utiče na postizanje drugoga cilja) i
     • zavisni (postizanje jednog zavisi od postizanja drugog cilja)
     • uzajamno isključujući i uzajamno neisključivi ciljevi
     • genealoški (moguće je razlikovati osnovne ciljeve i iz njih izvedene ciljeve)
     • uporedni (mogu postizati samo istovremeno) i
     • sekvencijalni (mogu se postizati samo u slijedu: neposredni, posredni i
        konačni)
     • kompozicioni (odnos celine i dijelova; mogu se predstaviti putem „stabla
        ciljeva“)
(B) ODREĐIVANJE CILJEVA
ISTRAŽIVANJA

Naučni
 Opisivanje

 Klasifikacija

 Povezanost i uzročno-posljedična zavisnost

 Predviđanje



Pragmatični ili korisnički ciljevi
Nučno opisivanje (deskripcija)
   Naučni opis je nezaobilazni prvi nivo
    kojim započinje naučna spoznaja i na
    kojoj se temelje sve ostale.
   Formalno rečeno naučno opisivanje je
    prevođenje osjetilnih doživljaja nekog
    fenomena u simbolički jezik nauke
    (pojmove) čiji je sadržaj precizno
    definiran.
Naučno razvrstavanje (klasifikacija)
   Pri klasifikaciji se traga za eksplicitnim i
    implicitnim obilježjima proučavanih
    fenomena na temelju kojih se mogu
    grupisati ili razlikovati i koja će biti od
    najveće koristi za daljnju spoznaju.
    Odabrana obilježja služe kao kriteriji
    klasifikacije koji moraju udovoljavati
    kriterijima:
    •   dosljednosti
    •   logičke konzistentnosti (neproturječnost)
    •   iscrpnosti (potpunosti)
Naučno objašnjenje (eksplanacija)
   Naučno objašnjenje (eksplanacija) je glavni cilj
    nauke.
   Objasniti neki fenomen znači utvrditi prirodu njene
    povezanosti s drugim fenomenima, utvrditi uzroke
    njena nastanka, mijenjanja i nestanka.
   Da bi se moglo zaključiti o uzročno-posljedičnim
    odnosima nužno je ostvariti tri pretpostavke:
    •   1. utvrditi postojanje međusobne povezanosti između
        fenomena;
    •   2. utvrditi vremenski tok u kojem uzrok uvijek prethodi
        posljedici;
    •   3. logički i eksperimentalno moći odbaciti sve druge
        mogućnosti povezanosti i uzročnosti.
Naučno predviđanje (prognoza)

Predviđanje i kontrola fenomena je konačna
  svrha nauke mada to eksplicite uvijek nije
  priznavano. Preduslovi predviđanja jesu
  realizovani prethodni nivoi spoznaje:
  deskripcija i objašnjenje.
Ukoliko su poznati uzroci moguće je
  uticajem na uzroke kontrolisati fenomen.
(C) POSTAVLJANJE HIPOTEZE
    Kada se odabere i postavi problem istraživanja, traga se za njegovim
    rešenjem.
    Hipoteza je zamišljeno, značajno, probno, logički i iskustveno
    dopustivo i proverljivo rješenje problema.
    Hipoteza je iskaz posredstvom kojeg je izražen postavljeni problem
    istraživanja, a koji je:
     •   izričit
     •   jasan
     •   značajan
     •   informativan
     •   teorijski dobro obrazložen
     •   iskustveno proverljiv.
    Kada se problem istraživanja tiče odnosa između dviju ili većeg broja
    promenljivih, hipoteza predstavlja iskaz o pretpostavljenom odnosu
    između tih promenljivih.
    Hipoteza se često formuliše u vidu implikacije.
    Nerijetko se, kao probna rješenja problema, postavljaju dvije ili više
    međusobno suprotstavljenih hipoteza.
(C) POSTAVLJANJE HIPOTEZE
1. Hipoteza je dedukcija
U slaganju pokusa istraživač razmišlja deduktivno, od
      opšteg prema pojedinačnome, tj. ne testira teoriju
      direktno, nego njezine dijelove ili posljedice. U tom se
      času stvara hipoteza: ona je dedukcija iz neke opšte
      teorije o području kojim se istraživač bavi.
2. Istraživanje se ne može planirati bez hipoteze!
Samo iz hipoteze može istraživač razviti određeno
      eksperimentalnu stukturu kojim će tu hipotezu testirati.
      Samo se tako mogu postaviti tačna i jednoznačna
      pitanja.
3. Hipoteza omogućuje definiranje eksperimenta (testiranja)
Mjerila vrijednosti naučne hipoteze

Postoji pet opštih zahtjeva koje naučna hipoteza mora ispuniti.
  1. Hipoteza mora biti svrhovita, tj. rješavati problem koji nas
  zanima, a ne neki drugi.
  2. Hipoteza mora biti provjerljiva, tj. postupci koje bi zahtijevala
  provjera te hipoteze, ili provjera njezinih posljedica, moraju se
  moći izvesti.
  3. Hipoteza mora biti plodna, tj. iz nje moraju proisteći određene
  posljedice ili zaključci.
  4. Hipoteza mora biti u saglasnosti s provjerenim i prihvaćenim
  znanjem.
  5. Peti kriterij vrijednosti hipoteze jest njezina jednostavnost:
  bolja je jednostavnija hipoteza od složenije.
(D) DEFINISANJE KLJUČNIH POJMOVA
DEFINICIJA
  Svaki novi pojam uvodi se u naučno razmatranje svojom odredbom (ili
  definicijom), a svaki novi zakon – svojom formulacijom.

Definisati pojam znači konstatovati mu čitav sadržaj. Pošto je ovakav način
   definisanja obično glomazan a nekad praktično i neizvodljiv, u nauci se
   najčešće koristi analitičko definisanje pojma.

Analitičko definisanje pojma predstavlja određivanje pojma njegovim, po
  mogućnosti najbližim rodnim pojmom i specifičnom razlikom.
(E) IZVOĐENJE LOGIČKIH
POSLJEDICA IZ HIPOTEZE
   Hipoteza se iskustveno provjerava tako što se:
    • dedukuje logička posljedica – činjenički iskaz iz nje i
       pomoćnih iskaza
    • postavlja pitanje da li je ta logička posljedica istinita ili
       lažna
    • utvrđuje se istinitosna vrijednost empirijskim
       istraživanjem
    • zaključuje o istinitosnoj vrijednosti same hipoteze.
    Treba izabrati one logičke posljedice izvedene iz hipoteze koje
    su značajne za iskustveno provjeravanje te hipoteze.
(F) IZBOR ISTRAŽIVAČKE STRATEGIJE I
NACRTA ISTRAŽIVANJA
   Izbor istraživačke strategije zavisi od:
     •   prirode postavljenog problema istraživanja
     •   izabranih ciljeva istraživanja
     •   metodoloških pretpostavki.
    Za rješavanje nekih problema prikladno je strogo
    eksperimentalno istraživanje, za rješavanje drugih podesno je
    akciono istraživanje, ima problema za čije rješavanje je
    pogodna studija slučaja itd.
    Istraživačke strategije razlikuju se među sobom po stepenu
    kontrolisanja uslova u istraživanju: od eksperimentalnog
    istraživanja u laboratorijskim uslovima do posmatranja (sa
    učestvovanjem) u prirodnim životnim uslovima i studije slučaja.
(H) ODREĐIVANJE OSNOVNOG SKUPA I
ODABIRANJE UZORKA ISTRAŽIVANJA

    Pošto se svako empirijsko istraživanje
    sprovodi na nekom uzorku, neophodno je
    odrediti osnovni skup na koji bi trebalo da budu
    uopšteni nalazi dobijeni datim istraživanjem.
    Tačno određenje osnovnog skupa je potrebno
    za tumačenje i uopštavanje nalaza dobivenih
    istraživanjem.
    Potom je potrebno odrediti način uzimanja
    uzorka tog osnovnog skupa, koji bi omogućio
    uopštavanje nalaza dobijenog na uzorku, na
    osnovni skup.
   Prikupljanje podataka o obilježjima svih jednica statističkog
    skupa često je preskupo ili zahtijeva previše vremena, a
    katkad nije ni moguće, ako je on npr. beskonačan – u
    takvim slučajevima vrši se reprezentativno promatranje
    kojim se obuhvaća samo dio jedinica statističkog skupa.


   Pojava koja se želi upoznati ili istražiti tom metodom zove
    se populacija ili osnovni skup, a njezin dio koji se u tu
    svrhu ispituje zove se uzorak.


   Uzorak je reprezentativan ako po svojim osnovnim
    karakteristikama nalikuje na osnovni skup (umanjena slika
    osnovnog skupa).
(I) SPROVOĐENJE ISTRAŽIVANJA I
PRIKUPLJANJE PODATAKA
    Istraživanje se prema izabranom istraživačkom pristupu i
    nacrtu, kao o prema zamišljenoj istraživačkoj proceduri,
    sprovodi na izabranim uzorcima uz upotrebu
    odgovarajućih sredstava istraživanja.
    Opis istraživačke procedure bi trebalo potanko da
    razjasni kako će opšti plan istraživanja da bude
    primenjen, šta će, kada, kojim redosledom, kako i čime
    biti učinjeno tokom istraživanja, počev od izbora i
    razvijanja nacrta istraživanja, preko prikupljanja podataka,
    sve do obrade i analize prikupljenih podataka.
    Taj podrobni opis trebalo bi da bude toliko jasan, tačan i
    iscrpan (ali, pri tom, jednostavan i jezgrovit) da
    omogućava replikovanje toga istraživanja.
     Metode prikupljanja podataka
                Kvalitativni pristup
Deskriptivne studije:             Istorijske studije:
Posmatranje                       Eksterna i interna evidencija
Razgovori                         Koncept istorijskog vremena
Intervjui                         Koncept istorijskog prostora
Okrugli stolovi                   Sistematsko korištenje istorijskih činjenica
Case studije
                  Kvantitativni pristup
         Desk (statistički podaci prikupljeni u druge svrhe)
         Anketni upitnici,
         Testovi
         Analiza sadržaja
         Sociometrija
Posmatranje
            Ništa nije stalno osim promjena. Heraklit


Posmatranje za razliku od čistog gledanja je
  struktuirana aktivnost
   • Posmatra se odabrani uzorak
   • Posmatra se prema planu posmatranja
   • Vodi se evidencija o uočenom
Razgovor ili nestrukturirani intervju

   Intervjuirati nije ništa drugo do toga da nekog nešta
    pitate. Ali to ne znači pitati bilo koje pitanje na bilo
    koji način. Intervju mora biti pažljivo isplaniran i
    vješto vođen.
   U razgovoru ili nestrukturiranom intervjuu planira se
    tema razgovora, a pitanja se formulišu tokom
    razgovora.
   U strukturiranom intervjuu pitanja i sam tok
    razgovora se pažljivo planiraju.
Intervju
1. Vrijeme intervjua treba unaprijed dogovoriti.
2. Pitanja koja planiramo postaviti treba unaprijed pripremiti.
3. Treba zatražiti dozvolu bilježenja ili snimanja razgovora.
4. Dobro je ispitanika par dana prije intervjua podsjetiti na
    predstojeći razgovor i dati mu listu s pripremljenim pitanjima.
5. Treba biti tačan, držati se plana pitanja i imati svoju kopiju plana
    pitanja u slučaju da je ispitanik svoju zametnuo.
6. Tokom razgovora treba odmah pitati ako nam izlaganje ispitanika
    nije jasno.
7. Nakon intervjua kada sredite materijal u oblik koji je podoban za
    vaš istraživački izvještaj treba materijal pokazati ispitaniku i tražiti
    njegovu pismenu dozvolu za njegovo korištenje kao podataka u
    vašem izvještaju.
Okrugli stolovi
Delfi metoda
1. Serija intervju ili upitnika s ekspertima.
2. Sređivanje podataka i pronalaženje generalnih
   nepodudarnosti u izjavama. Određivanje “strana”.
3. Organizacija okruglog stola kako bi “strane” izložile
   jedna drugoj svoje argumente, te kako bi se ako je to
   moguće usuglasile.
4. Izrada liste argumenta kojima su obuhvaćene sve
   razlike u pristupu predmetu istraživanja.
“Case studije”
Case studija je metoda u kojoj se izučavanju društvenih
  fenomena pristupa kroz analize individualnih
  slučajeva. Case (slučaj) može biti osoba, grupa,
  događaj, proces, zajednica, društvo ili bilo koja druga
  jedinica društvenog života. Ovaj se pristup zasniva
  na pretpostavci da je izučavani slučaj tipičan slučaj
  za izvjestan tip društvene grupe ili aktivnosti. Analiza
  tipičnog slučaja omogućuje generalizaciju znanja te
  se ova znanja mogu primjenjivati za razumijevanje
  svih slučajeva iste vrste.
Prikupljanje podataka - Upitnik
    Upitnik
   pažljivo planiranje pitanja (varijabli)
   kratkoća
   razumljivost
   pitanja za ocijenu prikladnosti
   ispitivanje na prethodnom uzorku
   dva tipa pitanja:
     • otvorena (bez ponuđenih odgovora)
     • zatvorena (s ponuđenim odgovorima)
Pitanja otvorenog tipa
1. Godina rođenja: _________________
2. Spol: ____________
3. Koju ste školu završili: ____________
4. Zaposlenje: _________________
5. Bračni status: _________________
6. Koliko dugo imate promjene na koži zbog kojih ste danas
došli dermatologu? ________________
Pitanja zatvorenog tipa
Godina rođenja: _____________                         Spol:      M         Ž
   Koju ste školu završili:
         a) osnovnu školu i manje
         b) srednju školu
         c) višu školu
         d) visoku školu
   Zaposlenje:
         a) nezaposlen
         b) zaposlen
         c) penzioner
         d) poljoprivrednik/domaćica
   Bračni status:
         a) udata/oženjen
         b) neudata/neoženjen
         c) rastavljen/a
         d) udovac/udovica
   Koliko dugo imate promjene na koži zbog kojih ste danas došli dermatologu?
         a) manje od 1 mjesec
         b) 1-6 mjeseci
         c) 6 mjeseci do 2 god
         d) više od 2 godine
Pitanja zatvorenog tipa
izražavanje stavova, Likertova ljestvica
Psihološka strategija pitanja:
a. Interes mora rasti postepeno u toku anketiranja, tako
   da učešće ispitanika bude sve jače i neposrednije;
b. Pitanja moraju ići od lakših prema težima;
c. Ne smije se postavljati preuranjena ili iznenađujuća
   pitanja;
d. Treba izbjegavati pitanja koja bi mogla zbuniti
   ispitanika;
e. Izbjegavati skokovite prelaze i polagano i oprezno
   prelaziti s jedne skupine problema na drugu.
(J) OBRADA I ANALIZA PODATAKA
DOBIVENIH ISTRAŽIVANJEM
Testiranje hipoteze i metode istraživanja
    Iz podataka prikupljenih istraživanjem potrebno je
    odgovarajućim postupcima obrade izdvojiti
    informacije radi kojih je istraživanje preduzeto.

   U istraživanjima koja se preduzimaju radi
    provjeravanja hipoteze plan obrade i analize
    podataka je unapred određen i predstavlja sastavni
    dio opšteg plana istraživanja.
Metode istraživanja
   Postupak u proučavanju pojava kojim se
    nastoje utvrditi naučne činjenice i otkriti
    naučna istina

                            teorije




             istraživanja             hipoteze
Metode naučnog istraživanja
   Najčešće primijenjene metode naučnog istraživanja, kao dijela
    naučne metode, su: induktivna i deduktivna metoda, metoda
    analize i sinteze, metoda apstrakcije i konkretizacije, metoda
    generalizacije i specijalizacije,metoda dokazivanja i
    opovrgavanja, metoda klasifikacije, metoda deskripcije, metoda
    kompilacije, komparativna metoda, statistička metoda,
    matematička metoda, metoda modeliranja, kibernetička
    metoda, eksperimentalna metoda, dijalektička metoda,
    istorijska metoda, genetička metoda, teorija sistema kao
    metoda, aksiomatska metoda, metoda idealnih tipova,
    empirijska metoda, metoda studija slučaja, metoda anketiranja,
    metoda intervjuiranja, metoda opažanja, metoda brojenja,
    metoda mjerenja, Delfi metoda, metoda "mozaika" i ostale
    naučne metode.
  Induktivna metoda
Induktivna metoda je sistemska primjena induktivnog načina
   zaključivanja kojim se na osnovu analize pojedinačnih činjenica
   dolazi do zaključka o opštem sudu, od zapažanja konkretnih
   pojedinačnih slučajeva dolazi do opštih zaključaka.

Pouzdanost induktivnog zaključka direktno ovisi o: broju istraženih
  činjenica i slučajeva, reprezentativnosti analiziranih činjenica za
  određenu pojavu i stepen pouzdanosti značenja činjenica. Analiza
  induktivne metode mora uključiti fundamentalni element svakog
  induktivnog zaključivanja, a to je relacija posebnog - opšteg.
  Deduktivna metoda
Deduktivna metoda je sistemska primjena deduktivnog načina
  zaključivanja u kojemu se iz opštih sudova izvode posebni i
  pojedinačni zaključci.
Dedukcija uvijek pretpostavlja poznavanje opštih znanja na osnovu
  kojih se saznaje ono posebno ili pojedinačno.
Najvažniji elementi deduktivne metode su postupci metoda analize,
  sinteze, apstrakcije, generalizacije i specijalizacije.
Deduktivna metoda u nauci služi za: objašnjenje činjenica i zakona,
  za predviđanje budućih događaja, za otkrivanje novih činjenica i
  zakona, za dokazivanje postavljenih teza, za provjeravanje
  hipoteza i za naučno izlaganje.
Indukcija i dedukcija
Indukcija i dedukcija imaju zajednički opšti predmet: to je
   spoznaja jedne pojave kao dijalektičkoga jedinstva opšteg
   i posebnog.
Indukcijom i dedukcijom saznaje se veza, odnos, jedinstvo
   posebnog i opšteg, i tim svojim obilježjima one su izrazito
   dijalektičke metode spoznaja.
Indukcija je početni, a dedukcija završni proces u naučnim
   spoznajama, jer spoznaja počinje pojedinačnom
   spoznajom posebnog, a završava deduktivnom
   sistematskom spoznajom posebnog na osnovu opšteg.
Metoda analize
Metoda analize je postupak naučnog istraživanja raščlanjivanjem
  složenih pojmova, sudova i zaključaka na njihove jednostavnije
  sastavne dijelove i elemente.

Analiza je postupak mišljenja u kretanju od posebnoga k općem ili
  izvođenje teorema iz aksioma po utvrđenim pravilima.

Postoje dvije vrste analize: deskriptivna, kada se opisuju elementi
  neke cjeline i eksplikativna, kada se pokušava objasniti
  određena cjelina na osnovu njenih dijelova.
Metoda sinteze
Metoda sinteze je postupak naučnog istraživanja i objašnjavanja
   stvarnosti putem sinteze jednostavnih sudova u složenije.
Sinteza je proces uopštavanja u kojemu nastaju sve apstraktniji
   pojmovi u uspoređivanju s prethodnim pojmovima.
Sinteza je način sistematiziranja znanja po zakonitostima formalne
   logike, kao proces izgradnje teorijskog znanja u pravcu od
   posebnog ka općem.
Postoje dvije vrste sinteze: deskriptivna i eksplikativna sinteza.
Prema složenosti razlikuju se: elementarna, kauzalna i
   funkcionalna sinteza.
Prema cilju, odnosno usmjerenosti spoznaja, sinteze mogu biti:
   genetička i strukturalna.
Metoda apstrakcije
Apstrakcija je misaoni postupak bilo kakvog odvajanja, bilo
  odvajanje opšteg i eliminisanje posebnog, bilo misaoni
  postupak odvajanja posebnog i individualnog,
  zanemarivanje opšteg.
Apstrakcija ima dvostruki smisao: apstrakcija opšteg ili
  apstrakcija posebnog. Apstrakcijom se odvajaju nebitni
  od bitnih elemenata pojave ili predmeta istraživanja.
Apstrakcija počiva na analizi, ali analiza kao postupak
  rastavljanja, predstavlja i odvajanje, apstrakciju dijelova iz
  cjeline pojave.
Metoda konkretizacije
Konkretizacija je postupak suprotan apstrakciji.
Konkretizacija može biti: shvatanje jedinstva
   apstraktno-opšteg u posebnom i individualnom,
   shvatanje jedinstva apstraktno-posebnog s opštim
   u svakom predmetu ili pojavi.
Bilo da se određuje apstraktno-opšte u posebnom ili
   apstraktno-posebno u opštem, s pomoću opšteg vrši
   se konkretizacija, jer se predmet istraživanja
   konkretno shvata kao realno jedinstvo opšteg i
   posebnog.
Metoda generalizacije
Metoda generalizacije je misaoni postupak
  uopštavanja kojim se od jednog posebnog pojma
  dolazi do uopštenijeg koji je po stepenu viši od
  ostalih pojedinačnih. Od pojedinačnih opažanja
  izvode se uopšteni zaključci, koji su realni samo ako
  imaju oslonac u stvarnosti.
Metoda specijalizacije
Metoda specijalizacije je postupak kojim se od opšteg pojma
  dolazi do novog pojma, manjeg obima a većeg sadržaja.

Specijalizacija se temelji na analitičko-sintetičkoj metodi i
  apstraktno-konkretiziranoj metodi.

Da bi se tom metodom došlo od opšteg do posebnog, potrebno je
  izvršiti: konkretizaciju opšteg u posebno, ili sintezu, apstrakciju
  posebnog iz opšteg i analizu stvarnog opšteg.
Metoda dokazivanja
Dokazivanje je jedna od najvažnijih naučnih metoda u
  kojoj su inkorporirane skoro sve metode i svi posebni
  metodički postupci: analiza i sinteza, generalizacije i
  specijalizacija, indukcija i dedukcija, apstrakcija i
  konkretizacija.

Svrha metode je utvrditi tačnost neke spoznaje.
Metoda osporavanja
Suprotan postupak u odnosu na postupak dokazivanja
  je osporavanje.

To je zapravo metodički postupak kojim se umjesto
  dokazivanja teze, ona odbacuje i pobija. Ono se
  sastoji u dokazivanju pogrešnosti teze.
Metoda klasifikacije
Metoda klasifikacije najstarija je i najjednostavnija naučna
   metoda.
Klasifikacija je sistematska i potpuna podjela opštega pojma na
   posebne, u okviru obima pojma.
Nauka zapravo počinje klasifikacijom. Na osnovu spoznaja o
   prirodi stvari, klasifikacija predstavlja sistemske grupe
   predmeta, ili raspodjele niza srodnih pojava.
Tako se, na primjer, pojam nauke klasifikuje na pojedinačne i
   univerzalne nauke.
Metoda deskripcije
Metoda deskripcije je postupak jednostavnog opisivanja ili
  očitavanja činjenica, procesa i predmeta u prirodi i društvu te
  njihovih empirijskih potvrđivanja odnosa i veza, ali bez naučnog
  tumačenja i objašnjavanja.
Ova se metoda primjenjuje u početnoj fazi naučnog istraživanja, a
  ima veću vrijednost ako je jednostavno opisivanje povezano s
  objašnjenjima o uočenim važnijim obilježjima opisivanih
  činjenica, predmeta i procesa, njihovih zakonitosti i uzročnih
  veza i odnosa.
Metoda kompilacije
Metoda kompilacije je postupak preuzimanja tuđih rezultata
  naučnoistraživačkog rada, odnosno tuđih opažanja, stavova,
  zaključaka i spoznaja.

Metoda kompilacije može se upotrijebiti u kombinaciji s drugim
  metodama u naučnoistraživačkom radu, tako da djelo nosi u što
  većoj mjeri lični pečat autora kompilatora, koji će, uz lični
  pristup pisanju naučnog ili stručnog djela korektno i na
  uobičajen način citirati sve ono što je od drugih preuzeo.
Komparativna metoda
Komparativna metoda je postupak uspoređivanja istih
  ih srodnih pojava ili utvrđivanja njihove sličnosti u
  ponašanju i intenzitetu i razlika među njima.
Ova metoda omogućuje istraživačima da dođu do
  raznih uopštavanja, novih zaključaka koji obogaćuju
  spoznaju.
Statistička metoda
Statistička metoda može se nazvati i opšta naučna metoda; u
   novije vrijeme postala jedna od najvažnijih naučnih metoda;
   često se koristi u naučnoistraživačkom radu u svim naučnim
   područjima. Istraživanja u naučnim područjima društvenih
   nauka nezamisliva su bez primjene statističke metode.

Statistika je nauka o metodama pomoću kojih analiziramo pojave
   koje nas okružuju, tako da pomoću grafikona i izračunatih
   pokazatelja otkrivamo njihove strukture, karakteristike i
   zakonitosti u pojedinim vremenskim intervalima te uzročno-
   posljedične veze između tih pojava.
Metoda uzoraka
Ispitivanje dijela skupa na osnovu slučajnog izbora
   jedinica naziva se metoda uzoraka. Vrlo se često
   primjenjuje u naučnoistraživačkom radu.
Bit metode uzoraka je stav da se relevantne statističke
   informacije o masovnoj pojavi mogu odrediti na
   osnovu malog uzorka.
Problemi pouzdanosti metode uzoraka svode se na
   određivanju veličine uzorka i reprezentativnosti
   odabranih jedinica.
                            METODA UZORAKA




           PROCJENA
         PARAMETARA                             TESTIRANJE HIPOTEZA
          POPULACIJE                                  O NEKIM
        POMOĆU UZORKA                            KARAKTERISTIKAMA




                                               •testiranje hipoteze o nepoznatoj AS
        •projektiranje veličine uzorka
                                           •ispitivanje jednakosti AS dvaju populacija
     •interval procjene AS populacije
                                           •testiranje hipoteza o nepoznatoj proporciji
   •interval procjene totala populacije
                                             •testiranje hipoteze o jednakosti dvaju ili
•interval procjene proporcije populacije
                                                više populacija s pomoću 2 - testa


    AS – aritimetička sredina
  Matematička metoda
Matematička metoda je naučni sistemski postupak koji se sastoji u
   primjeni matematičke logike, matematičkih relacija, matematičkih
   simbola i matematičkih operacija u naučnoistraživačkom radu.
Ta se metoda može primjenjivati u svim naučnim područjima i
   naučnim disciplinama. S pomoću matematičke metode na
   egzaktan način prikazuju se i objašnjavaju zakonitosti pojava, pod
   uslovom da je odabran pouzdan i adekvatan matematički model
   predmeta istraživanja.
Najčešće matematičke metode su matematički modeli i metode
   simulacije.
Metode simulacije omogućavaju, uz upotrebu računara, teorijsko
   simuliranje stvarnih pojava i procesa.
Metoda modeliranja
Metoda modeliranja je istraživački postupak s pomoću
  kojega se generiše model koji može: zamijeniti
  stvarnu pojavu i kojeg eksperimentalno ili
  simulacijom možemo istraživati te prenositi dobivene
  podatke sa modela na realnu pojavu.
Metoda mjerenja
Brojenje i mjerenje osnova su za sva mjerljiva istraživanja, a
  susreću se u svim područjima znanosti.

Lord Kelvin je rekao: "Ako se ono o čemu govorite može izmjeriti,
   onda nešto o tome i znate. Međutim ako to ne možete izmjeriti
   niti izraziti u brojkama, onda je vaše znanje mršavo i
   nezadovoljavajuće: to može biti tek početak znanja, ali vi po
   načinu mišljenja niste još doprli do naučne faze, ma o čemu da
   se radi."
Eksperimentalno istraživanje
CILJ SVAKOG ISTRAŽIVANJA
(kako eksperimentalnog, tako i neeksperimentalnog)

   UTVRĐIVANJE POVEZANOSTI I
    OTKRIVANJE UZROČNIH ODNOSA MEĐU
    “VARIJABLAMA” (PROMENLJIVIM
    POJAVAMA)
Promenljive (varijable)

   Ako se neka karakteristika može menjati, bilo u
    količini ili kvalitetu, ona se može posmatrati kao
    promjenljiva (varijabla)

   Promjenljiva podrazumeva neko empirijsko
    svojstvo objekta, pojave, procesa, stanja,
    događaja, osobe i sl., koje može uzeti različite
    vrijednosti

   Problem istraživanja = se često tiče (nepoznatog)
    odnosa između dviju ili većeg broja promjenljivih
Postoje “zavisne” i “nezavisne”
promjenljive
   Varijabla koju istraživač želi da objasni jeste
    zavisna varijabla (kriterijska)

   Varijabla za koju istraživač očekuje da će
    objasniti promenu u zavisnoj varijabli (i kojom
    manipuliše) označena je kao nezavisna
    varijabla (eksplanatorna, prediktorska)

                      Y = f (X)
Karakteristike eksperimenta:
   Namijerno izazivanje pojava
   Ponavljanje javljanja pojave
   Kontrola uslova pod kojima se javlja posmatrana pojava
   Kvantifikacija ili brojno izražavanje nalaza (mjerenje)
   Sistematsko mijenjenje uslova pod kojima se neka pojava javlja
    (pojedini uslovi se mijenjaju dok se ostali zadržavaju kao
    konstantni da bi se videlo da li će se ponašanje promijeniti sa
    promenom nekih od uslova)

Uslovi kojima se manipuliše – NV (nezavisna varijabla)
Promena na pojavi – ZV (zavisna varijabla)

Ukoliko eksperiment potvrdi hipotezu, ona može da se posmatra
  kao teorija ili prirodni zakon. Ukoliko eksperiment ne podrži
  hipotezu, ona se odbacuje ili modifikuje.
KONTINUUM KONTROLE USLOVA
   Jaka kontrola
                 Laboratorijski eksperiment
                 Terenski eksperiment
                 Prirodni eksperiment
                 Istraživanje na uzorku
                 Kontrolisano posmatranje
                 Posmatranje sa
                  učestvovanjem
   Slaba kontrola
(K) SPROVODENJE ISTRAŽIVANJA
   Zaključivanje o hipotezi na osnovu nalaza da je logička
    posledica izvedena iz hipoteze lažna, odvija se prema logičkom
    argumentu:
     •   Ako h (istinita hipoteza), onda p (istinito predviđanje).
     •   Ne p (predviđanje je lažno).
     •   Ne h (hipoteza je opovrgnuta).
   Kada se predviđanje iz hipoteze ne može izvesti neposredno,
    nego uz uključivanje iskaza o početnim uslovima, onda na
    osnovu nalaza istraživanja kojim je ustanovljeno da je
    predviđanje izvedeno iz hipoteze lažno, možemo zaključiti da je
    hipoteza opovrgnuta tek pod uslovom da su iskazi o početnim
    uslovima istiniti.
     •    Ako h i u (istinita h i istiniti iskazi o početnim uslovima u), onda p
         (istinito predvidanje).
     •    u (istiniti iskazi o početnim uslovima)
     •    Ne p (predvidanje je lažno)
     •    Ne h (hipoteza je opovrgnuta).
(K) SPROVODENJE ISTRAŽIVANJA


   Hipoteze se ocenjuju radi:
     • njihovog opovrgavanja ili potvrđivanja
     • odredivanja oblasti njenog važenja
     • njihovog preinačenja, tj. poboljšanja
(L) PISANJE IZVEŠTAJA O OBAVLJENOM
ISTRAŽIVANJU

    Istraživač ima moralnu obavezu da naučnu
    javnost ili druge moguće korisnike rezultata
    istraživanja obavesti o:
    •   problemu istraživanja
    •   postavljenim ciljevima istraživanja
    •   hipotezi
    •   načinu istraživanja
    •   rezultatima istraživanja
    •   zaključcima izvedenim iz njih.
DESET UPUSTVA ZA PISANJE IZVJEŠTAJA

1. Neka vaše rečenice budu kratke
2. Dajte prednost jednostavnim izrazima
3. Upotrebljavajte opšte poznate riječi
4. Izbjegavajte nepotrebne riječi
5. Upotrebljavajte prvenstveno aktivni oblik glagola
6. Primijenite isti stil kao da govorite
7. Upotrebljavajte riječi koje izazivaju neku predodžbu
8. Stavite se na mjesto svojih čitaoca
9. Mijenjajte svoje postupke
10. Pišite tako da nešto izrazite, a ne da biste nekoga
   impresionirali.
REZULTATI

Prikaz ključnih rezultata istraživanja, koji slijedi logiku
    sadržanu u hipotezama, pomoću teksta i ilustracija
    (tabela i slika: grafikoni, fotografije, sheme, itd).
Tekst je sumaran i kritički prikaz nalaza koji prati
    ilustracije i poziva se na njih.
I tekst i ilustracije moraju sadržavati dovoljno podataka
    da se razumiju nezavisno jedna od drugih.
Treba prikazati i negativne rezultate.
Rezultati – najčešće greške
   Ilustracije nisu praćene tekstom
   Prikazivanje istih rezultata u tabeli i grafikonu
   Tabela koja sadrži isključivo statističke podatke
   Prikazivanje pojedinačnih, neobrađenih podataka
   Previše podataka u tabeli
Diskusija
Izuzetno značajno poglavlje,najteže za pisanje.
Poslije sažimanja rezultata uporediti ih sa nalazima
   drugih i raspraviti posljedice vaših istraživanja i
   njihova ograničenja; prikažite šta je novo i važno, i
   kako se vaši rezultati uklapaju u širu oblast; izvedite
   zaključke; predložite novo istraživanje.
Diskusija – najčešće greške
   Zaključivanje koje nije zasnovano na rezultatima
   Neumjerenost u isticanju značaja rezultata
   Ignorisanje ili obezvređivanje suprotnih rezultata
   Uvođenje novih rezultata
   Pretjerana opširnost
Izvođenje zaključaka
   Zaključci moraju biti:
     • Jasni i precizni
     • Logički opravdani i konzistentni
     • Empirijski potkrepljeni
     • Teorijski relevantni
     • Prezentacija podataka mora da na što bolji način da prikaže
       rezultate istraživanja
    Pisati ih na kraju diskusije
    Ne prenaglašavati ih i ne davati im značaj koji oni stvarno
     nemaju.