Piotr Pawliszak
Gdańska Wyższa Szkoła Administracji w systemie szkolnictwa wyższego
Transformacja gospodarcza i społeczna Polski intensywnie przebiegająca od lat
dziewięćdziesiątych objęła także system szkolnictwa wyższego. Podstawy prawne i główne
zasady reformy szkolnictwa wyższego dostarczyła ustawa z dnia 12 września 1990 r. o
szkolnictwie wyższym1. W oparciu o jej normy powstały w Polsce i rozwinęły się jako
alternatywa dla systemu państwowego wyższe szkoły niepaństwowe. Zmodyfikowany został
także tok studiów. W celu dostosowania polskiego systemu do warunków panujących w
krajach Unii Europejskiej oraz aby umożliwić bardziej elastyczne dostosowanie się do
potrzeb rynku pracy wprowadzono dwustopniowy system kształcenia wyższego. W oparciu o
przepisy ustawy powołano, odpowiadając na potrzeby systemu szkolnictwa podstawowego i
średniego, trzyletnie nauczycielskie zawodowe studia języków obcych. Studenci otrzymali
możliwość realizacji indywidualnego toku studiów. Tworzone są studia prowadzone przez
pozauczelnianą instytucję naukową, taka jak Polska Akademia Nauk. Wiele uczelni prowadzi
także w ramach dotychczasowych struktur regularne studia w języku obcym jako języku
wykładowym.
W dniu 26 czerwca 1997 r uchwalono ustawę o wyższych szkołach zawodowych (Dz.
U. Nr 96, poz. 590 z późn. zm.), która umożliwiła tworzenie państwowych i niepaństwowych
wyższych szkół zawodowych, które miały za zadanie przygotowywać studentów do
wykonywania ról zawodowych w gospodarce i administracji publicznej.
W roku 2005 weszła w życie nowa ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o
szkolnictwie wyższym2. Jej celem było zagwarantowanie poprawy jakości kształcenia i
dostosowanie naszego systemu edukacyjnego do standardów światowych, a w szczególności
do uzgodnienia z założeniami systemu Bolońskiego. Jest to także próba uporządkowania
szkolnictwa wyższego w Polsce poprzez połączenie zagadnień zawartych w ustawie z dnia 12
września 1990 o szkolnictwie wyższym oraz ustawie z dnia 26 czerwca 1997 o wyższych
szkołach zawodowych.
Zmiana zasad organizacji szkolnictwa wyższego umożliwiła aktywizację
społeczeństwa i mobilizację zasobów pozabudżetowych, które zaowocowały dynamicznym
rozwojem szkolnictwa wyższego. W warunkach gwałtownych zmian struktury polskiej
1 Dz.U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.
2 Dz.U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.
gospodarki i włączenie jej w globalny system obiegu gospodarczego wiedza stała się
podstawowym zasobem rozwojowym. Społeczeństwo informacyjne i gospodarka oparta na
wiedzy zaczęły na dobre rozwijać się także w ramach społeczeństwa polskiego3. Dynamicznie
rozwinął się praktycznie nieistniejący do roku 1990 sektor wyższego szkolnictwa
niepaństwowego. Rozpowszechniła się także potrzeba kształcenia wśród młodzieży oraz
rozwinęło się zrozumienie kształcenia ustawicznego wśród zatrudnionych pracowników,
którzy zaczęli postrzegać wiedzę i wykształcenie jako jeden z najistotniejszych kapitałów
wyznaczających pozycje na rynku pracy i w życiu społecznym 4.
W 2004 Główny Urząd Statystyczny przeprowadził badania modułowe ścieżek
edukacyjnych Polaków, metodą reprezentacyjną na grupie gospodarstw domowych biorących
udział w badaniach budżetów gospodarstw domowych5. Badanie wykazało, że wykształcenie
jest obecnie traktowane jako inwestycja, która może zapewnić lepsze wynagrodzenie i
umożliwić rozwój zawodowy. Polacy postrzegali wykształcenie także jako czynnik
zmniejszający ryzyko bezrobocia oraz podnoszący prestiż społeczny. Wszystko to sprawia, że
procent młodzieży polskiej podejmującej studia nieustannie wzrasta od początku lat
dziewięćdziesiątych. Dopiero w roku akademickim 2006/07 roku zaobserwowano
zmniejszenie się liczby studentów, co wiąże się nie tyle z spadkiem atrakcyjności studiowania
ile z zmniejszeniem się liczebności kolejnych roczników młodzieży kończących edukację w
szkołach średnich. Współczynnik scholaryzacji nadal rośnie wskazując, że edukacja wyższa
jest dla kolejnych pokoleń młodzieży coraz bardziej pożądana.
Pierwszy rok funkcjonowania Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, czyli rok
akademicki 2002/2003 był rokiem w którym liczba studentów szkół wyższych w Polsce
dynamicznie wzrastała6. Tabela 1. ukazuje liczebność studentów i dynamikę wzrostu. W roku
akademickim 2002/03 liczba studentów była niemal 4,5-krotnie wyższa niż w pierwszym
roku reformy szkolnictwa wyższego. W roku 2005/06 osiągnęła maksimum na poziomie
blisko 484% w stosunku do 1990 r.
3 K. Krzysztofek, M. Szczepański, Zrozumieć rozwój. Od społeczeństw tradycyjnych do informacyjnych.
Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2002.
4 Edukacja ustawiczna 2005. Raport o stanie edukacji ustawicznej w Polsce w roku 2005 red. H. Bednarczyk,
I. Woźniak, Warszawa 2005.
5 Ścieżki edukacyjne Polaków, Informacje i Opracowania Statystyczne GUS, Warszawa, grudzień 2005.
6 Raporty dotyczące szkół wyższych w Polsce i ich studentów od roku 1990 udostępnione są przez GUS
http://www.stat.gov.pl/gus/45_1177_PLK_HTML.htm
Tabela 1. Liczba studentów i ich roczne przyrosty w latach 1990-2007
Rok Liczba studentów w Przyrost roczny w %
Polsce
1990/91 403 824
1991/92 428 159 6,0
1992/93 495 729 15,8
1993/94 584 009 17,8
1994/95 682 200 16,8
1995/96 794 642 16,5
1996/97 927 480 16,7
1997/98 1 091 841 15,1
1998/99 1 273 955 16,7
1999/00 1 431 871 12,4
2000/01 1 584 804 10,6
2001/02 1 718 747 8,5
2002/03 1 800 548 4,8
2003/04 1 858 680 3,3
2004/05 1 926 122 3,6
2005/06 1 953 832 1,4
2006/07 1 941 445 -0,63
Źródło: opracowanie na podstawie raportów GUS Szkoły wyższe i ich finanse: 2004, 2005,
2006, dostępne: http://www.stat.gov.pl/gus/45_1177_PLK_HTML.htm
Syntetyczną miarą powszechności kształcenia są współczynniki skolaryzacji.
Współczynnik skolaryzacji brutto jest to stosunek wszystkich osób uczących się na danym
poziomie do całej populacji (według stanu w dniu 31 grudnia) osób będących w wieku
nominalnie przypisanym temu poziomowi kształcenia, czyli 19-24 lata. Współczynnik
skolaryzacji netto to stosunek procentowy liczby studentów w nominalnym wieku kształcenia
na danym poziomie do całej populacji osób będących w wieku nominalnie przypisanym temu
poziomowi kształcenia. W roku 1990/91 współczynnik skolaryzacji brutto i netto wynosił
odpowiednio 12,9% i 9,8%. Od tego czasu systematycznie wzrastał i wynosił odpowiednio w
roku 1995/6 – 22,3%, 17,2%, w roku 2000/01 - 40,7% i 30,6%, w roku 2006/7 – 49,9% i
38,8%7. Od roku 1990/91 do 2006/7 współczynniki skolaryzacji wzrosły około 4 razy. Jest to
olbrzymie osiągnięcie całego systemu szkolnictwa wyższego.
W uczelniach publicznych studiuje wciąż ok 2/3 wszystkich studentów jednak
przyrost studentów uczelni publicznych i niepublicznych znacznie różnił się. Uczelnie
niepubliczne wykazywały generalnie znacznie większa dynamikę niż uczelnie publiczne. Jeśli
w roku 1993/4 w uczelniach niepublicznych studiowało niespełna 5% studentów, to w roku
2006/2007 już 34% i odsetek ten wzrasta8. Tabela 2 obrazuje dynamikę wzrostu liczebności
studentów obu typów uczelni w latach 1993/4 – 2006/7. Najwyższe tempo wzrostu wystąpiło
w latach dziewięćdziesiątych. Od roku 1999/2000 obserwujemy nadal wzrost ale jest on już
znacznie mniejszy i widać trend osłabienia dynamiki wzrostu.
Tabela 2: Dynamika wzrostu liczebności studentów uczelni publicznych i niepublicznych w
latach 1994/5 – 2006/7
Lata Uczelnie publiczne - Uczelnie niepubliczne - Proporcja liczebności
Przyrost roczny (%) Przyrost roczny (%) studentów uczelni
niepublicznych do
publicznych
1994/5 13,90 71,33 0,08
1995/6 11,79 80,32 0,13
1996/7 11,17 59,88 0,18
1997/8 10,45 58,77 0,26
1998/9 9,19 46,07 0,35
1999/00 7,28 26,45 0,41
2000/01 9,69 12,69 0,42
2001/02 8,24 7,82 0,42
2002/03 4,98 3,84 0,42
2003/04 2,71 3,24 0,42
2004/05 1,0 10,60 0,43
2005/06 -0,04 10,70 0,47
7 Raport GUS, Szkoły wyższe i ich finanse w 2007 r., s. 17,
http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_szkoly_wyzsze_2007.pdf (dostęp 15.02.2008)
8 Obliczenia własne na podstawie danych z Tabeli 2.3 M. Dąbrowa-Szefler, System szkolnictwa wyższego w
Polsce, Raport OECD, s. 46
2006/07 -0,04 6,39 0,52
Źródło: M. Dąbrowa-Szefler, System szkolnictwa wyższego w Polsce, Raport OECD, s. 46,
oraz obliczenia własne na podstawie Raportu GUS, Szkoły wyższe i ich finanse w 2007 r.,
dostępny: http://www.stat.gov.pl/gus/45_1177_PLK_HTML.htm,
Tabela 2 ukazuje także, iż w ostatnich latach liczebność studentów uczelni publicznych spada,
podczas gdy uczelnie niepubliczne notują wzrost. Może to wiązać się z większą zdolnością
uczelni niepublicznych do dostosowania się do zmieniających się potrzeb edukacyjnych, a
także z tym, że w uczelniach publicznych większość stanowią studenci studiów
stacjonarnych, na których liczebność bezpośrednio oddziaływują trendy demograficzne.
Dzięki większej dynamice uczelni niepublicznych ich udział w kształceniu Polaków
znacznie wzrósł. Wiąże się to także z żywiołowym wzrostem liczby uczelni niepaństwowych.
W 1991 r. Minister Edukacji Narodowej zarejestrował pierwszą uczelnię niepubliczną. W
roku 1997 było już 146 takich uczelni, w roku powstania GWSA (2002 r.) było ich 252, a w
2007 r. - 3249. Średnio uczelnia niepaństwowa liczyła w 2006 r. ponad 2000 studentów i była
ok dwa razy większa niż GWSA.
W latach 1990-2000 najszybciej rosła liczba studentów kierunków rynkowych, tj.
(biznesu i administracji, nauk społecznych – socjologii oraz prawa, w tym szczególnie
kierunków biznesowych, w latach 1990-2002 udział tej ostatniej grupy wśród studentów
podwoił się10. Jednakże mimo dalszego ogólnego wzrostu liczby studentów od roku 1999
obserwuje się spadek tempa wzrostu przyjętych na pierwszy rok studiów. Grupa studentów
biznesu i administracji zanotowała spadek już od roku 2000/0111.
Kluczowa dla GWSA kategoria studentów kierunku administracja przyjętych na I rok
studiów w roku akademickim 2000/01 zanotowała w tym roku spadek w stosunku do roku
poprzedniego na poziomie 96,7% a w następnym roku na poziomie 93,6%12. Początek GWSA
zbiegł się więc z spadkiem dynamiki studentów. W takiej sytuacji rozwój szkoły był
utrudniony i wiązał się z przezwyciężaniem ogólnej tendencji spadkowej.
Według Buchner-Jeziorskiej13 istniały następujące czynniki hamujące spadek
liczebności studentów:
9 Raport GUS, Szkoły wyższe i ich finanse w 2007 r., dz. cyt. s. 19.
10 A. Buchner-Jeziorska, Rynek czy system: szkolnictwo wyższe w Polsce okresu transformacji, w: A.
Buchner-Jeziorska (red.) Szkoła sukcesu czy przetrwania? Szkolnictwo wyższe w Polsce, SGH Warszawa
2005, s. 22
11 Tamże, s. 21
12 Tamże, s. 27
13 Tamże s. 26
1. utrzymanie poziomu nakładów państwa na szkolnictwo wyższe,
2. wysokie aspiracje edukacyjne młodzieży
3. wzrost zapotrzebowania gospodarki na kadry wysokokwalifikowane
Współwystępowały jednak także istotne czynniki ograniczające liczebność studentów:
1. pauperyzacja społeczeństwa
2. rosnące bezrobocie wśród osób z wyższym wykształceniem
3. ograniczone możliwości rozwoju gospodarki, szczególnie powolny rozwój sektora III
4. weryfikacja rynkowa wartości dyplomów
Poprawa sytuacji gospodarczej zaznaczająca się szczególnie od 2004 roku zmniejszyła
znaczenie czynników ograniczających nr 1-3. Niestety pojawiły się inne niekorzystne
czynniki: zmniejszenie liczebności roczników przystępujących do egzaminu maturalnego,
zwiększone wyjazdy migracyjne do pracy w krajach Unii Europejskiej, wzrastająca
konkurencja wśród coraz liczniejszych niepublicznych i publicznych szkół wyższych.
Czynniki te oddziałały na rozwój Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, który
przebiegał stopniowo i wykazuje charakterystyczne dla całego sektora szkolnictwa wyższego
osłabienie. Szkoła w pierwszych czterech latach wykazywała znaczną dynamikę wzrostu
liczby studentów. Jednakże w roku 2006/7 trend wzrostowy studentów przyjmowanych na
pierwszy rok załamał się. Próby zwiększenia liczby studentów poprzez rozwinięcie oferty
edukacyjnej o nowe kierunki studiów, początkowo udane, ostatecznie nie przyniosły
spodziewanych rezultatów. Uczelnia zmuszona była zawiesić rekrutacje na kierunek Stosunki
międzynarodowe i Socjologia. Rozwój uczelni i jego spowolnienie w 2006 roku, miejmy
nadzieje czasowe, ilustrują dane ilościowe dotyczące liczby przyjmowanych studentów i
absolwentów uczelni.
Tabela 3: Studenci przyjęci na I rok studiów w GWSA
Rok Administracja Ekonomia Stosunki Socjologia Razem
akademicki Międzynarodowe
2002/3 66 - - - 66
2003/4 135 81 - 24 242
2004/5 269 44 36 41 390
2005/6 278 66 46 37 427
2006/7 339 27 17 31 414
2007/8* 218 42 - - 260
Źródło: Dane udostępnione przez dziekanat GWSA
*stan na 18.09.2007 r.
Spowolnienie nie dotyczy absolwentów, którzy otrzymali stopień licencjata. Liczba
ich sukcesywnie wzrasta.
Tabela 4: Absolwenci GWSA
Rok Administracja Ekonomia Stosunki Socjologia Razem
akademicki Międzynarodowe
2004/5* 21 21
2005/6** 86 20 22 2 130
2006/7*** 150 22 28 23 223
Źródło: Dane udostępnione przez dziekanat GWSA
* od 1.10.2004 do 30.09.2005
** od 1.10.2005 do 30.09.2006
*** od 1.10.2006 do 18.09.2007
Strategią Szkoły na rozwój jest zwiększanie jakości kształcenia. Kontrole Państwowej
Komisji Akredytacyjnej na kierunku Ekonomia, Socjologia oraz Administracja publiczna
potwierdziły jakość kształcenia. Uczelnia otrzymała pozytywne oceny i otrzymała akredytację
dla kierunków Ekonomia i Socjologia na trzy lata, a na kierunku administracja na pięć lat.
Gdańska Wyższa Szkoła Administracji rozpoczęła swoją dydaktyczną i naukową
działalność w 2002 r. Był to czas w którym pole wyższej edukacji w Polsce było już silnie
ustrukturyzowane. Zmiany systemowe w gospodarce oraz włączanie się społeczeństwa
polskiego w globalne społeczeństwo sieciowe i gospodarkę opartą na wiedzy wygenerowały
olbrzymi popyt na wyższe wykształcenie. Ponieważ szkolnictwo państwowe nie mogło
sprostać zapotrzebowaniu więc uruchomione zostały zasoby finansowe i organizacyjne spoza
państwowej edukacji. Uporządkowanie tej żywiołowej działalności zostało dokonane poprzez
prawodawstwo, które dostarczało prawnych i organizacyjnych zasad systemu szkolnictwa od
początku lat 90. W połowie dekady system był już w pełni rozwinięty. System rozwijał się
jednak ilościowo. Powstawały nowe szkoły wyższe, ale nie w takiej ilości jak w połowie lat
dziewięćdziesiątych. GWSA pojawiła się więc jako jeden z elementów tego systemu –
niepaństwowa, wyższa szkoła zawodowa. W krótkim czasie potrafiła stworzyć wyrazisty
wizerunek szkoły kształcącej zgodnie z obowiązującymi standardami i dostarczającej
użytecznego wykształcenia głównie w sektorze administracji publicznej.
W 2002 roku i w latach następnych do roku 2006 wciąż istniała znaczna dynamika
przyjęć na studia. GWSA partycypowała w tym wzroście. Demograficzna sytuacja w latach
następnych sprawiła, ze kolejne roczniki kończące szkoły wyższe stawały się mniej liczne, co
zahamowało dynamikę na studiach stacjonarnych. Zmniejszyła się także liczba studentów na
studiach niestacjonarnych, co w jakimś stopniu spowodowane było migracją do pracy w
krajach Unii Europejskiej, a także realizacją aspiracji edukacyjnych i uzupełnieniem
wykształcenia przez olbrzymia rzeszę pracowników sektora publicznego, którzy zostali
skłonieni do kształcenia przez uregulowania prawne i konkurencję ze strony lepiej
wykształconych młodszych pracowników. Pojawia się jednak coraz większe zapotrzebowanie
na wykształcenie dostosowane do zapotrzebowania na rynku pracy oraz na wykształcenie
specjalistyczne i wyższe wykształcenie magisterskie. Gdańska Wyższa Szkoła Administracji
stoi wobec wyzwań płynących ze strony zmieniającego się pola edukacyjnego. Zarówno ze
strony rynku, który domaga się produktu dostosowanego do zmieniającej się struktury
gospodarki, oferty konkurencyjnej w stosunku do innych szkół oraz zgodnej z coraz
wyższymi standardami wyznaczanymi przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i
kontrolowanymi przez Państwową Komisję Akredytacyjną.