Raport-MPHASIS-Jak-zwiększyć-wiedzę-o-bezdomności

MPHASIS

Wzajemny postęp w likwidowaniu bezdomności

poprzez ulepszanie systemów monitorowania zjawiska









Finansowane przez Komisję Europejską

Dyrektoriat Generalny ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równych Szans









Jak zwiększyć wiedzę o bezdomności na poziomie

regionalnym, krajowym i europejskim.

Raport roboczy wspierający seminaria krajowe.







Maj 2008









1

Badania i działania podejmowane w ramach projektu MPHASIS są finansowane przez Komisję Europejską –

Dyrektoriat Generalny ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równych Szans w ramach projektu na rzecz

zatrudnienia i solidarności społecznej o nazwie PROGRESS (VS/2007/0617 SI2.483181).









Główny wykonawca:

Town and Regional Planning

University of Dundee

Nethergate

Dundee, DD1 4HN

Scotland, United Kingdom





Tłumaczenie: Julia Wygnańska

Redakcja i korekta: Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności





Kontakt:

Bill Edgar: w.m.edgar@dundee.ac.uk

Barbara Illsley: b.m.illsley@dundee.ac.uk

Volker Busch-Geertsema: vbg@giss-ev.de

Matt Harrison: matt.harrison@ris.org.uk

Peter Watson: peter.watson@ris.org.uk





Kontakt w Polsce:

Piotr Olech: p.olech@pfwb.org.pl

Julia Wygnańska: julkiw@yahoo.com





Treści wyrażone w niniejszym raporcie nie są oficjalnym stanowiskiem ani opinią Komisji Europejskiej,

Dyrektoriatu Generalnego ds. Zatrudnienia Spraw Społecznych i Równych Szans.









2

Spis treści:

Cel opracowania ...................................................................................................................................................... 4

1. Bezdomność i wykluczenie mieszkaniowe ......................................................................................................... 6

1.1 Kontekst europejski i krajowy....................................................................................................................... 6

1.2 Definicja bezdomności .................................................................................................................................. 7

2. Strategie monitorowania bezdomności ............................................................................................................. 11

2.1 Zarządzanie ................................................................................................................................................. 11

2.2 Polityka społeczna oparta o wiedzę – tworzenie systemów monitorowania bezdomności ......................... 12

3. Dane o usługodawcach (np. placówkach) ......................................................................................................... 15

3.1 Bazy danych o usługodawcach ................................................................................................................... 15

3.1.1 Istniejące bazy danych o usługodawcach ............................................................................................. 15

3.1.2 Wskazówki do tworzenia baz danych o usługodawcach ...................................................................... 16

3.1.3 Konkluzje ............................................................................................................................................. 19

3.2. Systemy rejestracji klientów ...................................................................................................................... 19

3.2.1 Wprowadzenie ..................................................................................................................................... 19

3.2.2 Usługodawcy i zbieranie danych .......................................................................................................... 19

3.2.3 Systemy rejestracji klientów ................................................................................................................ 20

3.2.4 Przegląd analizowanych systemów ...................................................................................................... 20

3.2.5 Wdrażanie ............................................................................................................................................ 23

4. Dane pochodzące z rejestrów ludności, spisów powszechnych, badań sondażowych i innych źródeł ............. 27

4.1 Ludzie bez miejsca zamieszkania................................................................................................................ 27

4.1.1 Instytucje ochrony zdrowia .................................................................................................................. 27

4.1.2 Więzienia ............................................................................................................................................. 28

4.2 Spisy powszechne i inne badania ................................................................................................................ 28

5. Harmonizacja .................................................................................................................................................... 30

5.1 Zmienne podstawowe.................................................................................................................................. 30

5.2. Harmonizacja definicji ............................................................................................................................... 33

6. Implementacja ................................................................................................................................................... 34

6.1 Tworzenie strategii monitorowania bezdomności ....................................................................................... 34

6.2 Zarządzanie gromadzeniem danych ............................................................................................................ 35

6.3 Bariery......................................................................................................................................................... 36

7. Bibliografia ....................................................................................................................................................... 38









3

Cel opracowania

Niniejsze opracowanie przedstawia syntezę niektórych pomysłów zawartych w Studium o Mierzeniu

Bezdomności finansowanym przez Komisję Europejską (Edgar et al, 2007). Intencją dokumentu jest

zapewnienie podstaw do dyskusji, którą mamy nadzieję podejmą zainteresowane instytucje przed oraz po

krajowych seminariach MPHASIS zaplanowanych we wszystkich 20 krajach partnerskich MPHASIS podczas

wdrażania projektu.





Studium o Mierzeniu Bezdomności zawiera szereg rekomendacji, których celem jest zwiększenie potencjału

krajowych i unijnych instytucji do gromadzenia informacji o bezdomności. Rekomendacje zostały

podsumowane poniżej, i oczekuje się, że krajowe seminaria będą ważnym krokiem do ich wdrożenia w wielu

krajach.





Rekomendacje dla instytucji krajowych

1. Opracowanie Krajowej Strategii Monitorowania Bezdomności w oparciu o konsultacje z odpowiednimi

Ministerstwami i innymi interesariuszami.

2. Zidentyfikowanie (lub ustanowienie) mechanizmu koordynacji lub instytucji odpowiedzialnej za

gromadzenie danych o bezdomności.

3. Przyjęcie zharmonizowanej (ujednoliconej) definicji sytuacji życiowych i mieszkaniowych uznawanych

za bezdomność jako podstawowej ramy dla gromadzenia danych.

4. Przyjęcie zbioru wystandaryzowanych zmiennych podstawowych i ich definicji jako wyjściowego

zbioru zmiennych dla systemu gromadzenia danych.

5. Przyjęcie krajowych standardów usług dla bezdomnych.

6. Ustanowienie i prowadzenie bazy danych o usługach dla bezdomnych.

7. Włączenie wymogu przekazywania podstawowych (anonimowych) danych o klientach do warunków

umów o finansowanie usług dla bezdomnych oraz zapewnienie niezbędnego finansowania

pozwalającego na spełnienie tego wymogu.

8. Ustanowienie strategii agregowania danych z systemów rejestracji klientów usług prowadzonych przez

usługodawców.

9. Zapewnienie wytwarzania wartości dodanej dla usługodawców oraz ludzi bezdomnych płynącej z

gromadzenia danych.





Rekomendacje dla instytucji UE

10. Zobowiązanie Państw Członkowskich do tworzenia Strategii Wobec Bezdomności w ramach Strategii

UE na rzecz Zabezpieczenia i Włączenia Społecznego.

11. Zobowiązanie Państw Członkowskich do identyfikowania postępów osiąganych dzięki wdrażaniu

krajowych strategii wobec bezdomności oraz określania czy strategie te obejmują programy

monitorowania bezdomności.

12. Monitorowanie Państw Członkowskich pod kątem prowadzenia trwałych systemów gromadzenia

danych o klientach.









4

13. Zachęcanie krajowych urzędów statystycznych do przyjęcia zharmonizowanej definicji bezdomności

dla celów gromadzenia danych z jednoczesną akceptacją wykorzystywania innych definicji

opracowanych dla celów planowania polityki społecznej.

14. Zachęcanie krajowych urzędów statystycznych do pełnienia roli koordynującej w procesie gromadzenia

danych o bezdomności.

15. Likwidowanie przeszkód w monitorowaniu bezdomności (np. poprzez wykorzystanie funduszy z FP7,

funduszy strukturalnych oraz europejskich programów badawczych).









5

1. Bezdomność i wykluczenie mieszkaniowe

Wszelkie rozważania nad działaniami niezbędnymi dla zwiększenia wiedzy i bazy informacyjnej o bezdomności

wymagają zrozumienia europejskiej i krajowej polityki, w których kontekście dyskusja ta się odbywa. Od

uczestników tej dyskusji wymaga to zrozumienia natury i przyczyn bezdomności oraz, w szczególności, definicji

tego zjawiska. Przedstawienie kontekstu jest celem niniejszego rozdziału.







1.1 Kontekst europejski i krajowy





Celem gromadzenia danych o bezdomności powinno być dostarczenie informacji niezbędnych do poprawy

jakości systemu świadczenia usług, a co za tym idzie lepszego zapobiegania i likwidowania bezdomności.

Gromadzone informacje na temat ludzi bezdomnych powinny odpowiadać na potrzeby władz krajowych i

lokalnych, które w świetle Europejskiej Strategii Włączenia Społecznego powinny rozwijać strategie, które:

 Zapobiegają bezdomności.

 Ograniczają przyczyny bezdomności.

 Zmniejszają skalę bezdomności.

 Zmniejszają negatywne skutki bezdomności dla ludzi nią dotkniętych i ich rodzin.

 Gwarantują ludziom wychodzącym z bezdomności utrzymanie stałego i samodzielnego miejsca

zamieszkania.





Realizacja założeń programów państwowych, których celem jest zapobieganie bezdomności i zmniejszanie jej

wpływu na gospodarstwa domowe z grup ryzyka wymaga informacji, ukazującej naturę procesu bezdomności i

wykluczenia mieszkaniowego.





Z tego względu ukryta bezdomność powinna być dostrzegana przez decydentów i usługodawców. Oznacza to

konieczność zrozumienia oraz badania bezpośredniego zagrożenia bezdomnością ludzi przebywających w

niestabilnych warunkach mieszkaniowych: bez prawnego zabezpieczenia, zmuszonych do wybierania pomiędzy

mieszkaniami o nieadekwatnym standardzie oraz ludzi zmuszonych do przebywania w warunkach

mieszkaniowych nie spełniających powszechnie akceptowanych norm mieszkaniowych.





Jeśli intencją programów państwowych jest zapewnienie, że żadna osoba nie będzie zmuszona do spania pod

gołym niebem, konieczne jest posiadanie informacji o liczbie ludzi śpiących pod gołym niebem, liczbie ludzi

korzystających z usług dla bezdomnych oraz liczbie miejsc dostępnych w placówkach.





Jeśli celem polityki społecznej jest ograniczenie liczby ludzi popadających w bezdomność, konieczne jest

posiadanie informacji dokładnie określającej całkowitą liczbę bezdomnych gospodarstw domowych, liczbę ludzi

zamieszkujących tymczasowo lub w niezabezpieczonych/nieadekwatnych warunkach oraz liczby ludzi

potencjalnie bezdomnych lub zagrożonych bezdomnością.









6

Jeśli celem polityki społecznej jest zapobieganie bezdomności ważne jest posiadanie danych o liczbie rodzin

zagrożonych eksmisją oraz liczbie ludzi, którzy mają opuścić instytucje, w których przebywają nie mając

własnego domu np. więzienia i domy dziecka. Zapobieganie bezdomności wymaga również zapewnienia

trwałego i stałego zakwaterowania dla ludzi wychodzących z bezdomności. To z kolei wymaga posiadania

danych o liczbie ludzi bezdomnych, którzy korzystają z mieszkań w ramach programów wspieranego

mieszkalnictwa.





Odpowiedzialność za prowadzenie polityki, realizowanie programów i strategii wobec bezdomności jest różnie

ulokowana w różnych krajach. Co więcej, związek między polityką wobec bezdomności i polityką

mieszkaniową z jednej strony oraz pomocą społeczną i systemem wsparcia z drugiej, również różni się w całej

Europie. Dlatego zarówno administracje krajowe, jak i regionalne i lokalne mają swoją rolę do odegrania

zarówno w procesie gromadzenia danych jak i wykorzystaniu tych danych do monitorowania i kształtowania

działań. Tak jak w niektórych krajach strategie określane są na poziomie centralnym, tak odpowiedzialność za

ich wdrażanie leży zazwyczaj w gestii samorządów lokalnych.





W marcu 2006 roku, Rada Ministrów UE (Council of Ministers) przyjęła nowe ramy odniesienia dla polityki

zabezpieczenia i integracji społecznej. W tych zrewidowanych ramach przyjęto trzy nowe cele włączenia

społecznego, w tym:





„zapewnienie dostępu do wszelkich zasobów, praw i usług niezbędnych do partycypacji

społecznej, zapobieganie wykluczeniu i adresowanie problemów z nim związanych oraz

zwalczanie wszelkich form dyskryminacji prowdzącej do wykluczenia.”





Kraje Unii Europejskiej w Krajowych Planach Działań wobec Wykluczenia Społecznego wskazały na siedem

priorytetów dla polityki społecznej wobec wykluczenia (Joint Report, 2006). Priorytet piąty brzmi:





„Zapewnienie przyzwoitego zamieszkania: Niektóre kraje członkowskie koncentrują się na

poprawie standardów mieszkaniowych; inne na zapewnieniu niezbędej podaży mieszkań

socjalnych dla grup ryzyka. Niektóre kraje członkowskie rozwijają bardziej zintegrowane

strategie eliminowania bezdomności.”







1.2 Definicja bezdomności

Trudności w definiowaniu bezdomności wpływają na możliwości działania rządów na rzecz rozwiązywania

problemów związanych z tym zjawiskiem. Różnice w rozumieniu bezdomności w poszczególnych krajach i

punktach w czasie nie wykluczają możliwości dokonania jednolitej identyfikacji sytuacji życiowych. Podczas

Europejskiej Konferencji Statystyków (UNECE/EUROSTAT, 2006) wprowadzono rozróżnienie na mieszkania

konwencjonalne, obiekty zbiorowego zakwaterowania oraz inne miejsca mieszkalne i mieszkania

niekonwencjonalne (s. 23). Takie właśnie rozumienie przyjęto tutaj dla streszczenia sytuacji życiowych, które









7

układają się w stan bezdomności, stan zagrożenia bezdomnością lub wykluczenie mieszkaniowe (patrz Rysunek

1, str. 9).





Mimo tego, że jesteśmy w stanie zdefiniować zjawisko oraz przyjąć typologię sytuacji

życiowych/mieszkaniowych mogącą w sensowny i spójny sposób być stosowaną w różnych krajach, wciąż

trudno jest zdefiniować, co dokładnie oznacza bezdomność. Dzieje się tak częściowo dlatego, że zjawisko

bezdomności jest różnie postrzegane w zależności od przyjętej perspektywy polityki społecznej. Mówimy, że

bezdomność dotyczy ludzi z grup ryzyka na rynku mieszkaniowym (którzy nie mają dostępu do przyzwoitego

lub dostępnego finansowo mieszkania). Jednakże dotyczy ona również ludzi, którzy w wyniku określonej

polityki państwa mieszkają w instytucjach (np. w rezultacie braku inwestycji w usługi dla osób psychicznie

chorych na poziomie wspólnoty lokalnej). Może również dotyczyć grupy ludzi, którzy wymagają wsparcia w

postaci usług społecznych. Bezdomność może być postrzegana zarówno jako kwestia mieszkaniowa, jak i

kwestia pomocy społecznej, związana z polityką zdrowotną, jak i polityką karną.





Trudno jest policzyć ludzi bezdomnych, ponieważ stale zmienia się ich sytuacja życiowa, co jest reakcją na

zmiany w uwarunkowaniach osobistych i działaniach państwa. Jeśli celem jest monitorowanie oddziaływania

polityki społecznej państwa, czasami niezbędne jest policzenie ludzi, którzy w wyniku określonych programów

(np. program inwestowania w mieszkania wspierane) już nie są bezdomni.





Możliwe jest stworzenie szerokiej definicji, która w pełni obrazuje proces bezdomności, w ramach którego

ludzie przemieszczają się między różnymi sytuacjami mieszkaniowymi. Kwintesencją takiego podejścia jest

utworzona przez FEANTSA typologia ETHOS dotycząca bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego.

Jednocześnie możliwe jest stosowanie węższych definicji bezdomności, które mogą mieć znaczenie dla

umożliwienia regularnego i spójnego gromadzenia danych. Ma to szczególne znaczenie, gdy celem jest

uzyskanie porównawczych danych o bezdomności. W Studium Mierzenia Bezdomności (Edgar et al, 2007)

zaproponowano wąską definicję, która lepiej odpowiada potrzebom związanym z gromadzeniem danych.





Pierwszym krokiem w usprawnianiu procesu gromadzenia danych o bezdomności jest przedyskutowanie i

przyjęcie odpowiedniej dla kontekstu narodowego (lub regionalnego) definicji. Szeroko pojęty kontekst definicji

musi być zrozumiały, tak samo jak koncepcyjne podstawy jej konstrukcji, które są odbiciem procesu

bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego. Równie ważne jest upewnienie się, że operacyjna terminologia i

nomenklatura odpowiada krajowym domenom polityki społecznej. Na koniec bardzo ważne jest, aby definicja

została przyjęta przez wszystkich podstawowych interesariuszy. W ich gronie znajdują się min. kluczowe

ministerstwa (na poziomie rządu krajowego, jak i regionalnego). Dobra praktyka wskazuje, że rolę w tym

procesie odgrywają ministerstwa odpowiedzialne za mieszkalnictwo, pomoc społeczną, zdrowie, zatrudnienie,

system penitencjarny oraz imigrację. Do grona interesariuszy należy również zaliczyć usługodawców

(zazwyczaj organizacje pozarządowe), zwłaszcza tych, których główne źródła finansowania pochodzą ze

środków publicznych i podlegają stosownym regulacjom.









8

Rysunek 1 Sumaryczna definicja sytuacji życiowych









Typy mieszkalnictwa









Mieszkania Obiekty zbiorowego Inne sytuacje

zamieszkiwania mieszkaniowe









Zamieszkane Inne/ nie- Obiekty nieinstytucj Obozy Miejsca publiczne/na

konwencjonalne konwencjonalne instytucji onalne zewnątrz

buildings







Pomoc Hotele

karny Zdrow Religijny Zatrudnienia Edukacyjne hotel hostele

społeczna pracow

ch otnych ch e

nicze









Inne jednostki Inne jednostki nie

mobilne tymczasow

przeznaczone przeznaczone do

e

do zamieszkiwania

zamieszkiwania



Żródło: zaczerpnięte z UNECE/EUROSTAT 2006







9

Rysunek 2. Zharmonizowana definicja bezdomności ze Studium Mierzenia Bezdomności (Edgar et al., 2007)





Kategoria Operacyjna Sytuacja życiowa Definicja

1 Ludzie mieszkający pod 1 Przestrzeń publiczna/ na Mieszkanie na ulicach lub w innych

gołym niebem zewnątrz miejscach publicznych bez schronienia,

które można określić miejscem do życia

2 Ludzie w placówkach 2 Noclegownie Ludzie bez stałego miejsca zamieszkania

interwencyjnych często przemieszczający się między

różnymi miejscami zamieszkiwania

3 Ludzie mieszkający w 3 Schroniska dla bezdomnych

placówkach dla

4 Mieszkania czasowe

bezdomnych

5 Wspierane mieszkania Gdzie dopuszczalny czas pobytu nie

przejściowe przekracza roku1



6 Schroniska dla kobiet lub

uchodźców

4 Ludzie mieszkający w 7 Instytucje zdrowotne Zostają dłużej, ponieważ nie mają

instytucjach mieszkania

8 Instytucje karne Przed opuszczeniem więzienia nie mają

perspektyw mieszkaniowych

5 Ludzie mieszkający w 9 Mobilne domy Gdy wybrany rodzaj zamieszkania jest

mieszkaniach konsekwencją braku mieszkania i nie jest

10 Budynki niekonwencjonalne

niekonwencjonalnych z prawdziwym miejscem zamieszkania dla

braku innego lokum 11 Konstrukcje tymczasowe danej osoby

6 Ludzie bezdomni czasowo 12 Konwencjonalne Gdy wykorzystuje się dane miejsce

zamieszkujący w mieszkanie nie będące zamieszkania, które nie jest prawdziwym

konwencjonalnych prawdziwym miejscem miejscem zamieszkania osoby z powodu

mieszkaniach u przyjaciół zamieszkania danej osoby braku własnego.

lub rodziny (z powodu braku

własnego lokum)



Źródło: Edgar et al, 2007









1

Wybrano okres jednego roku aby zachować zgodność z rekomendacjami Spisu UNECE/EUROSTAT





10

2. Strategie monitorowania bezdomności

Wiedza jest podstawą rozwoju, wdrażania i monitorowania programów wobec bezdomności. Dlatego posiadanie

odpowiedniej informacji o bezdomności jest konieczne na wszystkich poziomach decyzyjnych: planowania

działań strategicznych, zarządzania organizacjami oraz ewaluacji skuteczności projektów. Dyskusja nad

odpowiedzialnością za działania związane z gromadzeniem danych o bezdomności musi być zatem podjęta w

kontekście planowania i wdrażania strategii wobec bezdomności na poziomie krajowym. Gromadzenie danych o

bezdomności jest najbardziej efektywne, gdy planuje się je jako integralną część strategii eliminowania i

zapobiegania bezdomności. Dzięki temu strategia wobec bezdomności wzbogaca proces gromadzenia danych

jednocześnie gwarantując, że programy państwowe są oparte na wiedzy.





2.1 Zarządzanie

Współczesne fundamenty europejskiej debaty o strategiach wobec bezdomności podkreślają następujące

potrzeby:

 Budowanie krajowych programów strategicznych wobec bezdomności obejmujących swoim

oddziaływaniem wszystkich interesariuszy, łącznie z właściwymi ministerstwami;

 Szukanie lokalnych mechanizmów wdrażania strategii;

 Jednoznaczne ustalenie podmiotów odpowiedzialnych za koordynację i wdrażanie;

 Jasne zdefiniowanie celów i mechanizmów mierzenia rezultatów w oparciu o solidną podstawę

informacyjną;

 Oparcie państwowych strategii na wiedzy.





Kluczową zasadą jest zatem zaangażowanie władz krajowych w proces zbierania danych, który powinien być

elementem strategii wobec bezdomności (krajowej lub regionalnej). Dlatego strategia wobec bezdomności

powinna zawierać strategię monitorowania bezdomności. Jeśli odpowiedzialność za tworzenie strategii wobec

bezdomności leży po stronie samorządów lokalnych, to rząd centralny ma za zadanie podnoszenie zdolności i

kompetencji samorządów w zarządzaniu gromadzeniem informacji o bezdomności. Dla przykładu we wnioskach

z ostatniego peer review Norweskiej Krajowej Strategii Zapobiegania Bezdomności podkreślono fakt

wyznaczenia Banku Mieszkaniowego (ang. Housing Bank) do koordynacji, implementacji oraz promowania

strategii (Edgar, 2006). Jego rolą jest m.in. przyznawanie grantów kompetencyjnych samorządom lokalnym i

regionalnym oraz lokalnym sieciom organizacji i platformom, pozwalającym na zwiększenie ich zdolności do

realizacji strategii.





Na poziomie krajowym (regionalnym) różne ministerstwa mają rolę do odegrania zarówno w planowaniu, jak i

wdrażaniu strategii wobec bezdomności, a także w gromadzeniu danych niezbędnych do monitorowania jej

realizacji. W niektórych krajach to krajowe lub regionalne urzędy statystyczne są zaangażowane w gromadzenie

danych o bezdomności (np. Francja, Włochy, Hiszpania i Niemcy). Chociaż dostarczanie danych nie musi być

organizowane i wykonywane bezpośrednio przez krajowe urzędy statystyczne, warto to z nimi skonsultować,

aby zagwarantować jakość i wiarygodność danych krajowych.









11

Każdy etap implementacji krajowej strategii monitorowania bezdomności oznacza określone koszty, które

można oszacować i zabudżetować. Instytucja krajowa powinna oszacować koszty każdego etapu realizacji

strategii, zarówno te, które będą ponoszone przez instytucje państwowe, jak i pozarządowych usługodawców.

Środki te powinny być zapewnione na cały okres realizacji strategii, jak również na pokrycie bieżących kosztów

operacyjnych. Odpowiednie finansowanie jest konieczne dla osiągnięcia sukcesu we wdrażaniu strategii

monitorowania. Koszty powinny być oszacowane zarówno dla bezpośrednich, jak i pośrednich korzyści

płynących z monitorowania bezdomności.





2.2 Polityka społeczna oparta o wiedzę – tworzenie systemów monitorowania

bezdomności

Istnieją argumenty (Edgar et al, 2007) świadczące o tym, że strategia wobec bezdomności wymaga strategii

monitorowania bezdomności. Wziąwszy pod uwagę różnorodość dostępnych źródeł, może się okazać, że

niezbędne jest przeprowadzenie badania na poziomie krajowym, za pomocą którego ustalona zostanie natura

oraz sposób wykorzystywania informacji oraz sposoby połączenia i wykorzystanie różnych źródeł danych w

sposób kompatybilny. Powinno to być częścią budowania strategii wobec bezdomności.





Krokiem wstępnym do rozwijania strategii monitorowania bezdomności powinno być dokonanie przeglądu

dostępnych źródeł danych dla poszczególnych typów bezdomności oraz grup ryzyka (np. ludzi przebywających

w instytucjach oraz niezabezpieczonych prawnie lub w substandardowych lokalach) w odniesieniu do definicji

bezdomności przyjętej na potrzeby strategii. Przegląd powinien obejmować źródła administracyjne oraz badania

empiryczne, powinno się także wziąć pod uwagę naturę, dostępność oraz wiarygodność informacji. Przegląd ten

2

powinien również obejmować rejestry danych prowadzone przez organizacje świadczące usługi .





Strategia monitorowania bezdomności powinna zawierać postanowienia dotyczące podejścia do informacji

uzyskiwanych z różnych sfer.





Kluczowa decyzja, która powinna być podjęta przez wszystkich interesariuszy i gruntownie przedyskutowana

dotyczy definicji bezdomności. Może to oznaczać przyjęcie szerokiej definicji dla programów państwowych,

których celem jest prewencja, ponieważ tylko w ten sposób ujęta zostanie grupa ludzi zagrożonych

bezdomnością. Jednak dla procesu gromadzenia danych na poziomie krajowym poleca się przyjęcie

zharmonizowanej definicji sytuacji życiowych rekomendowanej przez Europejską Konferencję Statystyków

(patrz wyżej Rysunek 2)





Konieczne jest podjęcie decyzji o tym, jakie rodzaje usług powinny być objęte procesem gromadzenia danych od

usługodawców. Strategia monitorowania powinna również określić podejście i odpowiedzialność za tworzenie i

prowadzenie baz danych o usługodawcach.







2

(przyp. tłum.) W Polsce taki przegląd został wykonany dwukrotnie w 2005 i 2006 roku na potrzeby badań porównawczych

prowadzonych przez Europejskie Obserwatorium Bezdomności, w których jako ramę definicyjną przyjęto Typologię

Bezdomności i Wykluczenia Mieszkaniowego ETHOS. Raporty z przelądu dostępne są min. na www.bezdomnosc.edu.pl

(„Polskie dane statystyczne o bezdomności i wykluczeniu mieszkaniowym 2005, 2006”).





12

Należy również podjąć decyzję o tym, jakie rodzaje danych mają podstawowe znaczenie dla procesu

monitorowania. Zmienne podstawowe wymienione poniżej (Rysunek 5) prawdopodobnie stanowią

wystarczającą podstawę. Ważne jest, aby potwierdzić zgodność definicji poszczególnych zmiennych

stosowanych na różnych terytoriach i w różnym czasie. W tym kontekście należy zasięgnąć rady Krajowych

Urzędów Statystycznych zwłaszcza w kwestii protokołów EUROSTAT stworzonych, aby zharmonizować

koncepcje, definicje i klasyfikacje.





Należy jasno sprecyzować jakie rodzaje danych są potrzebne do monitoringu. Różnice między stock, flow,

3

prevalence powinny być dla wszystkich zrozumiałe przed rozpoczęciem procesu planowania procedur

gromadzenia danych. Na przykład dane z rejestrów klientów pobierane w momencie opuszczenia placówki, jak

i w momencie wejścia do niej jest niezbędne jeśli chcemy uzyskać dane typu stock.





Chociaż należy dążyć do gromadzenia danych dotyczących całego kraju, nie zawsze będzie to możliwe,

chociażby ze względu na zbyt duże koszty. Dlatego priorytetyzacja po kluczu geograficznym jest kluczową

decyzją w procesie implementacji systemu gromadzenia danych od usługodawców. W takich przypadkach

zaleca się stworzenie i prowadzenie bazy danych o usługodawcach z całego kraju. Pozwoli to na dokonywanie

szacunków na podstawie analizy podaży usług. To z kolei pozwoli na rozpoczęcie stopniowego wdrażania i

szacowania poziomu bezdomności w skali kraju na podstawie danych regionalnych.





Podczas planowania Spisu Powszechnego 2011 powinno się uwzględnić możliwości wykorzystania danych z

rejestrów ludności oraz określić możliwości ilościowego badania populacji bezdomnych (lub przynajmniej

części tej populacji skupionej w obiektach zbiorowego zakwaterowania i mieszkaniach niekonwencjonalnych).

Powinno się również rozważyć czy możliwe jest uzyskanie danych wyjściowych dla niektórych kategorii ludzi

bezdomnych (np. ludzi mieszkających u rodziny lub przyjaciół lub zmuszonych do wspólnego zamieszkiwania).

Podobnie planując krajowe badania sondażowe powinno się uwzględnić możliwość wprowadzenia modułów

retrospektywnego badania bezdomności (patrz moduł włączony do badania EU-SILC i Urban Audit Survey).





W strategii monitoringu powinno się również przeanalizować wartość i możliwość wykorzystania danych

administracyjnych. Chodzi tu na przykład o dane sądowe dotyczące wyroków eksmisyjnych, dane z zakładów

karnych dotyczące osób, które w niedługim czasie mają być zwolnione lub dane o osobach mających opuścić

instytucje zdrowotne. Wszystkie wymienione rodzaje danych mają związek z określonymi powyżej

definicyjnymi typami bezdomności.





Ewidentnie skala bezdomności jest jednym z czynników pozwalających na ewaluację skuteczności

funkcjonowania rynku mieszkaniowego. Analiza potrzeb mieszkaniowych to kluczowy element planowania w

wielu krajach UE. Podobnie w programach włączenia społecznego, zapewnianie wsparcia dla grup zagrożonych,







3

(przyp. tłum.) Stock – oznacza liczbę osób lub gospodarstw domowych, które są bezdomne w jakimkolwiek punkcie w

czasie; Flow – oznacza liczbę ludzi, którzy stali się bezdomni lub przestali być bezdomni w okreslonym przedziale czasu;

Prevalance – liczba ludzi, którzy doświadczyli bezdomności w określonym przedziale czasu (występowanie w przedziale

czasu, występowanie w całym życiu). Źródło: Edgar, W., Meert, H., Fifth Review of Statistics on Homelessness in Europe,

EOH FEANTSA, November 2006





13

pozwalającego im na niezależne życie we wspólnocie lokalnej, wykorzystanie informacji o użytkownikach usług

to niezbywalne elementy monitorowania i planowania systemu wsparcia. Strategia monitorowania bezdomności

powinna uwzględniać kompatybilność i koordynację między wymienionymi mechanizmami planowania.





Dlatego w podstawowej części strategia monitorowania bezdomności powinna wskazać etapy i procedury

prowadzenia procesu zarządzania bazami danych o usługodawcach oraz rejestrami klientów. W poniższych

podrozdziałach przedstawiono podsumowanie procedur rekomendowanych dla realizacji tego celu.









14

3. Dane o usługodawcach (np. placówkach)



3.1 Bazy danych o usługodawcach

Kluczowym elementem badań, których celem jest określenie wielkości populacji ludzi bezdomnych jest

zgromadzenie danych o usługach świadczonych na rzecz tej grupy oraz stworzenie bazy danych ich

dotyczących. Ponieważ usługi te są świadczone wielu ludziom bezdomnym a w rzeczywistości zapewniają im

zamieszkanie, za ich pośrednictwem można uzyskać kluczowe dane o liczbie i cechach charakterystycznych, a

także otworzyć badaczom drogę do klientów, których dzięki temu można objąć badaniem. Aby gromadzić dane

o usługach na potrzeby mierzenia skali bezdomności konieczne jest określenie, jakie rodzaje usług należy wziąć

pod uwagę. W tym celu konieczne jest stworzenie bazy danych pozwalającej na przechowywanie właściwych

informacji o usługach, po to by możliwe było za ich pośrednictwem określanie standardowych zmiennych z

rejestrów klientów lub poprzez badania empiryczne.





Na podstawie przeglądu przykładowych baz danych i katalogów usług dla bezdomnych stworzonych m.in. na

potrzeby badań w różnych krajach UE możliwe jest wskazanie metodologii, za pomocą której krajowe instytucje

mogą stworzyć i prowadzić analogiczne bazy danych o organizacjach, łącznie z analizą potrzebnych rodzajów

danych, zarządzaniem, IT oraz kwestią zasobów.





Oprócz zapewniania danych niezbędnych do mierzenia populacji, dobre bazy danych o usługach mogą również

przyczyniać się do planowania lepszych programów państwowych, podejmowania trafniejszych decyzji

finansowych i planowania usług efektywniej wspierających ludzi bezdomnych. Są również pomocne w

identyfikowaniu luk i braków systemu usług, eliminowaniu duplikacji usług oraz promowaniu dobrej praktyki i

networkingu wśród usługodawców. Takie bazy są wielofunkcyjne, przy tym efektywne kosztowo i zapewniają

daleko idące korzyści dla różnych aktorów społecznych, w tym ludzi bezdomnych.





3.1.1 Istniejące bazy danych o usługodawcach

W wielu krajach Unii Europejskiej istnieją bazy danych o usługodawcach wspierających ludzi bezdomnych.

Większość z nich została opublikowana w ostatnich pięciu latach demonstrując możliwości ustanawiania tego

rodzaju źródeł. W wielu krajach zbiory te już zawierają szczegółowe dane o instytucjach, które dzięki temu stają

się dostarczycielami danych.





Bazy i katalogi różnią się zakresem i jakością. Obejmują poniższe elementy charakterystyczne:

 Cel i odbiorców (np. empiryczne badania o bezdomności, rejestry źródeł finansowania i odnośniki)

 Wydawców (rządy krajowe i regionalne, samorządy lokalne i organizacje pozarządowe)

 Zakres terytorialny (tj. lokalny ze stolicami regionów, regionalny, krajowy)

 Obejmowanie różnych rodzajów usług (tj. specjalistycznych i nie-specjalnystycznych, mieszkaniowych i

środowiskowych, państwowych, samorządowych i prowadzonych przez organizacje pozarządowe i

instytucje prywatne)

 Poziom szczegółowości informacji o usługach, polach działań i gromadzonych danych.







15

 Metodologia badawcza i częstotliwość uaktualniania.

 Dostępność danych (techniczna i dla ogółu)





3.1.2 Wskazówki do tworzenia baz danych o usługodawcach

Przeglądając istniejące bazy danych o usługodawcach, można wskazać krajowym instytucjom siedmiostopniową

procedurę ich tworzenia, której pierwsze cztery kroki zostały krótko opisane poniżej.





1. Analiza istniejących baz danych/katalogów według powyższych cech charakterystycznych

Tworzenie bazy danych to wielkie przedsięwzięcie, dlatego zanim się za to zabierzemy warto zanalizować

istniejące zasoby i zastanowić się w jakim stopniu można je wykorzystać do tworzenia bazy danych o usługach

dla bezdomnych. Dobrze jest skontaktować się z władzami krajowymi i regionalnymi, instytucjami

finansującymi, zarządami krajowych sieci organizacji pozarządowych, organizacjami badawczymi, samorządami

regionalnymi i lokalnymi, lokalnymi organizacjami pozarządowymi, instytucjami świadczącymi usługi na dużą

skalę w kluczowych miastach i zespołach miast oraz na obszarach gdzie bezdomność się koncentruje. Gdy w

jakimś kraju lub regionie brakuje tego rodzaju zasobów, szczególnie dobrze jest przyjrzeć się podobnym lub

sąsiadującym krajom i regionom.





2. Wymagania i specyfikacje

Lista zaleceń, które należy spełnić, aby wprowadzić w życie powyższe kwestie (tj. cel, zasięg, zasięg

terytorialny, dane które mają być zbierane itd.) oraz potrzeby kadrowe (łącznie z zarządzaniem projektem, IT,

badaniami i czynnościami administracyjnymi). Specyfikacja projektu powinna również obejmować: metodologię

gromadzenia danych, IT, aktualizację danych oraz dostęp do danych.





Proponuje się wyznaczenie minimalnego zbioru danych o usługach (Dane poziomu 1), aby wspomóc mierzenie

bezdomności. Z punktu widzenia badań i dobierania próby, gromadzenie tego rodzaju danych umożliwia

skuteczne docieranie do placówek, analizę grup klientów właściwych dla określonych celów badawczych,

świadczone usługi oraz zakres danych o klientach wspomagających proces monitorowania bezdomności.

Bardziej zaawansowane dane (poziom 2 i 3) mogą być gromadzone w zależności od potrzeby, celów i

użytkowników bazy danych. Dane poziomu 2 zawierają więcej szczegółów niezbędnych przy kierowaniu do

dalszych form pomocy (np. opłaty za usługi, dostęp dla niepełnosprawnych, komunikacja, poziom zatrudnienia

itd.) a dane poziomu 3 to informacja dla dalej idących analiz systemu usług dla bezdomnych (np. finansowanie,

jakość i rezultaty).





Rysunek 3









16

Dane poziomu 1

Szczegóły o organizacji/placówce

Nazwa organizacji/usługi Dla organizacji, które prowadzą wiele placówek/usług może być

konieczne prowadzenie oddzielnych rekordów.

Dane kontaktowe (nr telefonu, fax, email, Mogą to być adresy administracyjne lub siedziby głównej raczej niż

strona internetowa) adresy poszczególnych placówek/usług. Niektóre adresy są objęte

tajemnicą (np. adresy schronisk dla ofiar przemocy w rodzinie) a niektóre

usługi to np. poradnictwo telefoniczne.

Dane adresowe dla skierowań (telefon, Jeśli inne niż wyżej. Nota bene takie dane są wymagane gdy szczegóły

fax, email) mają być publikowane, aby ułatwić kierowanie do innych usług.

Lokalizacja usługi Miasto, miasteczko, gmina, region lub inne rodzaje terytorium.

Typ organizacji Specjalistyczna dla bezdomnych, ogólna, samorządowa czy

pozarządowa lub prywatna, itd.,

Dane o klientach/usługobiorcach

Grupa docelowa i klienci wiek, płeć itd., oraz wszelkie ograniczenia.

Obsługiwany obszar Niektóre rodzaje usług, w szczególności hostele i centra dziennego

pobytu nie ograniczają zapewniania usługi do osób z określonego

terytorium. Poszczególne organizacje mogą świadczyć usługi na wielu

pokrywających się częściowo obszarach (np. geograficznych, w

granicach gminy lub obszarze w gestii danej instytucji finansującej).

Sszczegóły dotyczące usługi

Cel/intencja usługi Np. kryzysowe, pośrednie, przejściowe zakwaterowanie, centrum

dziennego pobytu, streetwork itd. W oparciu o funkcjonującą klasyfikację.

Kryteria dostępu/zasady przyjęć Np. Osobiste zgłoszenie się, za skierowaniem, poprzez spotkanie lub

wstąpienie itd.

Okres pobytu Zalecany maksymalny czas pobytu w placówkach oferujących

zakwaterowanie.

Oferowane wsparcie Może to być swobodny opis i/lub obejmować system kodów

oznaczających określony rodzaj zapewnianego wsparcia.

Godziny pracy/dostępność pracowników Godziny otwarcia placówek niestacjonarnych, obecność pracowników w

placówkach stacjonarnych.

Rodzaj zakwaterowania Np. Liczba budynków, pokoje jedno lub wieloosobowe, mieszkania

Liczba łóżek Liczba całkowita

Dostęp mieszkańców do zakwaterowania Np. Godzina policyjna, wymóg przebywania poza placówką podczas

dnia.

Poziom wykorzystania Przeciętny poziom wykorzystania miejsc w placówkach stacjonarnych,

liczba świadczonych usług tygodniowo i/lub liczba I rodzaj grup klientów

korzystających z usług.





3. Finansowanie i zasoby

Analiza kosztów tworzenia różnej wielkości baz danych o usługach dla ludzi bezdomnych wskazuje na

względną dostępność i efektywność kosztową tego procesu, zwłaszcza po zamknięciu etapu tworzenia bazy.

Stworzenie małej bazy danych ze szczegółowymi danymi dla badań dotyczącymi 50 placówek, przeciętnie trwa

od 4 do 5 tygodni pracy (24 dni) i wymaga około 2 tygodni pracy kadry (ok. 7 dni) rocznie, aby podtrzymać

aktualność danych oraz funkcjonowanie bazy.









17

Stworzenie średniej wielkości bazy danych o 500 usługach wymaga około 4 miesięcy pełnoetatowej pracy (79

dni) jednej osoby oraz około 5 tygodni (27 dni) rocznie dla podtrzymania aktualności danych i prowadzenia

bazy.





W przypadku dużych baz obejmujących około 2500 usług, koszty stworzenia obejmują około 56 tygodni pracy

(282 dni) lub na przykład troje pracowników zatrudnionych na pełny etat przez cztery miesiące. Dla

podtrzymania aktualności danych i funkcjonowania bazy potrzebne będzie w przybliżeniu 5 miesięcy pracy (94

dni) jednej osoby.





Opublikowanie bazy danych o usługach dla bezdomnych w internecie i/lub w wersji drukowanej wymaga

dalszych kosztów, które również powinny być wzięte pod uwagę.





4. Zadania projektowe i harmonogram

Poniżej wymienione zostały główne etapy tworzenia bazy danych i jej zawartości – niektóre można realizować

równolegle:

 Określenie struktury danych, kodowania i wielkości pól, dopuszczania swobodnego tekstu lub wyłącznie

kafeterii z możliwymi odpowiedziami

 Badanie i budowanie bazy kontaktów do instytucji badawczych i innych dostarczycieli informacji o

usługodawcach.

 Zgromadzenie narzędzi badawczych (ankiet, scenariuszy wywiadu telefonicznego, itd.)

 Przeprowadzenie badania (np. wysyłka ankiet i monitowanie respondentów)

 Opisanie i redakcja opisów usługodawców





Jeśli baza danych ma być opublikowana w wersji papierowej lub internetowej, dodatkowe zadania obejmują

tworzenie i testowanie strony internetowej, zbudowanie matrycy do książki lub wykorzystanie oprogramowania

(typu desktop publishing) do elektronicznego opracowania katalogu, druk oraz otwarcie/wprowadzenie

katalogu/strony internetowej, promocja i dystrybucja.





W zależności od skali przedsięwzięcia, jego rodzaju i dostępnej kadry, tworzenie bazy oraz wprowadzenie

danych o usługodawcach zajmuje zazwyczaj trzy miesiące. Jeśli dane mają być udostępniane w formie

drukowanej, trzeba dodać jeszcze dwa miesiące (razem pięć) na rozwijanie systemu drukowania książki, proces

przygotowania do druku oraz samego druku. Jeśli dane mają być dostępne on-line, całkowity czas wymagany do

zaprojektowania, zbudowania i testowania przeszukiwalnej bazy danych o usługodawcach to od 6 do 8 miesięcy.





Ostatnie 3 etapy to:

5. Wykorzystanie/upowszechnianie bazy danych

6. Aktualizowanie danych

7. Ewaluacja bazy danych









18

3.1.3 Konkluzje

Skorzystanie z powyższych wytycznych może być pomocne w osiągnięciu sukcesu w tworzeniu bazy danych o

usługach dla ludzi bezdomnych, co będzie stanowiło fundament dla gromadzenia danych o standardowych

zmiennych podstawowych w badaniach empirycznych oraz rejestrach klientów usługodawców. Efektywność

kosztowa stworzenia i prowadzenia bazy danych o usługach zwiększa się, jeśli udostępnia się ją dla potrzeb

kierowania do właściwych placówek i innych celów przynoszących korzyści usługodawcom i samym ludziom

bezdomnym.





Znaczącą korzyścią jest wykorzystanie, jeśli to tylko możliwe, istniejących źródeł danych oraz podzielenie

całego procesu na etapy (np. ustalenie kolejności tworzenia bazy np. dla stolicy, największych miast i

aglomeracji) ostatecznie prowadzące do stworzenia bazy o zasięgu krajowym.





Podczas gdy centralne instytucje państwowe z pewnością będą musiały popierać, jeśli nie wspierać finansowo,

proces tworzenia krajowej bazy danych, nie muszą tego robić własnoręcznie. Mogą zlecić to zadanie innej

instytucji (firmie badawczej/konsultingowej, organizacji pozarządowej lub innej) posiadającej niezbędną

bezpośrednią wiedzę o systemie świadczenia usług, wymagane IT oraz umiejętności badawcze.







3.2. Systemy rejestracji klientów



3.2.1 Wprowadzenie

Wielu usługodawców przechowuje informacje o swoich klientach lub użytkownikach usług w

skomputeryzowanych systemach rejestracji klientów lub bazach danych. Systemy te były prawdopodobnie

rozwijane przez wiele lat dla różnych celów i w różnych programach komputerowych. Niektóre z nich powstały

na bazie wcześniejszych papierowych rejestrów, inne były od początku komputerowymi bazami danych.

Podczas naszego badania trafiliśmy na wiele systemów rejestracji klientów i trzeba przyznać, że ich

wykorzystanie staje się coraz bardziej powszechne. Mamy nadzieję, że ten trend się utrzyma i w licznych

przypadkach w przyszłości przyczyni się do owocnego zbierania danych od usługodawców.





3.2.2 Usługodawcy i zbieranie danych

Organizacje pozarządowe świadczące usługi dla bezdomnych różnią się strukturą regionalną i krajową i fakt ten

– przynajmniej w niektórych krajach – w sposób istotny oddziaływuje na dostępność zharmonizowanych

systemów rejestracji klientów. Krajowym organizacjom z oddziałami lokalnymi może być łatwiej

wystandaryzować szczegóły i metodologię rejestracji klientów niż organizacjom regionalnym i krajowym,

których bazę członkowską stanowią względnie lub całkowicie niezależne ciała lokalne, lub które funkcjonują na

zasadzie organizacji parasolowych.





Dane o klientach są gromadzone dla różnych celów, takich jak dokumentowanie procesu udzielania wsparcia i

świadczenia usług, gromadzenie informacji dla instytucji finansujących czy też państwowych lub (czasami)

naukowych badań. Niektóre systemy są tak skonstruowane, aby służyć wszystkim celom jednocześnie. W









19

niektórych przypadkach wymogi instytucji finansujących były siłą napędową wdrożenia wystandaryzowanych

systemów rejestracji danych o klientach.





3.2.3 Systemy rejestracji klientów

W niniejszym badaniu przestudiowano następujące przykłady systemów rejestracji klientów.

 Systemy rejestracji klientów Regas i Clever (Holandia)

 Dubliński system rejestracji klientów Link (Irlandia)

 Link (Wielka Brytania)

 CHAIN (Wielka Brytania - Londyn)

 Wspólny System Monitoringu (Wielka Brytania – Szkocja)

 System rejestracji klientów „Supporting People” (Wielka Brytania – Anglia)

 AG STADO Podstawowy Zbiór Danych (Niemcy)

 System SAW Tellus (Belgia)

 NewPeopleVison (Czechy)

 System Nadeje EK (Czechy)





3.2.4 Przegląd analizowanych systemów

Przegląd systemów rejestracji klientów działających w różnych krajach ilustruje całą gamę kwestii, które

krajowe instytucje powinny rozważyć opracowując metodologię gromadzenia lub agregowania statystyk o

bezdomności w oparciu o rejestry klientów. W tej sekcji zarysowane zostały wnioski wynikające z

funkcjonowania tych systemów, które mogą służyć pomocą władzom krajowym w tworzeniu własnych

metodologii.





Odpowiedzialność za stworzenie systemu

Rola odpowiednich instytucji w procesie tworzenia systemów różni się znacznie w zależności od tego, na ile

partycypacja w systemie jest obowiązkowa.





Jeśli partycypacja jest obowiązkowa, stworzenie systemu jest zazwyczaj finansowane przez odpowiednie

ministerstwo rządu krajowego. Oznacza to, że kluczowe kwestie związane z definicją i ochroną danych mogą

być określone na poziomie centralnym. Jednakże, w takim podejściu konieczne jest wzięcie pod uwagę potrzeb

partycypujących instytucji, których opinia musi być wzięta pod uwagę przy projektowaniu systemu. Oznacza

ono również mniejszą elastyczność zasad zbierania danych w dopasowywaniu ich do potrzeb tych instytucji w

sferze zarządzania i planowania.





Jeśli partycypacja była dobrowolna, zazwyczaj właściwe ministerstwa dotowały tworzenie systemów lub

koncentrowały się na agregacji danych z systemów funkcjonujących poza kontrolą rządu i finansowały analizę

zagregowanych danych.





Usługi ujęte w systemach









20

Systemy rejestracji klientów często obejmują różne rodzaje usług. Szczególnym problemem jest duża rotacja

klientów w placówkach niskoprogowych i krótkiego pobytu. Często brakuje czasu i pracowników mogących

zbierać dane od ludzi, którzy z usługi korzystają jedną lub dwie noce. Niektóre usługi mogą być również objęte

klauzulą tajności, świadcząc wsparcie ludziom nie posiadającym legalnych dokumentów lub zniechęcającym się

łatwo administracyjnymi procedurami. Może to być również związane z finansowaniem a także problemami w

zdobyciu danych czy duplikacją danych, które muszą być rozwiązane, aby zbieranie rzetelnych sprofilowanych

danych o tej konkretnej grupie klientów stało się możliwe. Istnieje tylko kilka systemów gromadzenia danych o

klientkach placówek dla kobiet, które są ofiarami przemocy w rodzinie. I w tym przypadku wynika to raczej ze

sposobu finansowania i określonej polityki niż logistyki procesu gromadzenia danych. Oczywiście trzeba

dodatkowo wziąć pod uwagę kwestie związane z ochroną danych osobowych (patrz niżej), ale nie ma żadnych

technicznych przeciwwskazań do stosowania systemów rejestracji klientów w przypadku tej grupy

użytkowników usług.





Oprogramowanie

Istnieją dwa podejścia do tworzenia oprogramowania dla tego rodzaju systemów rejestracji klientów. Po

pierwsze, używa się komercyjnych systemów stworzonych i sprzedawanych do celów zarządzania usługami

publicznymi lub mieszkaniowymi. Tak było w przypadku niemieckiej bazy. Analogiczne systemy komercyjne

były podstawą holenderskiego systemu Regas. Systemy te pozwalają na wydobycie informacji o klientach na

potrzeby analizy poprzez wykorzystanie programu wydobywczego lub uzyskanie dostępu do określonego

modułu programu.





Po drugie, istnieją systemy stworzone wprost dla potrzeb gromadzenia informacji lub monitorowania

podopiecznych. Obejmują one wewnętrzne systemy stworzone przez organizacje pozarządowe (np. SAW,

Nadeje), zamówione i finansowane przez rządy (np. Supporting People) oraz zamówione przez organizacje

pozarządowe u komercyjnych firm programistycznych (np. holenderski system Clever i dubliński LINK).

Oprogramowanie do nich zostało zamówione i tak skonstruowane, aby możliwe było dodawanie dodatkowych

modułów zgodnie z potrzebami zamawiającego klienta.





Funkcjonalność

Oprogramowanie musi być tak skonstruowane, aby łatwość wprowadzania danych nie wpływała negatywnie na

jakość danych. Analizowane systemy bazują na MS Windows lub internetowych przeglądarkach, w których

interfejsy wbudowane są takie narzędzia jak rozwijane menu (ang. drop-down menus) i pola jednokrotnego

wyboru (ang. radio buttons) pozwalające na kontrolę wprowadzania danych. Programy mogą oddziaływać na

poprawność danych poprzez umożliwienie walidacji danych i wskazywania błędów podczas wprowadzania

danych. Wiele badanych programów pozwala również na walidację drugiego stopnia w momencie

eksportowania danych, umożliwiając pracownikom centralnej jednostki odpowiedzialnej za przetwarzanie

danych rozwiązywanie problemów z danymi w porozumieniu z pracownikami instytucji wprowadzającej dane.

Oprogramowanie umożliwia również eksportowanie danych w dowolnych ustalonych formatach.





Ochrona danych







21

Wszystkie badane systemy spełniały normy ochrony danych istniejące w kraju, w którym funkcjonują. Różniły

się w procedurach agregowania danych na poziomie krajowym. W systemie niemieckim najbardziej

rygorystycznie podchodzi się do tego, dopuszczając na poziomie krajowym analizę jedynie zagregowanych

danych cząstkowych. Fakt ten znacznie ogranicza możliwości analizy i wykorzystania danych. Wszystkie

pozostałe systemy umożliwiają wykorzystanie danych zindywidualizowanych, dzięki zastosowaniu procedury

anonimizowania danych. Systemy generują unikalne identyfikatory dla każdego rekordu lub generują unikalny

numer na podstawie jakiejś kombinacji liter nazwiska, inicjałów, płci i daty urodzenia. W żadnym z

analizowanych systemów nie wykorzystuje się krajowego numeru identyfikacyjnego (takiego jak PESEL) ani

numeru identyfikacji podatkowej (jak NIP) czy ubezpieczeniowej, chociaż takie identyfikatory są stosowane w

innych systemach na świecie.





Gdy nie stosuje się unikalnych identyfikatorów pojawia się problem podwójnego liczenia. Nie jest możliwe

wyeliminowanie podwójnego liczenia przy określeniu prevalance i flow na podstawie danych bez unikalnych

identyfikatorów. Wykorzystuje się różnorodne techniki anonimizowania danych i ochrony danych osobowych,

tak aby uzyskiwanie danych było zgodne z zasadami ochrony danych i uzasadnionym interesem użytkowników

usług, którzy mogą obawiać się nadużyć.





Chociaż w Europie funkcjonują solidne mechanizmy ochrony danych osobowych nie stanowiące przeszkody dla

przetwarzania informacji, w niektórych krajach będzie to podstawowym problemem do rozwiązania.





Zabezpieczenie jakości danych

Taki sposób gromadzenia danych jest często krytykowany, ze względu na podejrzenie, że duża liczba ludzi

wprowadzających dane będzie przyczyniała się do niedokładności i niewiarygodności danych. Tymczasem

jakość i integralność danych musi być zapewniona.





Po pierwsze, oprogramowanie może posiadać mechanizmy zabezpieczające ścisłość i zgodność procesu

zbierania informacji na różnych jego etapach. Na etapie wprowadzania danych program może sygnalizować

błędy podczas samego wpisywania. Braki danych lub nieuzasadnione rekordy mogą być eliminowane przez

algorytmy walidacyjne lub automatyczne raportowanie błędów przed wysyłaniem (mailem lub pocztą na dysku)

czy eksportowaniem danych. Istnieją również procedury wymagające wypełnienia kluczowych pól przed

eksportowaniem danych. Podstawową kwestią jest zachowanie balansu między łatwością wprowadzania danych

a solidnością procedur sprawdzających pola kluczowe. Oprogramowanie powinno mieć wbudowane systemy

pomocy (HELP) dostosowane do kontekstu.





Gdy dane są eksportowane do centralnej jednostki odpowiedzialnej za ich przetwarzanie, możliwe jest

stosowanie bardziej zaawansowanych algorytmów walidacyjnych. Wymaga to jednak względnie dużej liczby

pracowników mogących kontaktować się z pracownikami instytucji wprowadzających dane w celu odtworzenia

i naprawienia błędów.









22

Po trzecie, wykorzystanie mechanizmów monitorowania danych i analizy trendów może wspomagać

przekazywanie informacji zwrotnej agencjom wprowadzającym dane. Regularna wymiana informacji o

najczęściej popełnianych błędach np. nieprawnie lub niekompletnie wypełnianych polach, a także analiza

statystyczna i porównawcza mogą się znacznie przyczynić do poprawy funkcjonowania systemu.





Po czwarte, bardzo istotny jest bezpośredni kontakt z pracownikami. Opisanemu wyżej procesowi

monitorowania towarzyszą zazwyczaj szkolenia dla pracowników, poradniki, biuletyny i mailowe/internetowe

grupy dyskusyjne. Większość systemów przewiduje prowadzenie help-desk dla rozwiązania bardziej

specjalistycznych problemów. Systemy oparte o przeglądarki internetowe uzupełniają to plikami pomocy on-

line.





Przesyłanie danych

Analizowane systemy demonstrują całą gamę podejść do przesyłania danych do centralnych jednostek

przetwarzających dane. Przesyłanie danych w formie papierowych wydruków jest stosowane w Czechach i

Wielkiej Brytanii, chociaż staje się coraz mniej popularne ze względu na czasochłonność i koszt. Transfer

elektroniczny powinien być standardem wprowadzanym we wszystkich nowych czy ulepszanych systemach,

ponieważ szeroki dostęp do komputerów, sieci i technologii sprawia, że jest to najbardziej efektywna kosztowo

ścieżka. Elektroniczny transfer danych może się odbywać na kilka sposobów, jednakże na podstawie analizy

istniejących systemów sugerowane jest stosowanie baz osadzonych w internecie opartych o standardowy

protokół XML, co jest obecnie najczęściej stosowanym rozwiązaniem w nowych systemach. Korzyścią takiego

podejścia jest m.in. brak konieczności instalowania oprogramowania u usługodawców, ponieważ to formularze

on-line są podstawą do wprowadzania danych. Dokonany przegląd wskazuje na konieczność zatrudniania

pracowników odpowiedzialnych bezpośrednio za to zadanie, mogących sprawdzić dane elektroniczne przed ich

przetworzeniem i analizą.





Analiza danych

Wykorzystanie zindywidualizowanych danych (jedna osoba – jeden rekord) raczej niż danych zagregowanych (o

całej grupie osób) pozwala na największą elastyczność w analizowaniu danych na poziomie krajowym,

ponieważ jedynie dostęp do danych indywidualnych pozwala na krostabulację zmiennych. Musi to iść w parze z

właściwym rozkładem geograficznym (związanym z okręgami stosowanymi w spisach powszechnych lub

podziałem administracyjnym kraju).





3.2.5 Wdrażanie

Przegląd systemów działających w różnych krajach wskazuje na istnienie kilku etapów czy faz procesu

wdrażania systemów rejestracji klientów. Fazy te mają krytyczne znaczenie dla osiągnięcia sukcesu we

wprowadzaniu systemów.





 Faza 1 - Planowanie

Faza ta obejmuje konsultacje z usługodawcami. Może to oznaczać przeprowadzenie badania na temat

poszczególnych systemów rejestrowania klientów i oprogramowania używanego do zarządzania

organizacjami. Oznacza to również konsultacje z głównymi instytucjami/organizacjami dotyczącymi





23

definicji i rodzajów danych, które mają być stosowane. Na tym etapie musi zapaść decyzja dotycząca

struktury zarządzania umożliwiającej utrzymanie systemu oraz powołania krajowego zespołu

koordynującego, który podejmie się stworzenia i wdrożenia systemu.





 Faza 2 – Tworzenie

Faza ta oznacza stworzenie oprogramowania i/lub specyfikacji standardowych formatów

wymiany/przesyłania danych. Oznacza to również pilotaż i testowanie systemów. Na tym etapie

przygotowuje się również szczegółową dokumentację, poradniki oraz materiały szkoleniowe.





 Faza 3 – Wdrożenie

Na tym etapie przeprowadza się szkolenia przed-wdrożeniowe, a także promocję systemu. Musi to być

organizowane regionalnie i jeśli to możliwe oddzielnie dla różnych typów instytucji świadczących usługi

(np. schroniska dla bezdomnych, domy dla kobiet ofiar przemocy w rodzinie).





 Faza 4 – Zarządzanie i aktualizowanie

Tak samo jak zapewnianie stałego hostingu, backup-owanie danych i systemy wspierające, mechanizmy

zarządzania, monitoringu i przeglądy są niezbędne dla zachowania poprawności i wydajnego

administrowania systemem oraz realizacji pierwotnych celów jego stworzenia.





Finansowanie, zasoby i budżetowanie

Oszacowanie kosztu wdrożenia systemu gromadzenia danych z systemów rejestracji klientów wymaga

rozważenia dwóch kwestii: ogólnego wdrożenia systemu oraz stworzenia oprogramowania lub procedury

gromadzenia czy agregowania danych.





Każda z czterech faz wdrożeniowych opisana wyżej oznacza określone koszty. Nie jest możliwe wyznaczenie

dokładnych kosztów każdej fazy, ponieważ zależą one częściowo od liczby usługodawców w danym kraju oraz

stopnia koordynacji między administracją krajową, regionalną czy lokalną. Zależą one również od tego, czy

instytucje krajowe (np. ministerstwo odpowiadające za bezdomność) zamierza samodzielnie przeprowadzić

implementację czy też planuje zlecenie tego zadania instytucji zewnętrznej. Rekomendujemy tę drugą opcję.





Stworzenie oprogramowania dla krajowej bazy danych lub analizy danych na poziomie krajowym zależy

również od podejścia stosowanego w każdym kraju. Podstawowe opcje zostały streszczone poniżej:





Opcja 1 Wykorzystanie istniejącego oprogramowania i protokołów przetwarzania danych

W Niemczech konieczne było stworzenie narzędzia do agregacji pozwalającego na uzyskiwanie zagregowanych

danych gromadzonych w ramach różnego oprogramowania, z którego korzystały organizacje pozarządowe

świadczące usługi dla ludzi bezdomnych. Stworzenie tego narzędzia zostało zamówione w specjalistycznej

firmie i kosztowało około 50,000 euro. Doroczne dostosowywanie oprogramowania wymaga dodatkowego

finansowania. Każdego roku aktualne narzędzie do agregacji jest przesyłane do usługodawców partycypujących

w krajowym systemie monitoringu. W 2004 roku takie narzędzie otrzymało 120 usługodawców, dzięki czemu







24

uzyskano 56 zbiorów danych, które połączono w zbiór krajowy. Taki roczny proces kosztuje od 5000 do 7000

euro w zależności od liczby partycypujących usługodawców. Ponieważ udział jak największej liczby

usługodawców jest wskazany, koszty te będą prawdopodobnie rosły.





Koszty te nie obejmują wynagrodzenia dla pracowników BAG W, których zadaniem jest zarządzanie

gromadzeniem danych, koordynowanie dyskusji i podejmowanie decyzji dotyczących koniecznych zmian w

zbiorze standardowych zmiennych i innych aspektach gromadzenia danych, a także przeprowadzających analizę

powstałego zbioru krajowego. Co najmniej jedno stałe stanowisko w niepełnym lub nawet pełnym wymiarze

godzin jest niezbędne do zarządzania procesem gromadzenia danych na poziomie krajowym.





Opcja 2 Stworzenie oprogramowania dla Systemu Rejestracji Klientów

System rejestracji klientów „Supporting People” z Wielkiej Brytanii powstał w oparciu o formularz określony

przez obecny Departament Wspólnot i Samorządu Lokalnego (ang. Department of Communities and Local

Government, dawniej ODPM) na podstawie konsultacji z samorządami lokalnymi i usługodawcami.





Centrum Badań nad Mieszkalnictwem w Szkocji (ang. The Centre for Housing Research) zlecone zostało

stworzenie, przetestowanie i wdrożenie oprogramowania i następnie prowadzenia bazy danych, analizowania

danych i regularnego generowania tabel z wynikami, a także utrzymywania internetowej strony systemu.





System był tworzony przez pół roku i jest prowadzony od 2003 roku. Baza danych obejmuje rejestr

usługodawców przekazujących dane (obecnie około 30,000 usług/placówek). Analizy danych są przekazywane

około 140 samorządom lokalnym, które opłaciły subskrypcję. Rocznie do systemu wprowadzane są dane około

200000 nowych klientów z czego 54% to ludzie bezdomni (według zharmonizowanej definicji). Koszty

zatrudniania pracowników obsługujących system są zsumowane na Rysunku 4. Dodatkowo ponoszone są koszty

wyposażenia IT oraz biurowe.





Rysunek 4 Koszt stworzenia systemu agregowania danych w oparciu o systemy rejestrowania klientów









25

Faza tworzenia (1) Pełne etaty

Dyrektor Nadzorowanie projektu 30 dni

Dyrektor projektu Wdrażanie projektu 40 dni

Pracownik projektu Wdrażanie i badania 100 dni

Programowanie IT Stworzenie oprogramowania, pilotaż i testowanie 100 dni

Asystent ds. Badań Wsparcie dla usługodawców dostarczających dane i zadania z tym 60 dni

związane

Asystent IT Programowanie, poradniki itd. 40 dni

Roczne koszty utrzymania

Zarządzanie Menadżer projektu i asystent menadżera projektu 1

Badanie, analiza danych i Asystent ds. Badań 1

publikacje

Obsługa IT i strony Programista IT 1

internetowej

Zapewnianie jakości Asesorzy jakości danych 4

danych

Przetwarzanie danych Procesory danych łącznie z systemami elektronicznymi i on-line 4

Adnotacja (1) Ponieważ kontrakt na to zadanie był krótkoterminowy, wszyscy pracownicy zostali zatrudnieni w

niepełnym wymiarze godzin a pracownicy pełnoetatowi pracowali w wyznaczonych okresach. Dlatego potrzebny

czas jest wyrażony w dniach pracy przewidzianych w kontrakcie.





Opcja 3 Adaptacja istniejącego systemu (LINK Irlandia)

Początkowy koszt stworzenia systemu rejestracji klientów LINK, który jest podstawą dublińskiego systemu

LINK jest szacowany na około rok pełnoetatowej pracy dwóch osób. Praca obejmowała zakreślenie wymagań i

konsultacje z użytkownikami, specyfikację, projekt systemu, programowanie, testowanie oraz szkolenie

użytkowników pierwszego systemu. Jednakże koszt dalszego wdrożenia systemu LINK ulegał systematycznej

znaczącej redukcji. Koszt wdrożenia systemu LINK można rozbić na 3 główne elementy:





1. Początkowy projekt systemu i oprogramowania

Adaptacja i stworzenie podstawy sytemu LINK wymaga opłacenia jednokrotnej opłaty licencyjnej

pomiędzy 4000 a 12000 euro w zależności od rozmiaru systemu (liczby objętych usługodawców).





2. Koszty początkowej budowy systemu

Obejmują one jednokrotny koszt zbudowania i wdrożenia systemu (w okresie od 3 do 6 miesięcy).

Obejmują również pracę z użytkownikami, której celem jest promocja systemu oraz szkolenie i wsparcie dla

pracowników. Koszty budowy to od 8000 do 20000 euro w zależności od rozmiarów systemu.





3. Bieżące roczne koszty prowadzenia i wsparcia

Jak już system zostanie zbudowany, roczne koszty obsługi i wsparcia kształtują się w przedziale od 5000 do

15000 euro w zależności od rozmiarów systemu. Mogą również wystąpić dodatkowe koszty tworzenia IT w

zależności od pojawiających się zmian wymaganych dla prowadzenia systemu.









26

4. Dane pochodzące z rejestrów ludności, spisów powszechnych,

badań sondażowych i innych źródeł



W tym rozdziale omówione zostały kwestie związane z korzystaniem z informacji różnego rodzaju rządowych

źródeł, których wykorzystanie pozwala na uzyskiwanie trafniejszego i bardziej szczegółowego obrazu ludzi

bezdomnych lub zagrożonych bezdomnością. Dane administracyjne są kompilowane przez różne ministerstwa i

agencje rządowe w celu zarządzania usługami finansowanymi przez rząd lub świadczonymi w oparciu o

zobowiązania zawarte w krajowych aktach prawnych. Dane te często zawierają wiele istotnych informacji o

ludziach bezdomnych lub zagrożonych bezdomnością. W podobny sposób rządy zbierają informacje o całej

populacji swojego kraju lub jej wybranych segmentach na podstawie badań empirycznych lub innych

właściwych metodologii.





Źródła danych mogą być sklasyfikowane w następujące typy:

 Dane administracyjne (np. rejestry więźniów)

 Badania ankietowe na segmentach populacji (np. badanie gospodarstw domowych)

 Dane o całej populacji (np. ewidencja ludności lub spis powszechny)





4.1 Ludzie bez miejsca zamieszkania





W oparciu o zharmonizowaną definicję bezdomności prezentowaną na Rysunku 2, w tej sekcji rozważone

zostaną możliwości wykorzystania danych administracyjnych posiadanych przez instytucje ochrony zdrowia i

instytucje penitencjarne. Studium Edgara i współpracowników o mierzeniu bezdomności na poziomie

europejskim (Edgar et al, 2007) opisuje szczególne zalety modelu duńskiego (dobrej praktyki), w którym

informacje o wszystkich ludziach objętych wsparciem instytucji funkcjonujących w oparciu o konkretne zapisy

prawne (np. §91, §96 i §101 Ustawy o Pomocy Społecznej potwierdzone prawodawstwem z 2007 roku) są

płynnie przekazywane w postaci zindywidualizowanych rekordów do krajowej bazy danych. W tym rozdziale

rozważane jest osiągnięcie mniej zaawansowanego celu wykorzystania danych administracyjnych o

szczególnych grupach populacji do określania krajowych lub regionalnych statystyk dotyczących skali i profilu

bezdomności. Jest to istotne z dwóch powodów. Po pierwsze, ludzie opuszczający więzienia oraz ludzie z

zaburzeniami psychicznymi stanowią znaczącą podgrupę populacji bezdomnych w wielu krajach UE. Po drugie,

prewencyjne oddziaływania państwa opierają się na danych administracyjnych w monitorowaniu programów i

celowej implementacji efektywnych inicjatyw prewencyjnych.





4.1.1 Instytucje ochrony zdrowia

Uzyskiwanie danych z instytucji ochrony zdrowia jest najbardziej złożonym zagadnieniem w opisywanym

procesie. Jest uzależnione od polityki zdrowotnej państwa i zarządzania sektorem zdrowia w poszczególnych

krajach. Co do zasady występują dwie sytuacje:









27

Instytucje zdrowotne długiego pobytu: na przykład szpitale psychiatryczne i ośrodki leczenia uzależnień. W tych

przypadkach może się zdarzać, że ludzie przebywają w instytucjach ponieważ nie mają zabezpieczonego miejsca

do mieszkania lub wsparcia środowiskowego po ich potencjalnym opuszczeniu. Problemem jest monitorowanie

liczby i rodzajów klientów wpadających do tej kategorii.





Szpitale ogólne: których pacjenci nie mogą być wypisani ponieważ nie posiadają miejsca do zamieszkania o

właściwym standardzie (lub wsparcia społecznego lub medycznego) w gminie. Na przykład ludzie po

wypadkach samochodowych lub wylewach z nabytymi urazami mózgu. (Nie chodzi o pacjentów wymagających

długoterminowej opieki z powodu starości lub choroby alzheimera oraz innych chorób związanych z naturalnym

procesem starzenia się)





4.1.2 Więzienia

Badania populacji ludzi bezdomnych jasno wskazują, że w wielu krajach duży odsetek tej populacji to ludzie,

którzy jakiś czas spędzili w więzieniu. W programach prewencyjnych za podstawę uznaje się zidentyfikowanie

protokołów danych o ludziach opuszczających więzienia, a badania potwierdziły, że takie działania są efektywną

prewencją (również kosztowo).





4.2 Spisy powszechne i inne badania





Krajowe spisy ludności i badania gospodarstw domowych mogą być źródłem informacji o niektórych

kategoriach bezdomności. Dają informacje o populacjach ludzi mieszkających w instytucjach, tymczasowo u

rodziny lub przyjaciół, w placówkach dla bezdomnych lub w mieszkaniach przeludnionych i substandardowych

albo w mieszkaniach niekonwencjonalnych.





Należy wprowadzić rozróżnienie na kraje prowadzące spisy ludności oparte o rejestry i te przeprowadzające spis

powszechny co dziesięć lat. W kilku krajach (np. Danii, Szwecji, Holandii) tradycyjny spis oparty o badanie

kwestionariuszowe został zastąpiony rejestrami ludności jako podstawowymi źródłami danych o populacji i

mieszkalnictwie. Istnienie Centralnego Rejestru Ludności (CRL), w którym każdej osobie przypisany jest

unikalny krajowy numer identyfikacyjny oraz rejestru mieszkań z unikalnym kluczem identyfikacyjnym jest

wykorzystywane do określania powiązania między mieszkaniami a zarejestrowanymi ludźmi w krajach

posiadających system rejestrowy. W Niemczech i Szwecji planuje się przejście na rejestrową metodę spisu a

inne kraje już posiadają lub planują przyjęcie podejścia mieszanego opartego o spis tradycyjny i rejestrowy

(Austria, Belgia, Łotwa, Słowenia). We Francji przyjęto metodę rolling census (INED, 2006). Pozostałe kraje

utrzymują spisy oparte o badanie kwestionariuszowe.





Teoretycznie powinno być możliwe policzenie ludzi żyjących w różnych typach instytucji oraz ludzi nie

posiadających zwykłego miejsca zamieszkania na podstawie centralnych rejestrów ludności. W Finlandii Rejestr

Ludności jest w pełni zintegrowany z systemem pocztowym (i innymi rejestrami krajowymi). Oznacza to, że

zmiany adresu są automatycznie nanoszone. Co więcej, każda osoba musi być zarejestrowana, aby otrzymywać

zasiłki i korzystać z publicznych usług medycznych. W ramach testu przeprowadzonego na potrzeby niniejszego

raportu, przejrzano Fiński Rejestr w grudniu 2006 roku i stwierdzono, że jest w nim zarejestrowanych 26519





28

osób bez zwykłego miejsca zamieszkania. W tej liczbie mieszczą się ludzie (grupa 903, 8424 osób), których

miejsce przebywania jest nieznane. Obejmuje to ludzi, którzy przeprowadzili się za granicę lub tych, którzy

„wyparowali”. Pozostaje 16674 osób nie posiadających stałego miejsca zamieszkania (Grupa 901). Jednakże,

liczba ta jest niemalże dwukrotnie wyższa od liczby ludzi uznanych za bezdomnych policzonych podczas

corocznego Badania Funduszu Mieszkaniowego (ang. Housing Fund Survey). Co prawda wynik osiągany w

Badaniu Funduszu Mieszkaniowego można uznać za niedoszacowany ponieważ pomija ludzi mieszkających u

rodziny lub przyjaciół, to jednak potrzebne są dalsze badania pozwalające na pogodzenie obydwu liczb. W

przypadku innych krajów stosujących systemy oparte o rejestry zbyt trudnym wydaje się wskazanie liczby ludzi

nie przebywających w konwencjonalnych mieszkaniach. Jest to oczywiście kwestia wykraczająca poza zakres

niniejszego badania, ale zdecydowanie warta dalszych studiów.





W krajach wykorzystujących tradycyjną metodę kwestionariuszową można wygenerować informacje o

substandardowych (nieadekwatnych) i niekonwencjonalnych mieszkaniach. Chociaż i w tych krajach można

przyjąć enumeratywny proces włączania ludzi bezdomnych do grona badanej populacji; tak jest w spisie

australijskim. Francja i Litwa to przykłady krajów europejskich, w których wykorzystuje się spis powszechny do

określania liczby ludzi bez dachu nad głową (ang. sleeping rough).





Od stycznia 2004 roku we Francji przeprowadza się spis ludności co roku. W ramach spisu liczy się ludzi

bezdomnych mieszkających w schroniskach tak samo jak ludzi przebywających we wszystkich innych

„wspólnotach”. Noclegownie traktowane są jako oddzielna kategoria, co pozwala na policzenie określonej części

populacji bez dachu nad głową. Długoterminowe mieszkania/schroniska dla bezdomnych są ujęte w jednej

kategorii z innymi rodzajami placówek stałego pobytu np. domami dla ludzi w podeszłym wieku. W badaniu

ludzi bez dachu nad głową, współpraca z organizacjami społecznymi (np. FNARS) i duże zaangażowanie

samorządów lokalnych, a także udział rachmistrzów/enumeratorów pomagają w zmniejszeniu ryzyka

wielokrotnego liczenia tych samych osób i z drugiej strony pomijania innych. Również populacja bez dachu nad

głową w gminach poniżej 10000 mieszkańców jest badana co roku, w tym samym czasie co populacje miejskie

(np. raz na pięć lat). W gminach o populacji powyżej 10000 mieszkańców, około 8% mieszkań gminnych jest

badanych co roku, a ludzie bez dachu nad głową przebywający na terenie całej gminy są objęci badaniem co pięć

lat. Ludzie bezdomni są objęci spisem z zasady: bezdomni są obywatelami Francji tak samo jak wszyscy inni i

muszą być policzeni (wszyscy, z którymi udaje się przeprowadzić wywiad wypełniają taki sam kwestionariusz

jak pozostali mieszkańcy).





Na Litwie Spis Ludności i Mieszkań z 2001 roku jest jedynym źródłem danych o liczbie ludzi mieszkających w

przestrzeni publicznej – na ulicy. Dane obejmują płeć, narodowość, wiek i wykształcenie. Od 2001 roku nie

wyprodukowano żadnych dodatkowych informacji o tej grupie.









29

5. Harmonizacja



5.1 Zmienne podstawowe

Zazwyczaj monitorowanie bezdomności nie ogranicza się wyłącznie do określenia skali zjawiska (liczby), ale

stawia sobie za cel zgromadzenie i opracowanie dodatkowych informacji o profilu bezdomności. Aby umożliwić

porównywanie różnych zbiorów danych o klientach na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i

międzynarodowym absolutnie konieczne jest ustalenie określonych minimalnych zmiennych, o których dane

będą zbierane w ten sam sposób. Nawet jeśli nie uda się uzyskać informacji o pełnej populacji ludzi

bezdomnych, zbiór danych o zmiennych podstawowych podniesie poziom wiedzy o bezdomności i zmianach w

profilu tej populacji. W Studium o Mierzeniu Bezdomności (Edgar et al, 2007) zaproponowano zbiór zmiennych

podstawowych z ograniczoną liczbą zmiennych, o których dane powinny być gromadzone w całej Europie w

oparciu o jednakowe definicje. Pozwoliłoby to na gromadzenie podstawowych informacji o profilu ludzi

bezdomnych w Europie.





Zbiór danych podstawowych powinien dostarczać informacje o:

 Podstawowych cechach demograficznych (wiek i płeć)

 Narodowości i migracjach (kraj urodzenia)

 Kompozycji bezdomnych gospodarstw domowych

 Ich sytuacji mieszkaniowej (tuż przed trafieniem do placówki dla bezdomnych oraz w momencie

badania)

 Czasu trwania (obecnego epizodu) bezdomności

 Przyczyny bezdomności (ostatniego/obecnego epizodu)





Listę zmiennych oraz rodzaj danych rekomendowanych jako dane/zmienne podstawowe przedstawia Rysunek 5.

Powodem wskazania tych właśnie zmiennych jako podstawowych jest ich znaczenie dla zapewnienia informacji

o profilu populacji ludzi bezdomnych, ale również ich dostępność (w większości) istniejących systemów i

rejestrów (w których zazwyczaj znajduje się znacznie więcej danych). Kluczowym kryterium wyboru jest

względna łatwość harmonizacji definicji wskazanych elementów dla potrzeb monitoringu na poziomie

europejskim. Jednak nie wszystkie dane są zbierane w istniejących systemach co powoduje, że w wielu krajach

w dalszym ciągu istnieje potrzeba dokonania zmian w definicjach krajowych.





Taka ograniczona lista zmiennych podstawowych zwiększa możliwość dokonania harmonizacji danych. Chociaż

zbiór ten i definicje zostały zaprojektowane w pierwszym rzędzie dla potrzeb placówek zapewniających

zakwaterowanie, zmienne te mogą być również stosowane jako zbiór podstawowy w rejestrach klientów usług

niestacjonarnych dla bezdomnych, a także mogą być wykorzystywane jako wskazówki dla definicji

opracowywanych w badaniach sondażowych. W przypadku niektórych zmiennych może wystąpić więcej

braków danych, jednak systemy poprawy i zabezpieczania jakości danych mogą znacząco przyczynić się do

ograniczenia liczby braków odpowiedzi i braków danych.









30

Rysunek 5 Proponowane zmienne podstawowe



Zmienna PODSTAWOWA



Zmienne demograficzne: wiek i płeć

Wiek Data urodzenia

Płeć Mężczyzna/kobieta

Narodowość/historia migracji

Narodowość Obywatelstwo

Kraj urodzenia Kraj urodzenia

Gospodarstwo domowe/ charakterystyka rodziny

Struktura Samotnie bez dzieci

gospodarstwa Samotnie z dziećmi,

domowego / sytuacja Para mieszkająca bez dzieci,

życiowa Para mieszkająca z dziećmi,

Inny rodzaj gospodarstwa domowego

Historia mieszkaniowa

Poprzednie Mieszkanie na dziko (przestrzeń publiczna / na zewnątrz)

zamieszkiwane Zakwaterowanie kryzysowe (noclegownia)

miejsce, w noc przed Zakwaterowanie dla bezdomnych (schronisko, mieszkanie tymczasowe, wspierane

obecnym mieszkanie przejściowe)

skorzystaniem z Zakwaterowanie w placówce dla ofiar przemocy

pomocy oraz bieżąca Przebywanie w instytucji (szpitalu, więzieniu)

miejsce zamieszkania Mieszkanie w niekonwencjonalnym mieszkaniu z powodu braku innego mieszkania

(w dniu zbierania (przyczepy kempingowe, konstrukcje tymczasowe, niestandardowy budynek)

danych) Wspólne zamieszkiwanie z przyjaciółmi lub krewnymi (z powodu bezdomności)

Bezdomny przebywający w innego rodzaju miejscu do mieszkania

Nie bezdomny

Okres bezdomności Poniżej 2 mies.; od <2 do 6 mies.; od <6 mies. do roku; od
(aktualnego epizodu) <5 lat i dłużej

Przyczyny bezdomności

Przyczyny ostatniego Działanie właściciela (gospodarza) (eksmisja) / przejęcie za niespłacony kredyt hipoteczny

epizodu bezdomności Koniec umowy / mieszkanie niedostosowane do potrzeb / brak mieszkania

według osoby Rozpad związku / konflikt w rodzinie / śmierć

bezdomnej Utrata pracy / bezrobocie

Przemoc

(można wskazać kilka) Osobiste (potrzebne wsparcie / uzależnienie / zdrowie)

Finansowe (długi)

Wypis z instytucji / sił zbrojnych

Imigracja

Siły wyższe (Force majeur) (pożar, powódź itd.)

Inne przyczyny

Źródło: Edgar et al, 2007





Rekomenduje się również zbiór zmiennych dodatkowych. Gromadzenie tych informacji (np. o zakresie

potrzebnego wsparcia) w oparciu o jednakowe definicje w całej Europie jest ważne dla podniesienia obecnej

wiedzy i umożliwienia prowadzenia analiz porównawczych. Jednak harmonizacja niektórych zmiennych

pozwalająca na osiągnięcie europejskiego konsensusu wymaga dużo czasu. Co więcej, dane o niektórych

zmiennych są mniej powszechne w istniejących systemach rejestracji klientów lub są przedmiotem kontrowersji.

Stosowanie zmiennych dodatkowych powinno zatem być przedmiotem dobrowolnej decyzji krajowych władz.









31

Proponowane zmienne dodatkowe zawierają informacje o:

 Podstawowym zajęciu

 Źródle dochodu

 Najwyższym stopniu wykształcenia

 Podstawowych potrzebach wsparcia





Ostatnia pozycja zapewnia również dodatkowe informacje o czynnikach wpływających na przyczyny

bezdomności notowanych w ramach zmiennych podstawowych.





Rysunek 6 przedstawia zmienne rekomendowane w Studium nad Mierzeniem Bezdomności (Edgar et al, 2007)

jako zmienne dodatkowe w systemach rejestracji danych i badaniach sondażowych na poziomie krajowym.





Rysunek 6 Proponowane zmienne dodatkowe



Zmienna DODATKOWA

Charakterystyka ekonomiczna

Podstawowe zajęcie Zatrudnienie płatne (nie subsydiowane),

Zatrudnienie subsydiowane lub chronione

Praca wolontarystyczna,

Szkoła lub szkolenie

Bezrobotny (ale zdolny do pracy)

Na emeryturze

Przewlekle chory / niepełnosprawny

Źródło/rodzaj Dochód z płatnego zatrudnienia

dochodu (można Emerytura lub renta dla ludzi w podeszłym wieku lub poważnie chorych

wskazać kilka) Dochód minimalny z pomocy społecznej

Inny rodzaj świadczeń pomocy społecznej

Granty edukacyjne

Dochód z żebractwa, prostytucji

Inny rodzaj dochodu

Brak dochodu

Domyślne główne źródło dochodu

Charakterystyka edukacyjna

Najwyższy uzyskany Najwyższy uzyskany stopień wykształcenia (kodowany wg ISCED)

stopień wykształcenia

Potrzeby / Problemy

Zdrowie fizyczne Niepełnosprawność (tak/nie)

Inne problemy związane ze zdrowiem fizycznym (tak/nie)

Zdrowie psychiczne Problemy psychiczne (brak, podejrzewane, zdiagnozowane)

Uzależnienia Alkohol (brak, podejrzewane, zdiagnozowane)

Narkotyki (brak, podejrzewane, zdiagnozowane)

Inne substancje / hazard itd. (brak, podejrzewane, zdiagnozowane)

Finansowe Długi (tak/nie)

Zatrudnienie Brak zajęcia/ kwalifikacji (tak/nie)

Bezpieczeństwo/prze Doświadczenie przemocy w rodzinie (tak/nie)

moc

Źródło: Edgar et al, 2007









32

Żaden ze zbiorów nie obejmuje informacji o rezultatach (ang. outcomes) i poziomie wykorzystania usług,

chociaż takie dane miałyby ogromną wartość i w coraz większym stopniu docenia się ich rolę w ewaluowaniu

efektywności usług w likwidowaniu bezdomności. Jednak w tym momencie byłoby raczej trudno zdefiniować

zharmonizowane procedury gromadzenia takich danych ze względu na różnorodność systemów wsparcia i

podejść do rejestracji klientów. W systemach, w których gromadzi się dane w momencie początkowym (na

wejściu) korzystania z usługi i w momencie końcowym (na wyjściu) rekomenduje się umożliwienie

dokonywania porównań poszczególnych zmiennych z obu momentów. W niedługim (średnio długim) czasie

może być konieczne i jednocześnie możliwe włącznie zmiennych o rezultatach do zbioru zmiennych

podstawowych. Ten aspekt zarządzania rezultatami jest godny dalszych szczegółowych badań.





5.2. Harmonizacja definicji





W ramach projektu MPHASIS wykonalność wykorzystania proponowanych zmiennych powinna być poddana

dalszym testom i jeśli to konieczne powinny zostać stworzone rekomendacje dotyczące harmonizacji

zróżnicowanych definicji niektórych zmiennych. Koordynatorzy seminariów krajowych będą proszeni o

wypełnienie kwestionariusza odpowiadającego na pytanie czy informacje o rekomendowanych zmiennych są już

gromadzone w ich kraju i w jaki sposób istniejące bariery dla wykorzystania proponowanych zmiennych mogą

być zlikwidowane.





W niektórych przypadkach dane gromadzone lokalnie mogą być znacznie bardziej szczegółowe co umożliwia

uzyskanie danych o zmiennych podstawowych z istniejących zbiorów. Jeśli informacje o zmiennych

podstawowych nie są jeszcze gromadzone (lub definicje się różnią) dostosowanie systemów gromadzenia

danych nie powinno wymagać wielkiego wysiłku niemniej jednak potencjalne problemy i przeszkody powinny

być poddane analizie i rozwiązane.





Wykorzystanie wskaźników rezultatów również powinno zostać przedyskutowane na poziomie krajowym. Czy

podejmowane są jakiekolwiek wysiłki ewaluowania rezultatów usług dla bezdomnych dla ich klientów i jak

dane z rejestrów klientów mogą być wykorzystane do tego celu? Czy istnieją przykłady dobrych praktyk w

mierzeniu rezultatów, które mogłyby stanowić podstawę dla rekomendacji zharmonizowanych zmiennych?









33

6. Implementacja

W tym rozdziale omówiono kwestie implementacji, które powinny być rozważone przez instytucje/władze

krajowe w celu poprawienia bazy informacyjnej o bezdomności. W niektórych krajach oznaczać to będzie

wytworzenie sprzyjających warunków dla gromadzenia danych, podczas gdy w innych będzie się to

sprowadzało do poprawy adekwatności terytorialnej gromadzonych informacji, a w jeszcze innych będzie to

oznaczało poszerzenie zakresu danych o źródła dotychczas niewykorzystywane.





6.1 Tworzenie strategii monitorowania bezdomności

W sekcji 2 powyżej przedyskutowano kwestie związane z zarządzaniem danymi. Można je posumować

następująco:





1. Tworzenie/planowanie

Decyzja o odpowiedzialności za gromadzenie danych o bezdomności i innych aspektach wykluczenia

społecznego i mieszkalnictwa będzie dotyczyła całej grupy rządowych departamentów. Wszystkie kluczowe

ministerstwa powinny uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji i jej realizacji.





2. Implementacja

W zależności od przyjętej definicji bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego realizacja strategii

monitorowania bezdomności może przebiegać według różnych modeli. Powinny one obejmować

gromadzenie danych od usługodawców, co najłatwiej osiągnąć stosując metody opisane z raporcie (Edgar et

al., 2007)





3. Finansowanie

Niezbędne jest adekwatne finansowanie a sama implementacja powinna być realistycznie zbudżetowana i

zaplanowana.





W raporcie omówiono szereg kwestii związanych z podniesieniem skuteczności gromadzenia danych o

bezdomności w kontekście rozwijania strategicznego podejścia do monitorowania bezdomności. Kwestie te są

podsumowane poniżej w formie listy etapów kluczowych.





Rysunek 7 Kluczowe etapy ustanawiania strategii monitorowania bezdomności









34

Etap Działanie Opis



1 Konsultacje Zaangażowanie Wszystkich interesariuszy z sektora

pozarządowego i państwowego

2 Definicje Ustalić definicję bezdomności

Stworzyć sharmonizowaną definicję operacyjną zmiennych

3 Potrzeby informacyjne Wykorzystanie Strategii Wobec Bezdomności do zidentyfikowania

właściwych rodzajów informacji i wskazania obszarów

priorytetowych dla poprawy jakości danych

4 Przegląd źródeł informacji Zidentyfikowanie dostępnych źródeł informacji oraz dokonanie

przeglądu ich użyteczności dla rozwijania i ewaluacji programów

państwowych

5 Ochrona danych Zapewnienie protokołów i procedur ochrony i anonimizacji

informacji

6 Harmonogram wdrażania Zaplanowanie wdrażania (zwłaszcza, jeśli ma przebiegać etapami),

aby wziąć pod uwagę interesy interesariuszy

7 Bazy danych o usługodawcach Przygotowanie i prowadzenie bazy danych o usługodawcach

8 Dane o klientach Wdrożenie strategii zbierania i agregowania danych z rejestrów

klientów prowadzonych przez usługodawców

9 Dane administracyjne Zapewnienie wykorzystania danych administracyjnych, rejestrów i

badań empirycznych w procesie kształtowania programów

państwowych

10 Łączenie informacji Ustanowienie wspólnych protokołów eliminowania podwójnego

liczenia i harmonizacji definicji operacyjnych

Standaryzowanie systemów nadawania unikalnych identyfikatorów

i metod anonimizacji danych

Zidentyfikowanie odpowiednich obszarów geograficznych do

analizy







6.2 Zarządzanie gromadzeniem danych

Poniżej wymienione zostały podstawowe zasady zarządzania procesem gromadzenia danych o bezdomności,

których przestrzeganie stanowi fundament procesu tworzenia strategii monitorowania bezdomności.





1. Udana implementacja i prowadzenie systemów gromadzenia danych wymaga mechanizmów

konsultacji i przeglądów angażujących wszystkich interesariuszy. W każdym kraju trzeba

zidentyfikować interesariuszy, którzy zapewne będą pochodzili zarówno z organizacji pozarządowych

świadczących usługi, jak i z kluczowych ministerstw i rządów regionalnych i lokalnych.

2. Gromadzenie danych z rejestrów klientów z wielu organizacji na poziomie całego kraju oraz regularne

ich przekazywanie z zachowaniem właściwego pokrycia terytorialnego wymaga szeregu umiejętności i

pracy zespołowej. Umiejętności te obejmują zarządzanie projektem, szkolenia i konsultacje dla

użytkowników, zarządzanie bazą danych, zabezpieczanie jakości danych, programowanie oraz analizę

danych. Oczywiście każdy kraj może stosować inne podejście, jednak w każdym przypadku konieczne

jest posiadanie oddanego zespołu odpowiedzialnego za projekt, bez względu na to czy jest on

prowadzony bezpośrednio przez ministerstwo czy zlecony na zewnątrz. Zespół powinien odpowiadać

za wszystkie aspekty procesu a nie wyłącznie przetwarzanie i analizę danych.







35

3. We wszystkich krajach istnieją regulacje dotyczące ochrony danych. Istnieją również europejskie i

międzynarodowe standardy dotyczące zarządzania bazami danych, na przykład dotyczące zarządzaniem

4

danymi zewnętrznymi i wykorzystania języka SQL (ang. structured query languages). Standardy te

powinny być tak samo stosowane przy wykorzystywaniu informacji od usługodawców a także

szczegóły zachowania zgodności z nimi muszą być wyszczególnione przed rozpoczęciem procesu

gromadzenia danych.





4. W celu zharmonizowania koncepcji, definicji i klasyfikacji w badaniach społecznych rozwinięte

zostały protokoły Organizacji Narodów Zjednoczonych i Eurostatu. „Roboczy protokół UN o integracji

statystyk” stanowiący element „Kodeksu statystyki krajowej” promuje standardy harmonizacji

klasyfikacji (geograficznych, społecznych i ekonomicznych), jednostek statystycznych (rodzina,

gospodarstwo domowe, mieszkanie), definicji (standardowe zmienne i koncepty). Sharmonizowane

koncepty i definicje zmiennych powinny być spełnione przy tworzeniu procedur i protokołów

gromadzenia danych o bezdomności a krajowe urzędy statystyczne powinny być w tej kwestii

konsultowane. Tak samo EUROSTAT tworzy sharmonizowane „Kluczowe Wskaźniki Społeczne” i

procedury gromadzenia danych powinny odnosić się do tych wskaźników tam gdzie tylko to możliwe.





5. Intuicyjnie (najwyraźniej) gromadzenie danych udaje się najlepiej gdy osoba wprowadzająca dane

rozumie bezpośrednie korzyści dla niej, dla klienta, i dla organizacji wynikające z tego procesu.

Dlatego dane uzyskiwane z systemów rejestracji pracy z klientami (casework) i/lub zarządzania

organizacją w większym stopniu przyczyniają się do przekazania informacji dobrej jakości.

Oprogramowanie powinno posiadać wbudowane funkcje wspierające zarządzanie informacjami o

organizacji, jak również gromadzenie danych.





6. Systemy zarządzania bazami danych powinny być rozwijane w warunkach jasno sprecyzowanych

regulacji gwarantujących poufność danych o klientach, które są sformułowane w sposób łatwy do

zrozumienia, wytłumaczenia i zastosowania. Regulacje te powinny być regularnie aktualizowane i

sprawdzane.







6.3 Bariery





Problem liczenia ludzi bezdomnych często jest przedstawiany jako problem techniczny. Jednak badania

pokazały, że większość problemów technicznych można rozwiązać a problem podstawowy zazwyczaj leży w

braku woli politycznej, braku odpowiedniego finansowania, niejasnym podziale kompetencji i

odpowiedzialności oraz kiepskich strukturach zarządzania.









4

ISO/IEC 9075-9:2003: Information technology – Database languages – SQL – Management of External Data (SQL/MED)





36

Cała gama przeszkód technicznych została opisana w niniejszym opracowaniu, w którym także przedstawiono

sposoby przezwyciężania ich w istniejących systemach. Być może krytycznym czynnikiem dla sukcesu systemu

gromadzenia danych z rejestrów klientów jest przyjęte podejście wobec gwarantowania jakości danych.

Łatwość wykorzystania menu przy wprowadzaniu danych jest oczywiście istotna, ale musi iść w parze z

odpowiednimi procedurami walidacyjnymi i wykrywania błędów. Organizacja odpowiedzialna za wprowadzanie

danych, czyszczenie ich i analizę musi stworzyć procedury i struktury zabezpieczania jakości danych

obejmujące Wszystkich pracowników. Obejmuje to rutynowe procedury monitorowania zarządzania i

raportowania. Na koniec, szkolenie dla pracowników instytucji wprowadzających dane jest istotne i może być

prowadzone tradycyjnymi metodami lub w oparciu o techniki e-learing.





Sygnały płynące z niektórych krajów o problemach technicznych związanych ze stosowaniem różnych i

niekompatybilnych systemów operacyjnych dotyczą raczej niewielkich problemów, które udało się rozwiązać.

Coraz powszechniejsze wykorzystanie systemów on-line redukuje znaczenie tej kwestii. Tam, gdzie problemy

wynikają z niewystarczającego finansowania, konieczne jest zapewnienie właściwych środków przez władze.

Władze krajowe, a także różne instytucje na poziomie UE powinny zapewnić wsparcie, tam gdzie tego rodzaju

problemy się utrzymują.





Problem podwójnego liczenia występuje tam, gdzie nie są stosowane unikalne identyfikatory. Nasze

opracowanie wyjaśnia jak sobie radzić z tym problemem w badaniach. Dla uzyskania danych typu flow i

prevalence koniecznie jest stosowanie unikalnych identyfikatorów klientów jeśli zależy nam na wyeliminowaniu

podwójnego liczenia. Rekomendujemy stosowanie takich identyfikatorów i prezentujemy całą gamę technik

anonimizowania i ochrony danych nimi objętych pozwalających na przetwarzanie danych z jednoczesną

gwarancją zachowania regulacji dotyczących ochrony danych, ochrony interesów użytkowników usług i

zapobiegania nadużyciom danych osobowych.





Jeśli klientami usługi nie są wyłącznie osoby bezdomne (ale szersza grupa klientów) konieczne jest

wyizolowanie danych o klientach bezdomnych od pozostałych. Dla tego celu niezbędna jest jasna informacja

pozwalająca na wyróżnianie klientów bezdomnych od pozostałych.





Na koniec, wskazaliśmy szereg kwestii związanych z zarządzaniem dotyczących rozwoju, implementacji i

przetwarzania danych z systemów rejestracji klientów. Chociaż akceptowalne jest wykorzystywanie różnych

zmiennych przez różne systemy, ważne jest, aby zmienne podstawowe były konsekwentnie jednoznacznie

definiowane. Jeśli usługodawcy korzystają z wielu różnych systemów rejestracji klientów konieczny jest czas i

środki do przeprowadzenia harmonizacji zmiennych i osiągnięcia kompatybilności systemów przynajmniej w

stopniu pozwalającym na uzyskiwanie zbioru danych o podstawowych zmiennych. Przytoczono przykłady z

Niemiec i Holandii, aby pokazać jak można to zrobić.





Szczególnego zainteresowania wymaga zakres w jakim można uzyskiwać dane z placówek oferujących

zakwaterowanie takich jak noclegownie i placówki niskoprogowe. Usługi te charakteryzują się umożliwianiem

bezpośredniego dostępu (raczej niż przyjmowania za skierowaniem) i dużą rotacją klientów. Często też udzielają







37

wsparcia szczególnej grupie klientów, a mianowicie osobom z bardziej złożonymi problemami (np. uzależnienie

od alkoholu lub narkotyków, nielegalnych imigrantów z problemami językowymi). Często brakuje czasu i kadry

która mogłaby pobrać informacje od ludzi korzystających z usługi tylko jedną lub dwie noce. Niektóre z tych

placówek posiadają zasadę anonimowości, aby móc udzielać wsparcia ludziom nie posiadającym legalnych

papierów lub zniechęcających się administracyjnymi procedurami występującymi przy korzystaniu z innych

usług. W przypadku takich placówek można zmniejszyć wymagania dotyczące ilości danych, aby zwiększyć

prawdopodobieństwo uzyskania przynajmniej minimalnej informacji o rotacji i poziomie wykorzystania

(zajętości). Przykładowe elementy wielu systemów pokazują, że w praktyce faktycznie jest możliwe

uzyskiwanie wiarygodnych danych z placówek niskoprogowych i usług streetworkerskich.





Brak ciągłości usług i rotacja kadry a także brak kwalifikacji to kolejne kwestie związane z zarządzaniem, które

należy rozwiązać aby zapewnić gromadzenie wiarygodnych danych. Jak widzieliśmy dobre systemy rejestracji

klientów nie wymagają specjalistycznej wiedzy, ale występuje potrzeba zapewnienia odpowiednich szkoleń i

(on-line) wsparcia dla ludzi pracujących bezpośrednio z systemami rejestracji danych. Koszt takiego wsparcia

musi być wzięty pod uwagę i pokryty przez instytucje finansujące usługi.







7. Bibliografia

Edgar, W (2006) Norwegian Homelessness Strategy: Pathways to a permanent home, Social Inclusion Peer

Review, OSB, Vienna



Edgar W, Harrison M, Watson P and Busch-Geertsema, V (2007) Measurement of Homelessness at European

Union Level, Brussels (European Commission), download under

http://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/docs/2007/study_homelessness_en.pdf



United Nations Economic Commission for Europe and the Statistical Office of the European Communities

(2006) Conference of European Statisticians Recommendations for the 2010 Censuses of Population and

Housing, Geneva









38