Fid-Direzzjoni t-Tajba by 1rgrJJJ

VIEWS: 0 PAGES: 86

									                FID-DIREZZJONI T-TAJBA
Fil-paíni li jsegwu ssibu estratti mill-Programm Elettorali
tal-Partit Nazzjonalista góall-Elezzjoni ta‟ l-1998 flimkien
ma‟ aííornament fil-qosor tat-twettiq sóió jew parzjali ta‟
dawn il-wegódi elettorali fit-Tielet Sena ta‟ Óidma tal-Gvern.



           L-inizjattiva f’idejk:
il-Gvern jisma’ xi trid minnu u jaqdik … bil-
                    fatti

Niúguraw li l-Gvern jibqa‟ dejjem qrib in-nies, billi:

1-2       Jitwaqqfu strutturi f’kull Ministeru biex jiíi faðilitat
          l-aððess tal-pubbliku góall-Ministri.

          Kull min iressaq ilment jew talba jkun mæarraf f’qasir
          úmien u minn úmien æall-ieóor fejn waslet it-talba jew l-
          ilment, imbaæad id-deðiújoni li tkun ittieódet dwarha, u
          æaliex.

         Ftit wara li tela‟ l-Gvern fl-1998 twaqqfu Customer Care
          Units fil-Ministeri kollha tal-Gvern biex jirðievu u
          jipproðessaw   l-ilmenti  u   t-talbiet   tal-pubbliku  u
          jinformaw lil kull individwu b‟dak li jkun qed isir mill-
          ilment jew talba tagóhom.

       Minn Jannar ta‟ 1999 „l hawn, kull Ministeru pproðessa
             medja ta‟ 75 kaú fix-xahar.

3         Tibda sseóó il-liíi dwar ir-Referendum Abrogattiv
          (fejn il-vot tal-maííoranza jkun jorbot il -Gvern li
          jneóói   liíi)  u  jibdew   isiru  wkoll   referenda
          konsultattivi li, permezz tagóhom, il -Gvern jitlob
          il-parir tan-nies.

         L-Att li jemenda l-Att dwar ir-Referendi íiet fis-seóó
          fid-9 ta‟ Settembru 1998.


Niúguraw li l-Gvern ikun hemm biex jaqdi lin-nies billi:

4         Jsir l-aójar uúu tat-teknoloíija ta’ l-informazzjoni fis-
          servizz pubbliku. Flimkien mal-MITTS, il-unions u s-
          settur privat, jitwettqu proíetti li jgawdi minnhom
          kulóadd.   In-negozjant   jinqeda  aktar   maljar,   biex
          jittieódu deðiújonijiet aójar.    Il-poplu jkollu aððess
          aktar komdu góall-informazzjoni u jingóata direttament
          f’daru u fil-kommunita` servizzi mid-dipartimenti tal-
          gvern anke bl-uúu tal-kompjuter (Government online). Dan
          iwassal sabiex l-impjegati tað-ðivil ikollhom iújed óin



                                   1
        biex jaqdu aójar lill-persuni li jmorru fid-dipartimenti.
        B’hekk servizz ta’ kwalita` aójar u ta’ sodisfazzjon
        akbar góalihom.

       F‟Ottubru 2000 is-Central Information Management Unit fl-
        Uffiððju tal-Prim Ministru ippubblika White Paper li
        artikolat Viújoni u Strateíija biex jinóoloq l-e-
        Government, Gvern Elettroniku li permezz tiegóu is-
        servizzi tal-Gvern jitwasslu lið-ðittadin aójar permezz
        ta‟ l-informatika u ta‟ l-Internet.

       Il-White Paper íiet addottata bóala politika tal-Gvern
        f‟Jannar ta‟ din is-sena, u bdew diversi inizjattivi
        speðifici taót il-patroðinju tal-Ministeru tal-Íustizzja
        u Gvern Lokali biex jintlaóqu l-góanijiet ta‟ din il-
        politika.   Fost dawn kien hemm:    sejóa internazzjonali
        f‟Marzu góal Strategic Partnership f‟dan il-qasam, li
        qajmet interess mad-dinja kollha u konkorrenza qawwija
        ta‟ investituri potenzjali; it-twaqqif f‟April ta‟ eMalta
        Commission biex tippromwovi s-Soðjetà u l-Ekonomija ta‟
        l-Informatika fuq baúi nazzjonali; u nbdew proíetti
        f‟diversi Ministeri biex servizzi jitwasslu lið-ðittadini
        direttament permezz ta‟ l-Internet.

       Minbarra   hekk    ingóatat  spinta   fl-uúu    tal-posta
        elettronika fil-Gvern, biex titóaffef il-komunikazzjoni
        kemm interna kif ukoll mal-pubbliku.     Beda xogóol ta‟
        ristrutturar tal-websites kollha tal-Gvern, fuq baúi ta‟
        normi komuni, biex tiúdied l-aððessibilità góat-tagórif
        dwar is-servizzi tal-Gvern.   F‟Íunju 2001 tnegódew uóud
        minn dawn il-websites il-íodda, fosthom tad-Dipartiment
        ta‟ l-Informazzjoni.

5       Inaqqas il-burokrazija billi joóloq sistema ta’
        one-stop shops fejn il-pubbliku jmur post wieóed
        biex jinqeda flok joqæod jiíri minn dipartiment
        æall-ieóor.  Dan ukoll jista’ jsir bl -uúu bil-æaqal
        tat-teknoloíija ta’ l-informazzjoni.

        Il-kunðett ta‟ one-stop shop íie minsuí ma‟ dak tal-
        Quality Service Charters (ara aktar l-isfel) u jifforma
        wkoll parti integrali fil-proíetti ta‟ kompjuterizazzjoni
        li qed jiíu mplimentati f‟diversi oqsma tas-Settur
        Pubbliku.

6    Jippubblika charters góal kull dipartiment li jispjegaw
x’servizzi
     n-nies   góandhom    dritt  jistennew    li  jingóataw
     hemmhekk.

     Biex jintlaóaq l-góan li l-pubbliku jinqeda aójar, il-
      Gvern beda jintroduði Quality Service Charters f‟numru
      ta‟ Dipartimenti tal-Gvern bil-góan li tiúdied l-
      effiðjenza tas-servizz li jingóata „l-pubbliku.



                                 2
     B‟dawn ið-Charters il-pubbliku qed ikollu l-mezz li jkun
      jaf x‟jista‟ jippretendi, u góalhekk jeúiíi, mingóand id-
      Dipartimenti tal-Gvern.

     Minn Jannar 1999 „l hawn, Quality Service Charters íew
      ntrodotti f‟32 il-dipartiment tal-Gvern.

     8 minn dawn ið-Charters íew implimentati bejn Settembru
      2000 u Awissu 2001 u jkopru dawn id-dipartimenti:

     -    Uffiððju tal-Passaporti – Góawdex
     -    Nutar tal-Gvern – Góawdex
     -    Sigurtà Soðjali
     -    Dipartiment tal-Vat
     -    L-Istitut ta‟ l-Istudji Turistiði
     -    Servizzi ta‟ Emeríenza – Pulizija
     -      Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali            u   tal-
Impjieg
     -      Dipartiment   ta‟   Studji   Góola   u   Edukazzjoni   góall-
Adulti

7       Bi ftehim ma’ l-Unions, jinæataw inðentivi íodda
        lill-óaddiema skond kif tkun l-effiððjenza tas-
        servizz li jaætu lill-pubbliku.

       Tkompla il-proðess biex jiíi mplementat u úviluppat il-
        Performance Management Ptrogramme (PMP) góall-impjegati
        fis-Servizz Pubbliku.

       Tkomplew regolarment il-PMP quantity u quality audits
        biex jiíi kkonsolidat ix-xogóol li ía twettaq fis-settur
        tal-General Service u gradi oóra Dipartimentali.

       Din is-sena, góalliema fl-iskejjel primarji (years 1-3)
        se jiúdiedu formalment fuq il-PMP ma‟ diversi gradi oóra
        fil-klassi tal-Edukazzjoni li diía‟ jagómlu parti minn
        dan il-programm.

       Tkomplew id-diskussjonijiet mad-Diviújoni tas-Saóóa u l-
        Union ta‟ l-Infermiera u Qwiebel (MUMN) biex il-PMP
        jinfirex fil-gradi kollha ta‟ Infermiera u Qwiebel..

       Nagómlu   minn   kollox  biex  l-akbar  góadd
        possibbli ta‟ Maltin u Góawdxin ikunu jistgóu
        jagómlu    uúu    mill-mezzi   moderni   tal-
        kommunikazzjoni.


    8-9     Bi ftehim mal-Kunsilli Lokali, ikun hemm nies
       imóarríin fit-teknoloíija tal-komunikazzjoni li jgóinu
       lil kull min irid, óaddiema kbar u anki anzjani, biex
       jitgóallmu l-kompjuter.




                                   3
         Kulóadd ikollu l-possibiltà li juúa l-posta elettronika.
         Fil-preúent, l-e-mail qed tintuúa óafna, imma biss
         mingóand min góandu l-mezzi.        Imma kulóadd jista’
         jingóata e-mail address.    U jistgóu jintuúaw l-iskejjel
         sew bóala ðentri góall-edukazzjoni fit-teknoloíija ta’ l-
         informazzjoni u sew bóala ðentri ta’ aððess góall-
         Internet.   Kull min ikollu e-mail address ikun jista’
         jiíbor ukoll il-posta elettronika minn dawn ið-ðentri.


        Il hinn mit-tixrid ta‟ l-informatika permezz ta‟ sóubija
         mal-Kunsilli Lokali, kif ukoll il hinn mill-góoti ta‟
         indirizz elettroniku lil kull ðittadin il-Gvern, tul l-
         aóóar sena saóóaó il-qafas legali kif ukoll tekniku ghat-
         twettieq ta‟ soðjetà u ekonomija ibbaúata fuq l-
         informatika

        Twaqqfet   il-Kummissjoni   eMalta    biex   tidentifika,
         tippromwovi u tikkordina l-inizjattivi meótieía góall-
         kisba ta‟ soðjetà u ekonomija ta‟ l-informatika. Il-óidma
         tal-Kumissjoni eMalta iííib flimkien l-isforzi kollha li
         qed jittieódu f‟ pajjiúna kemm mill-Gvern kif ukoll mill-
         Privat góal dan il-góan.

        L-góanijiet tal-Kummissjoni huma li testendi l-uúu ta‟ l-
         informatika u t-tixrid ta‟ l-kummerð elettroniku fl-
         isferi kollha ta‟ l-kommunità u s-settur kummerðjali; li
         twassal programmi li huma indirizzati lejn l-inkluújoni
         soðjali permezz ta‟ Gvern Elettroniku u li tinðentiva
         inizjattivi ta‟ sóubija bejn il-privat u l-Gvern fl-oqsma
         ta‟ l-eCommerce u l–eGovernment.

        F‟dak li huwa Gvern Elettroniku, saret is-sejóa góal
         proposti góal sieóeb strateíiku góal proíett ta‟ l-
         eGovernment. Ir-rispons kemm minn kumpanij lokali u
         oórajn multinazzjonali góal din is-sejóa kien wieóed
         posittiv óafna.



Niúguraw li l-Gvern jkompli jaóseb fil-Maltin ta‟ barra billi
fost l-oórajn:


10       Jirrevedi l-Liíi dwar ið-Ðittadinanza Doppja li kien
         introduða Gvern Nazzjonalista bil-ósieb li din tiíi aktar
         liberalizzata   biex  aktar   persuni   ta'   nisel  Malta
         jikkwalifikaw góal dan id-dritt.      Jiíu wkoll irraníati
         xi anomaliji li setgóu úviluppaw fit-twettiq tal-liíi
         minn mindu ilha fis-seóó.

        F'Íunju ta' l-1999, il-Kabinett approva bidliet fil-Liíi
         dwar ið-Ðittadinanza Doppja li íiet fis-seóó fl-10 ta'
         Frar, 2000.  It-tibdil fil-Liíi neóóa kull anomalija li



                                  4
         kien hemm fil-Liíi l-antika, l-aktar fejn jikkonðerna
         dawk il-persuni li ta' tmintax-il sena kellhom jagóúlu
         bejn Ðittadinanza Maltija u Ðittadinanza barranija.
         Issa dawn il-persuni qed jingóataw il-possibilita' li
         jkunu Ðittadini Maltin mingóajr ma' jintalbu jirrununzjaw
         ið-Ðittadinanza l-oóra tagóhom.

        Mill-10 ta‟ Frar, 2000 sa l-aóóar ta‟ Lulju 2001, kien
         hemm 1,999 persuna li ð-Ðittadinanza Maltija íiet
         ikkonfermata lilhom peress li dawn kienu ntitolati
         góaliha awtomatikament qishom qatt ma‟ tilfuha.

        Kien hemm 1,290 persuni li óadu ð -ðittadinanza
         Maltija wara li íew irreíistrati bóala persuni
         intitolati góaliha peress li applik aw góaliha góax
         góandhom íenituri Maltin jew góax miúúewwíin ma‟
         persuni li góandhom ðittadinanza Maltija.
        Fl-istess perjodu kien hemm 139 persuni             li    óadu
         Ðittadinanza Maltija b‟naturalizazzjoni.


Niúguraw li l-óaddiema tal-Gvern       ikunu    sodisfatti   fuq    ix-
xoæol, billi fost ówejjeí oóra:

11       Jintlaóaq malajr il-Ftehim Kollettiv li n-negozjati
         dwaru ilhom ikarkru sentejn.

         Il-Ftehim    Kollettiv       il-ídid      íie       iffirmat
     f‟Diðembru 1998.

12       Is-sistema tal-flexitime tiíi úviluppata aktar biex
         in-nisa li jridu jæaqqdu l-óajja tax-xoæol mal-
         óajja tal-familja isibu anqas xkiel.  Il-leave tal-
         maternita` jiíi rivedut bil-ósieb li jkun jista’
         jittieóed flimkien mal-career break ta’ tliet snin
         bi dritt.

      Il-Maternity Leave íie estiú b‟íimgóa oóra bla ólas
       immedjatament qabel jew wara it-tlettax-il íimgóa leave
       bil-ólas góall-maternità.

      Il-Gvern nieda miúuri dwar 'reduced working hours' u
       'responsibility break' sabiex jiffaðilita l-integrazzjoni
       bejn id-dmirijiet tal-familja u l-karriera.

13       Jitneóóew l-anomaliji li jeúistu          fl-impjieg       ta’
         ðerti kategoriji ta’ óaddiema.

         Fi Frar ta‟ din is-sena, íie konkluú il-proðess biex l-
         impressed drivers mal-Gvern isiru impjegati permanenti
         tas-Servizz Pubbliku




                                  5
Il-PN jemmen fil-prinðipju tas-SUSSIDJARITÀ jiíifieri
li ebda deðiújoni m‟æandha tittieóed minn fuq jekk
tista‟ tittieóed f‟livell aktar baxx.     Æalhekk il-
Gvern kien daóóal il-Kunsilli Lokali fit-tmexxija ta‟
pajjiúna u llum diía` saru parti mill-óajja u d-
drawwiet taæna. F‟dan ir-rigward il-Gvern:

14       Iúid ir-responsabbiltajiet u l-finanzjament tal-Kunsilli
         Lokali biex dawn isiru aktar effettivi u jaqdu aójar lin-
         nies li joqogódu fil-lokalitajiet immexxija minnhom.

      Il-Gvern óa ósieb jassigura l-íejjieni demokratiku
       tal-Gvern Lokali f‟pajjiúna billi ġab il-qbil tal-
       Parlament biex il-Kunsilli Lokali saru parti mill-
       Kostituzzjoni ta‟ pajjiúna. Id-dritt tað-ðittadini
       li jieódu sehem dirett fid-deðizjonijiet li jolqtu
       bliethom issa hu stabbilit darba góal dejjem.
      Il-Gvern għadda lill-Kunsilli Lokali r-responsabbiltà li
       jinfurzaw liġijiet biex tiúdied id-dixxiplina fit-toroq u
       l-indafa fil-kampanja tagóna.    Il-Gwardjani Lokali qed
       jgóinu biex min jobdi l-liíi jkollu l-protezzjoni serja
       minn dawk li jiksruha.

      Minn din is-sena l-Kunsilli Lokali ser jieódu ósieb id-
       dwal tat-toroq fil-bliet u l-iróula u ser jieódu mingóand
       il-Pulizija l-iproðessar tal-liðenzji biex il-Pulizija
       jkunu jistgóu jikkonðentraw fuq ix-xogóol propju tagóhom.

      Il-Kunsilli Lokali qegódin jiíbru l-kirjiet tal-Gvern u
       qed jiffrankaw il-óin u l-iskariíí lil min qabel kien
       ikollu jidóol il-Belt. Aktar servizzi tal-Gvern ser ikunu
       provduti fil-Kunsilli Lokali.

      Kontra l-politika tal-Gvern t‟Alfred Sant li kull sena
       naqqas il-flus li jagóti lill-Kunsilli Lokali, il-Gvern
       Nazzjonalista kull sena, sena wara sena, úied il-fondi
       lill-Kunsilli Lokali biex jagótu servizz aójar lill-
       pubbliku.


Æall-istess skop jibdel il-Liíi tal-Kunsilli Lokali biex:

15   Min joóroí góall-Kunsilli        Lokali   mhux   bilfors   ikun
joqgóod f’dik il-lokalità.

        F‟Diðemru 1999, il-Parlament approva l-emendi æall-liíi
         tal-Kunsilli Lokali, fejn fost l-oórajn inbidel il-metodu
         ta‟ kif il-vot annwali allokat lill-Kunsilli Lokali
         jinqasam bejniethom, u ddaólu kriterji íodda aktar
         adattati.

        Il-Kabinett tal-Ministri iddeðieda li mhux se japplika l-
         punt 15 tal-programm elettorali.



                                  6
16      Jiíi stabilit aójar kif issir l-elezzjoni tas-Sindku,
        wara konsultazzjoni wiesgóa u serja.

       Fl-emendi introdotti inbidel il-mod kif ikunu eletti s-
       Sindku u l-Viði Sindku, u ddaóólet il-kariga ta‟ Viði
       Sindku f‟kull lokalità.


Il-PN jería‟ jagóti lil GĦAWDEX l-importanza tiegóu:

17     Jería’ jagóti leóen lil Góawdex fl­ogóla livell fejn
       jittieódu d-deðiújonijiet, jiíifieri fil-Kabinett billi
       jería’ jaótar Ministru góal Góawdex.           Il­Ministru
       jikkonsulta regolarment ma’ Kumitat tal­Kunsilli Lokali
       Góawdxin biex isseóó koperazzjoni aqwa bejniethom.

       Din il­wegóda twettqet          bil­óatra   ta‟   Ministru    góal
       Góawdex f‟Settembru 1998.

18     Issir   reviújoni   estensiva  ta’   servizzi  u   xogóol
       amministrattiv tal-Gvern u Korpi Parastatali bil-ósieb li
       dak ix­xogóol li jista’ jsir f’Góawdex jibda jsir hemm
       bil­ósieb li l­akbar numru ta’ Góawdxin ikunu jistgóu
       jaódmu f’Góawdex stess.

      Il­Gvern beda júid dawn is­servizzi f‟Góawdex billi beda
       jóarreí impjegati Góawdxin f‟numru ta‟ óidmiet li
       góandhom x‟jaqsmu mas­Sigurtà Soðjali.   Dawn is-servizzi
       bdew   jingóataw  f‟Góawdex   meta  níiebu    biex jaódmu
       f‟Góawdex numru ta‟ impjegati Góawdxin li kienu jaódmu
       fid­Dipartiment tas­Servizzi Soðjali f‟Malta.

      Il-Gvern      approva     t-trasferiment      tas-Sezzjoni
       tad­Dipartiment ta‟ l­Edukazzjoni li taódem il-pagi
       tal-óaddiema tad-dipartiment kollu lejn Góawdex.      Huwa
       mistenni li numru ta‟ óaddiema jiíu ttrasferiti lejn
       Góawdex, wara li jkunu lestew it-taórií neðessarju.

      Il-Gvern   qed  jinkoraíixxi   lis-settur   privat           sabiex
             jinvesti f‟back office work f‟Góawdex.

19     Góawdex ikun reklamat bóala destinazzjoni turistika
       góaliha.    Dan jgóin biex Góawdex isir aktar magóruf
       mit­turisti ta’ l­ogóla kwalità.      Biex dawn ikollhom
       is-servizz   li   jippretendu   góall-flus   li   jóallsu,
       l-Istitut   góall-Istudji   Turistiði   jibda   jorganizza
       korsijiet anki full-time, f’Góawdex.

      Il-Gvern Nazzjonalista waqqaf Assoðjazzjoni Turistika
       góal Góawdex (GTA) biex flimkien ma‟ din l­Assoðjazzjoni
       b‟kollaborazzjoni ma‟ l-MTA tiíi mplimentata politika
       speðifika góal Góawdex f‟dan il­qasam hekk importanti.

      Il-GTA ippubblikat bl-góajnuna tal-Ministeru góal Góawdex
       Guidebook intitolat “Gozo the Island of Myths and


                                   7
         Miracles”   sabiex   iservi       bóala   gwida   komprensiva   dwar
         Góawdex.

      L­Assoðjazzjoni   tirrapreúenta   lil   Góawdex   f‟fieri
       internazzjonali tat-turiúmu f‟Berlin (ITB), f‟Milan (BIT)
       u f‟Londra (World Travel Market) u (Destinations) u
       f‟konferenzi barra l­pajjiú.

      Intant il-Gvern qiegóed ukoll jassigura li l-óaddiema
       Góawdxin f‟dan is-settur ikollhom ukoll it-taórií kollu
       meótieí.    Fil-fatt, il-Gvern introduða korsijiet íodda
       fuq baúi full-time fl-Istitut góall-Istudji Turistiði
       minbarra dawk fuq baúi part-time. Din is-sena kien hemm
       numru ta‟ 36 applikazzjoni góal korsijiet full-time.

      Il­Bord ta‟ l­ITS implimenta pjan ta‟ upgrading estensiv
       ta‟ dan il-kumpless li jinkludi fost faðilitajiet oóra
       hostel, restaurant, kðina mgóammra bl-aóóar teknoloíija u
       apparat modern kif ukoll bini amministrattiv.

      Góall­ewwel darba fuq inizjattiva tal­Gvern flimkien ma‟
       l-ITS,   ETC    u  GTA    qed   iniedi  Seasonality   Scheme
       speðifikament góall-óaddiema Góawdxin f‟dan is-settur.
       Permezz ta‟ din l-iskema, óaddiema ser ikunu jistgóu
       jirðievu taórií mill-Hilton International fl-Ingilterra.
       Din l-iskema hija mmirata sabiex dawn il-óaddiema
       jirðievu taórií fil-lean shoulder months filwaqt li jiíi
       assigurat    li   jibqgóu    fl-impjieg  tagóhom   wara   li
       jirritornaw lura mit-taórií.

      Infetaó Ðentru Góawdxin fil-Belt Valletta biex jaqdi l-
       ótiíijiet ta‟ l-Góawdxin f‟Malta, biex jippromwovi t-
       turiúmu lejn Góawdex u biex iservi ta‟ informazzjoni dwar
       Góawdex.

20       In-nollijiet tal-vapur ta’ Góawdex jiíu riveduti bi ósieb
         soðjali biex il-Gozo Channel filwaqt li taqdi d-doveri
         tagóha ma tkunx barriera fil-komunikazzjoni bejn iú-úewí
         gúejjer.   L-ulied ta’ Góawdxin residenti Malta jerígóu
         jingóataw il-pass li permezz tiegóu jóallsu noll ridott
         fuq il-vapuri tal-Gozo Channel.

         Jitlestew it-tlett vapuri íodda.            Jinbnew Sea Passenger
         Terminals fl-Imíarr u ð-Ðirkewwa.

         Jara wkoll li s-servizz bejni l-gúejjer igawdi mill-
         góajnuniet apposta li l-Unjoni Ewropea tagóti f’dan il-
         qasam u f’oqsma oóra góaliex Góawdex bóala gúira
         jikkwalifika minn góajnuna diretta u speðifika bid-dóul
         ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea.

        Il-Gvern irreveda n-nollijiet, u r-rati l-íodda daólu
         fis-seóó f‟ Jannar 1999 skond kif imwiegóed fil-Programm
         Elettorali. It-tibdil jassigura l-óarsien tal-búonnijiet



                                       8
         soðjali ta‟ l-Góawdxin, tax-xewqat tal-passiííieri u l-
         finanzi tal-Gozo Channel.

        Il-noll sussidjat góal passiííier li jkun residenti
         f‟Góawdex tnaqqas minn 50ð góal 30ð, in-noll góal karozza
         u sewwieq residenti f‟Góawdex tnaqqas minn LM3.50 góal
         LM2.30, waqt li n-noll góal mutur u sewwieq residenti
         f‟Góawdex tnaqqas minn Lm1.75 góal LM1.30.

        Daólu fis-servizz l-ewwel úewí vapuri íodda Ta‟ Pinu u
         Gaudos minn tlett vapuri góall-Kumpanija Gozo Channel.
         Daóal ukoll is-servizz ta‟ customer care fuq il-vapuri
         kollha tal-Gozo Channel. Saru xogólijiet ta‟ modernizzar
         fiú-úoni fejn il-vapuri jittrakkaw fil-Portijiet ta‟ l-
         Imíarr u tað-Ðirkewwa. Matul dawn l-aóóar xhur, ingóataw
         bidu ix-xogólijiet fuq is-Sea Passenger Terminal fið-
         Ðirkewwa filwaqt li il-íimgóa l-oóra íie approvat il-
         proíett ta‟ bini ta‟ Terminal fil-port ta‟ l-Imíarr.

21       Ið-Ðentru ta’ l-Università f’Góawdex ikompli jifrex il-
         óidma tiegóu billi júid, mat-tagólim u mar-riðerka, aktar
         enfasi fuq il-konferenzi internazzjonali u l-óarsien ta’
         l-istudenti universitarji u tas-settur terzjarju f’Malta.

        Ið-Ðentru Góawdxi ta‟ l-Università úied sewwa l-attività
         tiegóu f‟Góawdex mal-óatra tal-Gvern. Illum ið-Ðentru qed
         jorganizza numru ta‟ korisjiet part-time góal degrees,
         fosthom Baðellerat fl-Arti u Masters in Education, kif
         ukoll numru konsiderevoli ta‟ diploma courses.

        Minn Settembru tas-sena „l oóra sa llum íew organizzati
         ódax-il short course, li kienu góal darba oóra popolari
         óafna kemm mal-Góawdxin u barranin residenti f‟Góawdex kif
         ukoll mal-Maltin.

22       Tingóata góajnuna finanzjarja      u oóra     lill-góaqdiet
         volontarji li jaódmu fl-oqsma     kulturali   u edukattivi
         f’Góawdex.

        Il-Gvern alloka fondi góall-organizazzjoni t‟attivitajiet
         kulturali f‟Góawdex.    Dawn il-fondi jgóinu „l-góaqdiet
         volontarji jwettqu il-óidma imprezzabbli tagóhom fis-
         soðjetà. Total ta‟ Lm27,000 kienu vvutati f‟sussidji lil
         dawn l-organizazzjonijiet filwaqt li LM5000 kienu vvotati
         góall-organizazzjoni t‟Opri f‟Góawdex.

        Il-Gvern waqqaf Ðentru góal Organizazzjonijiet mhux
         Governattivi Góawdxin biex iservi bóala baúi mnejn
         jaódmu.




                   Biex insewwu l-ósara li saret



                                   9
Il-Partit   Nazzjonalista  mill-ídid      fil-gvern   iraóóas   il-
kontijiet tad-dawl u l-ilma:

25       Jería’ jagóti sussidju qawwi fuq l-ewwel 20 gallun ilma
         (minflok l-ewwel 18) li tuúa kull persuna kuljum, biex
         is-servizz essenzjali ta’ l-ilma ma jkunx piú fuq il-
         familji.

        F‟Novembru 1998, il-Gvern daóóal rati íodda tal-ólas tal-
         kontijiet tad-dawl u ta‟ l-ilma li neóóew il-piú soðjali
         qawwi li kkawúaw ir-rati li kien ntroduða l-Gvern
         preðedenti.

26       Titneóóa ú-úieda esaíerata li saret fil-meter charge li
         l-Gvern Laburista góollieha góal Lm24 fis-sena.

        Iddaólet service charge ta‟ Lm 12 li nkorporat fiha l-
         meter charge li kien úied il-Gvern preðedenti.

        Il-Gvern introduða wkoll eúenzjoni mill-ólas tal-meter
         jew tas-service charge lill-persuni li jikkwalifikaw góal
         assistenza soðjali.

27       Titneóóa t-taxxa ta’ Lm24 tad-drenaíí.

         Mit-tariffa l-ídida ta‟ l-ilma góal skop domestiku,
         íiet eliminata t-taxxa tad-drenaíí.

28       Jagóti sussidju góall-ammont minimu li kull persuna
         góandha búonn kuljum fil-konsum ta’ l-elettriku u b’hekk
         jorósu sew il-kontijiet tad-dawl.

         Fit-tariffa l-ídida ta‟ l-elettriku góall-skop domestiku,
         il-Gvern introduða l-prinðipju ta‟ konsum sussidjat ta‟
         l-elettriku skond in-numru ta‟ membri tal-familja.

29       Jiddiskuti mas-settur tan-negozju struttura    ídida ta’
         tariffi tad-dawl u l-ilma li ma jxekklux       l-iúvilupp
         ekonomiku.

        Fil-qasam ta‟ l-agrikoltura, minflok it-tariffa ta‟ Lm
         1.10 kull metru kubu ntrodotta mill-Gvern preðedenti, il-
         Gvern daóóal tarrifa ta‟ 9ð kull metru kubu góal konsum
         sa 2270 metru kubu u ta‟ 20ð kull metru kubu góal konsum
         ogóla.

        Il-ówienet u l-uffiððji, li kellhom tariffa ta‟ Lm 1.10
         kull metru kubu (minbarra taxxa ta‟ Lm 45 fuq id-
         drenaíí), issa bdew ióallsu 50ð kull metru kubu sa 57
         metru kubu, u r-rata kummerðjali góal konsum oæla.

        Bi ftehim mal-partijiet soðjali traóósu sew it-tariffi
         fl-oqsma industrijali u tal-lukandi. Tneóóiet it-taxxa
         fuq id-drenaíí (bejn Lm 150 u Lm 480 fil-fabbriki, u Lm 3



                                  10
         kull sodda fil-lukandi), traóóas il-minimum charge tal-
         konsum u traóóset it-tariffa day and night.


Il-Gvern jaódem mal-partijiet soðjali kollha biex
jintlaóaq kunsensus fuq il-mod kif jiníabru t-TAXXI
INDIRETTI fil-pajjiú biex:

32   Jitnaqqas kemm jista’       l-inkwiet   tal-burokrazija   úejda,
íiri, mili ta’ karti, eðð.

         Bil-liíi ídida tal-VAT li daólet fis-seóó mill-1 ta‟
         Jannar 1999, tnaqqset il-burokrazija u s-sistema íiet
         simplifikata. Dan ifisser anqas óin u spejjeú moólija
         lin-negozjanti meta jóaddmu din it-taxxa.

33       Jería’ jibda jingóata r-refunds.

         Il-Gvern reía‟ ntroduða r-refunds kif wieæed.

34   It-turisti jkunu jistgóu jiksbu refunds fuq l-oííetti li
jsiefru magóhom.

         F‟Lulju 1999, il-Gvern daóóal sistema ta‟ refunds æal
         prodotti mixtrija minn turisti æall-konsum barra l-
         pajjiú.

35       Jiíi assigurat li r-refunds jitóallas fil-óin.

        Il-Gvern bidel il-liíi biex jassigura li r-refunds
         jitóallsu fil-óin. B‟dan it-tibdil, negozjant li jkollu
         jitóallas mill-Gvern issa góandu garanzija li jitóallas
         fi úmien óames xhur minn meta jibgóat l-ewwel return fejn
         jinstab li hu ntitolat góar-refunds. Jekk dan ma‟ jsirx,
         il-Gvern ikollu jagóti kumpens ta‟ 1% fuq ir-refunds li
         ma jóallasx f‟waqthom.

        Il-Gvern úied ukoll l-effiððjenza fis-sistema ta‟ kif
         jinóadmu r-refunds permezz t‟aííornament fis-sistema ta‟
         kif isir il-kalkolu.

36       Jiíu ffissati thresholds fis-setturi differenti li ma
         jkunux anqas milli huma bóalissa.       Hekk min ikollu
         negozju úgóir jista’ jagózel li ma jidóolx fis-sistema u
         jibqa’ barra.

         In-negozji ú-úgóar inæataw l-æaúla li jibqæu barra mis-
         sistema biex ma jintefax piú úejjed fuq negozjanti
         b‟attivita` úgóira. It-tresholds huma ta‟ Lm 15,000 fil-
         kaú ta‟ prodotti u Lm9,000 u Lm6,000 fil-kaú ta‟
         servizzi.

37       Jonqsu b’rata li tinóass ir-rati tat-taxxa fuq il-
         prodotti impurtati, li l-gvern ta’ Alfred Sant góolla




                                  11
         góall 21% u 28% u ntrabat li jdaóóal l-istess rata fuq
         il-prodotti magómulin Malta.

         Il-VAT iddaóólet b‟rata ta‟ 15% minflok ir-rati oæla tat-
         taxxa tas-CET (li kienet tlaóóaq it-28% fuq xi prodotti
         impurtati). Fuq l-akkomodazzjoni turistika r-rata hi ta‟
         5%.

38       Ir-rata ta’ taxxa fuq is-servizzi tiíi stabbilita wara
         diskussjoni mal-góaqdiet tan-negozju u l-Unions fid-dawl
         tal-qagóda finanzjarja li jsib Gvern ídid Nazzjonalista u
         fid-dawl ta’ l-ispejjeú li n-negozju se jiffranka bir-
         refunds.

         Ir-rata tal-VAT ukoll idaóólet bi ftehim mal-partijiet
         soðjali kollha, u llum, wara t-tieni introduzzjoni tal-
         VAT, intemmet il-kontroversja dwar din it-taxxa. Illum
         kulóadd jaqbel li l-VAT hi sistema íusta u li trendi d-
         dóul li jeótieí il-Gvern u óadd m‟góadu jissuííerixxi li
         l-VAT   góandha  titneóóa   kif  kien   jgóid   il-gvern
         precedenti.

39       Il-prodotti u s-servizzi tal-búonn bóall-ikel, medicini u
         edukazzjoni ma jkollhom ebda taxxa.

        Il-Gvern úamm il-politika soðjali tçæu li permezz taæha
         ma íçtx imposta VAT fuq prodotti ta' konsum essenzjali
         bóalma huma ikel, mediðini u edukazzjoni.

        Sadattant, ir-rifuújoni ta' taxxa tal-VAT marbuta ma'
         infiq ta' tiíijçt, funerali u ordinazzjonijçt saðerdotali
         jew xoæolijçt marbuta ma‟ l-akkwist ta' l-ewwel dar
         tkomplçt bi spiúa li tilóaq madwar Lm1miljun fis-sena.

40       Ikun hemm kompetizzjoni ġusta, mingóajr monopolji ghax
         il-kompetizzjoni hija góodda tajba kontra l-góoli tal-
         óajja.

         Tressqu emendi góall-liíi dwar il-Kompetizzjoni Íusta
         bil-góan li jkomplu jissaóóu dawk il-provedimenti intiúi
         sabiex titkattar il-kompetizzjoni óielsa.

41       Jara li-l-kejl ta’ l-góoli tal-óajja jsir b’mod           li
         jagórfuh bóala íust il-partijiet soðjali kollha.

         Inóolqot   l-Awtorità  ta‟   l-Istatistika  bóala   entità
         awtonoma u indipendenti li óadet post l-Uffiððju ta‟ l-
         Istatistika li kien jopera bóala dipartiment tal-Gvern.

42       Id-dejn tal-gvern   ma   jkunx   aktar   minn   60%   tal-íid
         nazzjonali.

        Il-livell tad-Dejn Pubbliku mal-Prodott Gross Domestiku
         f'Malta f'dawn l-aóóar snin kçn qed jiúdçd b'mod
         allarmanti fl-iúbilanð fiskali u kçn kwaúi laóaq is-60%


                                  12
         li   hu   l-limitu   taót        il-kriterju     tal-Ftehim      ta'
         Maastricht.

        Biúúejjed ngóidu li fl-20 xahar tal-Gvern preðedenti id-
         dejn údied b‟ 247 miljun jew 13 % tal Prodott Gross
         Domestiku

        Fil-Budget æall-1999 il-Gvern óabbar programm mifrux fuq
         sitt snin ta' miúuri fiskali u amministrattivi bil-æan li
         jraúúan l-infiq pubbliku u jimmassimizza d-dóul permezz
         ta' amministrazzjoni effiðjenti u effikaði tar-reíim tat-
         taxxa.

        Sakemm jibqa‟ l-iúbilanð, il-Gvern irid jibqa‟ jissellef
         biex jagómel tajjeb. Aktar ma nnaqsu l-iúbilanð, tonqos
         ir-rata ta‟ úieda fid-dejn nazzjonali.

43   L-iúbilanð     kull   sena   ma      jkunx   aktar   minn   3%   tal-íid
nazzjonali.

        Fid-Diskors tal-Budget æas-sena 1999, il-Gvern kçn óabbar
         programm mifrux fuq sitt snin bil-æan li jniúúel l-
         iúbilanð fiskali sa l-2004 taót l-4% tal-Prodott Gross
         Domestiku.

        L-iúbilanð li laóaq 12% tal- Prodott Gross Domestiku fl-
         1998 ikun niúúel góal 5% din is-sena.

44       Tiúdçd il-óidma ekonomika, æalçx aktar ma jkun hemm
         attività ekonomika aktar ikun hemm dóul æall-Gvern.
         Aktar ma' tistaína l-ekonomija, kif jiírilha meta l-Gvern
         jiúra' l-inðertezza, anqas il-Gvern ikollu dóul.       L-
         ispinta li jaf jaæti l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern
         hija æodda qawwija bçx ma neærqux iktar fid-dejn.

        Il-Prodott Gross Domestiku, il-íid nazzjonali, kiber minn
         Lm1,201.3 miljuni fl-1996 æal Lm1,456.1 miljuni fl-1999 u
         kompla kiber æal Lm1,559.9 miljuni s-sena l-oóra.     Dan
         ifisser tkabbir nominali medju ta' 7.5% minn sena æal
         sena.

        Fis-sena fiskali kurrenti l-Prodott Gross Domestiku
         mistenni jitla' æall-Lm1,660 miljuni.         Dan kompla
         jikkontribwixxi æaú-úçda fid-dóul tal-Gvern mill-Income
         Tax minn Lm110.6 miljuni fl-1998 æal Lm163.2 miljuni din
         is-sena u mit-taxxa fuq il-konsum minn Lm72.6 miljuni fl-
         1998 æal Lm116 miljuni din is-sena.

45   Isir kontroll aójar fuq l-infiq tal-Gvern u l-aktar bçx
titraúúan il-óela.

      Minkejja li l-Gvern din is-sena tæabba bi spiúa akbar ta'
       ólas ta' pagi u salarji lill-impjegati fis-Servizz
       Pubbliku, l-ispiúa rikurrenti tal-Gvern, wara li tneóói



                                     13
         l-isservizzjar tad-dejn pubbliku, naqset bóala persentaíí
         tal-Prodott Gross Domestiku minn 37.9% fl-1998 æal 36.4%
         kif mistenni din is-sena.

      Barra minn hekk, qed isir kontinwament infurzar tal-liíi
       sabiex il-benefiððji soðjali jingóataw lil min hu tassew
       mistóoqq. B'hekk per eúempju ð-children allowances u l-
       benefiððji   ta'   waqfien   mix-xogóol  jingóataw  wara
       skrutinju serju sabiex min mhux verament intitolat
       góalihom ma jibqax jeóodhom. B'hekk ukoll, id-dóul mit-
       taxxa qed jiíi utilizzat bla ebda óela.

46       Ikompli l-proðess ta’ privatizzazzjoni li beda Gvern
         Nazzjonalista u kompla bih il-Gvern Laburista. Jinóaríu
         góall-bejgó ishma f’azjendi li huma tal-Gvern, imma li
         llum kulóadd jaqbel li jitmexxew aójar mill-privat. Id-
         dóul minn dan il-bejgó jintuúa biex jitóallas parti mid-
         dejn li níema’ l-aktar f’dawn l-aóóar sentejn u li
         m’góandux jirrepeti ruóu jekk ikun hemm il-PN fil-gvern.
         F’dan il-proðess jiíu móarsa l-interessi tal-óaddiema
         f’dawn l-impriúi.

        Il-Privatisation Unit fil-Ministeru tal-Finanzi komplçt
         bil-óidma   taæha   bçx   tikkonsolida  l-programm   tal-
         privatizzazzjoni.     It-tóejjijçt æall-privatizzazzjoni
         tat-Terminals fil-Port Óçles, id-Dipartiment tal-Lotto
         Pubbliku u l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta qeædin fi
         stat avvanzat u mistennija jkunu konkluúi sa l-aóóar ta'
         din is-sena.

        Sadattant qed isir studju dwar kif il-Gvern ikun jista'
         jiddisponi minn l-ishma tçæu fil-Bank of Valletta.

47       Jinkisbu fin-negozjati ma’ l-Unjoni Ewropea fondi góall-
         Iúvilupp ta’ l-infrastruttura (toroq u proíetti simili)
         li l-Unjoni Ewropea góandha góal dan l-iskop góall-membri
         tagóha.

        Malta   fetóet  in-negozjati  taót  Kapitlu   21  -
         Politika Reíjonali li permezz taæha tkun f'qaæda li
         tibbenefika minn fondi sostanzjali æall -iúvilupp
         infrastrutturali.
        Qed jinæata bidu æat-tfassil ta' Programm Nazzjonali ta'
         Úvilupp u góal Studju tal-Ótiíijçt Separati tal-gúira
         t'Æawdex bil-æan li l-iffinanzjar ta‟ l-koníunt ta‟ l-
         iúvilupp tal-gúejjer taæna isir f'qafas ta' programm fuq
         medda ta' snin li jóares il-prijoritajçt taæna.


 Il-Gvern iwettaq il-PROĠETTI KBAR       æall-pajjiú   li
 kienu maósuba minnu. Fosthom:

48       Ix-Xatt tal-Kottonera: Dan il-proíett jingóata prijorità.



                                  14
   Il-proíett tal-Kottonera issa qabad ir-rankatura u hu
    mistenni li jitlesta sas-sena 2003.       Dan il-proíett,
    b‟investiment ta‟ Lm16 il-miljun, qed jitwettaq minn úewí
    konsorzja,   il-Cottonera  Waterfront   Group  u   l-Port
    Cottonera Consortium.

   Il-Cottonera Waterfront Group beda x-xogóol fuq il-
    proíett f‟Íunju 2000.     Sar xogóol ta‟ twaqqiegó fil-
    Cooperage Stores ódejn il-Menqa, twaqqa‟ l-pont ta‟ fuq
    tal-Forti Sant‟Anílu u sar xogóol ta‟ tindif tal-Caraffa
    Stores u tal-ónejjiet qodma tal-óabs, kif ukoll tindif
    tal-Seagate Vaults u l-imóaúen taót il-Forti Sant‟Anílu.
    Inbeda l-bini ta‟ blokk ta‟ 102 appartament residenzjali
    u óames stabbilimenti kummerðjali fil-Menqa fuq in-naóa
    tal-Birgu u t-Toqba fuq in-naóa tal-Kalkara. Dan il-blokk
    hu mistenni li jitlesta fi úmien sena u nofs. Óaríu wkoll
    offerti góar-restawr tal-faððata tal-Caraffa Stores.

   Il-Cottonera Waterfront Group, li se jibni l-yacht marina
    góamel ftehim mal-kumpanija Camper and Nicholsons góaú-
    úvilupp u tmexxija tal-istess marina. Hu mistenni li x-
    xogólijiet fuq il-marina jinbdew fil-bidu tas-sena d-
    dieóla u jkunu mqassma fi tliet faúijiet. Il-marina
    góandha tkun kompluta fi úmien sentejn.

   Il-Port Cottonera Consortium góamel xogóol ta‟ restawr
    fuq Scamps Palace li sewa mal-Lm 2 miljun.     Il-Palazz
    inbidel f‟Casino immexxi mill-Casino di Venezia li íie
    inawgurat f‟Awissu li góadda. Din il-kumpanija óadet
    ósieb l-attrezzatura rikka ta‟ dan l-Palazz.     Il-Port
    Cottonera Consortium naddfet ukoll is-sit biswit Scamps
    Palace fejn se tibni lukanda. Din il-kumpanija hi ukoll
    obbligata li tirrestawra l-bini tat-Teúor, is-Cement
    Stores u l-Maðina.

   Min-naóa tiegóu l-Gvern waqqa‟ l-bini magóruf bóala l-
    bini tað-Ðiniúi taót il-Forti Sant‟Anílu u pprovda l-
    komunità   Ðiniúa   li   tgóix  Malta   b‟akkommodazzjoni
    alternattiva. Fi ftit úmien se jibda ukoll x-xogóol ta‟
    tiswija fuq il-mollijiet ta‟ taót il-Forti Sant‟Anílu
    biex ikunu tajbin góall-irmiííi. Il-Gvern qed jonfoq
    flejjes kbar biex itejjeb l-infrastruttura mhux biss biex
    jitwettaq l-proíett iúda ukoll biex isolvi l-problemi
    eúistenti fl-inóawi.    Fi ftit úmien ser tissaóóaó is-
    sistema ta‟ l-elettriku, drenaíí, ilma u anke s-servizzi
    tat-telekomunikazzjoni.

   Il-Gvern qed ukoll jiddiskuti mal-Malta Drydocks l-
    iúvilupp ta‟ Baðir Numru 1 bl-iskop li dan ikun úviluppat
    f‟Ðentru ta‟ l-ogóla attività kulturali u kummerðjali.



                             15
         Dan il-proíett se jinkorpora xi servizzi góall-komunità.
         Il-Gvern ukoll waqqa‟ il-óajt li jissepara l-Baðir minn
         Triq Santa Tereúa u minn parti minn Pjazza Gavino Gulia u
         minfloku sar óadid dekorattiv.     Sar ukoll xogóol ta‟
         tisbió tal-bankina u anke t-tqegóid tal-bankijiet.

49       L-Arts Centre, fejn kien hemm it-Teatru Rjal

        Fit-3 ta‟ Novembru 2000 il-Gvern óareí proposti góall-
         iúvilupp, bini u operazzjoni góall-proíett tad-Dóul tal-
         Belt Valletta.   Is-sejóa góall-proposti góalqet fi Frar
         2001 u l-proposti qed ikunu aííudikati. Il-proíett kollu
         mistenni jibda fil-bidu tas-sena 2002 u jitlesta fi úmien
         óames snin.

        Il-Proíett li ser ikun jiswa‟ madwar Lm40 miljun u se
         jinkludi:

           -   l-bini ta‟ teatru li jakkomoda 1,000 persuna fuq is-
               sit fejn qabel kien it-Teatru Rjal

           -   it-twaqqiegó ta‟ bini kummerðjali fuq in-naóa ta‟
               íewwa ta‟ Misraó il-Óelsien biex jinkixfu s-swar
               tal-Kavallier ta‟ San Íakbu

           -   il-bini ta‟ blokk kummerðjali góoli erba‟ sulari fuq
               Triq ir-Repubblika

           -   il-bini ta‟ parkeíí góal erba‟ mitt karozza taót il-
               livell tat-triq u taót is-sit tat-Teatru Rjal u
               Misraó il-Óelsien

           -   il-bini ta‟ úewí sulari ta‟ spazju kummerðjali taót
               il-livell tat-triq fis-sit ta‟ Misraó il-Óelsien

           -   t-twaqqiegó tal-Bieb eúistenti tal-Belt u l-bini
               minfloku ta‟ Bieb u pont skond id- disinn ta‟ Renzo
               Piano

           -   l-bini ta‟ Bus Terminus ídid.

50       Terminal góal Cruise Liners

        L-abbozz tal-kuntratt góaú-úvilupp tal-Valletta Cruise
         Terminal li ukoll jinkludi pjanti dettaljati ta‟ l-
         iúvilupp,   l-outline  development   permit  góall-istess
         úvilupp, skeda dwar iú-úmien li se jieóu kull parti tal-
         proíett biex titwettaq, kif ukoll dokument dwar prinðipji
         ta‟ restawr li se jkunu segwiti, íie approvat mill-
         Parlament fl-Lulju li góadda. Hu mistenni li l-kuntratt




                                  16
         mal-kumpanija      VISET   jiíi    ffirmat   góal   nofs   Settembru
         2001.

        Il-proíett jinvolvi investiment minimu mill-kumpanija
         VISET ta‟ madwar Lm10 miljun. Il-proíett jikkonsisti fl-
         iúvilupp   ta‟   Cruise   Liner  Passenger    Terminal  u
         International Sea Passenger Ferry Terminal, ir-restawr u
         l-iúvilupp mill-ídid tal-bini qadim li hemm fuq is-sit li
         se jingóata b‟ðens u li jinkludi l-bini magóruf bóala
         Pinto Stores, Forni Stores u l-Power Station il-Qadima.
         Jinkludi wkoll il-bini mill-ídid tal-faððati u ta‟ Pinto
         Stores li hemm imwaqqa‟. Il-proíett jinvolvi l-bini ta‟
         triq ídida li tgóaqqad il-Belt Valletta mal-Marsa li
         tgóaddi minn wara Pinto Stores, u t-triq se tieóu post
         dik eúistenti u li la darba titlesta tgóaddi góand il-
         Gvern flimkien ma‟ l-inóawi ta‟ taótha.      Xogóol ieóor
         jinkludi bini ta‟ uffiðini góall-Malta Maritime Authority
         u uffiððji oóra relatati mal-port, ix-xogóol fuq il-
         mollijiet biex ikunu operati t-terminals, landscaping
         neðessarju u post alternattiv góal dawk l-azjendi li se
         jkunu effettwati mill-proíett.

51       Manoel Island u Tignè

        F‟Lulju 2000 kien iffirmat il-kuntratt mal-konsorzju MIDI
         biex jiíu úviluppati Manoel Island u l-Ponta ta' Tignè.
         Fl-20 ta' Diðembru 2000 beda x-xogóol fuq in-naóa ta‟
         Tignè li miexi b‟ritmu tajjeb.      Fil-fatt sal-lum íie
         úarmat bini ta‟ barrakki ta‟ úmien l-Ingliúi u b‟metodu
         avvanzati íew innumerati il-íebel li qed jinúammu biex
         il-faððati ta‟ dan il-bini jerígóu jiíu mibnija u
         restawrati kif kienu qabel. Saret ukoll eskavazzjoni ta‟
         l-art f‟Tignè sabiex jinbnew faðilitajiet sportivi,
         stabbilimenti kummerðjali u parkeíí taót l-art góal kwaúi
         2,000 vettura. Ser jinbnew ukoll aktar minn 400 post
         residenzjali,   ówienet,  stabbilimenti   ta‟  l-ikel   u
         uffiðini. Id-disinji góal dan l-iúvilupp huma kompluti u
         wara l-approvazzjonijiet neðessarji mill-Awtorità ta‟ l-
         Ippjanar hu mistenni li jibda l-bini.

        F‟Manoel Island diíà inbeda l-intervent ta‟ emeríenza
         góar-restawr ta‟ Forti Manoel.       F‟Manoel Island se
         jinbnew 356 post ta‟ akkommodazzjoni f‟forma ta‟ villaíí.
         Se jkun hemm ukoll faðilitajiet sportivi, stabbilimenti
         kummerðjali u parkeííi li jieódu aktar minn 2,000 vettura
         oóra.

        Il-proíett se joóloq ukoll taólita tajba bejn l-iúvilupp
         u l-ambjent.    Se jkun hemm parks u íonna u se jkunu
         úviluppati aójar ix-xtut. Se jiíi wkoll restawrat il-bini



                                       17
     storiku fuq iú-úewí naóat tal-proíett. Dan il-proíett se
     jóalli investiment mill-kumpanija MIDI ta‟ madwar Lm140
     miljun.

52   Il-konnessjoni bejn iz-żewg portijiet fuq iú-úewí naħat tal-Belt
     Dan il-proġett wasal fl-istadju ta‟ Aġudikazzjoni

53   L-Iúvillup ta’ Sant Angelo
     Il-Gvern laóaq ftehim ma‟ l-Ordni Sovrana tal Kavallieri
     fuq il- Forti ta‟ Sant‟ Anílu. L-Area ta‟ taót il-Forti
     huwa nkorporat fil-Proíett tal- Kottonera




                                        18
               Edukazzjoni góal dinja ídida


56   Jitkompla u jitóaffef il-proðess ta' deðentralizzazzjoni
     ta' l-amministrazzjoni ta' l-iskejjel billi jissaóóu u
     jinbnew l-istrutturi meótieía u billi l-Kapijiet ta' l-
     Iskejjel jingóataw l-appoíí meótieí biex jilóqu dan l-
     iskop.    B'hekk l-iskola titmexxa fuq sistema aktar
     parteðipattiva bejn góalliema, íenituri, studenti u
     komunita` lokali. F'dan il-qafas kull skola tfassal il-
     pjan ta' úvilupp tagóha.   Dan jeótieí ikun akkumpanjat
     minn rwol differenti góad-Diviújoni ta' l-Edukazzjoni li
     trid tkun kapaði tappoííja, tinkoraííixxi, u ssegwi l-
     iúvilupp li qed insemmu.


     Id-deðentralizzazzjoni kompliet   tissaóóaó   billi   nóolqu
     dawn l-góodod u strutturi:

       -   l-iskejjel    ingóataw     f‟idejhom    il-Kurrikulu
           Nazzjonali ídid u l-Pjan Strateíiku góall-

       -   Implimentazzjoni biex jiggwidhom fil-miri li íew
           stabbiliti anke bil-parteðipazzjoni tagóhom u tal-
           íenituri.

       - L-iskejjel ingóataw il-fakoltà li huma stess jagóúlu
         r-ritmu li jimxu bih fuq medda ta‟ erba‟ snin.

       - Struttura ídida hi l-Kunsill Nazzjonali dwar il-
         Kurrikulu li, fost affarijiet oóra jmexxi l-politika
         ta‟ deðentralizzazzjoni fl-iskejjel.
       - Il-mekkaniúmu ewlieni ta‟ deðentralizzazzjoni,
         il-“Pjan ta‟ Úvilupp ta‟ l-iSkola”, kompla
         jissaóóaó fl-iskejjel kollha ta‟ l-iStat.
       -   Íiet introdotta struttura oóra ídida: il -Focus
           Groups.   Dawn   il-gruppi  ta‟   esperti   ser
           jintroduðu rwol differenti góad-Diviújoni ta‟
           l-Edukazzjoni li issa mistennija jkollha l -
           mezzi biex tinkoraííixxi u ssegwi l -iúviluppi
           fl-iskejjel, u biex il-kapijiet jingóataw l-
           appoíí meótieí biex imexxu b‟awtonomija.


57   Bi djalogu effettiv ma' l-góalliema, íenituri, u setturi
     oóra fis-soðjetà, issir reviújoni tal-Kurrikulu Minimu
     Nazzjonali góal-livelli kollha ta' l-edukazzjoni –
     kindergarten, primarja, sekondarja, teknika u speðjali.
     Din ma tkunx, pero`, proposta ta' riforma totali tas-
     sistema skolastiku sekondarju. Din ir-riforma, góalkemm
     meótieía, m'góandhiex titóawwad mal-ótieía ta' Kurrikulu



                              19
         Minimu Nazzjonali, jew tinsatar taót dik il-libsa kif
         sfortunatament íara dan l-aóóar.


        Id-djalogu sar matul proðess twil ta‟ konsultazzjoni.

        Ir-reviújoni tal-KMN tlesta u íie ippubblikat fl-aóóar
         tal-1999.

        Tlesta, íie approvat u ippubblikat (2000) il-Pjan
         Strateíiku góall-Implimentazzjoni tal-Kurrikulu. Dan íie
         wkoll diskuss fil-Kumitat Parlamentari góall-Affarijiet
         Soðjali.

        Kontemporanjament   dóalna   góal    riforma   fil-livell
         sekondarju billi bdejna nifirxu l-Edukazzjoni Teknoloíika
         fl-iskejjel kollha.

        Íie kostitwit il-Kunsill Nazzjonali tal-Kurrikulu
         b‟responsabbiltà li jiggwida r-riforma li toóroí
         mill-Kurrikulu.

58       Titkompla d-daóla tal-kompjuters fl-iskejjel kollha. Dan
         kien inbeda mill-Gvern Nazzjonalista, iúda nstaram taót
         il-Gvern Laburista. Jinstab ukoll l-aójar mod kif jidóol
         l-Internet fl-Iskejjel kollha.

      Tkompliet id-daóla tal-kompjuters fl-klassijiet kollha
       kif programmat mill-Gvern Nazzjonalista. Fl-aħħar sena
       ddaħħlu kompjuters ġodda fil-ħames sena tal-iskejjel
       kollha tal- Gvern: medja ta‟ 4 kompjuters f‟kull klassi
       ta‟ Year 5.

      Instab mod u íie milóuq ftehim mal-MITTS biex jidóol l-
       Internet fl-iskejjel kollha.  Sa Ġunju 2001 iddaħħal l-
       Internet fi 36 skola.

      Góaddej b‟ritmu mgóaííel óafna il-proðess li jgóaqqad
       f‟network l-iskejjel kollha Maltin mad-dinja ta‟ l-
       Internet. Dan il-proċess mistenni li jitlesta sa l-2004.

      Il-Kurrikulu Nazzjonali jidher fuq il-website u qed
       jitóejjew góadd ta‟ websites oóra góad-diversi suííetti
       li jinkorpora l-kurrikulu.


59       Óadd ma jitóalla jispiðða l-iskola mingóajr ma jkun jaf
         jaqra u jikteb sew fost is-sorsi ewlenin ta' l-identita`
         tagóna bóala poplu. Fl-istess óin u bl-istess impenn se
         naódmu biex niksbu mill-ídid l-góarfien eððellenti, li sa
         ftit snin ilu konna magórufin góalih, tal-lingwa Ingliúa
         li hija passaport essenzjali biex il-poplu tagóna jieóu
         sehem sóió f'dak kollu li toffri d-dinja llum.



                                  20
      Il-Literacy Project rega‟ qabad ritmu tajjeb óafna u qed
       jagómel xogóol ta‟ fejda kbira.

      Góadd ta‟ góalliema tal-lingwi u Uffiðjali Edukattivi
       óadu sehem f‟ seminars dwar kif tiíi mgóallma lingwa.

      Bdew jiíu úviluppati góadd ta‟ korsijiet góall-góalliema
       fl-Ingliú, Malti u numru ta‟ lingwi oóra.

      Id-Diviújoni ta‟ L-Edukazzjoni sponsorjat   10   góalliema
       sabiex isegwu kors ta‟ l-M.Ed (Literacy).

      Twaqqfet il-Fondazzjoni góas-Servizzi Edukattivi bil-mira
       ewlenija tat-tisóió u t-tiswir ta‟ servizzi speðjalizzati
       góal studenti li qed jiltaqgóu ma‟ diffikultajiet fit-
       tagólim tagóhom. Dan il-programm ser jibda bi prova f‟10
       skejjel f‟Ottubru 2001. Mhux ser ikun bi ólas.

      L-FSE akkwistat sponsorship ta‟ LM12,000 góall-proíett
       Óilti Teúor li se jiffoka fuq tfal li íejjin minn
       ambjenti fejn il-kultura tal-qari mhix prattikata fid-
       dar.

      Twaqqaf il-Kunsill dwar l-Ilsien Malti biex fost miri
       oóra jippromwovi l-qari. (PE 80)

60     Issir evalwazzjoni tat-tagólim tax-xjenza u t-teknoloíija
       fis-sistema edukattiv u jittieódu miúuri miftehma biex
       dawn jitpoííew fuq il-livelli li l-poplu jinótieí biex
       ikollna l-óiliet meótieía óalli nisfruttaw góall-íid tal-
       poplu l-avvanzi li saru f'dawn l-oqsma.

      Kummissjoni maótura apposta góamlet evalwazzjoni u resqet
       proposti   góal   riforma   fit-tagólim   tal-Edukazzjoni
       Teknoloíika. (PE 65)

      Ittieódet id-deðiújoni u l-miúura biex l-Edukazzjoni
       Teknoloíika f‟format ídid bdiet tiíi introdotta góall-
       iskejjel sekondarji kollha.

      Íew   attrezzati  workshops  skond  speðifikazzjonijiet
       moderni u l-ewwel 10 skejjel sekondarji bdew joffru s-
       suííett.

      Óadna l-miúura li jitóejja programm ta‟ taórií góall-
       istudenti góalliema fl-Università.

      Góat-tagólim tax-Xjenza fl-iskejjel primarji diíà íie
       rivedut is-sillabu.    Dan góandu jassigura bilanð bejn
       kunðetti xjentifiði baúiði u l-prattika.

      l-iskejjel primarji qed ikunu mistiedna jiúviluppaw
       policy statement dwar it-tagólim tax-Xjenza. Fl-istess


                                21
         waqt   twaqqaf  mekkaniúmu   sabiex   jgóin   lill-iskejjel
         jiúviluppaw dawn il-policies.

      L-iskejjel íew fornuti b‟science boxes bir-riúorsi u d-
       dokumentazjoni meótieía góat-tagólim tax-xjenza.

      Tliet góalliema peripatetiði tax-Xjenza fil-primarji íew
       abbinati ma‟ skejjel barranin sabiex jiksbu esperjenza
       fuq l-metodi tat-tagólim tax-Xjenza.

61       Jittieódu aktar inizjattivi góat-taórií u taórií mill-
         ídid ta' l-góalliema biex dawn jiíu megójuna jwettqu l-
         missjoni tagóhom bl-aktar mod effettiv u b'mod li óadd
         mit-tfal ma jaqa' lura u jiíi eskluú minn edukazzjoni
         xierqa góaú-úminijiet ta' llum.

      Kompla t-taórií annwali li torganizza d-Diviújoni ta‟ l-
       Edukazzjoni góall-góalliema kollha li jaódmu magóha.

      Il-vot tat-taórií ta‟ l-góalliema tela‟ minn Lm75,000 fl-
       1999 góal Lm300,000 fis-sena 2000.

      Bi ftehim ma‟ l-MUT údied il-óin allokat góat-taórií ta‟
       l-góalliema.

      Bi ftehim ma‟ l-MUT qed jiíi ntrodott il-post ta‟
       Activity Teachers, li góandhom l-inkarigu li jevitaw li
       tfal jaqgóu lura.

      Twaqqfet il-Fondazzjoni Servizzi Edukattivi biex fost
       ówejjeí oóra tevita u tindirizza din il-problema ta‟ tfal
       b‟riskju li jaqgóu lura.

62       Tingóata attenzjoni speðjali lid-dixxiplina fl-iskejjel
         bl-iskop li din tkun strument effettiv góall-aójar imíiba
         ta' l-istudenti u biex nilqgóu kontra kull xorta ta'
         abbuú, inkluzi abbuúi ta' bullying u dawk fuq it-tfal.
         Góal dan l-iskop jitfassal Kodiði ta' Dixxiplina li jiíi
         adottat wara konsultazzjoni ma' kulóadd.

      tlestiet u íiet addottata policy dwar Child Abuse.

      tlestiet u íiet addottata policy dwar Bullying.

      tlestiet u íiet addottata policy dwar Substance Abuse.

      ittieódet deðiújoni li titwaqqaf il-unit PROTECT bóala l-
       istruttura ðentrali li tikkoordina dawn il-policies ma‟
       l-iskejjel.

        íie ntrodott is-Safe Schools Programme        biex   jagómel
         xogóol ta‟ prevenzjoni fl-iskejjel.




                                  22
      tlesta abbozz ta‟ Kodiði ta‟ Dixxiplina.

63       Inóaddnu l-ideal li t-tfal bi búonnijiet speðjali jiíu
         edukati, biú-úidiet u l-kawteli kollha meótieía, fi
         skejjel normali, iúda niúguraw dejjem li l-programmi
         jitóaddmu bil-kunsens ta' kull min hu nvolut, biex ma
         jkunux kontroproduðenti, u li jibqgóu jiíu provduti l-
         aójar alternattivi dment li l-ideal ikun góadu ma
         ntlaóaqx.

        Daólet fis-seóó policy ídida dwar statementing u dwar kif
         jitóejja „Pjan Edukattiv Individwali‟ góal kull tifel jew
         tifla bi búonnijiet speðjali.

        Íew imwaqqfa   Statementing   Moderating   Panel   u   Bord
         t‟Appell.

        Bdew tóejjijiet sabiex jinóoloq Ðentru ta‟ Riúorsi góall-
         Edukazzjoni Inklussiva.

        Il-mod ta‟ preúentazzjoni ta‟ karti ta‟ l-eúami góall-
         persuni b‟diúabbiltà qed jiíi rivedut.


64       Jissaóóu bil-kbir l-istrutturi li jaósbu góal assistenza
         lill-istudenti u l-familji tagóhom fil-problemi soðjali,
         emozzjonali, psikiki u ta' míiba li jaffaððjaw.     Naraw
         ukoll li l-istudenti jkollhom servizzi effettivi ta'
         counselling u gwidar u skemi ta' prevenzjoni biex
         nindunaw kmieni kemm jista' jkun bil-perikli u l-ósara li
         wliedna jkunu qed jiffaððjaw. Góal dan l-iskop tintiseí
         xibka ta' koperazzjoni mad-Dipartimenti u Aíenziji
         konðernati kif ukoll ma' l-góaqdiet volontarji li jaódmu
         f'dan il-qasam.

      Údiedu 8 social workers sabiex jaódmu ma‟ studenti u mal-
       íenituri   tagóhom    li   góandhom   problemi   soðjali,
       emozzjonali u ta‟ míieba.

      Is-social workers qed jiffukaw iújed fuq skejjel           li
       góandhom rati góolja ta‟ assenteizmu u problemi oóra.

      It-taqsima tas-servizzi psikoloíiði issa údiedet b‟4
       psikologi wara li dawn intbagótu mid-Diviújoni biex
       ikkwalifikaw fuq livell ta‟ Masters fl-Universita`.

      Íew assenjati 2 góalliema biex jikkoordinaw kaúijiet ta‟
       abbuú ta‟ tfal u ta‟ bullying fi ódan it-taqsima ídida
       PROTECT.

      Íie ntrodott is-Safe School Programme biex jaódem fuq il-
     prevenzjoni.




                                  23
      Qed jiíu assenjati 2 góalliema biex flimkien ma‟ SEDQA
       jwettqu xogóol ta‟ prevenzjoni fl-iskejjel.


65     Inpoígu baúi ídida góall-edukazzjoni teknika u tas-
       snajja' bl-iskop li t-tagólim u t-taórií ikun rilevanti
       góad-dinja ta' llum u ta' livell li jwassal góal
       kwalifiki rikonoxxuti internazzjonalment.

      Il-kunðett ta‟ tagólim ta‟ l-Edukazzjoni teknika u tas-
       snajja‟ inbidel u íie úviluppat sillabu ídid. (PE 60)

      Ittieódet id-deðiújoni li jiíi offrut is-suííett ta‟
       Edukazzjoni Teknoloíika fl-iskejjel sekondarji kollha
       flimkien ma‟ suííetti oóra akkademiði.

      Il-pjan ta‟ din ir-riforma diíà qed jantiðipa id-dóul ta‟
       dan is-suííett fl-iskejjel primarji ukoll.

      Dan is-suííett beda f‟10 skejjel sekondarji u ser jidóol
       f‟kollha kemm huma fi úmien erba‟ snin.

      L-iskejjel sekondarji li qed joffru dan is-suííett íew
       mgóammra b‟workshops   moderni  u íew assenjati fihom
       instructors u tekniði.

      Íew   stallati   kompjuters  fl-iskejjel   sekondarji   li
          jgóallmu t-teknoloíija u nxtraw electronic kits.

      It-taqsima tat-taórií ta‟ l-Instructors u Tekniði ssaóóet
       u íiet attrezzata b‟apparat u teknoloíija moderna.

      L-iskejjel sekondarji bdew jidólu fi ftehim ma‟ kumpaniji
       privati   bl-iskop  li   lill-istudenti  jintroduðuhom  u
       jóarríuhom fid-dinja tax-xogóol.

      Il-Kulleíí Malti góall-Arti, Xjenza u Teknoloíija (MCAST)
       waqqaf istituti u nieda livelli diversi ta‟ edukazzjoni
       f‟varjeta` ta‟ suííetti li góandhom joóolqu baúi ídida
       góat-taórií fit-teknologija u snajja‟. (PE 66)

      L-MCAST   daóóal   fit-tmexxija   ta‟   l-Istituti   tiegóu
       rappreúentanti   mid-dinja    tax-xogóol    li   tirrikjedi
       teknoloíija u snajja‟.

      Íie    maótur   il-Kunsill    Malti   dwar    il-Kwalifiki
       Professjonali u Vokazzjonali biex jara li jiíu stabbiliti
       u jinúammu l-istandards tat-taórií vokazzjonali. (PE 97)


66     Bi djalogu mal-partijiet kollha konðernati jiíi stabbilit
       l-Istitut góat-Teknoloíija u Xjenzi Applikati li góandu
       jiíbor fih id-diversi oqsma ta' tagólim post-sekondarju.
       B'hekk l-edukazzjoni vokazzjonali u teknoloíika tiíi


                                 24
         stmata daqs l-edukazzjoni akkademika filwaqt li jinfetóu
         bibien íodda fl-Universita` góal dawk b'edukazzjoni
         vokazzjonali. L-istudenti f'dan il-qasam jingóataw ukoll
         stipendju.

        Id-djalogu sar b‟mod profond u fit-tul.

        L-MCAST twaqqaf fl-2000 u twettaq óafna xogóol ta‟
         preparazzjoni (bini, staff, istituti, sillabi, eðð) góal
         meta jibda joffri l-korsijiet f‟Ottubru 2001.

        Qed jiíbor    fih   id-diversi   oqsma   ta‟     tagólim    post-
         sekondarju.

        L-interess kbir li qed jintwera miú-úgóaúagó, il-
         íenituri, l-industrija u oórajn, juri li l-edukazzjoni
         vokazzjonali diíà qed tiíi stmata daqs l-edukazzjoni
         akkademika.

        Ittieódet id-deðiújoni li l-MCAST jibda joffri livelli li
         jwasslu góad-dóul fl-Universita`.

        Minn sentejn „l hawn      l-istudenti    f‟dan    il-qasam     qed
         jingóataw l-istipendju.


67       Insaóóu l-kuntatt meótieí bejn id-dinja ta' l-iskola u d-
         dinja tax-xogóol.    Jiíu msieóba l-oqsma industrijali,
         agrikoli, tas-sajd u tat-turiúmu, u l-oqsma l-oóra tax-
         xogóol.

        L-iskejjel sekondarji qed jidólu (s‟issa 6) góal Business
         Links Agreement ma‟ kumpaniji privati bl-iskop li lill-
         istudenti jintroduðuhom u jóarríuhom fid-dinja tax-xogóol
         (PE 65).

        Studenti qed jintbagótu f‟ambjenti tax-xogóol u b‟hekk
         qed jieódu esperjenza ta‟ l-applikazzjoni tat-tagólim fuq
         il-postijiet tax-xogóol.

        34 skola úaru góadd ta‟ kumpaniji u industriji u anke
         fieri konnessi max-xogóol.

        Góalliema tal-guidance ipparteðipaw f‟seminars dwar ix-
         xogóol.

        Reígóet íiet organizzata il-Careers Convention.

        L-MCAST   góandu  fuq   il-bord   tal-Gvernaturi           diversi
         rappreúentanti mid-dinja tax-xogóol.

        L-Istituti tal-MCAST góandhom fit-tmexxija nies, u ser
         ikollhom oórajn, li íejjin mill-oqsma tal-industrija u
         setturi oóra.


                                   25
68     Naódmu mill-qrib mal-Korporazzjoni tax-Xogóol u Taórií
       biex nassiguraw li jinóolqu l-opportunitajiet meótieía
       góal taórií u taórií mill-ídid góal dawk li jridu
       jirritornaw lejn ix-xogóol wara waqfa ta' snin, kif
       jista' jiíri fil-kaú ta' óafna nisa. Attenzjoni speðjali
       tingóata lill-presuni b'diúabbilita`.

      Fuq il-bord tal-ETC hemm rappreúentant tal-Ministeru biex
       kemm jista‟ jkun jinúamm kuntatt mill-qrib.

      Ódimna   óafna fil-qrib mal-ETC rigward it-twaqqif tal-
       MCAST.   Fuq il-Bord tal-Gvernaturi hemm rappreúentant.

      Wieóed mill-góanijiet tal-MCAST huwa proprju li joffri
       opportunitajiet ta‟ taórií góall-iríiel u nisa li
       jixtiequ jsibu jew jibdlu x-xogóol.

      Ódimna óafna fil-qrib mal-ETC rigward it-twaqqif tal-
       Kunsill   Malti  dwar   il-Kwalifiki    Professjonali u
       Vokazzjonali. Fuq il-Bord hemm rappreúentant tal-ETC.

69     Tingóata spinta qawwija lill-edukazzjoni góall-adulti
       b'enfasi speðjali góal dawk li góal xi raíuni jew oóra
       kellhom ióallu l-iskola kmieni. Din trid tinkwadra ruóha
       fil-kunðett usa' ta' edukazzjoni tul il-óajja fejn
       jeótieí li jitpoííew fuq baúi soda l-mezzi ta' tagólim
       bir-radju, it-TV u l-kompjuter magórufa bóala Distance
       Learning.

      Twaqqaf kumitat li mexxa proðess ta‟ konsultazzjoni u
          óejja rapport dwar Lifelong Learning.

      Dan ir-rapport lesta l-baúi góall-faúi li jmiss biex jiíi
       úviluppat Pjan Strateíiku Nazzjonali dwar it-Tagólim góal
       Matul il-Óajja.

      Dan il-pjan góandu jkun konformi fi pjan     sóió   góall-
          Ewropa li qed jiíi ikkoordinat mill-UE.

      Íew identifikati persuni li qed jorganizzaw korsijiet ta‟
       Distance   Learning  permezz   ta‟  Education   22.  Dawn
       mistennija jibdew f‟Ottubru 2001.

      L-MCAST ukoll qed jattrezza l-istruttura u l-livelli ta‟
       tagólim tiegóu biex jilqa‟ fih adulti li kellhom ióallu
       l-iskola kmieni.

70     Jinfetóu aktar ðentri fi ódan l-iskejjel fejn nies
       imóarría professjonalment jistgóu jieódu ósieb it-tfal
       barra mill-óinijiet ta' l-iskola bi ólas raíonevoli u
       soðjalment íust. Jitfasslu wkoll modi oóra kif l-iskola
       taqdi aktar lill-komunita`.




                                26
      Saru proposti minn Thematic Group (waqt l-iúvilupp tal-
       Kurrikulu ídid) kif l-iskejjel góandhom iservu ta‟
       „Ðentri ta‟ Tagólim góall-Komunita‟.   Dawn il-proposti
       ser isir xogóol fuqhom fil-futur qrib.

      Tressqu wkoll proposti lill-Ministeru responsabbli mill-
       Kunsilli Lokali li jissuííerixxu modi kif l-iskejjel
       jistgóu jaqdu lill-komunità.

      Tóejjew pjani fi ódan il-Fondazzjoni góal Servizzi
       Edukattivi biex jidólu programmi ta‟ edukazzjoni wara l-
       óin ta‟ l-iskola, bil-góan li jgóinu tfal b‟risku li
       jaqgóu lura fl-iskola.    Dan il-programm ser jibda bi
       prova f‟10 skejjel f‟Ottubru 2001.     Mhux ser ikun bi
       ólas.

71       Tiíi mtejba l-Liíi ta' l-Edukazzjoni biex, filwaqt li l-
         awtonomija ta' l-Universita` tissaóóaó, jiíu definiti
         aójar mill-Parlament, id-direzzjoni li góandha ssegwi
         biex jinkiseb minnha l-aqwa góall-pajjiú, l-aktar fl-
         oqsma ta' speðjalizzazzjoni.    Jissaóóu l-mekkaniúmu ta'
         awditjar sew tal-finanzi kif ukoll dak akkademiku.

      Sar xi xogóol preliminari.

      Bi     ftehim  mal-MUT   daólet   sistema   ta‟   performance
            assessment tal-istaff akkademiku.

72       Jigi stabbilit f'diskussjoni ma' dawk kollha konðernati
         kif góandhom jiúdiedu l-istipendji biex jilóqu l-
         búonnijiet ta' l-istudenti, inkluúi dawk li jridu jagómlu
         riðerka sew f'Malta kif ukoll barra.

      Id-diskussjonijiet ma‟ dawk konðernati saru u íiet
       stabbilita sistema ídida ta‟ stipendji li tilóaq il-
       búonnijiet ta‟ l-istudenti.

      Aktar minn 11,000 student qed jibbenefikaw minn din l-
       iskema li n-nefqa tagóha se tkun madwar LM8 miljun.

73       Tingóata óarsa mill-ídid lejn is-sistema tal-MATSEC wara
         li jiíi pubblikat analiúi serju ta' dak li íara fl-aóóar
         eúamijiet biex tissaóóaó il-fiduðja fis-sistema mill-
         istudenti, il-íenituri u l-góalliema u r-rikonoxximent
         ta' l-istandards u ð-ðertifikati Maltin.     F'dan kollu
         jara li jkun hemm djalogu u tisóib íenwin bejn l-
         Universita`, il-Junior College, is-Sixth Forms tal-Knisja
         u dawk Privati, is-saff sekondarju ta' l-iskejjel kollha
         u l-Bord tal-MATSEC.

        Íie ppubblikat rapport ta‟ analiúi tas-sistema tal-MATSEC
         u saru rakkomandazzjonijiet minn kummissjoni maótura
         apposta.




                                  27
        Konsulenza rinomata Ingliúa qed tikkontribwixxi góal
         fiduðja fis-sistema u rikonoxximent ta‟ l-istandards u ð-
         ðertifikati.

74       Tissaóóaó l-Universita` tat-Tielet Eta` u jóeííeí aktar
         anzjani nisa u ríiel jipparteðipaw fiha.

        In-numru ta‟ anzjani reíistrati din is-sena kien ta‟ 850,
            li madwar 600 minnhom huma nisa.

        Il-maííor parti ta‟ l-anzjani reíistrati huma fil-faxxa
            ta‟ bejn il-65 u l-74 sena.

        Sabiex jintlaóqu l-akbar numru ta‟ anzjani possibbli, l-
         Università tat-Tielet Eta` tagóti lectures kemm il-Belt
         Valletta, tas-Sliema u wkoll f‟Góawdex.

        Isiru ukoll programmi soðjali u óaríiet           kulturali
            regolarment kull xahar góal dawk reíistrati.

        L-iskop ta‟ l-Universita` tat-Tielet Eta` huwa l-góerf
         fih innifsu, u góaldaqstant ma jintalbu ebda kwalifiði
         sabiex wieóed japplika.

75       Wara li l-Iskejjel tal-Knisja saru bla ólas issa wasal
         iú-úmien li jiíu eúentati mit-taxxa tad-dóul massimu ta'
         ólas kull sena góal kull wild li jitóallsu miúati
         góalihom fl-iskejjel privati.

        Íew allokati nofs miljun lira fl-estimi ta‟ 2001 góal dan
            il-góan.

        Wara li fl-ewwel sena ta‟ l-iskema jingóata ólas, ser
         jibda jkun hemm eúenzjoni mit-taxxa tad dóul.


Bil-kelma "KULTURA" óafna góadhom jifhmu forom ta' l-arti
li jogóíbu `l ftit u mhux lill-kotra, imma fil-verità d-
drawwiet u l-prodotti kollha li jagóúluna minn popli ohra
jiffurmaw parti mill-kultura tagóna.

Góalhekk il- Gvern, fost ówejjeí oóra,

76       Jagóti óajja u góamla ídida lill-organizzazzjoni tal-
         Festivals bi skop doppju:      l-ewwel li aóna l-Maltin
         nifhmu u nagórfu lilna nfusna, bit-tajjeb u l-óaúin
         tagóna; it-tieni, li nuru l-isbaó prodotti tagóna, f'kull
         qasam ta' óajjitna u óidmietna, lill-barranin. Góalhekk
         tinóoloq aktar koperazzjoni bejn dawk responsabbli góat-
         Turiúmu u l-oórajn responsabbli góall-Kultura.

        Íie   rikostitwit    il-Kumitat   Festi   Nazzjonali    b‟
         responsabbilta` li jippopolarizza l-festi nazzjonali.




                                  28
        Íiet maótura Kummissjoni Nazzjonali Folklor bil-góan li
         tqajjem il-festi u s-snajja‟ tradizzjonali.

        Komplew jissaóóu l-festivals tal-Kanzunetta       Maltija,
         Kanzunetta góall-Ewropa, ta‟ l-Góana.

        Ingóatat   góajnuna  finanzjarja   lil   18   il-góaqda   u
         individwu b‟konnessjoni ma‟ festivals.

        Dan kollu sar b‟kollaborazzjoni mal-qasam tat-Turiúmu u
         tal-Kultura.

77       Jara li l-finanzjament (li fil-preúent huwa bbaúat l-
         aktar   fuq  il-qligó   minn  logóba   organizzata  mid-
         Dipartiment tal-Lottu) jitqiegóed fuq baúi aktar soda,
         billi jimmira li l-budgets góal dan is-settur (inkluú l-
         isport) ikunu jammontaw góal wieóed fil-mija tan-nefqa
         tal-Gvern.

         Komplejna l-mixja poúittiva lejn il-miri tagóna meta góal
         din is-sena il-gvern alloka Lm1.3m góall-Kultura u Lm1.4
         góall-iSport góall-infiq kapitali u rikorrenti.

78       Iwettaq il-proíett ta' ðentru esklussivament góall-Arti
         (inkluúa l-opra) fil-post fejn kien hemm it-Teatru Rjal u
         jiúgura li l-Orkestra Nazzjonali tkun tixraq lil isimha
         fid-daqs, fil-kwalità u fil-kundizzjonijiet tax-xogóol.

        Dan il-Ministeru qed jieóu sehem sóió mal-Ministeru
         góall-Ambjent fil-óidma rigward il-kostruzzjoni u l-
         iúvilupp tas-sit tat-Teatru Rjal (PE 49).

        Ið-Ðentru tal-Kreattività fil-Kavallier ta‟ San Íakbu, li
         góandu jkun parti integrali minn dan il-proíett, diíà qed
         jiffunzjona   u  jattira   n-nies   lejn   l-arti  u   l-
         kreattivita`.

        Il-muúiðisti    ta‟    l-Orkestra    Nazzjonali    ngóataw
         kundizzjonijiet íodda li jixirqu lil isem l-Orkestra wara
         ftehim li ntlaóaq bejn il-gvern u l-union tagóhom.

79       Ikompli   jwettaq   il-proíetti   ta'   modernizzar   tal-
         muúewijiet, óolqien ta' sóubija góaqlija bejn is-settur
         pubbliku u s-settur privat fil-óarsien u promozzjoni tas-
         siti kulturali ta' kull xorta, u inizjattivi oóra
         immirati dejjem biex il-poplu jieóu sehem dejjem aktar
         kreattiv fit-tgawdija tal-kultura tagóna u l-apprezzament
         tal-kulturi l-oóra tad-dinja, l-aktar dawk ta' madwarna.

        Tóejja pjan strateíiku dwar il-Wirt Kulturali.

        Inóatar Bord Interim góall-Wirt Kulturali biex jieóu
         f‟idejh is-sitwazzjoni u jmexxi it-tranúizzjoni góal
         strutturi íodda.



                                  29
        Tóejja u íie ippubblikat abbozz ta‟ liíi dwar il-
         Patrimonju Malti li góandu jipprovdi góal strutturi li
         jiffaðilitaw l-immodernizzar tal-muúewijiet u l-óolqien
         ta‟ sóubija mas-settur privat góal promozzjoni tas-siti;.

        Qed jiíu úviluppati pjani u íew preparati t-tenders
         góall-bini ta‟ tinda protettiva góat-tempji ta‟ Óaíar
         Qim.

        Qed tinbena database nazzjonali dwar il-Patrimonju Malti.

        Ið-Ðentru tal-Kreattività qed joffri attivitajiet         fejn
         il-poplu jieóu sehem aktar kreattiv fit-tgawdija          tal-
         kultura tagóna.

        Íiet pubblikata proposta ta‟ Politika Kulturali f‟Malta.

        Íie pubblikat abbozz ta‟      ligi   dwar   il-Kunsill   Malti
         góall-Kultura u l-Arti.


80       ILSIEN MALTI:   Il-PN jagóraf li l-Ilsien Malti hu wirt
         importanti   li  jagóti   identita`  lin-nazzjon   Malti.
         Góalhekk irid isaóóu billi jwaqqaf korp, li jkun jinkludi
         rappreúentanti ta' l-Universtia` u ta' l-góaqdiet ewlenin
         tal-Malti, biex ifassal politika li ssaóóaó it-tagólim
         ta' lsienna bóala parti mill-kultura nazzjonali fil-
         livelli kollha tas-sistema edukattiva, kemm statali u
         kemm privata.

      Flimkien ma' dan il-korp, titwaqqaf Kummissjoni tal-
       Lingwa magómula minn persuni ta' kompetenza xjentifika li
       ssegwi l-iúviluppi fil-lingwa u taííorna, fejn ikun hemm
       búonn, l-ortografija tal-Malti.    Il-Kummissjoni jkollha
       wkoll id-dmir li, flimkien ma' l-Universita`, tippromwovi
       r-riðerka xjentifika dwar l-Ilsien Malti.

        Inóatar   il-Bord   ta‟ l-Ilsien  Malti biex  iressaq
         rakkomandazzjonijiet lill-Ministru li lesta r-rapport
         tiegóu.

        Tóejja abbozz ta‟ liíi dwar l-Ilsien Malti bil-ósieb li
         jitwaqqfu úewí strutturi íodda li jirregolaw u jsaóóu l-
         ilsien   Malti,   li  tippromwovi  riðerka,   kif  ukoll
         jipproponu politika lill-Gvern.


Fil-qasam ta' l-ISPORT, il-PN fil-gvern fost l-oórajn:

81       Jieóu ósieb il-formazzjoni ta' sportivi úgóaúagó bi skola
         speðjalizzata u jagóti boroú ta' studju góal taórií barra
         minn Malta.    Tingóata góajnuna speðjali lill-Nurseries
         tad-diversi dixxiplini sportivi.



                                  30
        Komplew jingóataw boroú ta‟ studju b‟mod regolari góal
         taórií barra minn pajjiúna kif baqgóu jiíu mgóejjuna
         b‟mod   regolari  l-iskejjel ta‟   l-isports  góat-tfal
         (nurseries).

82       Jibni kumplessi sportivi fit-tliet naóat ta' Malta, bóal
         dak li nbena r-Rabat t'Góawdex.

        Wara li tpoííiet l-ewwel íebla tað-Ðentru Sportiv tal-
         Kottonera fis-17 ta‟ Mejju 2001, ix-xogóol qabad ritmu
         tajjeb u sa‟ l-aóóar t‟Awissu 2001, diíà tlestew madwar
         85% tal-pedamenti u partijiet mill-ewwel sular;

        Ix-xogóol fuq il-Kumpless tal-Karwija qiegóed fl-istadju
         li tpoííew il-pjanti (flimkien ma‟ dawk ta‟ l-Iskola)
         góand l-Awtorità ta‟ l-Ippjanar, sar Environment Impact
         Assessment tal-Proíett kollu u qed nistennew il-Permessi
         neðessarji. Sadanittant, wasalna fil-faúi li nippubblikaw
         it-tenders tal-bini ta‟ dan il-Proíett;

        Íie identifikat sit fil-Qawra li ser jilqa‟ fih it-tielet
         Ðentru   Sportiv.  Qegódin   fl-istadju   preliminari  li
         nippreparaw il-brief góal dan il-proíett;

        Kompla l-investiment fil-Kumpless tal-Pixxina fejn hu
         ppjanat li s-sala góall-iSport ta‟ íewwa tkun lesta sa
         Lulju 2002;

        Kompla l-investiment fuq il-Kumpless tal-Marsa.


83       Jgóin lid-dilettanti ta' kull sport (biú-úwiemel, bil-
         karrozzi, bil-muturi eðð) jiúviluppawh, u lill-góaqdiet
         sportivi biex jiksbu postijiet adattati góalihom. B'mod
         partikolari, il-PN joffri inðentivi lid-dilettanti ta' l-
         isparar fuq il-plattini u target shooting ieóor.

        Diíà góaddiet Riúoluzzjoni fejn       madwar   42   facilità
         góaddew lill-góaqdiet li jmexxuhom.

        Góaddejjin    il-proðeduri    meótieía  sabiex    tgóaddi
         riúoluzzjoni oóra mill-Parlament fejn jerígóu jingóataw
         titlu   legali    fuq      faðilitajiet  sportivi   lill-
         organizzazzjonijiet interessati.


84       Filwaqt li jirrikonoxxi lill-Kumitat Olimpiku Malti bóala
         l-ogóla awtorità ta' l-isport, jagóti l-appoíí tiegóu
         góall-kandidaturi ta' pajjiúna góall-organizzazzjoni tal-
         Logóob tal-Pajjiúi ú-Úgóar mill-ídid f'pajjiúna.    Barra
         minn hekk Gvern Nazzjonalista jimpenja ruóu li ssir
         góall-ewwel   darba   Liíi  li   tinkoraííixxi   l-Isport
         f'pajjiúna.



                                  31
        L-appoíí góall-kandidatura ingóata.

         L-orgnizzazzjoni íiet fdata lil pajjiúna

        Il-Kumitat organizzattiv tal-Logóob góall-Pajjiúi ú-Úgóar
         li se jsiru f‟Malta fl-2003 qed ikollu laqgóat kontinwi
         mad-diversi sotto-kumitati maótura.

        Il-K.O.M. ingóata uffiðini minn fejn qiegóed iwettaq il-
         óidma tiegóu u l-preparazzjonijiet tal-Logóob tal-Pajjiúi
         ú-Úgóar.

        F‟Awissu 2001 inóaríet White Paper dwar Liíi góall-
         iSport. Filwaqt li ser tagóti personalità Legali lill-
         Kunsill Malti góall-iSport (jiíifieri ser jassumi r-rwol
         tad-Dipartiment    ta‟    l-Isport    f‟dik    li    hija
         amministrazzjoni u r-rwol ta‟ konsultazzjoni mal-Ministru
         responsabbli mill-iSport), din il-Liíi ser tirrikonoxxi
         lill-Kumitat Olimpiku Malti bóala l-ogóla entità sportiva
         f‟dak li jikkonðerna attività sportiva kompetittiva.


85       Jgóin lill-góaqdiet sportivi nazzjonali biex jagómlu
         anti-doping tests b'mod regolari fuq l-isportivi.     Biex
         jiíu frankati l-flus góandu jinstab il-mod kif dawn it-
         testijiet    isiru    f'pajjiúna    stess    f'laboratorji
         rikonoxxuti mill-fora sportivi Internazzjonali.

        L-góaqdiet sportivi qed ikunu kontinwament mgóejuna
         jagómlu l-anti-doping test u fl-istess waqt ikunu
         rifonduti l-ispejjeú li jonqfu sabiex jagómluhom.

        Il-liíi proposta taóseb góal provvediment fejn qed
         jintefa‟ l-obbligu fuq kull entità sportiva li titóares
         id-dinjità tal-persuna fl-attivitajiet sportivi kollha,
         speðjalment fejn jirrigwarda l-uúu ta‟ sustanzi projbiti.


Fil-qasam tal-KAÐÐA u l-INSIB, il-PN fil-Gvern:

86       Ma jsir ebda tibdil fir-regolamenti preúenti tal-kaðða u
         l-insib li jpoííi f’qagóda agóar minn dik ta’ llum lill-
         kaððaturi u n-nassaba fl-eúerðizzju tad-delizzju tagóhom.

         Il-Gvern óa passi biex, mhux biss iúomm kif inhuma
         ir-regolamenti tal-kaðða u l-insib, iúda jnaqqas l-
         eta' biex wieóed ikollu liðenzja biex jikkaððja
         minn 21 góal 18.


87       Waqt in-negozjati ma’ l-Unjoni Ewropea, isieóeb miegóu
         delegazzjoni ta’ rappreúentanti ta’ dan id-delizzju
         tradizzjonali    ta’  pajjiúna,    u    jinsisti   fuq



                                  32
         kundizzjonijiet favorevoli kif kisbu pajjiúi oóra góad-
         delizzji favoriti tagóhom.

        Rappreúentanti ta' l-góaqdiet kollha tal-kaððaturi
         u   góaqdiet   ambjentali   qegódin jieódu   sehem
         f'diskussjonijiet tal-kumitat li waqqaf il-Gvern
         biex imexxi t-tóejjija u n-negozjati góas-sóubija
         ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - (MEUSAC: Malta- EU
         Steering and Action Committee).

        Waqt in-negozjati ma' l-UE, kien hemm konsultazzjoni
         kontinwa ma' rappreúentanti ta' l-góaqdiet kollha tal-
         kaððaturi u nassaba b'mod speðjali mal-Federazzjoni
         Kaððaturi Nassaba u Konservazzjonisti (FKNK) kif ukoll
         ma' l-góaqdiet ambjentali b'mod speðjali l-Birdlife
         Malta.

        Il-Gvern qed jinsisti li júomm il-kaðða u l-insib kif
         ippratikata tradizzjonalment, iúda huwa kommess li jara
         li r-regolamenti preúenti jiíu móarsa rigorosament u li
         r-riservi naturali jiíu móarsa u mtejba. Íie mwaqqaf l-
         Environment Monitoring Board (EMB) u l-Fondazzjoni góall-
         óarsien ta' l-góasafar.

        Bil-parteðipazzjoni tal-FKNK u l-Birdlife Malta fl-EMB,
         qed jiíu móarsa r-regolamenti tal-kaðða u nsib.       Íew
         sponsorjati inizjattiva oóra bejn l-FKNK u Birdlife Malta
         bóala Fondazzjoni biex jiíu introdotti summien góall-
         kaðða u jiíi ri-introdott il-Barbaíann fis-selvaíí.




                              Ix-xoæol

Biex niúguraw il-óolqien ta‟ xoæol ídid, irid qabel xejn
jinóoloq ambjent li jkun miftuó beraó æal aktar úvilupp, li
jkun ióajjar investiment ídid kemm lokali kif ukoll minn barra
pajjiúna u li jispira fiduðja kemm f‟min ióaddem kif ukoll
fil-óaddiema nfushom.

Æaldaqstant il-Gvern :

89       Jiúgura l-istabbiltà li hemm búonn biex l-investitur
         Malti u barrani jserraó rasu mill-investiment tiegóu góax
         ikun jaf il-pajjiú fejn sejjer u jkun jaf fejn hu mal-
         gvern.

        L-indikaturi ekonomiði juru li l-ekonomija miexja fid-
         direzzjoni it-tajba

        Jekk inóarsu lejn l-istatistika ekonomika u nqabblu ð-
         ðifri æall-2001 ma‟ dawk tal-1998 insibu li (góall-ewwel
         kwart tas-sena):



                                  33
        il-íid nazzjonali údied b‟ 20% fuq baúi         nominali    li
         jissarraf f‟úieda ta‟ 12% f‟termini reali;

        il-produzzjoni industrijali údiedet b‟34% ;

        góall-perjodu Jannar sa Lulju, bejn 1998 u 2001, l-
         importazzjoni kibret bi 13% u l-esportazzjoni údiedet bi
         27% ;

        góall-perjodu Jannar sa Lulju, bejn 1998 u 2001, it-
         turisti údiedu bi 3.7% u dawk li úaru Malta fuq cruise
         liners údiedu bi 82% ;

        il-qlieæ mit-Turiúmu góall-perjodu Jannar sa Marzu bejn
         1998 u 2001 údied b‟ 11% ;

        in-numru ta‟ dawk jaódmu bi qlieæ údied       minn   136,635
         (f‟Marzu 2001) æal 141,630 (f‟Marzu 2001) ;

        l-inflazzjoni niúlet minn     3.1%   (f‟Lulju    1998)     æal
         2.04% (f‟ Lulju 2001).


90       Inaqqas l-ispejjez lill-industrija u l-Kummerð biex dawn
         ikunu jistgóu jikkompetu aójar mhux biss fis-suq lokali
         iúda wkoll fi swieq oóra…u góalhekk, fost inðentivi oóra,
         jerígóu jidólu r-refunds fis-sistema tat-taxxi

         Reígóet qed titóaddem is-sistema ta‟ refunds fuq il-
         VAT. Permezz tal-Att dwar il-Promozzjoni tal-Kummerð, l-
         inðentivi taót l-Att góall-Iúvilupp Industrijali íew
         imsaóóa u estiúi góal kumpaniji kollha u mhux iktar biss
         góal dawk li jesportaw.


92&93     Isaóóaó dawk il-korpi li jóajru l-investiment u n-
         negozju ídid bóall-Korporazzjoni ta’ l-Iúvilupp (MDC),il-
         Korporazzjoni góall-Kummerð u l-Esportazzjoni (METCO) u
         l-Istitut góan-Negozji ú-Úgóar (IPSE).

        Qed ikomplu jittieódu miúuri sabiex tissaóóaó il-óidma
         tal-MDC u l-METCO filwaqt li ingóatat struttura lill-IPSE
         permezz tal-ingaíí ta‟ numru ta‟ managers kwalifikati.

        Kemm il-METCO kif ukoll l-IPSE introduðew programmi
         intiúi sabiex jiffaðilitaw il-kuntatti ta‟ kumpaniji
         lokali ma‟ oórajn barra minn Malta sabiex jespandu l-
         operat tagóhom, anki permezz ta‟ l-uúu tat-teknoloíija
         moderna fil-oqsma tal-computers u tat-telekomunikazzjoni.

95       Isaóóaó il-Korporazzjoni góax-Xogóol    u t-Taórií (ETC)
         biex din tkun tista’ twieíeb góall-búonnjiet ta’ dawk
         kollha li jkunu qed jirreíistraw góax-xogóol, speðjalment
         dawk f’età ’l fuq minn 45 sena, dawk li ilhom


                                  34
          jirreíistraw u dawk il-persuni bi búonnijiet speðjali li
          jkunu jridu jaódmu. Barra minn dan, l-ETC tingóata l-
          góodda kollha biex tkun tista’ ssaóóaó is-servizzi tat-
          taórií lil dawk li jridu jakkwistaw óiliet íodda fid-dawl
          tal-mobilità li hi mistennija li tkompli tirranka fil-
          íejjieni.

        Tlesta   l-proðess    ta‟   ristrutturazzjoni íewwa l-
         Korporazzjoni tax-Xogóol u Taórií sabiex tkun tista‟
         twieíeb góall-ótiíijiet tas-suq tax-xogóol.

        Íew imnedija numru ta‟     programmi   mmirati     lejn   setturi
         differenti ta‟ óaddiema:

     -    Skema ta‟ Xogóol fil-Komunita‟ góall-persuni li ilhom
          jirreíistraw góal aktar minn sena u dawk ta‟ „l fuq minn
          40 sena.
     -    ETPS   (Employment   Training   Placement  Scheme)   íiet
          ddisinjata mill-ídid sabiex tirrispondi góall-ótiíijiet
          tal-„Long Term Unemployed‟.
     -    Basic Employment Passport – Skema li tgóin lill-studenti
          li góadhom kemm lestew il-livell sekondarju u ma‟
          akkwistawx il-óiliet neðessarji sabiex jitóarríu góad-
          dinja tax-xogóol;
     -    Job Experience Scheme – Skema góal úgóaúagó li qatt ma
          óadmu sabiex jiksbu esperjenza ta‟ xogóol fuq il-lant
          tax-xogóol stess;
     -    Bridging   the   Gap  –   Skema   immirata  lejn  setturi
          úvantaííjati minóabba sentenzi ta‟ óabs, abbuú ta‟
          sustanzi, eðð. sabiex ikunu jistgóu jintegraw ruóhom fid-
          dinja tax-xogóol
     -    Empowerment Programm – Programm edukattiv góal nisa li
          jkunu jixtiequ jirritornaw lejn id-dinja tax-xogóol wara
          perjodu ta‟ assenza
     -    Traineeship Schemes fl-Informatika u fil-Professional
          Diving

     -    Íew ffirmati numru ta‟ ftehim biex jappoííjaw lil
          kategoriji differenti ta‟ persuni bi ótiíijiet speðjali:
          Richmond Foundation; Caritas u Fundazzjoni Arka.     Sar
          ftehim wkoll mal-Istitut Paolo Freire góall-programm ta‟
          taórií fil-litteriúmu (PE 59).

         Ir-rata tad-diúimpjieg bejn Lulju      2000   u   Awissu   2001
         naqset b‟665, tnaqqis ta‟ 9.7%.

97        Jintroduði    sistema    ta’    National    Occupational
          Qualifications li tirrikonoxxi l-esperjenza miksuba fuq
          il-bank tax-xogóol.

         Twaqqaf il-Kunsill Malti góall-Kwalifiki Vokazzjonali u
          Professjonali sabiex jistabbilixxi u jirregola l-óiliet
          vokazzjonali    permezz    ta‟    National    Vocational




                                    35
        Qualifications filwaqt li tirrikonoxxi l-esperjenza u l-
        óiliet miksuba mix-xogóol.

       Beda l-proðess biex ikunu stabbiliti l-istandards æað-
        ðertifikazzjoni f‟diversi snajja, b‟mod li ð-ðertifikati
        jkunu rikonoxxuti fuq livell Ewropew.

       Permezz tal-Kulleíí Malti góax-Xjenza,     l-Arti u t-
        Teknologija, il-Korporazzjoni tax-Xogóol   u Taórií qed
        toffri numru ta‟ Apprendistati

98      B’konsultazzjoni mal-partijiet soðjali kollha, issir ir-
        reviújoni tal-liíijiet ewlenin li jirregolaw ix-xogóol
        f’pajjiúna,    jiíifieri    l-liíi   li    tirregola  l-
        Kundizzjonijiet    tax-Xogóol    u   l-liíi    dwar  ir-
        Relazzjonijiet Industrijali.

        Íie ffinalizzat abbozz ta‟ liíi ídida li tirregola ir-
        relazzjoni tax-xogóol. Dan l-abbozz ser jitressaq æall-
        konsiderazzjoni tal-Kabinett tal-Ministri.

99      Isir dak kollu li hu meótieí biex titwettaq u tiíi
        infurzata l-liíi dwar is-Saóóa u s-Sigurtà fuq il-
        postijiet tax-xogóol. B’dan l-iskop, u b’konsultazzjoni
        mal-partijiet soðjali, titwaqqaf Awtorità biex tirregola
        dan il-qasam u jsiru r-regoli góal Standards Minimi
        Nazzjonali fl-oqsma kollha fejn jinóass il-búonn.

       Íiet approvata liíi li twaqqaf l-Awtorità góas-Saóóa u s-
        Sigurtà fuq il-post tax-Xogóol u twaqqfet l-Awtorità.
        Bóalissa qed isir xogóol fuq il-qafas amministrattiv biex
        l-Awtorità tkun tista‟ taódem b‟mod effiðjenti.

       Esperti mill-Unjoni Ewropea qegódin jgóinu lil      Gvern
        Malti biex jitóejja u jitwettaq Business Plan       æall-
        Awtorità.

       Íew ppubblikati regoli íodda li jipproteíu óaddiema li
        jaódmu quddiem skreen tal-kompjuter.

       Inbeda l-proðess góall-Twinning Agreement mal-Health &
        Safety Executive íewwa l-Ingilterra li ser tipprovdi
        konsulenza matul it-twaqqif ta‟ l-Awtorità.       Dan il-
        ftehim ser jiíi ffinanzjat mill-fondi tal-Unjoni Ewropea

101     Tería’ tinæata spinta biex jinóolqu koperattivi íodda u
        biex jissaóóu dawk li diíà jeúistu llum u dan b’mod
        speðjali billi jitwaqqaf unit biex ióajjar óaddiema
        jissieóbu f’koperattivi u biex jæin lil dawk li jkunu
        twaqqfu. Barra minn dan, jiíu inkoraííiti t-twaqqif ta’
        koperattivi ta’ konsumaturi u ta’ koperattivi ta’ negozji
        úæar.




                                 36
       Íiet   ppreúentata  lil Parlament Liíi ídida  góall-
        Koperattivi li bóalissa qiegóda tkun kkunsidrata fi
        stadju tal-Kumitat.

       L-APEX, l-Aíenzija Ðentrali æall-Koperattivi,     waqqfet
        ðentru ídid góall-appoíí tal-koperattivi.

       Íiet imnedija l-ewwel koperattiva taót Skema A –
        jiíifieri koperattiva minn ódan is-servizz pubbliku. Din
        saret mill-Maltacom.

       Twaqqaf kumitat ta‟ azzjoni sabiex tiíi studjata l-
        possibilità ta‟ óolqien ta‟ koperattivi góall-skopijiet
        ta‟ Child Minding.

102     Flimkien mal-unions stess, jara li r-rwol tal-unions ikun
        wieóed li jæodd æal soðjeta` moderna u jiddiskuti maæhom
        dawk l-oqsma fejn huma jistæu jissieóbu biex jitmexxew
        aójar,   bóalma   hu   l-qasam  importanti   óafna   tal-
        pensjonijiet.    B’dan l-iskop, huma jiíu mæejuna biex
        ikunu jistæu jaqdu dejjem aójar ir-rwol importanti li
        æandhom fil-óolqien tal-íid u fit-tqassim íust tieæu.
        Æalhekk tinæata l-æajnuna permezz ta’ scholarships u
        taórií óalli mexxejja tal-unions ikunu msaóóa aktar æax-
        xogóol siewi taæhom.

       Íiet imressqa u approvata liíi ídida li twaqqaf il-
        Kunsill Malta góall-Iúvilupp Ekonomiku u Soðjali li tat
        qafas   leíislattiv   fejn   is-sieóba   soðjali jistgóu
        jiddiskutu suííetti ta‟ interess nazzjonali fl-aspetti
        ekonomiði     u     soðjali      u     jistgóu   jagómlu
        rakkomandazzjonijiet lill-Gvern.

       Il-Korporazzjoni tax-Xogóol u Taórií kompliet torganizzi
        l-Forum tal-Klijenti bi preúenza qawwija tat-Trejd Unions
        sabiex tkompli ssaóóaó id-djalogu soðjali dwar l-impjiegi
        u t-taórií.

       Il-Ministru góall-Politika Soðjali u d-Direttur æar-
        Relazzjonijiet Industrijali u ta‟ l-Impjieg intervjenew
        f'diversi okkaújonijiet ta‟ tilwim industrijali. Fil-
        biðða   l-kbira   tal-kaúijiet  d-Dipartiment   irnexxielu
        jirreíistra    ftehim,   b'hekk   íew   evitati    diversi
        azzjonijiet industrijali.    Íew ukoll negozjati diversi
        ftehim kollettiv mal-Unions.

       Is-sieóba soðjali íew mistiedna u qed jagótu sehem attiv
        fil-Kummissjoni Nazzjonali dwar ir-Riforma fil-Welfare.
        Is-sehem tal-Unions f'dan il-forum qed iservi biex dan
        il-qasam jiíi indirizzat bl-aójar mod possibbli.




                                 37
               Jería’ joktor il-íid … f’idejn kulóadd

Fl-ewwel post il-PN jistma lil min imexxi n-NEGOZJI ÚGÓAR
bóala s-sinsla tal-pajjiú fil-óolqien tal-íid. Din l-istima
juriha billi, fost ówejjeí oóra:

103 Inaqqsilhom     l-ispejjeú        li   jkollhom   jagómlu   fid-
Dipartiment tal-Gvern.

       Il-liíi l-ídida tal-VAT tat kaú tal-búonnijiet tan-
        negozji ú-úgóar. Fost it-tibdiliet ewlenin wieóed isemmi
        l-kunðett   ta‟  thresholds  li   jagótu  l-góaúla  lin-
        negozjanti ú-úgóar jekk iridux jidólu fis-sistema tar-
        refunds jew le. Is-sistema tar-refunds issa tinóadem
        b‟aktar óeffa u fi úmien iqsar milli kienet l-ewwel
        sistema tal-VAT ta‟ qabel l-1996. B‟hekk jonqsu l-
        ispejjeú góan-negozjanti.

       Twaqqaf l-iSmall Business Unit fi ódan tal-Ministeru
        góas-Servizzi    Ekonomiði  sabiex   jistóarreí   b‟mod
        sistematiku l-operat tal-Gvern mil-lenti tal-intrapriúi
        iú-úgóar b‟mod li jiíu issimplifikati kemm jista‟ jkun
        il-proðeduri li jolqtuhom u fil-proðess jonqsu ukoll l-
        ispejjeú relatati.

104     Il-Gvern jagħtihom l-għażla li jieħdu r-refunds tat-taxxi.

       Il-ligi l-ġdida tal-VAT reġghet introduċiet is-sistema
       tar-refunds fuq taxxa li tkun thallset min-negozjanti fuq
       ix-xiri u l-ispejjeż taghħom.      Il-liġi l-ġdida toffri
       diversi skemi taħt liema jistgħu jgħazlu li jirrappurtaw
       n-negozji żgħar biex ikun aktar faċli għalihom meta jiġu
       biex jibgħatu d-denunzja taghħom tal-VAT.


105    Il-Gvern inaqqsilhom il-kontijiet ta’ l-ilma u d-dawl.

       Ir-rati esaġerati li kien introduca l-gvern preċedenti
       kienu ziedu bil-qawwi l-ispejjeż tan-negozji.   Il-Gvern
       irreveda dawn ir-rati u naqqashom konsiderevolment minn
       kif kienu fl-1997 u 1998.

106    Inaqqsilhom il-burokrazija, il-ġiri ‘l hawn u ‘l hinn mad-
       Dipartimenti tal-Gvern, korporazzjonijiet u Awtoritajiet,
       il-mili ta’ karti u formoli.

       Bħalissa qed tkun diskussa fil-Parlament liġi ġdida li ser
        tkun tirregola l-licenżji tan-negozji.    Din il-liġi qed
        tipprovdi propju li l-proċess ta‟ dawn il-licenzji ikun
        imqassar u kullhadd ikun jista‟ jinqeda minn sistema ta‟
        „one stop shop‟. (PE 5)

       Mhux ser ikun hemm aktar bżonn ta‟ ġiri ghand il-Planning
        Authority, Dipartiment Tas-Saħħa, il-Pulizija u ohrajn.



                                 38
      Applikazzjoni waħda tkun qed tieħu ħsieb dan kollu u n-
      negozjant imur darba f‟post wieħed biss.

107   Jikkonsulta dejjem ma’ l-għaqdiet tagħhom.

     It-twaqqif   ta‟    l-Ufficcju  ghan-Negozji   Zghar   u
      Artigjanat, il-Small Business Unit, fi hdan id-Divizjoni
      tal-Kummerċ hu fil-fatt punt ta‟ riferenża ghan-negozji
      zghar u l-għaqdiet tagħhom.

     Tul iz-żmien ta‟ dan il-Gvern, dejjem saru laqgħat
      regolari ma‟ dawn l-għaqdiet fuq diversi suggetti attwali
      li jkunu jikkonċernawhom.      Ftit taz-zmien ilu, ġie
      mwaqqaf Kumitat Konsultattiv magħmul minn rapprezentanti
      ta‟   dawn   l-għaqdiet  biex   flimkien   ikunu  jistghu
      jiddiskutu u jaslu ghal soluzzjonijiet ghal kull problema
      li tkun qed tikkoncerna lin-negozji zghar.

108   Jaghmel liġi apposta dwar in-negozji ż-żghar

     Tul   din   is-sena,  il-Gvern   ippubblika  il-Business
      Promotion Act, li amendat l-Industrial Development Act.
      B‟din il-liġi gdida, l-inċentivi u skemi ta‟ promozzjoni
      li ntroduċiet huma applikabbli mhux biss ghal min qed
      jesporta (kif kien taht l-Industrial Development Act)
      iżda ghal kull industrija li tikkwalifika għal xi
      inċentiv.

     Din   il-ligi   qiegħda   ghall-ewwel   darba   tintroduċi
      provvedimenti ghall- ħlasijiet li jsiru tard minn
      kumpaniji ta‟ ċertu daqs lill kumpaniji ta‟ daqs żghir jew
      medju.    Dawn ta‟ l-ahhar ser jikkwalifikaw ghal rata
      addizzjonali ta‟ imgħax fuq flus dovuti lilhom minghand
      il-kumpaniji   hekk   imsejħa  „kbar‟   talli   jdumu   ma
      jħallsuhom. Dan il-provvediment tal-ligi hu mahsub biex
      itejjeb is-sitwazzjoni tal-cash flow li negozji żghar
      jistghu jkollhom meta jdumu ma jitħallsu.

     Kemm il-METCO kif ukoll l-IPSE introduċew programmi
      intizi sabiex jiffaċilitaw il-kuntatti ta‟ kumpaniji
      lokali ma oħrajn barranin sabiex jespandu l-operat
      taghhom, anki permezz ta‟ l-uzu tat-teknologija moderna
      fil-qasam tal-kompjuters u t-telekomunikazzjoni.

110   Iġib lura l-Istitut ghan-Negozji ż-Żghar (IPSE) ghall-
      iskop oriġinali tiegħu, kif kien imfassal mill-gvern tal-
      PN qabel, minn kif l-iskop tiegħu ġie mgħawweġ mill-gvern
      preżenti hekk li l-veri negozji żghar m’humiex jingħataw
      prijorita’.

     L-IPSE ingħata struttura operattiva effettiva permezz ta‟
      l-ingaġġ ta‟ numru ta‟ managers kwalifikati u ta‟



                               39
        esperjenża biex ikunu ta‟ aktar għajnuna ghal-klijenti
        ta‟ l-Istitut.

       L-IPSE beda mill-ewwel jindirizza l-problemi li negozji
        żghar f‟ċertu setturi, bhal mastrudaxxi u stampaturi,
        jistghu jiltaqgħu maghħom u għalhekk niehda programmi biex
        jgħinu fir-ristrutturar ta‟ dawn.

       Din is-sena wkoll, l-IPSE waqqaf il-Business Incubation
        Centre ġewwa Kordin speċifikament immirat ghal negozji
        żghar u mprendituri prospettivi. Dan iċ-ċentru hu mfassal
        biex joffri post u għanjuna ta‟ konsulenża professjonali
        għal min irid jibda ndustrija fil-qasam tat-teknologija
        elettronika, id-disinn fl-inġinerija, rizorsi ghall-
        enerġija u proġetti oħra li huma nnovattivi.

111     Niksbu l-góajnuna li tagóti l-Unjoni Ewropea, biex in-
        negozji   ú-úgóar   isibu    saqajhom    fil-bidu,   jiksbu
        investimenti íodda, jipproduðu góad-domanda fis-swieq
        Ewropej, isibu sóab Ewropej góall-esportazzjoni, u
        jirðievu   taórií.   Fin-negozjati    ma’   l-Ewropa,   ir-
        rappreúentanti tan-negozji ú-úgóar ikunu dejjem imdaóólin

       Persuni li góandhom interess partikolari f‟dan is-settur
        kienu mistiedna u qegódin jieódu sehem f‟diskussjonijiet
        tal-kumitat li jmexxi t-tóejjija u n-negozjati ta‟ Malta
        ma‟ l-Unjoni Ewropea dwar din it-tema.

       Fl-istess waqt, l-IPSE (Institute for the Promotion of
        Small Enterprise) inæatat id-direzzjoni meótieía biex
        setæet tniedi numru ta‟ programmi ta‟ assistenza. Dawn
        huma intiúi biex jiggwidaw u anki jæinu finanzjarjament
        lil dawk l-intrapriúi li jeótiíilhom jirristrutturaw
        ruóhom biex itejbu l-kompetittività taæhom.

       Fi ódan l-istess IPSE inóoloq Business Incubation Centre
        biex jgóin lill-intraprendituri prospettivi sabiex jiftóu
        góal   rashom   b‟inizjattivi    íodda   fil-qasam   tal-
        manifattura.


It-TURIÚMU jeótieí ilbies ídid li jista‟ jiksbu billi:

112     Jiúdied it-Turiúmu speðjalizzat.   Biex dan iseóó, il-
        gvern jeótieí ióejji l-gúejjer tagóna góalih, l-aktar
        billi jieóu ósieb b’mod speðjali l-wirt kulturali Malti.
        B’hekk ikun jista’ jiíbed lejna kurrenti tat-turiúmu
        kulturali, sportiv, reliíjuú, eðð.      Dawn it-turisti
        góandhom il-vantaíí góalina li ma jiíux fis-sajf u li
        jonfqu aktar mill-oórajn. Imma jesiíu li l-muúewijiet u
        siti storiði jinúammu tajjeb u jagótuhom meróba mill-
        aójar.    Góalhekk il-PN fil-gvern jagóti spinta ídida
        lill-proíetti b’dan l-iskop.



                                 40
       Stmat   li  f‟dawn   l-aóóar  tnax   il-xahar   it-turiúmu
        speðjalizzat íibed aktar minn 10% tat-turisti li úaru l-
        Gúejjer Maltin.    Dan seóó sforz ta‟ kampanja intensiva
        ta‟ pubblicità mmirata lejn dawn l-oqsma ta‟ interess.

       Il-Gúejjer Maltin kattru l-fama tagóhom bóala ðentru ta‟
        konferenzi, laqgóat u incentives u kienu óafna l-
        kumpaniji internazzjonali, bóal Ericsson u Pfizer, li
        organizzaw il-laqgóat tagóhom f‟Malta. Stmat li din in-
        niðða tas-suq tlaóóaq madwar 65,000 delegat fis-sena.

       Fl-istess óin íew penetrati b‟mod iújed effettiv swieq
        oóra speðjalizzati bóalma huma dawk kulturali, sportiv,
        reliíjuú, etniku, dak tat-tagólim ta‟ l-Ingliú, tal-
        góadds, yotting u attivitajiet oóra marbutin mal-baóar u
        aspetti oóra karatteristiði tal-Gúejjer Maltin. Góalhekk
        `l bogóod milli nisfruttaw il-potenzjal sóió ta‟ dawn is-
        swieq stmat li jiíbdu mal-85,000 turist fis-sena.

       Hi politika ídida tal-Awtorità tat-Turiúmu li tgóin fil-
        marketing   ta‟   attivitajiet   sportivi   u    kulturali
        organizzati f‟Malta u Góawdex barra x-xhur tas-sajf.

       Íiet intensifikata l-óidma ta‟ reklamar u pubblicità góal
        dawn l-oqsma speðjalizzati u l-Awtorità stiednet Malta
        mijiet ta‟ íurnalisti, kif ukoll góadd ta‟ stazzjonijiet
        tat-TV Ewropej u mill-Lvant Imbiegóed biex itellgóu
        programmi dwar aspetti u karatteristiði ewlenin tal-
        Gúejjer Maltin.


113     Il-Gvern jería’ jressaq fil-Parlament l-abbozz ta’ liíi
        li twaqqaf l-Awtorità tat-Turiúmu, iúda b’emendi biex
        tingóata vuði isóaó lis-settur privat. B’hekk ikun aktar
        faðli li jseóó pjan organiku biex jikber it-Turiúmu
        speðjali.

       Il-Gvern wettaq l-wegóda elettorali tiegóu meta fl-1999
        l-Att dwar is-Servizzi tal-Ivvjaííar u tat-Turiúmu góal
        Malta íie mgóoddi mill-Parlament.

       Biex l-impenn tal-Gvern jagóti r-riúultati meótieía, l-
        Awtorità tat-Turiúmu, li twaqqfet skond l-Att u li, kif
        imwiegóed, tat lis-settur privat vuði isóaó u setgóat
        kbar fit-tfassil u tmexxija tal-politika tal-Gvern, il-
        Gvern intrabat li jgóaddi lill-Awtorità Lm34 miljun fuq
        medda ta‟ erba‟ snin (2001 – 2004). L-Air Malta u l-MIA
        ukoll jagótu kontribut finanzjarju u f‟servizzi biex l-
        industrija tinqeda aójar.

       Mis-sena 2001 is-settur privat intalab iúid il-kontribut
        tiegóu f‟porzjon wisq inqas.




                                 41
       Matul is-sena 2000 úaru Malta u Góawdex aktar minn 1.2
        miljun turist. Din kienet sena rekord.

       Minkejja t-tbassir negattiv góas-sena 2001, il-qagóda
        bóalissa hi aójar minn kif kien maósub.     Íie reíistrat
        qligó ogóla kif ukoll miksuba úieda fin-numru ta‟ guest
        nights, fil-length of stay u fl-góadd ta‟ óaddiema
        direttament impjegati fil-lukandi u ristoranti.

       Qed jitwettaq Pjan Strateíiku mfassal mill-Awtorità bi
        qbil mal-Ministeru.    Twaqqfu d-Direttorati kollha, kif
        ukoll fergóa f‟Góawdex.    Maósub li sa l-aóóar tas-sena
        jintemm il-proðess biex is-setgóat li joóoríu mill-Liíi
        jiíu móaddma mill-Awtorità.


114     Tería’ tingóata spinta lill-istudju u t-taórií fit-
        Turiúmu. Góandu jería’ jissaóóaó l-Istitut góall-Istudji
        fit-Turiúmu, li tajjeb li jkun assoðjat aktar ma’ l-
        Università.

       Saru l-bidliet meótieía biex waqt li jogóla l-livell tal-
        korsijiet li joffri l-ITS idaóólu oórajn ta‟ xejra baúika
        biex jaqdu aójar liú-úgóaúagó u l-ótiíijiet ta‟ l-
        industrija.     Dan   seóó  wara  li   espert  ta‟   fama
        internazzjonali stóarreí is-sistemi u l-programmi ta‟
        studju tal-ITS.

       Wara nuqqas ta‟ sitt snin íie maótur Direttur Íenerali
        góall-ITS.

       Reígóet seóóet ir-rabta bejn l-ITS u l-Università li
        tippermetti gradwati tal-ITS jidólu fit-Tielet Sena tal-
        Kors tal-B. Comm.

       Fuq inizzjattiva tal-Ministeru u b‟finanzjament mill-
        Gvern u l-Awtorità b‟seóó mis-sena akkademika 2001 /
        2002, l-Università ta‟ Malta qed toffri kors li jwassal
        góal grad ta‟ B.A. (Hons.) fl-Istudji tat-Turiúmu.

       Matul is-sena, il-korp akkademiku tal-ITS ingóata l-
        opportunità jsegwi korsijiet speðjalizzati kemm f‟Malta
        kif ukoll barra waqt li madwar 1000 student attendew
        korsijiet fl-ITS.   Studenti rebóu góadd ta‟ premjijiet
        internazzjonali fosthom 4 midalji fil-grad ta‟ eððellenza
        mill-84 li s-City & Guilds ta‟ Londra tat madwar id-
        dinja.

       L-Awtorità tat-Turiúmu góamlet u ppubblikat stóarrií dwar
        il-qagóda tax-xogóol fl-industrija tat-turiúmu kif ukoll
        issieóbet fil-programm tal-UE, Leonardo.

115     Jitfassal pakkett ta’ inðentivi maósub biex jinkoraííixxi
        l-iúvilupp tal-prodott turistiku fis-sens mixtieq.



                                 42
     Issa li l-Awtorita‟ tat-Turiúmu tat fehmitha dwar pakkett
      ídid ta‟ inðentivi góall-industrija, imiss li dan
      jitressaq   góall-konsiderazzjoni   tal-Gvern.     B‟hekk
      titwettaq din il-wegóda elettorali.

     Il-pakkett   jiffoka   u   jaóseb   góall-ótiíijiet   tal-
      industrija llum u fil-íejjieni.

117 Isiru proíetti oóra góal erba’ úoni ewlenin fil-pajjiú li
jilqgóu l-aktar turisti:

        a     Buíibba, Qawra, San Pawl il-Baóar;
        b   Paceville, San Íiljan, Sliema – fejn jissebbaó l-
            ambjent góall-íid tar-residenti u t-turisti, u
            titlesta l-aóóar parti tal-promenade sax-Xatt;
        c   Wied il-Góajn, Birúebbuía, Marsaxlokk – fejn isir u
            jitkompla xogóol góal dehra aktar tilqgóek

      Fit-twettiq tal-impenn elettorali tal-Gvern tlesta óafna
      mix-xogóol ta‟ tisóió u tisbió ta‟ úoni turistiði.
      Intemmu proíetti f‟góadd ta‟ lokalitajiet waqt li oórajn,
      bóala dak góal tas-Sliema u San Íiljan, tlestew faúijiet
      minnhom.

118   Jería’ jingóata n-nifs tal-óajja góall-politika turistika
      reíjonali u flimkien ma’ pajjiúi oóra Mediterranji
      jóaddem politika bil-góan li jiíi offrut pakkett wieóed
      biex min jiíi mill-bogóod iqatta’ íimgóat iúur góadd ta’
      pajjiúi fl-Ewropa u l-Mediterran.

     Bi twettiq tal-impenn elettorali tal-Gvern il-Ministeru
      ssokta l-óidma ta‟ koperazzjoni bejn Malta u pajjiúi oóra
      fil-Mediterran bil-góan li jiíi offrut pakkett wieóed
      lit-turist li jiíi barra mill-Ewropa. Tkompliet il-óidma
      sabiex flimkien ma‟ Ðipru niíbdu aktar turiúmu mill-
      Íappun u mill-Amerika lejn pajjiúna.

     Fil-kamp internazzjonali Malta nóatret l-ewwel u l-uniku
      pajjiú fl-Ewropa approvat mill-Gvern Ðiniú lejn fejn
      ðittadini Ðiniúi jistgóu jsiefru góall-btala.

     Fil-qasam tal-politika Ewropea u t-twettiq tal-programm
      mfassal dwar l-adozzjoni tal-provvedimenti tal-Aquis, l-
      armonizzazzjoni tal-liíijiet u t-tóejjija tal-industrija
      tat-turiúmu góal sóubija ta‟ Malta fl-UE, intemm il-
      proðess leíislattiv bil-pubblikazzjoni ta‟ leíislazzjoni
      sussidjarja.

     L-esperti nkarigati u finanzjati mill-Kummissjoni Ewropea
      biex jirrelataw dwar l-impatt tal-isóubija ta‟ Malta fuq
      l-industrija tat-turiúmu góalqu r-rapport tagóhom u
      kkonkludew li l-industrija góandha óafna x‟tirbaó minn
      sóubija.



                               43
119   Jitnieda u jitóaddem il-programm ROOTS (Góeruq) bil-góan
      li jería’ jkebbes ix-xrara ta’ l-identità kulturali
      Maltija f’wild emigranti Maltin li siefru góexieren ta’
      snin ilu u jóajjarhom isiru jafu aójar u júuru pajjiú l-
      antenati tagóhom.     Hekk isiru jafu fejn dawn kienu
      joqogódu, kif kienu jgóixu, u n-nisel tagóhom.

      Il-Gvern wettaq l-wegóda elettorali tiegóu hekk kif íew
      mitmuma t-tóejjijiet góat-tlestija ta‟ dan il-Programm li
      issa íie mgóoddi lill-Awtorità.

120   B’koperazzjoni mal-Kunsilli Lokali, ikun hemm uffiððju
      ta’ informazzjoni f’kull úona, li jkun hemm ukoll manager
      responsabbli góaliha.

      L-Awtorità fetóet uffiððju tal-informazzjoni ídid f‟Bay
      Street, San Íiljan

121   Tería’   tibda   sseóó  il-policy   li   dipartimenti  u
      korporazzjonijiet tal-gvern ma jagómlux xogóol, ólief
      tiswijiet uríenti f’toroq pubbliði f’úoni turistiði fix-
      xhur tas-sajf.

     Wara li f‟Ottubru tal-1998 il-Gvern reía‟ introduða l-
      politika li bejn Lulju u Settembru f‟úoni turistiði ma
      jsirx xogóol ta‟ bini fit-toroq mid-dipartimenti tal-
      Gvern u korporazzjonijiet pubbliði, f‟April 2001 intlaóaq
      ftehim mal-industrija tal-bini li jwassal góat-tnaqqis
      ta‟ ósejjes u xkiel fl-istess úoni.     Góalhekk il-Gvern
      góamel aktar minn dak li wiegóed fit-twettiq tal-impenn
      elettorali tiegóu.

     Twaqqaf Kumitat Inter-Ministerjali bil-góan li b‟risq it-
      turiúmu titkattar il-koperazzjoni bejn dipartimenti u
      korporazzjonijiet tal-Gvern.

122   It-Tour   Operators’  Support   Scheme   (TOSS)   tinfirex
      gradwalment góas-swieq kollha tat-turiúmu.

     F‟Ottubru 2001 jintemm is-sussidju fuq ir-rata tal-kambju
      mogóti   lill-operaturi  Ingliúi.      Iddaóólet   sistema
      temporanja ta‟ ólas ta‟ bonus li jiddependi minn úidiet
      fil-produzzjoni.    Minn Novembru li íej it-TOSS tkun
      tikkonsisti   f‟góajnuna  diretta   lill-operaturi   skond
      programmi miftehma ta‟ reklamar u pubbliðità marbutin ma‟
      produzzjoni.


It-Tarznari jeótieí li jiníiebu fuq saqajhom.      Aóna konvinti
li l-azjendi jistgóu jirrendu billi :

124 – Jiíu diversifikati l-prodotti u s-servizzi
128
      Titneóóa d-duplikazzjoni bejn it-tarznari




                               44
      Jitóarríu aktar il-óaddiema

      Tiúdied l-effiðjenza fit-tmexxija

      Jiííedded it-tagómir kif meótieí

     Gvern Nazzjonalista óa ósieb jirrevedi il-Liíi dwar it-
      Tarznari b‟mod li setgóa jagómel it-tibdil meótieí fil-
      kompoúizzoni tal-Kunsill tat-Tarzna sabiex dan ikun
      jista‟ jaqdi aójar il-funzjoni tiegóu.

     Nóatar Chairman komuni góaú-úewí tarznari u ngóata bidu
      góal-proðess sabiex diversi attivitajiet komuni góaú-úewí
      tarznari jiíu integrati aójar.

     Ingóatat   spinta  qawwija lill-attività tal-Marketing
      sabiex jiníieb xogóol ídid filwaqt li qed tingóata
      attenzjoni partikolari lil-xogóol ta‟ conversions li
      jimplika valur miújud óafna iktar góoli minn xogóol
      normali ta‟ tiswija.

     Qed jittieódu diversi passi sabiex tisaóóaó li-struttura
      ta‟ tmexxija fit-tarznari, jinóolqu skemi addizzjonali
      góal taórií tal-óaddiema sabiex tiúdied il-flessibiltà u
      l-effiðjenza u tikber is-sikurezza fuq il-post tax-
      xogóol.



Il-BIEDJA u s-SAJD jaslu biex jaætu l-aqwa prodott Malti, jekk
ikun hemm bilanð bejn il-provvista ta‟ varjeta` ta‟ prodotti
bnini ta‟ prezz xieraq æall-konsumatur min-naóa, u dóul íust u
adegwat æall-bdiewa, raóóala u sajjieda mill-oóra.      Dan l-
iskop jintlaóaq billi:


129   Il-biedja titqies bóala Industrija fil-Liíi dwar l-
      Iúvilupp Industrjali u góalhekk tibda tgawdi mill-
      benefiððji ta’ dik il-liíi.

      Il-Liíi dwar l-Iúvilupp Industrijali daólet fis-seóó
      matul is-sena 2001. Din il-liíi íiet emendata biex is-
      settur    tal-biedja   (agro-industries) issa   jista‟
      jibbenefika wkoll minn dawn l-inðentivi.

130   Isir Fond li jgóin lil-bdiewa, lir-raóóala u lis-sajjieda
      jsibu swieq íodda barra góall-esportazzjoni.

      Ingóataw LM10,000 f‟góajnuniet lil diversi góaqdiet
      u assoðjazzjonijiet tal-bdiewa sabiex setgóu jibdew
      jibbenefikaw   u  jippruvaw   swieq  íodda   góall -
      esportazzjoni.

131   Issir konsultazzjoni sóióa mar-rappreúentanti ta’ l-
      æaqdiet tal-bdiewa u mar-rappreúentanti tal-koperattivi


                               45
      tal-bdiewa biex l-Agricultural Export Marketing Board
      jitwaqqaf b’liíi bóala organu awtonomu biex, f’isem il-
      bdiewa Maltin u Æawdxin, jinnegozja l-aójar prezzijiet
      æall-esportazzjoni tal-prodott u æax-xiri taú-úrieraæ.

     Il-Liíi ta‟ l-Góaqdiet tal-Produtturi íiet mgóoddija
      mill-Ewwel Qari u issa qed tiíi mirquma biex tkompli tiíi
      diskussa fil-Parlament.

     Saru diversi laqgóat mal-kooperattivi u assoðjazzjonijiet
      sabiex sussegwentament tiíi mgóoddija mill-Parlament fil-
      futur qarib.

     Saru diversi laqgóat u íie propost biex jiíi mwaqqaf
      Potato Export Marketing Board li jkun Board speðifiku fuq
      l-esportazzjoni tal-patata.

132   Il-Gvern ikollu esperti biex jagótu pariri lill-bdiewa
      fl-ippjanar ta’ l-uðuó tar-raba’ skond id-domanda tas-
      swieq li tirrendi l-aktar qligó lill-produttur.

     Matul l-aóóar sena, 25 bidwi u 2 tekniði tad-Dipartiment
      tal-Biedja marru barra pajjiúna fejn íew mogótija taórií
      u pariri tekniði fuq tilqim u úbir tas-siíar tal-frott,
      úebbuí u dwieli.

     Il-Ministeru qiegóed f‟kuntatt sabiex jiíu ngaííati
      esperti f‟kull qasam fuq konsulenza. F‟Ottubru tas-sena
      2000 íie mniedi kors f‟kollaborazzjoni ma‟ l-Università
      ta‟ Plymouth li jwassal góal Diploma fil-Fisheries
      Science.

133   It-toroq fir-raba’ jingóataw wiðð ídid u tajjeb.

      Matul l-aóóar sena íew miksija bil-konkos madwar 60
      toroq fir-raba‟. Dan l-investiment jammonta góal
      madwar Lm70,000.

134   Ikompli l-Iúvilupp tal-Pitkalija biex din tilqa’ l-
      prodott lokali tal-biedja kollu, kif ukoll tal-biððerija
      u tal-pixkerija sabiex il-prodotti jiíu preúentati lill-
      konsumatur bl-ogóla standards u lanqas spiúa possibbli.

     Il-proíett tal-kompjuterazzjoni fl-operat tal-Pitkalija
      ta spinta „l quddiem fejn issa qiegóed fil-faúi li s-
      software qed jiíi nstallat u l-óaddiema tad-dipartiment
      qed jiíu móarría biex jitgóallmu juúaw dan il-programm.

     B‟kollaborazzjoni mal-Koperattiva Ðentrali tal-Bdiewa s-
      sezzjoni   tat-tadam  li   jmur  góall-ipproðessar  íiet
      rinnovata u mtejba góall-avvanz tal-bidwi kif ukoll tal-
      proðessur.




                               46
     Fil-biððerija óaríet it-tender góall-linja ídida tal-
      qatla tal-majjal u qegóda fil-faúi ta‟ l-góaúla biex jiíi
      magóúul il-kuntrattur.

     Minóabba raíunijiet ta‟ sostenibilità u food safety íew
      imdaóóla u mressqa numru ta‟ liíijiet bóal:

       Liíi góal Kontroll tal-Pestiðidi
       Liíi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti
       Liíi dwar il-Óarsien u t-Trattament Xieraq ta‟ l-
       Annimali
       Liíi dwar l-Inbid
       Liíi dwar l-Amministrazzjoni u l-Konservazzjoni tas-Sajd
       Liíi dwar is-Servizz Veterinarju.

135   Jiúdiedu l-irmiííi góas-sajjieda

     Matul din is-sena íew mibdula madwar 150 irmiíí minn
      óadid góal materjal li jiflaó aktar l-ilma baóar
      (stainless steel).

136   Jittejbu il-faðilitajiet ta’ l-islipways

     Íew rinnovati u mtejba sitt slipways f‟Marsaxlokk,
      Marsascala u Wied iú-Úurrieq góall-benefiððju tas-
      sajjieda li juúahom. Góadu góaddej ix-xogóol fuq is-
      slipways oóra li fadal b‟mod li sas-sena d-dieóla
      jitlestew kollha.

137 Tinæata æajnuna     lis-sajjieda     biex   jixtru   iníenji   u
apparat modern.

     Matul l-aóóar sena l-Gvern ta madwar Lm46,000
      f‟góajnuniet lil diversi sajjieda biex dawn setgóu
      itejbu l-iníenji u l-biððiet tal-baóar tagóhom.

     Barra minhekk inbdiet skema ídida li permezz tagóha
      l-bdiewa   u  r-raóóala   jibbenifikaw   minn   self
      finanzjarju b‟imgóax kompletament issussid jat bl-
      iskop li l-operat agrikolu jiíi msaóóaó u mtejjeb.

138   Jgóin fl-iúvilupp tat-tkabbir tal-óut fil-fishfarms u l-
      aktar fil-formazzjoni ta’ koperattivi b’dan l-iskop.

      Saru diversi trials fuq úviluppi fit-teknoloíija
      tat-tifqis tal-awrat u l-ispnott. B‟negozjati ta‟
      l-Unjoni Ewropea li seóóet bejn Frar u Lulju tas -
      sena 2001, il-levy ta‟ 15% fuq l-esportazzjoni ta‟
      óut imkabbar fil-fish farms ser tinúel góal 7.5%
      mill-aóóar tas-sena 2001 u fl-aóóar tas-sena 2002
      din tispiðða góal kollox.

139   Igawdu l-bdiewa, ir-raóóala u s-sajjieda mill-benefiððji
      ta’ l-Unjoni Ewropea meta nsiru membri sóaó.



                               47
       Dawn il-benefiððji jinkludu:
       Prezzijiet garantiti góal góadd ta’ prodotti
       Dóul garantit góal diversi kategoriji ta’ bdiewa
       Góajnuna góal sistemi aójar ta’ tisqija
       Góajnuna biex il-biedja tgóin góall-ambjent aójar
       Góajnuna góall-iúvilupp ta’ l-agrituriúmu

     F‟Lulju tas-sena 2001 íiet imressqa l-poúizzjoni
      ta‟  Malta   góan-negozjati  ma‟  l-Unjoni   Ewropea
      (Position Paper) u, wara diversi laqgóat mas-
      setturi kollha nvoluti fil-qasam ta‟ l-Agrikoltura,
      íiet mibgóuta lill-Kummissjoni góan-Negozjati.

     L-Unjoni Ewropea approvat miljun Euro biex tiíi
      mwaqqfa il-IACS (Integrated Administration Conrol
      System) li ser iservi biex fiha tiíi miíbura l -
      informazzjoni neðessarja kollha tas-settur agrikolu
      f‟pajjiúna.

     Abbaúi ta‟ din l-informazzjoni, la darba pajjiúna
      jkun membru sóió ta‟ l-Unjoni Ewropea, l-bdiewa u
      r-raóóala jkunu jistgóu jibbenefikaw minn diversi
      góajnuniet li tagóti l-istess Unjoni Ewropea.




Opportunitajiet kbar fil-qasam tal-Komunikazzjoni

140   Il-Maltacom gawdiet mill-investiment kbir li sar mill-
      aóóar Gvern Nazzjonalista.    Iúda l-iúviluppi fil-qasam
      tat-telekomunikazzjoni qed iseóóu b’æaíla kbira u Gvern
      Nazzjonalista jara li l-Maltacom iúúomm il-pass óalli
      tkun fuq quddiemnett ta’ dawn l-iúviluppi.

     Bis-saóóa ta‟ dan l-investiment, l-Maltacom kienet kapaði
      tlaóóaq mar-ritmu mæaííel ta‟ úvilupp li qieæed iseóó
      f‟dan il-qasam. Fil-fatt, f‟din l-aóóar sena, l-Maltacom
      introduðiet is-servizzi tat-telefonija ðellulari permezz
      tal-kumpanija sussidjarja „Go Mobile‟ ( li s‟issa laóqet
      60,000 il-klijent) u kompliet tespandi f‟servizzi fil-
      qasam ta‟ l-Internet, bóalma huma l-ISDN u ADSL.

     Bil-liberalizzazjoni tas-sistema tal-Cable li íiet fis-
      seóó fl-1 ta‟ Íunju, 2001, operaturi oóra fosthom il-
      Maltacom jistgóu jidólu ukoll f‟dan il-qasam. Fil-fatt
      il-Maltacom diíà góandha pjan avvanzat f‟dan il-qasam u
      f‟dak ta‟ l-interactive TV.

141   Gvern ídid Nazzjonalista jara li jkompli jilliberalizza
      s-suq tat-telekomunikazzjoni bil-mod il-mod óalli tiúdied
      l-effiðjenza li minnha jgawdi l-konsumatur.      Dan isir
      filwaqt li jkunu móarsa l-impjiegi fil-Maltacom.




                               48
     Permezz ta‟ l-Att XVIII ta‟ l-2000 ,il-Gvern ser
      jilliberalizza s-settur tat-telekomunikazzjoni kollu sa
      tmiem is-sena 2003. Dan il-proðess qed isir bi pjan u
      hu mifrux fuq medda ta‟ úmien biex il-Maltacom tkun
      f‟poúizzjoni li taæmel eúerðizzju ta‟ taórií u re-
      deployment tal-impjegati taæha, bil-æajnuna tal-Gvern.
      B‟hekk tkun f‟poúizzjoni li tibda topera servizzi oóra
      relatati mas-settur waqt li taæmel uúu aójar mir-riúorsi
      umani li l-Maltacom æandha fil-preúent.

     Bit-tneóóija tal-monopolji f‟dan is-settur l-aktar li
      qieæed igawdi huwa l-konsumatur li qieæed ikollu æaúla
      ta‟ servizzi akbar u bi prezzijiet kompetittivi. L-ikbar
      roós u l-aktar úvilupp fis-servizz seóó fil-qasam tat-
      telefonija ðellulari fejn minbarra roós qawwi f‟diversi
      rati,   is-servizz  tal-SMS   li  huwa   offrut miú-úewí
      operaturi f‟Malta huma l-oróos fl-Ewropa.

142   Gvern ídid Nazzjonalista jassigura li r-Regolatur fil-
      qasam tat-telekomunikazzjoni jiffunzjona bis-serjetà u ma
      jkunx la effettivament u lanqas jidher li hu estensjoni
      ta’ id il-Gvern. Æalhekk ir-Regolatur irid ikollu l-óila
      teknika u aííornata biex barra li jóares id-drittijiet
      ta’ l-operaturi u konsumaturi f’dan il-qasam ikun ukoll
      mutur ta’ opportunitajiet kbar li pajjiúna jista’
      jisfrutta.

     Matul din is-sena, twaqqfet l-Awtorità tal-Komunikazzjoni
      li   æandha   l-funzjoni   li   tirregola   setturi  tat-
      Telekomunikazzjoni, il-Posta, u l-Informatika.

     Sal-lum diíà ttieódu diversi miúuri biex jissaóóaó l-
      Uffiððju tar-Regolatur, sew bl-impjieg ta‟ staff tekniku
      u professjonali kif ukoll b‟faðilitajiet oóra fosthom
      uffiððju f‟Tas-Sliema.



      Is-servizz tat-TRASPORT f’pajjiúna jrid jitjieb


143   Gvern ídid Nazzjonalista jintroduði karozzi tal-linja
      íodda u jagóti inðentivi góal min juúa l-karozzi tal-
      linja spiss. Jagómel it-tibdil ippjanat mill-aóóar Gvern
      Nazzjonalista fit-Terminus ta’ Bieb il-Belt u jintroduði
      mezzi aójar fil-qalba ta’ Bliet Storiði.

     F‟Diðembru       2000,       l-Gvern       ippubblika
      speðifikazzjonijiet   ddettaljati  tal -karozzi  tal-
      linja íodda.
     Il-Kabinett approva úieda sostanzjali fis -sussidju
      li góandu jingóata lis-sidien sabiex jixtru l-
      karozzi íodda.   Issa ma baqa‟ l-ebda skuúa li dan
      ma jseóóx mill-iktar fis.



                               49
     F`Íunju 2000, il-Parlament approva liíi li permezz taæha
      æandha titwaqqaf l-Awtorità dwar it-Trasport ta‟ Malta.
      Inóatar Chairman góal din l-Awtorità kif ukoll Board
      góat-tmexxija li beda jiltaqa.     Bóalissa qed isiru l-
      preparamenti   meótieía   biex   din    l-Awtorità  tibda
      tiffunzjona.

     Il-pjani góal terminus ídid íew inkorporati mal-Master
      Plan tal-Valletta Arts Centre. Sadanittant hemm il-ósieb
      li jsiru xi xogóolijiet sabiex fil-frattemp          it-
      terminus tal-Belt jingóata dehra aójar u jkun jista‟
      jiffunzjona b‟iktar effiðjenza.

144   Gvern ídid Nazzjonalista jwettaq programm ta’ titjib tat-
      toroq bil-bini ta’ junctions f’arterji prinðipali tat-
      traffiku. Numru ta’ toroq importanti jinbnew mill-ídid.

     Wara li sar studju fid-dettal (Awissu 1999) dwar
      Prijoritajiet fit-Tiswija tat-Toroq, diíà tlestew
      jew qeædin f‟faúi ta‟ tlestija diversi proíetti
      kbar, fosthom:

      it-triq ta‟ Óal Frar (l-ewwel faúi), Triq l-Imdina,
      Qormi, l-Mtarfa, it-triq ta‟ l-Míarr, ið-Ðirkewwa,
      Triq l-Imdina Ó‟Attard, il-Coastroad (Salina) u
      numru ta‟ toroq iúæar f‟diversi lokalitajiet.

     Qieæed isir xoæol sostanzjali ta‟ titjib f‟diversi
      toroq oóra prinðipali bóal Triq Psaila, it -triq li
      minn Burmarrad twassal æat-triq tar-Rabat, it-triq
      li mis-Salini tieóu æall-Iklin, il-Mosta ring road
      u diversi toroq oóra fid-diversi lokalitajiet ta‟
      Malta.

     Dan ix-xoæol qieæed isir fuq medda ta‟ madwar 20,000
      metru tul ta‟ toroq arterjali u 16,000 metru tul ta‟
      toroq distributorji. Dan góandu jwassal góal titjib
      sostanzjali f‟dawk it-toroq ewlenin li góandhom l-aktar
      búonn uríenti ta‟ titjib waqt li jkompli jæolli l-livell
      ta‟ toroq fil-bliet u l-iróula taæna.

145   Gvern ídid Nazzjonalista jara li l-karrozzi jinúammu
      f’kundizzjoni li ma tkunx ta’ periklu góal karrozzi oóra
      u góan-nies fit-triq.   Iúda l-prijorità tkun li t-toroq
      jinúammu fi stat tajjeb biex dak li jinkiseb bit-
      testijiet tal-karrozzi ma jisfax suf fit-triq. It-
      Testijiet tal-karrozzi m’góandhomx jikkawúaw spejjeú bla
      búonn góas-sewwieqa

     F‟Ottubru 1999 daólu fis-seóó ir-regolamenti dwar l-
      ittestjar tal-kundizzjoni tal-karozzi (l-VRT). Bóalissa
      hemm 36 stabbiliment li qed jagómlu dawn it-testijiet.




                               50
     Bóala parti mill-isforz tal-Gvern biex tittejjeb is-
      sigurta` fit-toroq, f‟Awissu 1999 kienet ippubblikata
      White Paper dwar riforma fit-Taórií u l-Eúaminazzjoni ta‟
      Sewwieqa íodda. Il-White Paper taóseb góal miúuri
      konkreti biex ikollna sewwieqa aktar responsabbli u aktar
      imóarría fit-toroq tagóna. Id-dipartiment tal-Liðenzi u
      Testijiet qieæed fil-proðess li jibda jimplimenta dawn
      il-miúuri.



Jimpenja ruóu li jagóti kaú tal-VITTMI TAR-REATI, billi:

146   Jemenda l-liíi sabiex il-vittmi tar-reati ma' jibqgóux
      jitqiesu biss bóala xhieda fil-proðessi kriminali imma
      jkollhom dritt, ólief f'kaúi rari, li jkunu preúenti
      matul is-smiegó kollu tal-proðess.

     Fl-4 ta‟ Lulju, 2001, íie approvat mit-Tieni Qari abbozz
      ta' liíi biex jagóti dritt lill-vittmi ta' xi delitt li
      jattendu góall-proðeduri kriminali.

     B'din id-deðiújoni hu maósub li l-vittma, bl-assistenza
      t'avukat, jista' jkun preúenti góal seduti tal-Qorti fil-
      parti l-kbira tal-proðeduri kriminali. Ikollu wkoll id-
      dritt li jintervjeni (dejjem bl-góajnuna t'avukat) dwar
      is-sentenza li góandha tingóata mill-Qorti Kriminali, jew
      minn appelli minn deðiújonijiet ta' dik il-Qorti.

     L-abbozz qiegóed fi stadju ta‟ Kumitat.


147   Il-Pulizija flimkien mad-Diviújoni tal-Politika Soðjali
      jkollhom ir-responnsabiltà li jóarsu l-interessi u jieódu
      ósieb tal-ótiíijiet tal-vittmi tar-reati li jgóaddu minn
      trawma wara t-twettiq tar-reati.

      Il-Victim Support Unit fi ódan il-Korp tal-Pulizija qed
      tiíi   móaddma   flimkien  mad-Dipartiment  tas-Servizzi
      Soðjali.   Fil-fatt, óafna mill-kaúijiet jiíu mgóoddija
      mmedjatament lid-Dipartiment tas-Servizzi Soðjali góall-
      intervent speðjallizat.



Isaóóaó il-PULIZIJA fil-gwerra kontra l-kriminalità, billi:

148   Jilóaq il-ftehim ma' l-Assoðjazzjoni tal-Pulizija biex
      wara t-tqanðið u l-ekonomiji foloz li saru f'dawn l-aóóar
      snin, il-Korp igawdi kundizz-jonijiet mill-aójar.

     Ftit   wara   l-elezzjoni   sar   ftehim  ma‟   l-
      Assoðjazzjoni li bih óafna benefiððji ngóataw lura
      biex b‟hekk Lm250,000 marru lura f‟but il -membri
      tal-Korp tal-Pulizija.    Góaddejjin laqgóat oóra


                               51
          dwar  titjib    fil-kundizzjonijiet    tax-xogóol     tal-
          Pulizija.

         Din l-Assoðjazzjoni qegóda titlob ukoll li jkun hemm
          sistema ta‟ Assikurazzjoni tas-Saóóa góall-membri kollha
          tal-Korp tal-Pulizija.       Din it-talba qiegóda tiíi
          studjata u saru laqgóat ma‟ óames kumpaniji ta‟ l-
          assikurazzjoni   u s-sottomissjonijiet tagóhom qed jiíu
          studjati.

         Qiegóda wkoll tigi studjata l-possibilità li membri tal-
          Korp tal-Pulizija li jagómlu xogóol amministrattiv fl-
          Góases jiíu sostitwiti b‟nies li m‟humiex fil-Korp u li
          jaódmu mal-Gvern.     Dawn sejrin ikunu magóúula mill-
          Industrial Grades u wara li jiíu magóúula ser ikollhom
          taórií speðjali. B‟hekk, il-membri tal-Korp tal-Pulizija
          ser ikunu jistgóu jagómlu xogóol li jipprovdi aktar
          sigurtà fil-komunitajiet diversi.

         L-Assoðjazzjoni   kienet  informata   li    l-proðess  ta‟
          civilianisation íie approvat u qed isiru diskussjonijiet
          ma‟   l-MPO  biex   jiíi   deðiú  kif    se   jinóaríu  l-
          applikazzjonijiet biex jiíu ngaííati óaddiema ðivili.


149       Jimmodernizza t-taórií u l-makkinarju,      l-aktar   dawk
          meótieía fil-qasam tad-droga.

         Ix-xogóol biex jiíi mtejjeb l-operat tal-Korp tal-
          Pulizija huwa kontinwu u góaldaqstant íiet allokata s-
          somma ta‟ Lm500,000 fi spiúa Kapitali    góal xogóolijiet
          li sejrin isiru din is-sena.   Xogóolijiet li saru sa‟ l-
          aóóar tas-sena 2000 u dawk li qegódin jitkomplew din is-
          sena, qegódin jiíu elenkati kif íej:-

             Kumpless Amminsitrattiv Ídid - Dan il-kumpless tlesta
            u íie inawgurat fis-17 ta‟ Lulju, 2001.    Il-kumpless,
            li huwa parti mill-Kwartieri Íenerali tal-Pulizija,
            jikkomprendi lock-up ídid u uffiððji íodda góat-
            Taqsimiet differenti tal-Korp;
             Il-proíett ta’ Óal Far - Góal dan il-proíett íew
            ivvutati Lm60,000. Dan jinkludi t-tmexxija tað-ðentru
            f‟dak li jirrigwardja l-immigranti klandestini.     Ix-
            xogóol ta‟ tarmac, concrete u x-xogóol ta‟ l-injam beda
            digà filwaqt li tlesta l-fencing u qed jitlesta xogóol
            ieóor tal-metall;
             Proíetti ta' l-informatika – Is-sistema PIRS qed
            tiffunzjona u fiha hemm l-informazzjoni kollha meótieía
            biex il-Korp tal-Pulizija iwettaq xogóolu b‟aktar
            effiðjenza.       F‟din    is-sistema   inóoloq   ukoll
            'Computerisation Programme' fejn il-'Police Incident
            Reporting    System'    íiet    integrata   fil-'Common
            Database'(CDb);




                                   52
            'Refurbishment' fl-Góases tal-Pulizija -     Kienu diíà
            tlestew l-Góases ta' San Íiljan, Qawra, Naxxar,
            Valletta, Mellieóa, Luqa, Sliema, Kalkara, Úejtun u
            Victoria (Gozo), filwaqt li s‟issa sar xogóol ukoll fuq
            l-góases li jinsabu Óal Safi, Kirkop u parti mill-
            góassa taú-Úurrieq. Sar ukoll rapport minn Perit dwar
            li stat ta‟ l-góases kollha sabiex ikun úgurat li l-
            kundizzjoni ta‟ kull góassa tkun tajba.     Xogóol ieóor
            li qed isir huwa r-refurbishment ta‟ l-„other ranks‟
            mess fil-Kwartieri Íenerali tal-Pulizija;
             Xiri ta' apparat forensiku 'ídid'- Dan l-apparat
            "AFIS" (Automated Fingerprint Identification System) li
            jintuúa biex jiíu analizzati 'fingerprints' inxtara u
            qiegóed jiíi uúat mis-sezzjoni tal-Forensika;
             Xiri ta' apparat góall-'ispeed monitoring' – inxtara,
            pero‟ ser jiíi installat wara li l-Awtorità tat-
            Trasport tgóaddi r-regolamenti meótieía;
             Taqsima tat-traffiku - Twaqqfu úewí stazzjonijiet
            tal-Pulizija mobbli, waóda f‟Paceville u l-oóra f‟Wied
            il-Góajn biex jilqgóu góaú-úieda fil-búonn tal-preúenza
            tal-Pulizija f‟dawn l-inóawi speðjalment fis-Sajf.
             Xiri ta’ apparat protettiv – inxtraw 20 „bullet-proof
            vests‟.
             Introdotta    sistema  ta'   AVL  (Automatic   Vehicle
            Location) - din diía' íiet installata fil-vetturi tas-
            sezzjoni tat-Traffic u tal-Mobile, u fil-vetturi tad-
            Distretti;   din is-sistema íiet   nstallata wkoll fil-
            Control    Room    tal-Kwartieri   Íenerali    u   bdiet
            tiffunzjona;
             Introduzzjoni tas- 'Single Emergency Number' - Is-
            sistema íiet installata u beda t-taórií góal dawk il-
            persuni li sejrin ikunu responsabbli mit-tóaddim
            tagóha;
             Introduzzjoni ta’ Kodiði tal-Pulizija ídid - F‟Awissu
            2001 íiet ippubblikata White Paper dwar il-proposti
            tal-Gvern góal emenda fl-Ordinanza dwar il-Pulizija ta‟
            Malta (Cap.164);

150       Ióajjar l-aktar nies kapaði biex jidólu fis-servizz

         F‟Marzu 1999 saret sejóa góall-applikazzjonijiet góal-
          postijiet ta‟ Kuntistabbli.   Intagóúlu 110 Kuntistabbli
          li góamlu t-taórií kif kien meótieí u minnhom góaddew 76
          li f‟Marzu 2000 óadu l-íurament u bdew ix-xogóol tagóhom
          bóala Kuntistabbli.

         Fil-5 ta‟ April, 2001 íew ingaííati 141 Kuntistabbli fil-
          Korp tal-Pulizija.      Fit-22 ta‟ Íunju 2001, reígóet
          óaríet sejóa oóra góal applikazzjonijiet biex persuni
          jidólu fil-Korp tal-Pulizija.   Kien hemm 229 applikanti
          li dawn ser issirilhom „interview‟ fil-íimgóat li íejjin.
          Kien íie deðiú li l-applikanti ma jistgóux ikollhom inqas
          minn   3   „O‟   Levels  biex   japplikaw,   u   fl-aóóar
          applikazzjoni li óaríet tneóóa l-obbligu tat-tul, pero‟


                                   53
      saret klawsola fl-applikazzjoni li tgóid li t-tul ser
      jiíi kkunsidrat fl-eúami preliminarju fejn persuni jiíu
      magóúula biex jibdew il-Kors.

     Fl-Akkademja   tal-Pulizija   baqaw   isiru  l-„In-service
      Courses‟ kontinwament.     Bejn Settemberu 2000 u Awissu
      2001 saru sbatax (17)-il Kors góall-Kuntistabbli u
      Suríenti.    F‟dawn il-Courses attendew 435 Kuntistabbli u
      44 Suríenti.       Saru wkoll erba‟ (4) Courses góall-
      Ispetturi li góalihom attendew 40 Spettur.

     F‟Ottubru mistenni li jieódu l-kariga tagóhom 17-il
      Spettur ídid li bóalissa qegódin jagómlu l-Kors prattiku
      wara li góamlu sena studju fl-Università ta‟ Malta.


Jibda faúi oóa tar-riforma tal-ÓABS, billi:

151- 152

      Jaótar lil min jieóu ósieb jgóin lill-priíunieri li jkunu
      servew is-sentenza tagóhom, biex jerígóu jistabbilixxu
      ruóhom fis-soðjeta'.

     Biex   tittejjeb  il-óidma   soðjali  fil-Faðilita'
      Korrettiva ta' Kordin, il -Gvern qed jimpjega aktar
      góalliema, social workers u probation officers.
      Dawn   l-inizjattivi   ser   jgóinu  aktar   óabsin
      jistabilixxu ruóhom fis-soðjeta' meta jtemmu l-
      perjodu ta' priíunerija tagóhom.

       Íie    appuntat      Asst.    Correctional      Officer
        (Programme Co-Ordinator) fit-taqsima Y.O.U.R.S.
        fi Frar 2001;
       Íew appuntati 30 Correctional Officers b‟effett mis-
        16 ta‟ Frar, 2001;
       Íew appuntati 2 Senior Probation Officers u 2
        Correctional Supervisors;
       Íew ippubblikati r-riúultati góall-post ta‟ Probation
        Officers u íie appuntat il-Bord ta‟ l-Góaúla fir-
        rigward tal-post ta‟ Correctional Manager;
       Saret tender biex jiíu pprovduti Nursing Services li
        ser jiswew madwar Lm26,000 fis-sena;
       Góadu    góaddej    ix-xogóol    fuq    ir-Remand   and
        Administration Block ;
       Íie ntrodott, bóala esperiment, sistema ta‟ Through
        Care fit-Taqsima Y.O.U.R.S.
       Íie ffirmat ftehim sabiex f‟Ottubru 2001 jiíi appuntat
        Social Welfare Officer fil-Óabs ta‟ Kordin



Jaæti xeóta u effiððjenza ídida lill-QRATI:



                               54
154 Iúid il-possibiltajiet    ta’   proceduri   ta’   arbitraíí   u
medjazzjoni

     Matul din is-sena l-aððenn prinðipali kien fuq is-sistema
      ta‟ arbitraíí domestiku. Íew imfassla r-regolamenti u t-
      tariffi, tóejjew il-formoli u twaqqfet l-infrastruttura
      kollha meótieía biex l-arbitraíí ikun jista‟ jiffunzjona.

     Saru óafna laqæat ta‟ konsultazzjoni u informazzjoni ma‟
      diversi setturi u korpi professjonali bóalma huma l-
      assoðjazzjonijiet ta‟ l-avukati, nutara, prokuraturi
      legali, periti, accountants, iníiniera u kumpaniji ta‟
      assikurazzjoni. Matul dawn il-laqæat kienet spjegata l-
      liíi dwar l-arbitraíí u l-benefiððji tas-sistema.     Ma
      naqsitx ukoll ðerta pubbliðità fuq il-íurnali u l-mezzi
      tax-xandir.
     Il-makkinarju æat-tóaddim ta‟ l-arbitraíí bóala sistema
      æas-soluzzjoni ta‟ tilwim issa qieæda kollha fil-post.
      Jonqos biss li l-pubbliku jibda japprezza l-benefiððji
      taæha u jaæmel uúu izjed           minnha bóala sistema
      alternattiva æall-litigazzjoni fil-qrati.

155   Jara li tibda taódem kif imiss il-Qorti tal-Familja

     Wara diversi laqæat bejn esperti fil-Ministeru tal-
      Íustizzja u l-Ministeru tal-Politika Soðjali f‟Mejju ta‟
      din is-sena inóaríet il-White Paper “Qafas Leíislattiv
      æad-Diviújoni tal-Familja – Qorti Ðivili. Huwa maósub li
      meta taælaq id-diskussjoni fuq dan il-Qafas, jinbeda l-
      proðess tal-faúi t‟implementazzjoni tal-proposti æall-
      Qorti tal-Familja.

     Sadanittant íie identifikat il-post minn fejn ser tibda
      taódem din il-Qorti u fil-preúent qeædin jitfasslu l-
      pjanti neðessarji biex isir t-tibdil strutturali meótieí
      kif ukoll il-post isir aððessibli æal kulóadd.

     Huwa ttamat li l-Qorti tal-Familja tibda tiffunzjona tard
      is-sena d-dieóla.

156   Isir possibli li certi offizi ta’ natura minuri jigu
      trattati bi proðeduri aktar ófief, x’uóud anki f’livell
      lokali

     F‟Lulju ta‟ din is-sena twaqqaf mill-ídid it-
      Tribunal góat-Talbiet iú-Úgóar.  Ir-riforma ta‟ dan
      it-Tribunal  kif  ukoll  ir-riforma  fil-kompetenza
      tal-Qrati tal-Maíistrati huma riformi baúiði fl -
      istrategija tal-Gvern biex jattakka n-numru ta‟
      kawúi pendenti fil-Qrati Maltin, li góall-ewwel
      darba din is-sena wera tnaqqis u mhux úieda fil -
      kawúi pendenti.
     It-tibdil prinðipali kien jinkludi úieda fin -numru
      ta‟ aggudikanti minn 3 sa 5 b‟kuntratt ta‟ óames


                               55
      snin u li ma jistax jiííedded.    Il-kompetenza ta‟
      dan it-Tribunal se titla‟ minn LM250 góal LM1500.


DROGA:      Prevenzjoni,   trattament,   u   ílieda   akbar   lit-
traffikanti

157   Gvern ídid Nazzjonalista żúid il-ílieda kontra d-droga
      billi jsaóóaó id-'Drugs Intelligence Unit' óalli l-
      Pulizija jkollhom iújed informazzjoni dwar il-kriminali
      mdaóólin fit-traffikar tad-droga.        Jagómel ukoll
      programm ta' protezzjoni ta' xhieda li jikxfu lit-
      traffikanti tad-droga.

     Id-Drugs Intelligence Unit íiet assorbita fis-Servizz
      tas-Sigurtà biex b'hekk ikun hemm aktar saóóa fil-ílieda
      kontra d-droga.

     Góaddiet Liíi li (a) tagóti poteri lill-Qorti biex
      tissospendi liðenzji jew permessi f‟kaú fejn ikun hemm
      akkuúi ta‟ traffikar ta‟ drogi, u (b) li tiddistingwi
      bejn „abbuú ta‟ droga‟ u „traffikar ta‟ droga‟ góal
      finijiet li tkun tista‟ tiíi definita „importazzjoni‟.
      Dan l-abbozz ta‟ Liíi íie ippreúentat quddiem il-
      Parlament.

     Fl-1998 íiet irratifikata l-Money Laundering Convention u
      fis-sena   2000    íiet   irratifikata   l-Illicit   Drug
      Trafficking by Sea.

     Dwar protezzjoni ta‟ xhieda ipproponejna il-„Witness
      Protection Programme‟ fil-White Paper ta‟ Awissu 2001.

     Permezz tal-kollaborazzjoni mas-Servizz tas-Sigurta‟ l-
      iskwadra ta‟ kontra d-droga irnexxielha tagómel numru ta‟
      tfittxijiet, qabdiet u arresti ta‟ persuni konnessi ma‟
      l-abbuú u t-traffikar tad-droga.

158   Gvern ídid Nazzjonalista júid l-offensiva billi jilqa’
      minn qabel bi programmi ta’ prevenzjoni mis-snin bikrin
      fl-iskejjel b’attenzjoni speðjali góal tfal bl-ikbar
      riskji. Jifrex ix-xogóol ta’ l-Aíenzija Sedqa u jkabbar
      il-koperazzjoni ma’ l-góaqdiet volontarji. Iúid is-
      servizzi ta’ appoíí lill-familji li jkollhom lil xi óadd
      milqut minn dan il-vizzju.

      Permezz tal-Aíenzija Sedqa tnieda proíett ta' prevenzjoni
      sekondarja biex jaæti servizzi ta' appoí lil dawk il-
      persuni li jinsabu f'riskju ta' abbuú ta' sustanzi. Dan
      il-proíett qieæed jinfirex tant li twaqqfet unit apposta
      fi ódan is-Sedqa u íew ingaííati persuni íodda æal dan
      is-servizz.




                                56
159   Gvern ídid Nazzjonalista iqawwi l-offensiva wkoll kontra
      l-vizzji tax-xorb u l-loæob. Dawn iú-úewí vizzji æandhom
      æeruq fis-soðjetà taæna aktar milli jidhru. Gvern ídid
      Nazzjonalista   joóloq    programmi   ta’   prevenzjoni,
      trattament u appoíí lill-familji milqut minn dawn il-
      vizzji.

     L-aíenzija SEDQA waqqfet servizz ídid sabiex tgóin lill-
      persuni bi problema ta‟ dipendenza fuq l-logóob. Sar
      wkoll taórií intensiv lill-impjegati kollha tal-aíenzija
      sabiex ikunu jistgóu jgóinu peruni d‟dawn it-tip ta‟
      problemi.

     Flimkien mal-aíenzija APPOÍÍ, sedqa ftehmet dwar protocol
      góas-servizzi ta‟ tfal li jgóixu ío familji bi problema
      ta‟ abbuú.

     Il- Kummissjoni Nazzjonali kontra l-Abbuú tad-Droga,
      Alkoóol   u   Dipendenzi  Oóra,   kompliet  taódem   biex
      tikkordina l-inizjattivi kollha li jittieódu mill-Gvern u
      l-NGOs f‟dan il-qasam. Din il-Kummissjoni hi maæmula minn
      nies esperti u xogóolhom hu li jaætu parir lill-Gvern
      dwar il-politika f'dan il-qasam.

     Il-Kummissjoni   nediet  studju   fuq  id-domanda   góat-
      trattament f‟dawn is-servizzi li ser jiíi ppubblikat fix-
      xhur li íejjin. Íie mniedi wkoll studju dwar il-
      prevalenza tal-abbuú ta‟ sustanzi li ser jiíi finalizzat
      fil-íimgóat li íejjin.




                        Il-milja taæna:
                        saóóa u ambjent

L-ewwel sular, li æandu wkoll importanza ewlenija, huwa s-
servizz biex jilqa‟ kontra li taqa‟ fil-mard (PREVENZJONI) u
biex iíib il-quddiem is-saóóa promozzjonali.

160   Jería’ jaæti prijorità lit-taælim dwar kif tibqa’
      b’saóótek, billi taæraf x’ l-aójar tiekol, l-aójar
      imíieba u ówejjeí oóra, li fl-aóóar mill-aóóar jiffrankaw
      lill-gvern óafna flus.

     Fit-tielet budget il-Gvern baqa‟ júid       il-vot   tad-
      Dipartiment æall-Promozzjoni tas-Saóóa.

     Id-Dipartiment irresponsabilizza lill-individwu billi
      úied l-æarfien dwar dak li jikkawúa l-mard u kif dan
      æandu jiíi evitat.

     Id-Dipartiment úamm bóala priorità l-kampanji edukattivi
      u preventivi fil-komunità kemm permezz ta‟ kuntatt dirett



                               57
      kif ukoll permezz tal-media.      Dawn il-kampanji kienu
      indirizzati l-aktar lejn l-iðken etajiet u kienu dwar:
      - tipjip
      - óxuna
      - eúerðizzju fiúiku
      - HIV/AIDS
      - dieta

     Inúammu æadd ta‟ laqæat edukattivi fl-iskejjel, kunsilli
      lokali u postijiet tax-xoæol.

     Saru diskussjonijiet ma‟ diversi korpi biex jintroduðu
      non-smoking   policy  waqt  li   núammet  f‟Malta  laqæa
      internazzjonali organizzata mill-WHO dwar “Ewropa óielsa
      mit-tipjip”.

     Taódidiet fl-iskejjel fuq ikel, relazzjonijiet fost iú-
      úæaúaæ, ix-xemx u l-kura tal-íilda.

     Kampanja informattiva dwar l-HIV/AIDS.

     Kampanja flimkien mal-Ministeru ta‟ l-Edukazzjoni dwar l-
      abbuú ta‟ l-akoóol.

     Inbeda proíett fuq il-prevenzjoni tal-kanðer ibbaúat fuq
      il-European Code Against Cancer.

     Tinæata kontinwament informazzjoni lill-pubbliku permezz
      tat-telefon u permezz ta‟ diversi pubblikazzjonijiet
      fosthom:
      - Iú-Úaæúaæ u l-Ikel
      - Tipjip Passiv
      - Kura tas-Sider
      - Il-Íenituri u t-Tipjip
      - CINDI Dietary Guidelines for Health Professionals
      - It-Tikketti ta‟ l-ikel

     Íie finalizzat l-Abbozz tal-Food Safety Act u sar l-ewwel
      qari fil-Parlament.



It-tieni sular huwa dak tal-KURA PRIMARJA fil-komunità –
jiíifieri dik li jaætik it-tabib tal-familja jew tað-ðentri
tas-saóóa   flimkien ma‟  l-ispiújara,  nurses  u  óaddiema
paramediði oóra:

161   Bil-ftehim ma’ kulóadd inwettqu riforma li b’xi mod
      iúúewweí is-servizz pubbliku u s-servizz privat.
      Dan æandu jwassal biex l-individwi u l-familji
      jkunu moqdijin óafna aójar filwaqt li t -tobba u l-
      professjonisti l-oóra jiksbu sodisfazzjon, stima u
      remunerazzjoni li jimmotivawhom æall -aqwa suððess
      fis-servizz ta’ kura primarja fil-komunità.



                               58
     Il-Gvern qieæed f‟taódidiet mat-tobba f‟dan id-
      dipartiment   li    æamlu   proposta biex   bóala
      koperattiva jaætu s-servizz mið-Ðentri tas-Saóóa.
      Dawn qeædin fi stadju avvanzat.

     Tkompla x-xoæol ta‟ manutenzjoni fið -Ðentri tas-
      Saóóa u fil-Bereí f‟xi kaúi bi sóab mal-Kunsilli
      Lokali.

     Ið-Ðentri tas-Saóóa ta‟ B‟Kara, Bormla u Mosta issa huma
      aððessibbli æall-persuni bi búonnijiet speðjali.

     Il-proíett ta‟tkabbir u refurbishment tað-Centru tas-
      Saóóa ta‟ Raóal Ídid jinsab fi stadju avvanzat.   Il-
      pjanti finali huma lesti u x-xoæol hu skedat li jibda
      f‟Ottubru 2001

     Kompliet tinfirex is-sistema ta‟         appuntamenti   bil-
      kompjuter f‟aktar Ðentri tas-Saóóa.

     Sar eúerðizzju biex il-mediðini li qabel kienu jitqassmu
      mill-Postal Medicines Department f‟Óal Luqa issa bdew
      jitqassmu mið-Ðentri tas-Saóóa .

     Hemm proposti biex il-Kunsilli Lokali jieódu rwol attiv
      f‟dak li æandu x‟jaqsam mat-tilqim kontra l-influwenza u
      tqassim ta‟ mediðini psikotropiði.

Ta min isemmi li:

     Il-pjanijiet æar-riforma radikali ta‟ kif jinæataw s-
      servizzi mid-Diviújoni tas-Saóóa naætaw imbottatura kbira
      din is-sena bit-tóabbir ta‟ strateíija æall-awtonomija ta‟
      l-isptarijiet. Beda t-twettiq ta‟ dan il-proðess.

     Fl-istess óin id-Diviújoni   tas-Saóóa    sejra   tassumi   rwol
      purament regolatorju.

     Il-Fondazzjoni æas-Servizzi Mediði li næatat l-inkarigu li
      tmexxi l-isptarijiet awtonomi óaríet úewí sejóiet biex
      jinóatar CEO fl-Isptar San Luqa u f‟Monte Carmeli.

     Twaqqaf     tim ta‟ negozjaturi inter-ministerjali biex
      jinnegozja ma‟ l-unions il-kundizzjonijiet íodda ta‟ l-
      impjegati fl-isptarijiet.

     Íiet finalizzata l-Food Safety Act li permezz taæha íiet
      aííornata l-Food and Drinking Water Act. Jonqos ftit biex
      jiíu wkoll finalizzati l-Health Care Profesions u t-Tobacco
      Control Act.     Saret konsultazzjoni wiesæa mal-Unions u
      assoðjazzjonijiet professjonali konðernati.    Hu ttamat li
      sa l-aóóar ta‟ Ottubru dan l-abbozz ikun finalizzat.




                              59
     Qed isir xoæol meótieí biex il-liíijiet dwar is-saóóa jiíu
      aííornati biex jirriflettu il-búonnijiet tal-lum. Mistenni
      li t-tfassil tal-liíijiet il-íodda jkun lest sa‟ l-aóóar
      tal-2001 jew kmieni fl-2002.

     Bóala parti mir-ristrutturar     fid-Dipartiment tas-Servizzi
      Farmaðewtiði   íew    separati     totalment   il-funzjonijiet
      regolatorji u operattivi.

     Bdiet ir-reíistrazzjoni tal-mediðini biex jiíi úgurat li
      dawn ikunu ta‟ l-oæla kwalità.




It-tielet sular hu maæmul mill-ISPTARIJIET.    Il-ósieb hawnhekk
huwa li jitwettaq pjan bil-æaqal biex          kull sptar isir
awtonomu.

162   Jería jibda b’ mod sostnut il-modernizzar ta’ l-
      isptarijiet Fl-isptarijiet  æaddej   il-proðess    ta’
      modernizzar ta’ diversi swali u l-implimentazzjoni ta’
      modi íodda ta’ tmexxija.

     Sar úvilupp ta‟ servizzi íodda flimkien ma‟ programm ta‟
      tiídid ta‟ teknoloíija fil-qasam tal-kura íenerali u
      intensiva kif ukoll fis-servizzi dijagnostiði biex b‟hekk
      ikompli jitjieb is-servizz.

     Kompla ix-xiri ta‟ apparat mediku li qieæed jiíi wúat fl-
      Isptar San Luqa imma li aktar tard se jiíi trasportat
      æall-isptar il-ídid.

     Wasal biex jiíi aííudikat it-tender li jelimina darba æal
      dejjem l-inkonvenjent tað-ðumnija íewwa l-Isptar San
      Luqa. Dan billi se tintuúa l-aktar teknoloíija avvanzata
      biex jiíi ttrattat l-iskart.

     Inæatat spinta lill-programm ta‟ kumpjuterizzazzjoni fl-
      isptarijiet.

     Tkompla programm dettaljat ta‟ reviújoni tal-óidma fid-
      Dipartimenti kollha ta‟ l-Isptar San Luqa.

     Sar xoæol sabiex íew úviluppati servizzi bóal High
      Dependency Unit u Surgical and Medical Admission Wards.

     Saret óidma biex jiíi mplimentat ir-rapport dwar servizzi
      ta‟ kura tas-sider u íie identifikat il-post æal din it-
      taqsima.

     Ser tinfetaó decanting ward sakemm swali oóra jiíu
      rraníati,   liema   rraníar   baqa‟ æaddej regolarment
      f‟diversi partijiet ta‟ l-isptar.


                               60
     Saret óidma fid-Dipartimenti kliniði sabiex jirriflettu
      il-prinðipji elenkati fil-Medical Brief ta‟ l-isptar il-
      ídid.

     Introduzzjoni ta‟ standards ta‟ kwalità u ta‟ programmi
      t‟ awditjar fid-dipartimenti kliniði.

     Íiet inawgurata website informattiva dwar l-Isptar San
      Luqa b‟informazzjoni dwar is-servizzi mæotija fl-Isptar.

     Fl-Isptar Monte    Carmeli infetóet Sala 5 ta‟ l -
      iríiel   filwaqt   li   æaddej xoæol  estensiv ta‟
      refurbishing fi     swali oóra, fl-istores u fil-
      Canteen.

     Ir-responsabilità u l-kontabilità fl-Isptar Monte
      Carmeli æaddew aktar „l isfel u bdew jitóaddmu fil -
      livell tas-sala bis-sistema hekk imsejóa “Budget
      Holders”. Kull Nursing Officer hu budget holder    u
      æalhekk responsabbli minn budget æas-sala tieæu.

     Íiet úviluppata sistema integrata ta‟ kompjuters
      fl-Isptar Monte Carmeli li fuqha se titóaddem is -
      sistema finanzjarja li biha jitmexxa l -isptar.

     Fl-Isptar Boffa æaddej ukoll programm     ta‟    xoæolijiet
      strutturali u modernizzar ta‟ swali.


Ir-raba‟ sular kellu jkun l-ISPTAR il-ĠDID

163   Jibqa’ júomm lil dan l-isptar bóala sptar íenerali akut,
      li fih, però, tiíi wkoll úviluppata l-kura speðjaliúúata
      li tissejjaó ta’ livell terzjarju.      Æandu wkoll ikun
      immexxi professjonalment, b’mod li jservi ta’ mudell
      æall-isptarijiet u l-oqsma l-oóra tas-saóóa.

     Kompla miexi b‟ ritmu kif ippjanat il-bini ta‟ l-Isptar
      il-Ídid biex jinfetaó fl-2003.

     Inæata l-kuntratt tal-“Cost Control Services”.

     Il-kumitat   mediku   wettaq  xoæol  estensiv  ta‟
      ppjanar.        Fil-proðess    kollu   kien   hemm
      konsultazzjoni sóióa ma‟ rappreúentanti ta‟ l -
      istaff ta‟ l-Isptar San Luqa.

     Saru diversi diskussjonijiet biex íew identifikati u
      fformulati l-istrateíiji u s-sistemi ta‟ IT li ser ikun
      jinótieí l-Isptar il-ídid.



                               61
     Óaríet is-sejóa æat-tender æall-istallazzjoni mekkanika u
      elettrika.

     Ix-xoæol preparatorju biex toóroí it-tender æall-apparat
      mediku qieæed fi stadju avvanzat óafna.

     Íiet ikkompilata lista ta‟ apparat mediku li tinkludi l-
      ispeðifikazzjonijiet neðessarji æal madwar 2000 item u
      íiet ifformulata strateíija æal xiri ta‟ dan l-apparat
      kif ukoll l-æamara.


Il-KWALITA tas-servizzi fil-qasam tas-saóóa titkejjel l-aktar
mill-kwalità tal-professjonisti li jipprovduhom, għallhekk il-
Gvern:

164   Jidóol fid-djalogu ma’ l-assoðjazzjonijiet tat-tobba biex
      ittejjeb il-kundizzjonijiet tax-xoæol tat-tobba mal-gvern
      u jiíi ikkunsidrat jekk dawn æandhomx jibqæu marbuta
      bóala parti mis-servizz ðivili íenerali.      Æandu jkun
      possibbli li speðjalisti jaæúlu bejn xoæol full-time fis-
      servizz pubbliku bi ólas adegwat jonkella li jaqsmu
      óinhom bejn il-pubbliku u l-privat.

     Intlaóaq ftehim mal-MAM dwar it-twaqqif ta‟ Familly
      Doctor Training Scheme fil-General Practice.

     Ikomplu t-taódidiet mar-rappreúentanti tal-MAM u l-MPO
      æat-titjib   fil-kundizzjonijiet  tat-tobba.    Intlaóaq
      ftehim mal-MAM dwar is-siæat li jaódmu t-tobba.



Il- Gvern irid ukoll jinkoraíixxi l-ISPTARIJIET PRIVATI.

165   Iqis li jneóói t-taxxa fuq l-assikurazzjoni tas-saóóa, u
      l-ólas ta’ din ix-xorta ta’ assikurazzjoni jitnaqqas mid-
      dóul taxxabli, kif ukoll parti fissa mill-ispejjeú li
      jsiru æas-saóóa.    Fil-kaú l-isptarijiet privati joffru
      servizzi speðjalizzati li ma jinæatawx fl-isptarijiet
      pubbliði l-Gvern jikkunsidra jekk æandux jibæat pazjenti
      fl-isptarijiet privati u jóallsilhom hu.

     Tneóóiet it-taxxa fuq l-assikurazzjoni tas-saóóa u tneóóa
      l-ólas ta‟ Lm1 æal kull ðertifikat tal-mard.

     Æaddej studju dwar kif tista‟ tissaóóaó il-koperazzjoni
      bejn l-isptarijiet pubbliði u dawk privati.


166   Ineóói t-taxxa fuq il-mard.     Trid titfassal politika
      íusta dwar il-mediðini biex ma jkunx hemm óela, imma
      lanqas ma’ l-morda jinæataw mediðini inferjuri biex jiíu
      ffrankati ftit flus.



                               62
     F‟Settembru 1998 tneóóiet     it-taxxa   fuq   il-mediðini   li
      mpona l-Gvern precedenti.

     Din it-taxxa    ta‟ 50c kienet imposta wkoll fuq kull
      preskrizzjoni ta‟ mediðina moætija lil dawk li qed
      jinæataw mediðina b‟xejn bóala æajnuna soðjali.   Din
      kienet tintaxxa ukoll lil min jiflaó l-anqas.

     Sar     ristrutturar     fid-Dipartiment     tas-Servizzi
      Farmaðewtiði li æandu júid l-effiðjenza u jnaqqas il-óela
      ta‟ mediðini.

167   Jiddiskuti mal-Kamra ta’ l-Ispiújara skema ídida ta’
      tqassim ta’ mediðini æal pazjenti fuq il-lista tal-Gvern
      u li fiha jieódu sehem l-ispiújara u l-ispiúeriji li digà
      jeúistu fil-komunità imxerrdin ma’ Malta u Æawdex.
      B’hekk min tassew æandu dritt æall-mediðini jkun jista’
      jeóodhom minæand l-ispiújar fil-lokalità tieæu.

     Æalkemm it-taódidiet ilhom sejrin jidher li l-qbil æadu
l-boæod.

168   Jería’ jaæti l-óajja mill-ídid lir-riforma tas-saóóa
      mentali.   F’dan il-qasam jeótieí l-iúvilupp tal-kura li
      ma   tinæatax   bl-aójar  mod   fl-isptarijiet  jew  fl-
      istituzzjonijiet, imma f’imkejjen qrib il-familja taæhom
      u fil-lokalità li ilhom jafuha æomorhom

     Kumitat   maæmul  mill-Management  ta‟   l-Isptar   Monte
      Carmeli,   il-Kummissjoni   dwar  is-Saóóa    Mentali   u
      organizzazzjonijiet mhux governattivi b‟kollaborazzjoni
      mad-Dipartiment tas-Sigurtà Soðjali fassal u ppreúenta
      pjan strateíiku fuq firxa ta‟ æaxar snin æal servizzi
      fil-komunità æall-pazjenti b‟mard mentali u l-familji
      taæhom. Óarget is-sejóa æal Manager biex imexxi dan is-
      servizz

     Æaddejjin taódidiet mal-ETC biex jiíu identifikati
      proíetti li jkunu jistæu jsiru mill-klijenti residenti
      fl-isptar Monte Carmeli.

     Qed tissaóóaó it-tmexxija ta‟ l-Isptar Monte Carmeli biex
      toæla l-kwalità tal-kura.

169   Iwettaq riforma radikali fid-Dipartiment tas-Saóóa bl-
      iskop li jkun hemm id-deðentralizzazzjoni meótieía tas-
      servizzi tas-saóóa u biex id-Dipartiment iwettaq b’mod
      effettiv rwol ta’ ippjanar, awditjar u monitoring tas-
      servizzi.

      Æaddejja óidma intensiva biex tinbidel l-istruttura tad-
      Diviújoni tas-Saóóa fir-rwol ídid taæha ta‟ regolatur
      tas-servizzi ta‟ kura.



                               63
170       Jaæmel taqsima ídida ta’ kura æaú-úæaúaæ li tieóu ósieb
          problemi li jolqtu lilhom bóall-ikel, mard trasmess
          sesswalment, stress psikoloíiku fi úmien l-eúamijiet u l-
          æaúla tal-karriera, minbarra d-droga u x-xorb.

          Se jiíi preúentat dokument fuq dan is-suííett quddiem il-
          Kabinett fil-futur qrib.


Ta‟ min isemmi wkoll, æalkemm ma‟ jaqæu taót l-ebda punt mill-
programm elettorali li:

         íie pubblikat il-Hit Report mill-European Observatory on
          Health Care System fejn fost l-oórajn íiet imfaóóra s-
          sistema tas-Saóóa íewwa pajjiúna æall-kwalità tas-servizz u
          l-ekwità.

         twaqqaf kumitat inter-Ministerjali biex ifassal pjan li
          jiúgura s-sostenibilità u l-iúvilupp tas-sistema tas-saóóa
          f‟pajjiúna.

         qed issir reviújoni tal-leíislazzjoni li tirregola s-settur
          tas-saóóa (M.K.P.O.) bil-ósieb li din tkun tirrifletti
          aójar il-búonnijiet fiú-úminijiet tal-lum æal dawk kollha
          li jaódmu f‟dan is-settur.

         inbeda proðess ta‟ reíistrar ta‟ mediðini.

171       Tagóti attenzjoni lit-tniííiú ta’ l-arja    li qed iseóó
          mill-karrozzi   u  jinkoraíixxi  r-riðerka   góal   mezzi
          prattiði ta’ trasport nodfa u b’inqas periklu góas-saóóa

         Minn Settembru 2000, il-Korporazzjoni Enemalta bdiet
          timporta diesel b‟60 fil-mija inqas kubrit. Minn Ottubru
          2000 l-istess Korporazzjoni bdiet timporta petrol bi 62.5
          fil-mija inqas ðomb.

         B‟effett mill-1 ta‟ Jannar 2001, bóala miúura tal-Budget,
          it-taxxa ta‟ reíistrazzjoni ta‟ karrozzi li jaódmu bil-
          batterija, tnaqqset góal 16.5 fil-mija mir-rata normali
          ta‟ bejn 50 fil-mija u 75 fil-mija. It-taxxa ta‟
          reíistrazzjoni fuq muturi li jaódmu bil-batterija, li
          kienet bejn 28 fil-mija u 42 fil-mija, tnaqqset ghal 6.5
          fil-mija.

172 Jinkoraíixxi anke b’eúenzjonijiet mit-taxxi u sussidji, l-
    uzu ta’ eneríija solari. Illum jeúistu sistemi li bihom
    l-eneríija íenerata mix-xemx fl-aqwa tagóha aktar mill-
    búonnijiet dak il-óin   tad-djar fejn ikunu íew istallati
    s- sistemi, tiíi trasferita fil-grid ta’ l- Enemalta bi
    tnaqqis ekwivalenti tal- konsum li jkun         irreíistra
    f’óinijiet oóra l-arloíí f’din id-dar. Dawn huma l-metodi



                                   64
      tassew moderni ta’ kif tnaqqas l-ispejjeú góall-Gvern ta’
      l-elettriku, filwaqt li jinúamm aktar nadif l-ambjent.

      Fl-aóóar Budget, u b‟effett mill-1 ta‟ Jannar 2001, il-VAT
      fuq apparat ta‟ energija alternattiva, bóal solar heaters
      u solar panels tnaqqset minn 15 fil-mija góal 5 fil-mija.



M‟hemmx dubju li l-iskop li għalih nħolqot l- L-
AWTORITA` TA‟ L-IPPJANAR kien mill-isbaħ u li l-Awtorita
hija meħtieġa.    Imma fid-dawl ta‟ l-esperjenza il-
Gvern :

173   Jara li ssir reviújoni sóióa ta' l-istrutturi li ngóatat
      u tal-operat tagóha.      Góad hemm burokrazija úejda li
      jeótieí tinúabar.     Góad hemm dewmien mhux íustifikat;
      per   eúempju,    applikazzjonijiet   góall-bini   f'úoni
      fabbrikabbli góandhom jiíu approvati fi úmien qasir u
      fiss.

     L-emendi æall-Att dwar l-Ippjanar ta‟ l-Iúvilupp æaddew
      mill-Istadju ta‟ Kumitat tal-Parlament.  Issa jmiss li
      jæaddu mit-Tielet Qari.

     In-numru ta‟ applikazzjonijiet pendenti bejn Marzu u
      Lulju kien kif íej: Marzu (3406), April (3585), Mejju
      (3505), Íunju (3389), Lulju (3299). Bil-liíi l-ídida se
      jkun hemm iktar minn Kummissjoni waóda æall-Kontroll ta‟
      l-Iúvilupp.   Dan se jæin biex, minbarra li jonqos in-
      numru ta‟ applikazzjonijiet pendenti, il-proðess ta‟
      rikonsiderazzjoni   ta‟   applikazzjonijiet    li   jkunu
      rifjutati mill-Awtorita` jitóaffef.   Bóalissa it-talbiet
      æal rikonsiderazzjoni qed idumu madwar disa‟ xhur biex
      jiíu deðiúi.

     F‟Lulju l-Awtorita` appuntat operations manager li            se
      jkun   responsabbli  biex   jara  li   l-proðess ta‟          l-
      applikazzjonijiet ikun wieóed effiðjenti.

     Strutturi fl-Armier    li        nbnew   qabel   l-1992   tneóóew
      f‟faúijiet.

     Saret bidla radikali fil-website ta‟ l-Awtorità flimkien
      ma‟ l-informazzjoni u s-servizzi li jinæataw permezz
      taæha. Il-website taæti faðilità biex issir riðerka dwar
      ir-rapporti ta‟ kull applikazzjoni mill-1993 sal-lum u
      diversi servizzi on-line oóra.

     Twaqqaf   major   projects    team   bóala   parti    mir-
      ristrutturazzjoni   ta‟    l-Awtorità.      Dan    it-team
      jipproðessa applikazzjonijiet li jiíu minn applikanti æal
      úviluppi kbar, minn kunsilli lokali u mill-aíenziji u
      dipartimenti tal-Gvern.   Dan il-pass æandu jwassal biex



                                  65
      case officers ikunu jistæu jipproðessaw applikazzjonijiet
      hekk imsejóa úæar f‟inqas úmien peress illi dawn ma
      jinúammux minn applikazzjonijiet kbar.    Min-naóa l-oóra
      applikazzjonijiet kbar u applikazzjonijiet mill-kunsilli
      lokali u l-Gvern tkun tista‟ tinæatalhom l-attenzjoni li
      tixirqilhom.

     Seóóet deðentralizzazzjoni ta‟ ðerti funzjonijiet    tal-
      kontroll ta‟ l-iúvilupp minn Malta æal Æawdex.

     Is-sezzjonijiet fl-Awtorità li æandhom il-funzjonijiet
      tal-proðessar ta‟ applikazzjonijiet u l-infurzar tal-liíi
      inæaqdu flimkien. Dan æandu jwassal biex ikun hemm iktar
      ko-ordinazzjoni bejn dawn iú-úewí funzjonijiet.

     L-Awtorità óejjiet audit tar-riúorsi umani taæha li æandu
      jæin biex l-Awtorità tkun tista‟ torganizza aójar l-
      impjegati taæha.

     Saru testijiet ta‟ blasting bóala parti mill-ipproðessar
      ta‟ applikazzjoni æal estensjoni ta‟ barriera f‟Wied
      Æomor.   Din kienet l-ewwel darba li saru testijiet ta‟
      din ix-xorta, fil-preúenza tar-residenti, biex ikun
      eúaminat l-effett ta‟ splussivi fuq bini residenzjali.
      Ir-riúultat tat-testijiet kien li jista‟ jsir blasting
      minæajr   dannu   sakemm  ðerti  kundizzjonijiet   ikunu
      osservati.

BDIL TA‟ POLICIES
     Íiet pubblikata d-Development Notification Order, il-
      policy   li   tirregola    l-iúvilupp  li   ma   jeótieíx
      applikazzjoni sóióa.    Il-policy íiet fis-seóó fl-1 ta‟
      Íunju 2001 wara li saret preúentazzjoni lill-periti.
      Madwar    20%    tal-periti    kollha   attendew    æall-
      preúentazzjoni. Il-benefiððju ta‟ din il-policy huwa li
      minbarra li údiedet il-lista ta‟ úviluppi li ma hemmx
      búonn permess æalihom, uóud minn dawn l-iúviluppi se
      jibbenefikaw minn ólas inqas peress illi issa jkunu
      jinótieíu biss notifikazzjoni.

     Twaqqaf   Steering  Committee   biex   jifformula  policy
      nazzjonali dwar l-akwakultura.   Din il-policy æandha l-
      iskop li tipprovdi direzzjoni æall-iúvilupp sostenibbli
      ta‟ din l-industrija u biex tiggwida lill-aíenziji kollha
      tal-Gvern li huma involuti fl-akwakultura.

     Twaqqaf grupp ta‟ persuni maæmul minn membri tal-major
      projects team ta‟ l-Awtorità u rappreúentanti tal-Kamra
      tal-Periti biex ióejju emendi æall-policy li tirregola l-
      compliance certificates (li jiððertifikaw li úvilupp huwa
      skond   il-permess),  varjazzjonijiet   úæar   mill-pjanti
      approvati, u l-Policy and Design Guidance 2000.




                               66
     Qed titóejja policy dwar l-Offroading biex din il-
      prattika tkun tista‟ tiíi eúerðitata bl-inqas dannu
      ambjentali.

     L-Environmental Impact Assessment Regulations se jkunu
      ppubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern fit-tieni íimæa ta‟
      Settembru 2001.

     L-Awtorità approvat il-Commuted Parking Payment Scheme
      æall-Óamrun u r-Rabat (Æawdex). Din l-iskema tindika ú-
      úona li fiha úviluppatur, minflok jipprovdi parkeíí fis-
      sit ta‟ l-iúvilupp, jista‟ jipprovdi somma ta‟ flus bóala
      kontribut æal bini ta‟ car park fl-inóawi.     L-Awtorità
      óaríet sejóa æall-expression of interest minn sidien ta‟
      art f‟Marsaskala li huma interessati li jiúviluppaw car
      park

     Qed isir studju li jistabbilixxi t-traffiku li jiíi
      íenerat minn uúi differenti ta‟ l-art.    L-informazzjoni
      li níabret u li issa qed tiíi analizzata tkun tista‟
      tintuúa minn min ikun se jaæmel studji dwar l-impatt tat-
      traffiku æal proposti ta‟ úvilupp.

     It-TRIPS Transport Model issa jista‟ jintuúa minn
      úviluppaturi li jkunu jridu jaæmlu Studju dwar l-Impatt
      fuq it-Traffiku. Permezz ta‟ l-uúu ta‟ dan il-mudell, se
      jkun   inqas   possibli   li  studju    li  jissottometti
      úviluppatur ma jkunx aððettabbli.    Saru diversi testing
      scenarios b‟dan il-mudell fosthom ir-ring road tal-Mosta.
      Dan l-eúerðizzju stabbilixxa l-effetti ta‟ proposti ta‟
      bini ta‟ toroq.



INIZZJATTIVI OÓRA
     L-Awtorità flimkien mad-Dipartiment ta‟ l-Artijiet qed
      tidentifika art li tkun tajba æal caravan sites. L-iskop
      huwa li fis-sajf 2002, dawn l-artijiet ikunu jistæu
      jilqæu fihom il-caravans.

     Il-Ministeru kkummissjona rapport dwar inðentivi fiskali
      li jistæu jiíu adottati biex jinkoraííixxu sidien ta‟ art
      li hija allokata æal úvilupp industrijali biex jitfæu din
      l-art fis-suq. 50% ta‟ din l-art f‟Malta u 87% f‟Æawdex
      æadhom mhumiex úviluppati.   Dan ir-rapport issa se jiíi
      diskuss mal-Ministeru æas-Servizzi Ekonomiði.

     Tóejja rapport preliminari dwar l-operaturi ta‟ stutturi
      ta‟ l-aluminju.


174   Jara li ssir reviújoni tal-Pjan ta' Struttura skond il-
      Liíi u l-pjanijiet lokali jitlestew fl-iqsar zmien
      teknikament possibbli.   Dan l-eúerðizzju góandu jservi



                               67
      sabiex úoni imdawra sew bl-iúvilupp, partikolarment meta
      l-art mhix tajba góall-biedja, ikunu kkonsidrati góall-
      iúvilupp. Hemm úoni ta' artijiet li tóallew barra mill-
      Iskemi Temporanji góall-Bini tal-1990 u li jistgóu
      b'reviújoni tal-konfini jidólu ma' l-arja ta' l-Iúvilupp.
      Dan jista' jgħin biex jittaffew il-prezzijiet ta' l-art.



PJANI LOKALI
     Pjan   Lokali   tal-Port   il-Kbir:  L-Awtorità   æamlet
      eúerðizzju ta‟ konsultazzjoni pubblika dwar parti mill-
      Kalkara li hija fl-iskema ta‟ l-iúvilupp.   L-eúercizzju
      ta‟ ppjanar ta‟ din il-parti tal-Kalkara huwa intiú biex
      jipprovdi perspettiva integrata ta‟ l-iúvilupp li æandu
      jsir biex ikunu rispettati l-karatteristiði taú-úona.
      Din il-proposta saret fil-qafas tal-proposta tal-pjan li
      tneóói 10,000 metru kwadru ta‟ art mill-iskema ta‟ l-
      iúvilupp biex il-Wied ikun protett. Wara li tkun
      approvata mill-Awtorita` din il-proposta tæaddi æall-
      approvazzjoni tal-Gvern.

     Il-Pjan Lokali tal-Portijiet tat-Tramuntana (Sliema, San
      Íiljan, Pembroke, Pieta`, Msida, Ta‟ Xbiex, Madliena,
      Swieqi, Paceville) qed ikun emendat mill-Awtorita` wara
      li saret il-konsultazzjoni pubblika.
     Pjan Lokali æall-Majjistral: Dan il-Pjan óareí æall-
      konsultazzjoni pubblika f‟Lulju u jkopri l-lokalitajiet
      li íejjin: Mdina, Rabat, Mellieóa, San Pawl il-Baóar,
      Míarr,   Úebbieæ,   Dingli,  Naxxar   (t‟Alla   u  Ommu),
      Burmarrad, Ínejna, Æajn Tuffieæa, Mtarfa, Baórija,
      Buskett, Wied iú-Úurrieq u ú-úona rurali taú-Úebbuí,
      Siííiewi, Qrendi u Úurrieq.    Il-konsultazzjoni pubblika
      taælaq fil-31 t‟ Awissu. Sar Strategic Environmental
      Assessment (SEA) fuq il-policies tal-Pjan li jirrigwardaw
      il-kosta.    Dan kien l-ewwel SEA li sar f‟Malta wara
      taórií li sar lil uffiðjali tal-Awtorita` minn konsulent
      tal-United Nations Environmental Programme.    Il-proíett
      ta‟ l-SEA kien sponsorjat mill-Coastal Action Management
      Plan (CAMP) tan-Nazzjonijiet Uniti. Ix-xoæol fuq il-Pjan
      Lokali æal Æawdex æaddej u l-Pjan se joóroí æall-
      konsultazzjoni pubblika f‟Novembru.

     Ix-xoæol fuq il-Pjan æað-Ðentru ta‟ Malta æaddej u l-Pjan
      se joórog æall-konsultazzjoni pubblika f‟Diðembru.

     Ix-xoæol fuq il-Pjan æan-Nofsinhar ta‟ Malta æaddej u
      mistenni li joóroí æall-konsultazzjoni pubblika kmieni s-
      sena d-dieóla.

     Il-Pjan Lokali ta‟ Marsaxlokk li kien approvat fl-1995
      æandu xi partijiet minnu li biex jiíu fis-seóó iridu



                               68
      jkunu approvati mill-Parlament.      Dan isir meta fil-
      Parlament jiíu preúentati dawk il-partijiet ta‟ pjani
      lokali oóra li jeótieíu approvazzjoni Parlamentari.

     Waste Management Subject Plan: Dan il-Pjan sarulu xi
      emendi, wara talba mid-Dipartiment æall-Protezzjoni ta‟
      l-Ambjent, biex jaæti gwida dwar tfieæ ta‟ terrapien fil-
      baóar.   Dan il-Pjan se jissemma Space for Waste: The
      Land-use Subject Plan for Waste Management biex ma jkunx
      konfuú mal-Waste Management Strategy tal-Ministeru ta‟ l-
      Ambjent.
     Crown Works/Horn Works Action Plan kien approvat mill-
      Kabinett.    Twaqqaf kumitat biex tkun implimentata l-
      proposta tal-park-and-ride.


PJAN TA‟ STRUTTURA

     L-Awtorita`   approvat   u   óaríet    æall-konsultazzjoni
      pubblika il-Pjan æall-Íebla Maltija (Minerals Subject
      Plan). Il-Pjan jipprovdi struttura komprensiva li taóseb
      æall-provvista tal-íebla fil-futur u tikkontrolla l-
      impatt ta‟ l-estrazzjoni fuq l-ambjent.

     Biex ikunu studjati aójar ix-xejriet tat-traffiku fil-
      pajjiú kompliet tiníabar informazzjoni minn traffic
      counters awtomatiði li kienu stallati b‟mod permanenti s-
      sena l-oóra.   Fi Triq Aldo Moro twaóóal traffic counter
      li jeúamina t-tip ta‟ vetturi li jæaddu minn din it-triq.
      L-informazzjoni li qed tiníabar qed tintuúa æar-reviújoni
      tal-Pjan ta‟ Struttura, it-tfassil tal-Pjani Lokali u
      anke l-ipproðessar ta‟ ðerti applikazzjonijiet ta‟
      úvilupp.

     Tfasslet database ta‟ djar li íew approvati mill-
      Awtorita` matul is-sena 2000.   Din l-informazzjoni hija
      klassfikata skond it-tip ta‟ dar u skond il-konfini ta‟
      kunsilli lokali u pjani lokali.

     Tóejja rapport li juri x-xejriet fil-prezzijiet ta‟
      proprjeta` kummerðjali u residenzjali bejn l-1996 u l-
      1999.

     Saru surveys tal-floorspace ta‟ bini li jintuúa æal skop
      industrijali, bóala warehousing u uffiððji.      Dan sar
      bóala parti mit-tfassil tal-Employment Topic Paper li
      tkopri fiha l-Industry Subject Study u l-Micro-Enterprise
      Study.

     Sar xoæol mill-Awtorita` dwar surveying u analiúi tal-
      Urban Capacity æal 34 kunsill lokal. Dan l-istudju
      jindika l-potenzjal ta‟ úvilupp ta‟ djar fl-areas diía`




                               69
    úviluppati.   Din l-informazzjoni se tintuúa æat-tfassil
    tal-Pjan ta‟ Struttura.

   Kompla x-xoæol mill-Awtorita` dwar il-Housing Topic
    Paper.   Sar survey u analiúi ta‟ kampjun madwar il-
    Gúejjer Maltin ta‟ bini li tlesta jew fi stadju ta‟
    kostruzzjoni paragunat ma‟ permessi li óaríu æall-istess
    bini.

   Tlestiet it-topic paper dwar id-demografija li hija
    importanti æat-tfassil tal-Pjan ta‟ Struttura. L-æan ta‟
    din it-topic paper kien li taæmel stima tat-tkabbir tal-
    popolazzjoni   u   tan-numru  tal-households.      Din l-
    informazzjoni    tintuúa   æat-tfassil   tal-policies  li
    jirrigwardaw in-numru ta‟ abitazzjonijiet li hemm búonn,
    faðilitajiet komunitarji, servizzi ta‟ infrastruttura,
    immaniííjar tat-traffiku, ótiíijiet ta‟ rikreazzjoni u l-
    kwalita` ta‟ l-ambjent.    Din it-topic paper issa toóroí
    æall-konsultazzjoni pubblika.

   L-Awtorita` fasslet Strateíija Integrata tat-Trasport li
    ntbaætet lill-Ministeru tat-Trasport æall-konsiderazzjoni
    tieæu.

   Il-Leisure and Recreation topic paper qed titfassal wara
    li tlestew is-surveys dwar l-iskejjel, akkomodazzjoni,
    attrazzjonijiet æall-viúitaturi, u gyms/fitness centres.

   It-topic    paper   dwar    il-Faðilitajiet Soðjali   u
    Kommunitarji qed titfassal wara li saret analiúi ta‟
    survey tal-faðilitajiet li jinsabu fil-Kunsilli Lokali.
    Il-parti tat-topic paper li tittratta l-Edukazzjoni, l-
    Anzjani u l-Persuni b‟Diúabilità tlestiet.

   Ir-Rural Topic Paper hija fl-istadju finali wara li
    nbniet database ta‟ kull permess li óareí fl-areas
    rurali. It-topic paper tintuúa æat-tfassil tal-Pjan ta‟
    Struttura.

   It-topic paper dwar il-kosta qed titfassal wara li sar
    studju dwar ix-xejriet ta‟ úvilupp mal-kosta u sar survey
    tal-bidliet fil-livell tal-baóar.    It-topic paper tæin
    fit-tfassil tal-Pjan ta‟ Struttura.



   DEVELOPMENT BRIEFS

   Disinn preliminari tal-junction bejn it-Triq ta’ St
    Andrews u Normandy Road taæti indikazzjoni ðara tat-
    titjib li hemm búonn isir f’din iú-úona. Id-development
    brief æall-World Trade Centre ikun ippreparat wara li l-
    Awtorita` ikollha struzzjonijiet mill-Ministeru æas-




                             70
      Servizzi Ekonomiði dwar it-tip ta’ development brief li
      æandu jitóejja.

     L-Awtorita` approvat æall-konsultazzjoni pubblika l-Qawra
      Coast Development Brief.      Dan il-brief tóejja mill-
      Awtorita` u l-Ministeru tat-Turiúmu.     Il-konsultazzjoni
      pubblika æandha tibda fil-bidu ta’ Settembru 2001.

     L-Awtorita`   approvat   it-Ta’   Qali   Crafts   Village
      Development   Brief  wara   li  saret   il-konsultazzjoni
      pubblika. Dan il-qasam ikopri 143 nissen huts, mifruxin
      fuq úewí úoni, li kienu jintuúaw mis-Servizzi Ingliúi.
      Dan id-development brief issa íie æall-approvazzjoni tal-
      Gvern.

     L-Awtorita`    approvat    æall-konsultazzjoni    pubblika
      development brief ta’ park kummerðjali fuq medda ta’
      100,000 metru kwadru f’Óal Luqa.         Il-konsultazzjoni
      pubblika se tibda f’nofs Settembru 2001.


175   Jadatta æaú-úminijiet ta’ llum il-liíijiet sanitarji li
      jirrigwardaw il-bini li joqoædu fih in-nies kif ukoll
      jipprovdi æall-possibilta` ta’ modifiki fil-pjanijiet
      imfassla æal ðerti úoni sabiex ikunu jistæu jiíu
      preservati   elementi    karatteristiði   ta’   l-ambjent
      tradizzjonali Malti.   Infatti, il-karattru arkitettoniku
      vernakolari Malti huwa tassew ta’ min li núommuh æax jæin
      fl-iúvilupp ta’ stil ta’ óajja li tæoúú is-solidarjeta`
      bóala valur, anki waqt li lesta biex tilqa’ feróana l-
      isfidi tal-óajja fil-millenju l-ídid.

     L-Awtorita` flimkien mal-Valletta Floriana Rehabilitation
      Project (VFRP) nediet l-iskema ta‟ restawr tal-galleriji
      ta‟ l-injam fil-Belt u Floriana.   Intæaúlu 75 (48 mill-
      Belt u 27 mill-Floriana) minn 93 applikant. L-Awtorita`
      ikkontribwiet Lm31,906 filwaqt li VFRP ikkontribwiet
      Lm10,000.   Bl-eððezzjoni tal-Kunvent tal-Franíiskani u
      YMCA, kull applikazzjoni se jkollha gallerija waóda li se
      tiíi rrestawrata.

     L-Awtorita` óaríet ordni æall-konservazzjoni fuq il-
      Buskett. Tfassal program ta‟ konservazzjoni u restawr li
      æandu bóala baúi l-prinðipju ta‟ uúu mill-ídid tal-assi
      kulturali.

     Twaqqaf Steering Committee biex jikkoordina t-tfassil ta‟
      management plan æad-Dwejra, Æawdex.        Il-pjan æandu
      jipprovdi æal aððess aójar æaú-úona, heritage trails u
      aððess æall-æaddasa.

     Il-Kabinett approva proposta u l-finanzjament ta‟ tóawwil
      ta‟ madwar 9,000 siíra.      Il-proíett identifika óames
      meded ta‟ art údingata li s-sid taæha huwa l-Gvern. Dawn



                               71
      is-siti   huma    Xrobb   l-Æaíin,      Mtaóleb,   Pembroke,
      Salina/Kennedy Grove u Delimara.

     L-Awtorita` óaríet Conservation Order and Management Plan
      æall-Imdina li jinkludi gwida æall-interventi li æandhom
      isiru fuq il-bini skond il-valur tal-bini.    L-Awtorita`
      ppubblikat dan il-pjan fuq CD bil-kollaborazzjoni tal-
      Kunsill Lokali ta‟ l-Imdina, il-Kumitat Riabilitazzjoni
      tal-Imdina u r-Restoration Unit fil-Ministeru ta‟ l-
      Ambjent.

     L-Awtorita` óaríet l-ewwel ordni æall-konservazzjoni fuq
      proprjeta` privata, il-bini ta‟ l-Alhambra f‟Ta‟ Sliema.

     L-Awtorita`     skedat     il-Victoria     Lines,     il-
      Fortifikazzjonijiet tal-Port il-Kbir, l-Imdina, Pieta` u
      ð-Ðittadella (Æawdex). Dan sar bil-parteðipazzjoni tar-
      Restoration Unit tal-Ministeru ta‟ l-Ambjent, il-Kunsilli
      Lokali rispettivi, id-Dipartiment tal-Muúewijiet, id-
      Dipartiment    ta‟    l-Artijiet   u    l-Kumitat    æar-
      Riabilitazzjoni ta‟ l-Imdina.

     L-Awtorita` stabbilit l-areas tal-Konservazzjoni Urbana
      ta‟ Óal Qormi, Naxxar u Pieta` wara konsultazzjoni li
      saret mal-kunsilli lokali rispettivi.



                       Óadd ma jibqa’ lura:
                        il-politika soðjali

Il-FAMILJA għandha tkun il-pern li madwaru ddur il-politika
soċjali tal-Gvern.

Ghallhekk il-Gvern :

176   Jissoda l-óarsien bil-liíi biex ma ssirx diskriminazzjoni
      kontra n-nisa fl-impjiegi.

     Twaqqaf working group biex jaódem fuq liíi ídida dwar il-
      'Gender Equality'. L-abbozz ta‟ liíi bóalissa qed jiíi
      evalwat.

     Espert mill-United Nations Development Programme ser
      jiníieb Malta biex jaæti pariri fuq l-iúvilupp ta' din
      il-Liíi.

177   Idaóóal proðeduri effettivi kontra s-‘sexual harassment’.


     Tnieda u qed jitqwettaq studju xjentifiku dwar           il-
      prevalenza tal-fastidju sesswali fil-gúejjer Maltin.




                                72
       Ir-riúultati ta' dan l-istudju ser jifformaw il-baúi tad-
        deðiújonijet li jridu jittieódu sabiex tiíi formulata
        politika li tóares kontra l-fastidju sesswali.

178     Jiúgura preúenza akbar tan-nisa fil-livelli tat-tmexxija.


       Saret emfasi fuq il-Ministri kollha tal-Gvern sabiex
        jiúguraw parteðipazzjoni akbar ta' nisa fil-bordijiet u
        fil-poúizzjonijiet ta' tmexxija.

       Espert barrani giet Malta permezz tal-Commonwealth Fund
        for Technical Co-operataion sabiex tæin fil-óolqien ta'
        strateíija li permezz taæha jiúdiedu n-nisa fil-livelli
        ta'   tmexxija.   Din  l-istrategija   giet imfassla  u
        ppreúentata lill-Kap tas-Servizz Pubbliku

       Sar wkoll, permezz ta‟ numru ta‟ sessjonijiet, taórií
        fil-„gender   mainstreaming‟   lill-kapijiet   tas-Servizz
        Pubbliku u lill-Gender Focal Points. L-espert, permezz
        tal-Commonwealth Fund, góandha tería tigi aktar tard din
        is-sena sabiex twettaq it-tieni faúi tal-proíett.

       Is-servizz pubbliku qed ikompli jiffaðilità l-preúenza
        ta‟ nisa fil-livelli ta‟ tmexxija permezz ta‟ regoli
        íodda li permezz tagóhom nisa fuq leave ta‟ maternità,
        career jew responsibility breaks, ser jibqgóu bi dritt li
        jieódu promozzjonijiet fi gradi tas-Servizz Pubbliku waqt
        il-perjodu ta‟ leave.

o       Iúid opportunitajiet æat-taórií f’teknoloíiji    moderni,
        biex aktar nisa javvanzaw fil-professjonijiet    ibbaúati
        fuq ix-xjenza, bóall-iníinerija.

        L-ETC flimkien mal- MITTS nidiet kors ta' taórií fl-uúu
        tat-teknoloíija ta‟ l-informatika, filwaqt li pprovidet
        skema ta‟ litteriúmu fit-teknoloíija permezz tal-IT for
        You Campaign


180-185

        Qiegóda wkoll isseóó bidla oóra kbira, b’konsegwenzi kbar
        góall-familja, fid-dinja tax-xogóol. Aktar ma tinxtered
        ir-rivoluzzjoni elettronika u aktar ma x-xogóol jibda
        jsir bil-kompjuters u bir-robots minflok bil-magni ta’
        dari, aktar qed isir possibbli li x-xogóol jería’ jibda
        jkun ibbaúat id-dar u fuq is-sies ta’ l-organizzazzjoni
        familjari.


        Il-Gvern iíedded il-wegóda li jiíu kunsidrati dawn is-
        sistemi:




                                 73
     Il-Kummissjoni góall-Familja íiet imwaqqafa u qed tóejji
      t-triq góat-twettiq tal-miúuri li jissemmew fil-Programm
      Elettorali tal-Gvern.

     Intant bdew jitóaddmu minn issa xi wóud mill-proposti li
      saru. Fost dawn wieóed isemmi xogóol li qed tagómel il-
      Korporazzjoni   góax-Xogóol     u   Taórií   biex    iúúid
      opportunitajiet ta‟ xogóol mid-dar (tele-work). Dan
      jippermetti lil dawk li ma jistgóux jagómlu xogóolhom
      barra    minn   darhom    biex    jibqgóu   ma    jitilfux
      opportunitajiet   t‟impjieg    li  t-teknoloíija   moderna
      tippermetti.

     Il-Ministeru tas-Saóóa qiegóed jimpjega numru t‟individwi
      fuq kuntratti definiti fejn ikun hemm búonn ta‟ servizzi
      speðjalizzati. Dawn kienu mpjegati fl-oqsma paramediði,
      mediði u nfermiera.

     Il-ftehim kollettiv góall-impjegati tal-Gvern jaóseb
      ukoll góall-possibilita li mpjegati jieqfu góal xi úmien
      mingóajr ólas (career break jew responsibility leave)
      minóabba l-búonnijiet tal-familji tagóhom.

     Inbidlet il-liíi biex l-æajnuna soðjali li tinæata lin-
      nisa xebbiet jew romol li jieódu ósieb weóidhom, full-
      time¸ ta‟ qraba b‟mard gravi, li joqoædu fl-istess dar,
      íiet issa estiúa wkoll æall-iríiel íuvintur jew romol.

     Bóala parti mill-Empowerment Programme, il-Korporazzjoni
      tax-Xogóol u Taórií toffri l-possibiltà lil nisa li jkunu
      góamlu dan il-programm sabiex ikunu jistgóu jaódmu mal-
      Korporazzjoni xi íranet matul il-íimgóa, filwaqt li
      tipprova tóajjarhom góall-aktar korsijiet ta‟ taórií li
      toffri il-Korporazzjoni stess.

     Il-Korporazzjoni góax-Xogóol u t-Taórií, (l-ETC) waqqfet
      programm edukattiv u ta‟ taórií æal dawk in-nisa li
      jixtiequ jeríæu jibdew jaódmu. Dan joóloq opportunitajiet
      íodda lil dawk in-nisa li minóabba l-familji tagóhom
      ikunu telqu d-dinja tax-xogóol góal úmien twil u li
      góalhekk ikunu jeótieíu t-taórií mill-ídid qabel jeríæu
      jibdew jaódmu.

     L-ETC qed ukoll tóejji programmi speðjali ta‟ taórií
      immirati æall-persuni li jkunu jridu jeríæu jibdew jaódmu
      wara li jkunu rabbew lil uliedhom.



Il-óajja tal-FAMILJA llum teótieí tóejjija aktar milli l-
íenituri, li jibqæu dejjem l-aójar nies biex jæaddu l-valuri
dejjiema lil uliedhom, kapaði jaætuhom, minóabba t-tibdil
mæaííel tal-kundizzjonijiet tal-óajja.




                               74
Għallhekk il-Gvern:

186-187
     Iżid l-għajnuna lill-Moviment ta’ Kana u lil oħrajn bil-
     kapaċita li jagħtu preparazzjoni kemm jista’ jkun
     rispettuza tal-valuri u tar-rieda ħielsa ta’ dak li jkunu
     qed jitħewwew biex jiffurmaw familja ġdida.


      Żdied b'mod sostanzjali l-appoġġ finanzjarju li l-
      Ministeru jagħti lill-Moviment ta' Kana. Barra minn dan,
      ġiet sekondata persuna mis-Servizz Pubbliku sabiex tagħti
      s-servizzi tagħha mal-Moviment ta' Kana.

Il-Gvern irid ukoll jipprovdi aktar għajnuna lill-familji li
jsibu ruħħom fid-diffikultajiet, fost ħwejjeġ oħra, billi
jipprovdi :

187   Kenn mill-vjolenza æan-nisa li jíarrbuha.

     Íie ikkummissjonat u tlesta rapport konsultattiv dwar is-
      servizzi residenzjali æal nisa u tfal vittmi ta' vjolenza
      domestika. Fuq ir-rakkomandazzjonijiet ta' dan ir-rapport
      twaqqaf 'emergency shelter' ídid li qed jilqa‟ fih vittmi
      ta‟ vjolenza domestika. Ntlaóaq ftehim mal-Knisja sabiex
      jitwaqqaf 'second stage shelter'.

     Kompla x-xogóol fuq il-liíi ídida dwar il-vjolenza
      domestika. Dan beósiebu jiíu konness mal-liíi l-ídida
      dwar it-twaqqif tal-Qorti góall-Familja.

     Beda wkoll servizz æall-iríiel li jkunu abbuúaw mill-
      partner taæhom, sabiex huma wkoll jinæataw it-trattament
      æall-imíieba taæhom.

188   Óarsien æat-tfal milli jiíu abbuúati.

     Issaóóet it-Taqsima æall-Protezzjoni tat-Tfal fl-agenzija
      APPOGG.

     Tóejja abbozz ta' liíi ídid dwar it-tfal filwaqt li bdew
           isiru l-preparamenti dwar il-konsolidament ta‟ l-
           istrutturi neðessarji biex din il-liíi tkun tista'
           titwettaq. Qed isiru l-preparamenti sabiex jigi
           mwaqqaf l-Uffiððju góall-Kummissarju dwar it-Tfal.

190   Appoíí speðjali æat-tfal mifruda mill-íenituri.

     Kemm l-Aíenzija Sedqa kif ukoll l-APPOGG jipprovdu
      servizzi kemm fuq baúi individwali kif wkoll fi grupp
      æat-tfal li æaddejjin minn problemi emozzjonali jew
      soðjali.




                               75
     Fi ódan l-aíenzija APPOGG twaqqaf tim góat-tfal        u   l-
      familja sabiex jipprovdi servizzi ta‟ appoíí.

     Íie mwaqqaf wkoll benefiððju soðjali ídid – ið-Child Care
      Benefit – li ser jipprovdi góal sostenn ta‟ Lm12 fil-
      íimgóa lil dawk it-tfal li íew fostered jew li jinsabu ío
      istituzzjoni tat-tfal.

191   Góajnuna lil min jadotta tfal u lit-tfal adottati.

     Gew rivisti u eúaminati l-proðeduri li qed jintuúaw biex
      jiíu adottati tfal minn diversi postijiet.

     Saru wkoll xi interventi diplomatiði biex jiíu solvuti
      problemi li nqalæu waqt proðessi ta' addozzjoni mill-
      Pakistan.

     L-akbar biðða xoæol madankollu hi l-abbozz ta' Liíi dwar
      it-Tfal li tipprovdi qafas strutturat u kontabbli æall-
      addozzjonijiet.

193   Jiúgura l-funzjonament l-aktar uman u effiðjenti tal-
      Qorti tal-Familja, hekk li, meta jkun ðar li ú-úwieí
      falla, l-proðeduri jkunu faðilitati u mqassra biex jiíu
      deðiúi    bl-inqas    tbatija   l-kundizzjonijiet  tas-
      separazzjoni personali.

      Il-Ministeru tal-Íustizzja ippubblika White Paper dwar
      il-Qorti tal-Familja u dan wara konsultazzjonijiet twal u
      dettaljati   mal-Ministeru    góall-Politika   Soðjali.   L-
      aíenzija APPOGG waqqfet servizz sabiex jipprovdi s-
      servizzi ta‟ Social Work f‟din il-Qorti. Bdew wkoll id-
      diskussjonijiet    u   l-konsultazzjonijiet    mal-partijiet
      konðernati   dwar    il-White   Paper   u    íew   sotomessi
      reazzjonijiet    u    rakkomandazzjonijiet    lill-Ministeru
      góall-Íustizzja u Gvern Lokali.

194   Bla preíudizzju æad-drittijiet u obbligi li joóoríu minn
      úwieí   validu,  jiíu   stabbiliti  b’liíi   l-obbligi  u
      drittijiet li jitnisslu bejn raíel u mara li jkunu
      ssieóbu f’koabitazzjoni.   B’mod partikolari jitóarsu l-
      interessi ta’ l-ulied li joóoríu minn din ir-relazzjoni.
      Dawn m’æandhomx ibatu bla búonn minóabba ðirkostanzi li
      æalihom huma m’æandhom ebda ótija. Il-liíi tqis li tóares
      lil kull persuna minn kull sfruttament.

     Permezz ta‟ l-abbozz ta' liíi dwar it-tfal ser         tiíi
      indirizzata ir-responsabbilta' tal-íenituri ta'        tfal
      imwielda barra ú-úwieí. Ser jitwaqqfu strutturi        biex
      ióarsu d-drittijiet tat-tfal f'dan il-kuntest.

     Il-Kummissjoni Nazzjonali dwar il-Familja qed tistudja l-
      implikazzjonijiet ta‟ din il-mira tal-Gvern u ser tagómel
      ir-rakkomandazzjonijiet tagóha.



                                76
Iż-Żgħażagħ għandhom importanza speċjali għall -pajjiż li jorbot il-futur tiegħu
ma' l-ideat ġodda u l-kreattività.
Góaldaqstant, il- Gvern:

198    Ikabbar l-góajnuna lill-Kunsill taú-úgóaúagó

      Íie rivedut u emendat l-istatut tal-Kunsill Nazzjonali
       taú-Úgóaúagó wara konsultazzjoni ma‟ dan il-Ministeru;

       Ir-rappreúentanti ta‟ dan il-Ministeru fuq dan il-
       Kunsill íew imnaqqsa minn tlieta góal tnejn sabiex toktor
       l-awtonomija ta‟ l-istess Kunsill.

199    Jipprovdi servizz ta' esperti professjonali fix-xogóol
       maú-úgóaúagó biex jagótu appoíí u pariri lill-góaqdiet
       taú-úgóaúagó.

      Íie   ppubblikat  studju  ta‟   riðerka  dwar   il -
       parteðipazzjoni taú-úgóaúagó fl-organizzazzjonijiet
       volontarji.
      Íew allokati flus góall-YouthNet 2001, li huwa
       proíett  ta‟   xibka  ta‟   komunikazzjoni  bejn  l-
       organizzazzjonijiet mhux governattivi taú -úgóaúagó,
       u li kien jinvolvi fost l-oórajn l-góoti ta‟
       tagómir   tat-teknoloíija   ta‟   l-informatika  lil
       góaxar organizzazzjonijiet.
200    Jiúgura li jkun hemm preúenza ta' úgóaúagó fil-bordijiet
       kollha   li   d-deðiújonijiet tagóhom   jolqtuhom  b'mod
       sinifikattiv.

       Dan huwa il-proðess kontinwu li baqa‟ góaddej tul din is-
       sena b‟mod regolari u msaóóaó bil-parteðipazzjoni tal-
       Kunsill Nazzjonali taú-Úgóaúagó.

201    Jgħin lill-Kunsilli Lokali biex jipprovdu faðilitajiet
       æall-attivitajiet taú-úæaúaæ, inkluúi postijiet adatti
       biex ikunu ðentri æal óidmiet varji, fosthom dawk ta’
       óarsien ta’ l-ambjent u ta’ l-identita` storika tal-
       lokalita`.

      Il-Gvern    góadda   f‟idejn   il-Kunsilli  Lokali   10
       faðilitajiet sportivi. Il-Kunsilli kabbruhom u úidulhom
       il-faðilitajiet biex jintuúaw aójar mit-tfal u ú-
       úgóaúagó.

      Il-Kunsilli Lokali óadu f‟idejhom ukoll 24 librerija fil-
       lokalitajiet differenti, xtrawlhom aktar kotba u qed
       jiftóuhom góal aktar siegóat fost il-íimgóa.

      Il-Kunsilli qed jieódu ósieb ukoll 24 biðða propjetà,
       óafna minnhom ta‟ valur storiku, li qabel kienu mitluqa


                                       77
      jew m‟hux uúati sew. Minn dan il-propjetajiet il-Kunsilli
      qed jaqdi lill-pubbliku aójar.


202   Jiúgura li ú-úgóaúagó Maltin u Góawdxin jipparteðipaw kif
      óaqqhom fil-programmi góaú-úgóaúagó ta' l-Unjoni Ewropea
      bóal Leonardo, Socrates, 'Youth for Europe' u l-
      'Community action programme for Youth'.


     Malta ffirmat ftehim ta‟ Assoðjazzjoni ma‟ l -Unjoni
      Ewropea sabiex tipparteðipa fil -Leonardo, Socrates
      u l-Youth Programme.
     Socrates: Studenti universitarji Maltin qed jipparteðipaw
      fil-proíetti ta‟ l-Erasmus Mobility f‟Universitajiet
      Ewropej u studenti Ewropej jiíu Malta. Madwar 20 skola
      qed jipparteðipaw fil-Comenius. Madwar 100 student óadu
      sehem u n-numru mistenni jitla‟ góal 300 fis-sena
      skolastika li jmiss;
     Leonardo:     Dan   il-programm    beda    uffiððjalment
      f‟Novembru 2000 u góadd ta‟ studnet i Maltin marru
      f‟pajjiúi Ewropej matul din is-sena taót dan il-
      programm. Madwar 191 parteðipant ibbenefikaw waqt
      li diíà ntbagótu diversi studenti mill -iSkola ta‟
      l-Arti u d-Disinn u l-Institute of Health Care
      góall - taórií fl-Ewropa .
     Youth Programme: Beda uffiððjalment fi Frar ta‟
      2001 u numru ta‟ góaqdiet taú -úgóaúagó u Kunsilli
      Lokali diíà óadu sehem fi skambji u azzjonijiet
      oóra  tal-programm.   Numru kbir   ta‟   góaqdiet  /
      Kunsilli Lokali qed jieódu sehem fil -Euro Med Youth
      Action Programme li hu miftuó góal skambji ma‟
      pajjiúi Mediterranji.




                               78
Il-Gvern se jżid programmi ġodda ghall-ANZJANI:

203       Provvediment ta’ djar úæar adattati æall-anzjani fl-
       ibliet u l-iróula.

      Il-Gvern beda jieóu r-rwol ta' regolatur fil-qasam ta'
       servizzi residenzjali privati æall-anzjani.

      Æaldaqstant il-Gvern qed jissorvelja l-kwalita'       tas-
       servizzi li jinæataw fi djar privati góall-anzjani.

      Tlesta studju dwar proíett ídid æal Dar residenzjali fil-
       Mellieóa.

      Infetóu úewí swali íodda fir-Residenza San Vincenz – is-
       Serenity Wards.

204    Provvediment ta’ day-centres fejn l-anzjani jistæu jæaddu
       l-íurnata u night-centres fejn jistæu jæaddu l-lejl
       f’ambjent adattat.

       Infetóu úewí Ðentri ta' Matul il-Jum li jistæu jilqæu
       kemm anzjani kif ukoll persuni bi búonnijet speðjali
       f‟San Pawl il-Baóar u f‟Óal Luqa.




Fil-qasam tad-DJAR, il-Gvern beósiebu jimbotta fuq linji
alternattivi u kumplimentari góall-politika li jingóataw
aktar artijiet góall-bini li sa llum góadhom kampanja:



206    Jaódem biex nuúaw il-óafna djar li huma vojta.
       Jidóol sóab mal-privat biex jissewwew jew jagóti
       sussidji    góall-istess   skop   jew  jixtrihom    u
       jqassamhom   skond   il-proðeduri  trasparenti   diíà
       stabbiliti.
      Saret dikjarazzjoni li l-Gvern ser jaódem biex djar vojta
       u li mhux maæruf sidhom jiíu irraníati æal skopijiet ta'
       akkomodazzjoni alternattiva minæajr preíudizzju æad-
       drittijiet tas-sid jekk xi darba is-sid jiíi identifikat.

      Bdiet l-ewwel faúi ta' amalgamazzjoni fil-qasam tal-
       Housing li permezz taæha d-Dipartiment æall-Bini u
       Tiswija tad-Djar ser jinæaqad ma‟ l-Awtorita' tad-Djar.
       Dan sar bil-óolqien ta‟ sistema ídida ta‟ punti filwaqt
       li    beda    jsir  eúerðizzju   ta‟    rivista‟    tal-
       applikazzjonijiet     pendenti      ghall-Akkomodazzjoni
       Alternattiva.




                                79
     Bdew jiddahhlu proceduri traspartenti ghall-ghoti ta‟
      akkomodazzjoni alternattiva. L-Awtorita‟ tad-Djar waqqfet
      Bord ta‟ l-Appell ghall-kazijiet li jigu kontestati.

207   Jinkoraííixxi  li   tintuúa  s-sistema   tal-kiri,  billi
      jiúdied is-sussidju (illum Lm200 fis-sena huwa l-massimu)
      lil min jikri lill-familji, jew jikri l-Gvern stess
      b’aktar góoli milli mbagóad idaóóal hu meta jagóti d-djar
      lill-familji.

      Inbidlet l-iskema tas-sussidju fuq kiri ta' residenzi
      privati billi oæla b'Lm100 s-sussidju, filwaqt li d-dóul
      koníunt eliíiblli oæla æal Lm5,000.

208   Jikkonverti djar kbar abbandunati f’appartamenti bi
      sóubija bejn is-sidien, il-Gvern u l-kuntratturi.      L-
      istess sóubija tintuúa fi proíetti ta’ twaqqieæ ta’ slums
      u bini ta’ appartamenti.

      Tkomplew il-proíetti ta' Slum Clearance u Flood Relief.
      Inbeda progett ta‟ Slum Clearance gewwa l-Imsida li ser
      jipprovdi madwar 140 unit gdid.


209   Jibda l-Gvern idaóóal lifts f’bini fejn l-inkwilini
      minóabba l-mard jew l-età ma jibqgóux jifilóu góat-taraí,
      minflok    l-ispiúa    ferm   akbar    li    tinstabilhom
      akkomodazzjoni oóra. Fl-istess ðirkostanzi (li huma
      spissi) tiswa skema li tippermetti bdil bejn inkwilini bi
      ótiíiet differenti billi tlaqqa’ t-talbiet bejniethom u
      tiffaðilità l-iskambju.

     Tnediet skema æall-installar ta' lifts fi propjeta` tal-
      Gvern æall-lokalitajiet tal-Kottonera, Kalkara, Valletta
      u Floriana. Din l-iskema nfirxet fuq dawk il-blokki u
      appartamenti kollha f'Malta u Æawdex li fihom tæix
      persuna li æandha problemi ta' mobilita`.

     Bdil ta' residenzi bi ftehim bejn inkwilini f'residenzi
      propjeta` tal-Gvern jiíu kunsidrati u facilitati mid-
      Dipartiment æall-Akkomodazzjoni Soðjali.


Is-sistema tas-SIGURTÀ SOÐJALI titjieb góaliex f‟góajnejn il-Gvern,
jiíi l-ewwel … iú-úgóir.

211   F’kaúi ta’ mard kroniku, pazjent li        ma   jkunx   jaódem
      jikkwalifika æall-æajnuna finanzjarja.

      Il-Gvern wettaq din il-weæda elettorali.


Titjieb is-sistema tal-PENSJONIJIET sabiex toffri tassew seróan
tal-moóó illum u æal quddiem u æal kulóadd.




                               80
214 - 216
     Jiúgura li matul il-leíislatura li jmiss il-pensjonanti
     kollha jkollhom pensjoni ta’ úewí terzi .

      Jibda proðess li jwassal filli ebda pensjonant li æandu
      pensjoni tas-servizz ma jitnaqqaslu xejn mill-pensjoni
      tas-Sigurtà Soðjali minóabba xi parti tal-pensjoni tas-
      servizz li jkun ikkomuta f’somma li óadha f’salt.

      Fil-kaú ta’ pensjonanti tas-Servizzi Ingliúi li jkunu
      kkomuttaw il-pensjoni kollha, dawn jitqiesu bóallikieku
      m’æandhomx pensjoni tas-servizz, anki jekk jirðievu aktar
      minn úewí terzi tas-salarju analogu korrenti.

     Il-Gvern waqqaf Kummissjoni Nazzjonali æar-Riforma fil-
      Welfare, bl-iskop li teúamina u tirrevedi l-qaæda
      preúenti ta‟ l-iskemi tal-pensjonijiet u l-benefiððji
      soðjali f'pajjiúna u toffri rakkomandazzjonijiet æal
      skemi íodda aktar ekwi u sostenibbli, kif ukoll
      rakkomandazzjonijiet æall-Liíi tas-Sigurta' Soðjali aktar
      sempliði.

     Æal dan il-æan il-Gvern ipprovda lil din il-Kummissjoni
      l-appoíí amministrattiv, taha l-aððess æall-informazzjoni
      li jkollha búonn, filwaqt li næatat æajnuna minn esperti
      tal-Bank Dinji.

     Din il-Kummissjoni s‟issa preúentat l-ewwel rapport
      interim u bóalissa góada qed tiltaqa‟ biex tasal góal
      rapport finali.

     Din il-Kummissjoni óejjiet ukoll set ta' parametri li ser
      tóaddem biex tifformola ir-rapport definittiv dwar il-
      futur tas-sistemi tal-Benefiððji Soðjali.

      Dawn huma:

        -   Li sistema ídida ta' sigurta' soðjali ma tridx
            toóloq impatt negattiv fuq l-ekonomija, fis-suq tax-
            xoæol u fil-kundizzjonijiet tax-xoæol;
        -   Li tkun liema tkun is-sistema, irid jiíi assigurat
            li jitnaqqas l-abbuú;
        -   Li l-miúuri li jittieódu bl-ebda mod ma jnaqqsu l-
            kwalita' tal-óajja li jgawdi ð-ðittadin, speðjalment
            l-anzjani preúenti;
        -   Kull bidla li ssir, tiddaóóal b'mod gradwali u taæti
            opportunitajiet æall-perjodi ta' transizzjoni.

     Il-Kummissjoni óejjiet abbozz ta‟ rapport finali li íie
      ðirkolat lill-membri u li qed jiíi diskuss internament
      qabel ma jiíi ppreúentat lill-Gvern.




                               81
IlI-Gvern jemmen ukoll li góandu jkollna soðjetà li fiha óadd ma
jibqa‟ lura u góalhekk:

219   Bl-góajuna     tal-Kummissjoni     Nazzjonali     Persuni
      b’Diúabbiltà,   idaóóal   servizzi  íodda   góall-persuni
      b’diúabbiltà li jkunu mmirati biex huma jkunu jistgóu
      jgóixu óajja kemm jista’ jkun indipendenti. Fost dawn is-
      servizzi, ikun hemm servizz ta’ assistenti personali góal
      dawk il-persuni b’diúabbiltà li ma jkunux jistgóu jgóixu
      waóidhom; servizz ta’ interpreti góall-persuni neqsin
      mis-smiæ; servizz ta’ qarrejja góall-persuni neqsin mid-
      dawl; u servizz speðjalizzat góall-persuni b’diúabbiltà
      intellettwali li jkollhom ukoll problema ta’ míiba
      diffiðli.

      Tlesta rapport fuq l-introduzzjoni ta‟ l-assistenti
      personali æal dawk il-persuni b‟diúabilita` li ma jkunux
      jistæu jæixu waóedhom, u qiegóed jiíi móejji pjan góall-
      introduzzjoni ta‟ din l-iskema.

220   Jibda programm biex postijiet miftuóa góall-pubbliku
      jsiru aktar aððessibbli u jieóu sensiela ta’ miúuri oóra
      li jagótu aððess lill-persuni b’diúabbiltà diffiðli.

     Mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena, l-Awtorita' tal-
      Ippjanar mhix qed toóroí permessi ta' bini li hu miftuó
      æall-Pubbliku, jekk dan il-bini ma' jkunx aððessibli
      æall-persuni b'diúabilita`.

     Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diúabilita` næatat l-
      inkarigu li tiððertifika l-aððessibilta` ta' bini bóal
      dan.


221   Iwaqqaf    b’liíi   l-Kummissjoni   Nazzjonali   Persuni
      b’Diúabbiltà u jagótiha l-awtorità u r-riúorsi biex tkun
      iktar effettiva fir-rwol tagóha bóala katalist góall-
      bidla fil-mentalità. Góal dan il-góan - u kif diíà ngóad
      fis-sezzjoni li titratta x-xogóol - Gvern Nazzjonalista
      jimpenja ruóu li jressaq góall-approvazzjoni l-Liíi dwar
      Opportunitajiet Indaqs biex titneóóa kull forma ta’
      diskriminazzjoni li tista’ ssir fil-konfront tal-persuni
      b’diúabbilità u biex jingóata rimedju xieraq meta dan
      iseóó.

     Għaddiet mill-Parlament il-Liíi Opportunitajiet Indaqs
      (Persuni b'Diúabilita') li permezz taæha kull forma ta'
      diskriminazzjoni fil-konfront ta' persuni minóabba d-
      diúabilita' ssir illegali filwaqt li taæti l-mezzi biex
      kull diskriminazzjoni tkun tista' tiíi indirizzata.

     Barra   min  hekk,  il-Kummissjoni  Nazzjonali Persuni
      b'Diúabilita` (KNPD) næatat æarfien legali u saret
      responsabbli mill-promozzjoni u l-óarsien ta' din il-
      liíi.


                               82
     Il-KNPD kompliet il-proðess ta' espansjoni biex jitwaqqaf
      il-makkinarju amministrattiv neðessarju æall-óarsien tal-
      liíi.

222   Jagóraf li l-akbar problema góal íenituri ta’ ulied
      b’diúabbiltà hija l-futur ta’ uliedhom meta huma jiíu
      nieqsa u jindirizza din il-problema billi, kif diíà
      ngóad, jinvesti f’servizz ta’ assistenti personali; jgóin
      u jappoííja inizjattivi biex jitwaqqfu djar úgóar fil-
      komunità u jadotta politika fejn servizzi speðjalizzati
      góall-anzjani   jkunu    miftuóin   ukoll   góall-persuni
      b’diúabbiltà li góalkemm ta’ età iúgóar, ikollhom l-
      istess búonnijiet bóall-anzjani.

     Twaqqaf Supported Living Unit mill-Fundazzjoni góas-
      Servizzi ta‟ Óarsien Soðjali li beda x-xogóol fuq
      proíetti    ta‟  „supported  living‟  góal    persuni
      b‟diúabilità.

     Dar il-Wens fetóet dar úgóira góal „supported living‟
      wara li íie allokat lilha appartament mill-Awtorità tad-
      Djar u ngóataw fondi mill-Ministeru.

     Beda proíett ta‟ konverújoni fid-dar ta‟ Vajrita‟
      (Marsaskala)   sabiex   din   tiíi   mibdula f‟sheltered
      accomodation góal persuni b‟diúabilità.

223   Jæin lill-æaqdiet volontarji li jaódmu f’dan il-qasam,
      biex   flimkien    mal-Kummissjoni   Nazzjonali Persuni
      b’Diúabbilità, jkunu jistæu jwettqu l-óidma taæhom fost
      is-setturi differenti li huma jirrappreúentaw.

      Il-KNPD tæin lill-æaqdiet volontarji f'dan il-qasam kemm
      b'mezzi finanzjarji kif ukoll bl-appoíí tar-riúorsi umani
      taæha biex dawn l-æaqdiet ikunu jistæu jaætu s-servizzi
      taæhom lill-persuni b'diúabilita'.




 Is-Soðjetà Ðivili tieóu bixra aktar qawwija biswit il -Gvern.

Hemm góaqdiet li fihom jidólu l-individwi, góax iridu u góax
jagórfu li l-íid ta‟ kull wieóed u waóda minnhom ma jistax
jinkiseb jekk mhux permezz tar -rabtiet minsuía volontarjament
bejniethom.
Góalhekk, il-Gvern mill-ídid:




                               83
224       Iġib fis-seóó il-liíi dwar il-Volontarjat li diíà kien
          lesta, li tagóraf is-sehem dejjem ikbar li góandhom fis-
          soðjetà l-góaqdiet u n-nies li jaódmu, anki jekk
          imóallsin biex jgóixu huma b’mod xieraq u jagótu servizzi
          tajbin, bla ma l-qlieó huwa l-iskop u l-qofol ta’
          óidmiethom.

         Il-Gvern ra l-kummenti kollha dwar il-liíi u óatar
          kumitat ta' esperti biex jevalwa din il-liíi u jipproponi
          abbozz ta' liíi aktar adekwat æall-ótiíijiet tal-lum.
          Huwa mistenni li tiíi ppubblikata White Paper fix-xhur li
          íejjin.

         Permezz tal-liíi ídida tal-Kunsill Malti góall-Iúvilupp
          Ekonomiku u Soðjali is-soðjetà ðivili ingóatat vuði
          permezz tal-óolqien tal-Kummissjoni góas-Soðjetà Ðivili.

225       Jaótar Kunsill tal-Volontarjat, biex din is-Soðjeta’
          Ðivili jkollha l-forum taæha fejn tista’ tintiseí aójar
          il-koperazzjoni bejniethom u mal-Gvern.

          L-abbozz ta' liíi jindirizza l-óolqien ta' struttura biex
          tóares, tippromwovi u tirregola l-æaqdiet volontarji u
          filantropiði.

226       Jipprovdi taórií u riúorsi meótieía lil dawn l-Æaqdiet.

          Permezz   ta‟    l-NGO   Liaison   Office,   il-Ministeru
          jamministra æotjiet finanzjarji li b'kollox jammontaw
          góal Lm400,000 fis-sena. Matul s-sena li æaddiet næataw
          'il fuq minn Lm750,000 lil æaqdiet volontarji filwaqt li
          íew sekondati wkoll xi óaddiema mis-Servizz Pubbliku biex
          jaódmu ma' xi æaqdiet.



                          Ta’ íewwa fl-Ewropa
                           – wara referendum

Il-Mira tal-Gvern hija li:

227       Jitlob lill-Unjoni Ewropea sabiex jibdew n-negozjati u
          jara li jakkwista l-aqwa kundizzjonijiet góas-setturi
          differenti b’taódidiet ma’ kull settur matul in-negozjati
          u anke bis-saóóa ta’ rappreúentanza diretta minn dawn is-
          setturi   fit-team  li   jkun   qed  imexxi   n-negozjati
          relattivi.

         L-applikazzjoni   góall-isóubija   ta‟   Malta   fl-Unjoni
          Ewropea regæet íiet attivata f‟Settembru ta‟ l-1998.
          F‟Mejju 1999 beda l-eúerðizzju ta‟ l-iscreening li jaóseb
          biex il-liíijiet Maltin jitqabblu mal-liíijiet Ewropej.
          Dan l-eúerðizzju íie komplut f‟Jannar tas-sena 2000.




                                   84
     Permezz tal-óidma tal-Gvern, u r-rikonixximent ta‟ l-
      Unjoni Ewropea, f‟Helsinki tas-sena 1999 l-Kunsill ta' l-
      Unjoni óa d-deðiújoni li jinfetóu n-negozjati ma‟ Malta.
      Dan il-proðess tan-negozjati beda fi Frar ta‟ l-2000.

     Wara konsultazzjonijiet fil-kumitat biex imexxi n-
      negozjati ta‟ qabel is-sóubija (MEUSAC - Malta-EU
      Steering and Action Committee), Malta tóejjiet u baætet
      l-poúizzjoni taæha fuq 29 il- kapitolu tan-negozjati. 17
      minn dawn il-kapitoli næalqu proviúorjament.

   Qed titóejja l-Pjan ta‟ úvilupp ghall-din is-sena,
    “National Plan for the Adoption of the Acquis”. Dan il-
    pjan jaóseb æal kull settur ekonomiku u soðjali u kif
    dawn ser jintlaqtu bis-sóubija ma‟ l-Unjoni Ewropea.
    Jiíu wkoll identifkati l-prioritajiet ta‟ x‟æandu jsir
    f‟kull settur u kif dan irid jitlesta. Din il-óidma saret
    permezz tal-parteðipazzjoni tal-Ministeri konðernati.

Il-Gvern jagħraf li d-dlam joħloq il-biża u li n-nuqqas ta‟
informazzjoni hu l-ikbar għadu ta‟ deċiżżjonijiet tajbin.

Għallhekk il-Gvern :




                               85
229-230
     Jagħmel kull     sforz biex jagħti l-informazzjoni kollha
     possibli dwar   l-Unjoni Ewropea lill-Maltin u l-Għawdxin u
     lill-għaqdiet   u korpi kollha u jżomm lil kulħadd infurmat
     bis-sħiħ dwar   in-negozjati li jkunu għaddejin.

     Minn mindu ġie stabbilit il-Malta EU Steering and Action
      Committee f'Marzu tal-1999 saru l-fuq minn ħamsin laqgħa
      ta' dan il-kumitat mal-korpi w assocjazzjonijet fid-
      diversi setturi fuq kull aspett tan-negozjati.

     Fl-aħħar sitt xhur il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin
      flimkien ma' Ministri oħrajn kellhom serje ta' 27 laqgħa
      ma‟ dawn l-assoċjazzjonijiet fuq bażi informali fejn ġew
      diskussi diversi aspetti tal-proċess tan-negozjati kif
      ukoll dik ta' implementazzjoni ta' miżuri nazzjonali.

     Iċ-Centru Informazzjoni Malta-EU ġie stabbilit biex
      jinforma l-pubbliku Malti fuq l-Unjoni Ewropea, u fuq l-
      iżviluppi fin-negozjati bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.




                                86

								
To top