������� ������ 2007 ��� 306 ������

Document Sample
������� ������ 2007 ��� 306 ������ Powered By Docstoc
					 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË


     ÌÎÍÃÎË ÓËÑÀÄ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÈÍÍÎÂÀÖÈÉÍ ÒÎÃÒÎËÖÎÎà ժÃƯ¯ËÝÕ ÕªÒªËÁªÐ
ÁÀÒËÀÕ ÒÓÕÀÉ




2007 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 28-íû ºäºð                          Óëààíáààòàð õîò


                              Äóãààð 306




Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí òóõàé õóóëèéí 6.1.4 äýõ çààëò, Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ
óõààí, òåõíîëîãèéã 2007-2020 îíä õºãæ¿¿ëýõ Ìàñòåð òºëºâëºãººíèé õîëáîãäîõ
çîðèëòóóäûã òóñ òóñ õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ
ÒÎÃÒÎÎÕ íü:


1. Ìîíãîë Óëñàä ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéã õàâñðàëòûí
¸ñîîð áàòàëñóãàé.


2. Õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûã àðãà ç¿éí íýãäñýí óäèðäëàãààð õàíãàí
óÿëäóóëàí çîõèöóóëæ ã¿éöýòãýëèéã 2 æèë òóòàì íýãòãýí ãàðãàæ, õÿíàëò-
øèíæèëãýý, ¿íýëãýý õèéñýí ä¿íãèéí õàìò Çàñãèéí ãàçàðò òàíèëöóóëæ áàéõûã
Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýã÷ ª.Ýíõò¿âøèí, ¯éëäâýð,
õóäàëäààíû ñàéäûí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýã÷ Ö.Äàâààäîðæ íàðò äààëãàñóãàé.


3. Õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ õºðºíãèéã óëñûí òºñºâò òóñãàí
ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ ãàäààäûí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí îðîëöîîã
íýìýãä¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâ÷ àæèëëàõûã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí
¿¿ðýã ã¿éöýòãýã÷ ª.Ýíõò¿âøèí, ¯éëäâýð, õóäàëäààíû ñàéäûí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýã÷
Ö.Äàâààäîðæ, Ñàíãèéí ñàéäûí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýã÷ Í.Áàÿðòñàéõàí íàðò äààëãàñóãàé.


4. Ýðõýëñýí ñàëáàðûíõàà õ¿ðýýíä èííîâàöèéí äýä õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ
õýðýãæ¿¿ëýõèéã ñàéä íàðò äààëãàñóãàé.
                                        2




Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé
ñàéä                                                     Ñ.ÁÀßÐ




Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí ¿¿ðýã
ã¿éöýòãýã÷                                                       ª.ÝÍÕÒ¯ÂØÈÍ




                                            Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 306 äóãààð
                                      òîãòîîëûí õàâñðàëò




                  ÌÎÍÃÎË ÓËÑÀÄ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÈÍÍÎÂÀÖÈÉÍ ÒÎÃÒÎËÖÎÎÃ
                              ÕªÃƯ¯ËÝÕ ÕªÒªËÁªÐ
                                   (2008-2015)


                               ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË


       Îð÷èí ¿åä ìýäëýã îþóíû ¿íý öýíý ¿ëýìæ íýìýãäýæ ýäèéí çàñãèéí íººö,
¿éëäâýðëýëèéí ÷óõàë õ¿÷èí ç¿éëèéí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ áîëæ, ò¿¿íä òóëãóóðëàñàí
èííîâàöèéí ýäèéí çàñàã á¿ðýëäýí òîãòîõ ¿éë ÿâö ýð÷èìòýé ºðíºæ áàéíà. Ýíý íü óëñ
îðíóóäûí èðýýä¿éí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà èííîâàöèòàé ñàëøã¿é õîëáîîòîé áàéõ
íºõöºëèéã áèé áîëãîæ áàéíà.
                                            3



      Èííîâàöè íü ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã áèé áîëãîîä çîãñîõã¿é íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéí ãîë õ¿÷èí ç¿éë, õºäºëãºã÷ õ¿÷ áºãººä ¿éëäâýðëýëèéí ºñºëòèéã õàíãàæ,
óëìààð ýäèéí çàñãèéí äýâøèëä õ¿ðãýäýã áîëîõûã á¿õ íèéòýýð õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàéíà.
¯¿íòýé õîëáîîòîéãîîð àëèâàà óëñ îðíû õºãæëèéí ò¿âøèí èííîâàöèéí èäýâõæèëýýð
òîäîðõîéëîãäîíî õýìýýí ¿çýõ áîëæ, îëîí óëñ îðîí ººðèéí îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí èííîâàöèéí
áîäëîãî áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëæ, ¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîî (öààøèä “¯ÈÒ”
ãýõ)-ã á¿ðä¿¿ëæ, ìýäëýãò òóëãóóðëàñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâüæ
÷àäñàíààð èõýýõýí àìæèëòàä õ¿ð÷ áàéíà.


      Øèíý çóóíû ãàðààí äýýð Ìîíãîë Óëñ õºãæëèéí öààøäûí ÷èã õàíäëàãàà
òîäîðõîéëîõäîî íººö áîëîìæîî õàðãàëçàí àëñ õýòèéã õàðñàí, çºâ îíîâ÷òîé áîäëîãî
áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ ÿâäàë ÷óõàë çîðèëò áîëîí òàâèãäàæ áàéíà.


      Ìàíàé îðíû õóâüä ºíººãèéí áàéäëààð èííîâàöèéí òóõàéëñàí áîäëîãî áàéõã¿é,
èííîâàöèéí ñî¸ë, õºãæèë ýõëýëèéí òºäèé áàéíà. Ìîíãîë Óëñ áàéãàëèéí àñàð èõ
áàÿëàãòàé ÷ 2004 îíû áàéäëààð íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-íèé õýìæýýãýýð (600 àì.äîëëàð)
äýëõèéí 206 îðíîîñ          161 ä¿ãýýðò áàéíà. Èéìýýñ ìîíãîë îðíû õóâüä õºãæëèéí
õîöðîãäëûã àëü áîëîõ áîãèíî õóãàöààíä äàâàí òóóëàõ ¿íäñýí çàìûí íýã íü èííîâàöèä
ò¿øèãëýñýí õºãæëèéí áàðèìæààã ñîíãîõ àñóóäàë ìºí áºãººä ýíýõ¿¿ õºãæèëä õ¿ðãýõ
¿íäñýí àðãà çàì íü ¯ÈÒ-ã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë þì. ¯ÈÒ-ã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãûã
öàã àëäàëã¿é áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëýõ íü ìàíàé óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí á¿õèé
ë ñàëáàðò ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé þì.


      Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ýíý òàëààð çàðèì òîäîðõîé àëõàìóóä õèéãäýæ áàéãààãèéí
íýã íü Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 2 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàãäñàí Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ
óõààí, òåõíîëîãèéã 2007-2020 îíä õºãæ¿¿ëýõ Ìàñòåð òºëºâëºãººíä “òåõíîëîãèéí
èííîâàöèä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéã øèíý÷ëýõ çîðèëò”-ûã òàâüñàí áºãººä ò¿¿íèéã
õýðýãæ¿¿ëýõ õ¿ðýýíä äàðààõü ñòðàòåãèéã äýâø¿¿ëñýí:


   Ñòðàòåãè 1. Àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðò òåõíîëîãè, èííîâàöèéí ýðýëò õýðýãöýýã
íýìýãä¿¿ëýõ, òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéõ, òåõíîëîãèéí áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã
ã¿íçãèéð¿¿ëýõ õ¿÷èí ÷àðìàéëòûã ýäèéí çàñãèéí àðãààð õºõè¿ëýí äýìæèõ, îëîí óëñûí
òåõíîëîãèéí õàìòûí àæèëëàãààíä èäýâõèòýé îðîëöîõ çàìààð ýäèéí çàñàãò òåõíîëîãèéí
øèíý÷ëýë õèéæ ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý.
                                           4




   Ñòðàòåãè 2. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä òºðèéí áîëîí
õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí ýðõ ç¿é, çîõèîí áàéãóóëàëòûí
òîãòâîðòîé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëíý.


   Ñòðàòåãè 3. Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ, óðò
õóãàöààíû òààìíàë (Òechnology forecast) áîëîâñðóóëäàã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.


   Ñòðàòåãè 4. ¯íäýñíèé ýäèéí çàñàãò ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàëáàðûí ýçëýõ
áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëíý.


      Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ººñ ñàíàà÷èëæ Çàñãèéí ãàçðààñ áîëîâñðóóëàí
Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýýä áàéãàà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä ñóóðèëñàí
Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä “...Öààøèä íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí á¿õ
õ¿ðýýíä èííîâàöèéí õàíäëàãà óëàì á¿ð îíöãîé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí
ýäèéí çàñàã ãîë êàïèòàë áàéõ òºëºâòýé” õýìýýí ä¿ãíýæ øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè,
èííîâàöèéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòûã äàðààõü áàéäëààð òîäîðõîéëñîí áàéíà:


   Ìîíãîë Óëñ 21 ä¿ãýýð çóóíä øèíæëýõ óõààíû øèíý ìýäëýã, äýâøèëòýò òåõíîëîãèä
ñóóðèëàí õºãæèã÷ óëñ áàéõ àëñûí áàðèìæààã ñîíãîí àâ÷ áàéíà.


   Ìîíãîë Óëñ èðýõ æèë¿¿äýä áîëîâñðîë-øèíæëýõ                      óõààí-¿éëäâýðëýëèéí
õàìòûí ¿éë àæèëëàãààíä ñóóðèëñàí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ áîëîí ºíäºð ÷àäàâõè
ýçýìøñýí áîëîâñîí õ¿÷íèéã áýëòãýõ öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý.


   2021 îí ãýõýä ¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëæ “Ñóðàëöàõóé-
Èííîâàöè-Íèéãýìä ºãººæëºõ ¿éë÷èëãýý”-ã õîëáîñîí øèíý äýâøèëò ñýæèì áèé áîëãîæ,
á¿òýýæ, àøèãëàæ àðä ò¿ìíèéõýý àìüäðàëûí ÷àíàð, àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõóéö
øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ñàëáàðòàé áîëíî.


   Øèíæëýõ    óõààí,   òåõíîëîãè,   èííîâàöèéí   ñàëáàðûí   2021    îí   õ¿ðòýë   çààâàë
õýðýãæ¿¿ëýõ íýí ÷óõàë ýðõýì çîðèëãî íü øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè, èííîâàöèéí
ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí îíöãîé áîäëîãîîð òýòãýí
                                         5



õºãæ¿¿ëýõ, áýëòãýõ õóóëü ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëæ, òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã
äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý.


      Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí òóõàé õóóëüä “¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã
õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãûã áîëîâñðóóëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ” àñóóäëûã Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí
ýðõýä õàìààðóóëñàí þì. Ýäãýýð íü ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ
õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ ýðõ ç¿é, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ¿íäñýí íºõöºë áîëæ áàéíà.


      ¯ÈÒ-ã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý äàðààõü õî¸ð çàð÷ìûã
áàðèìòëàõ áîëíî:


      1. ¯ÈÒ íü äýëõèé íèéòèéí, ãëîáàë èííîâàöèéí ñ¿ëæýý, ìýäëýãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í
õýñýã áàéõ.


      2. ¯íäýñíèé àæ ¿éëäâýð, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè, áîëîâñðîëûí áîëîí òºðèéí ¿éë
àæèëëàãààíä èííîâàöèéí ñî¸ë, ¿éë àæèëëàãààã íýâòð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõèéã á¿õèé ë
õýëáýðýýð äýìæèõ çàìààð òýäãýýðèéí õîîðîíä ¿ð àøèãòàé, íÿãò õàìòûí àæèëëàãààã
õºãæ¿¿ëýõ.


      “Ìîíãîë Óëñàä ¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð”-èéí ãîë
çîðèëãî íü ìàíàé óëñûí ¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîíû çàãâàðûã áîëîâñðóóëæ, ýäèéí
çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãàõ, àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí ºðñºëäºõ ÷àäâàð,
øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëýõ òàëààð òºð,
çàñãààñ òýðã¿¿í ýýëæèíä àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëò, àðãà õýìæýýã òîäîðõîéëîí Ìîíãîë
Óëñûí îíöëîãò òîõèðñîí ¿íäýñíèé èííîâàöèéí ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí
õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñèéã òàâèõàä îðøèæ áàéãàà áîëíî.


      Ýíýõ¿¿ õºòºëáºð íü “Èííîâàöèéí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ”, “Äýâøèëòýò
òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ”, “Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýý,
ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûã äýìæèõ”, “Çàëóó ñóäëàà÷äûã áýëòãýõ,
äýìæèõ” ãýñýí äºðâºí äýä õºòºëáºðººñ á¿ðäýæ áàéãàà áºãººä äýä õºòºëáºð
á¿ðýýð çîðèëãî, çîðèëò, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã òîäîðõîéëñîí
áîëíî. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò èííîâàöèéí òàëààð áàðèìòëàõ áîäëîãûí çîðèëãî, ò¿¿íèéã
õýðýãæ¿¿ëýõýä      òºðèéí   áàéãóóëëàãûí     ã¿éöýòãýõ    ¿¿ðýã,    èííîâàöèéí   ¿éë
                                         6



àæèëëàãààíû õýëáýð, òýäãýýðèéã òºðººñ äýìæèõ àðãà çàì, èííîâàöèéí ¿éë
àæèëëàãààã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð çýðýã èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîã÷äîä
òóëãàìäàæ áàéãàà àñóóäàëòàé õîëáîîòîé àðãà õýìæýýã àëü áîëîõ öîãöîëáîðîîð
õýðýãæ¿¿ëýõèéã çîðüñîí áîëíî.


        Õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã 2008-2010 îí áóþó         1 ä¿ãýýð,
2011-2015 îí áóþó 2 äóãààð ãýñýí õî¸ð ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºí
áºãººä “Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ”, “Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
ýðäýì    øèíæèëãýý,   ñóäàëãàà   áîëîâñðóóëàëòûí     àæëûã    äýìæèõ”,   “Çàëóó
ñóäëàà÷äûã áýëòãýõ, äýìæèõ” äýä õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë
àæèëëàãààã Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí Ìàñòåð òºëºâëºãººíä òóñãàñàí ñàëáàðûí
ñàíõ¿¿æèëòèéí õ¿ðýýíä óëñûí òºñºâ, Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ñàí, ãàäààä îðîí, îëîí
óëñûí áàéãóóëëàãà, õóâèéí õýâøëýýñ á¿ðä¿¿ëýí øèéäâýðëýõ áîëíî.


        Ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðóóäàä õýðýãæ¿¿ëýõ èííîâàöèéí áóñàä òºñºë,
õºòºëáºðèéí öîãö, ¿ð àøèãòàé ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä Ìîíãîë Óëñàä ¿íäýñíèé
èííîâàöèéí ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ áîëíî.
                                         7



             ÍÝÃ. ÈÍÍÎÂÀÖÈÉÍ ÒÎÃÒÎËÖÎÎà Á¯Ðį¯ËÝÕ ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐ




                           1.1. Õºòºëáºðèéí ¿íäýñëýë, øààðäëàãà


      ¯ð àøèãòàé ¯ÈÒ-ã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, ¿íäýñíèé õýìæýýíä íýãäìýë áîäëîãî,
çîðèëòòîé àæèëëàõ íü ºíººãèéí íºõöºëä áîëîìæîî äýýä çýðãýýð àøèãëàõ, õ¿÷ýý
íýãòãýõ, çºâ õóâààðèëàõ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õàíãàõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã
äýýøë¿¿ëýõ çàéëøã¿é íºõöºë þì. ¯ÈÒ-ã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõýä ýõ îðíû øèíæëýõ
óõààí, òåõíîëîãè, àæèëëàõ õ¿÷íèé íººö, àæ ¿éëäâýðèéí ºíººãèéí õ¿ðñýí ò¿âøèí,
áàéãàëèéí   íººöèéã   ¿ð    àøèãòàé   õîñëóóëàí   àøèãëàõ,    îþóíû   áàãòààìæòàé
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ, ýêñïîðòûí ÷àäàâõèéã íýìýãä¿¿ëýõ,
õóâèéí õýâøëèéí èííîâàöèéí ÷àäàâõèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí óäèðäëàãà,
ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë, äýä á¿òöèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ øààðäëàãàòàé áàéíà.


      Õºãæèæ áàéãàà áîëîí øèëæèëòèéí ýäèéí çàñàãòàé îðíóóäûí òóðøëàãààñ
¿çýõýä ñóóðü ñóäàëãààíä èõýýõýí õýìæýýíèé õºðºí㺠çàðöóóëàõ çàìààð øèíý
òåõíîëîãè, èííîâàöèéã áèé áîëãîõ íü ºðººñãºë áºãººä õ¿íäðýëòýé ãýäýã íü íýãýíò
èëýðõèé áîëæýý. Èéìä àëü áîëîõ ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë, ýäèéí çàñãèéí íººö áîëîìæèä
òóëãóóðëàí íýãýíò áèé áîëñîí ãàäààäûí äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íóòàãøóóëàí
àøèãëàõ, ¿¿ãýýð äàìæóóëàí èííîâàöèéí ÷àäàâõèéã áèé áîëãîõûí çýðýãöýý öààøèä ¿ð
àøèãòàé áàéæ áîëîõ ÷èãëýëä íýãäìýë áîäëîãîòîéãîîð çîðèóä àíõààð÷ àæèëëàõ íü öàã
õóãàöàà, çàðäëûí õóâüä õýìíýëòòýé áºãººä ¿ð àøèãòàé þì. ͺ㺺 òàëààð äàÿàðøëûí
íºëººãººð óëñ îðíóóäûí õîîðîíä ìýäëýã ñîëèëöîõ, îëæ àâàõ áîëîìæ íýýëòòýé áîëæ,
àëèâàà óëñ îðíû èííîâàöèéí ÷àäàâõè òóõàéí îðíû øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí
õºãæ뺺ñ ãàäíà äýëõèé íèéòèéí õàíäëàãà, ìýäëýã, èííîâàöè, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíýýñ èõýýõýí õàìààðàõ áîëæýý. Ýíý íü òóõàéí îðíû äîòîîäûí áîäëîãî, çîõèöóóëàëò,
¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîî, ãàäààä õóäàëäààíä áàðèìòëàõ áîäëîãî, ãàäààäûí øóóä
õºðºí㺠îðóóëàëò, ëèöåíç, òåõíîëîãè äàìæóóëàëòòàé õîëáîîòîé áàéíà.


      ¯ÈÒ-ã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºðò Ìîíãîë îðíû ò¿¿õ, ñî¸ë, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí
îíöëîãèéã õàðãàëçàí ¿çýæ èííîâàöèéí õºãæëèéí ºíººãèéí ò¿âøíèéã ¿íýëýõ, ¿íäýñíèé
èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ ¿çýë áàðèìòëàë, áîäëîãî, ñòðàòåãè, õýðýãæ¿¿ëýõ
¿éë àæèëëàãààã ¿íäýñíèé õºãæëèéí çîðèëòòîé óÿëäóóëàí òîäîðõîéëñîí áîëíî.
                                              8




       Ýíýõ¿¿ õºòºëáºðèéí çîðèëãî íü Ìîíãîë Óëñûí îíöëîãò òîõèðñîí, ýõ îðíû ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëò, àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí ýðýëò, õýðýãöýýã õàíãàõóéö, äýëõèé
äàõèíû öààøäûí õºãæèëä Ìîíãîë Óëñ áàéð ñóóðèà áàòàëãààæóóëàõàä äºõºìòýé
¿íäýñíèé èííîâàöèéí ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ ñóóðü íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõýä
îðøèíî. Õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõü ¿ð ä¿íä õ¿ðíý:


     -Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíû ýðõ ç¿é, çîõèîí áàéãóóëàëò, äýä á¿òöèéí òîãòîëöîî
á¿ðäýíý.


   -Îþóíû íººöèéí, èííîâàöèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé, èííîâàöèéã äýìæèõ ¿éë÷èëãýýíèé çàõ
çýýëèéí õàðèëöàà òºëºâøèíº.




   -Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíû ñàíõ¿¿æèëòèéí îëîí õýëáýð, òºðèéí äýìæëýãèéí
ìåõàíèçì áèé áîëíî.


   -Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà, èííîâàöèéí æèæèã, äóíä áèçíåñ, òîì ¿éëäâýð
õîîðîíäûí õîðøñîí ¿éë àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëæ, äýâøèëòýò òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí
èííîâàöèéí êëàñòåðóóä ¿¿ñýí áèé áîëíî.


       Ýäãýýð    ¿ð   ä¿íä   õ¿ðñíýýð    ýõ       îðíû   ñóäàëãàà,   áîëîâñðóóëàëòûí   áîëîí
¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûí ýðýëò, õýðýãöýýã õàíãàõóéö, îëîí óëñûí èííîâàöèéí ñèñòåìä
íýãäñýí ¿íäýñíèé èííîâàöèéí ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîî á¿ðäýíý.


   Îð÷èí ¿åèéí ýäèéí çàñàã äàõü ººð÷ëºëò¿¿ä, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ¿éë
ÿâö ¿íäñýíäýý èííîâàöèéí èäýâõæèëýýð òîäîðõîéëîãäîæ, ¿éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí
ç¿éëñèéí ººð÷ëºëò íü ìýäýýëýë, ìýäëýã, èííîâàöèàñ øàëòãààëñàí ººð÷ëºëòººð ãîë
òºëºâ èëýðõèéëýãäýõ áîëñîí áàéíà. Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí òºëºâøèë íü
ìýäëýã á¿òýýõ, îëæ àâàõ, ýçýìøèõ, ò¿ãýýõ, õýðýãëýõ, õºãæ¿¿ëýõ íºõöºë áîëîìæ,
÷àäàâõèéã á¿ðä¿¿ëñíýýð òîäîðõîéëîãäîæ áàéíà. Ýíý íü:


    1. Èíñòèòóöèéí òîãòîëöîî, ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðýã.
                                             9



   2. Á¿òýýõ ÷àäâàð, ñýòãýëãýýíèé øèíý÷ëýëèéã äýìæèõ çîðèëãî á¿õèé íýãäìýë
áîäëîãî çîõèöóóëàëò, èííîâàöèéí ÷àäàâõè á¿õèé áîëîâñîí õ¿÷íèé íººö.


    3. Ìýäýýëëèéí äèíàìèê äýä á¿òýö.


   4.     ¯íäýñíèé   èííîâàöèéí   ¿ð   àøèãòàé   òîãòîëöîî   ãýñýí   áàãö   ¿ç¿¿ëýëòýýð
èëýðõèéëýãäýíý.


         Ìàíàé óëñ ýäèéí çàñàã, ýðõ ç¿éí ìåõàíèçì, áîëîâñðîëûí ¿ç¿¿ëýëòýýð äýëõèéí
äóíäàæ ò¿âøèíä áàéæ, õºãæëèéí õóâüä èæèë òºñòýé á¿ñèéí îðíóóäààñ çàðèì
òàëààð äàâóó áàéãàà áîëîâ÷ èííîâàöèéí õºãæ뺺ð èëòýä õîöðîíãóé áàéãàà íü
èííîâàöèéí áîäëîãûí îð÷èí îíîâ÷òîé á¿ðäýýã¿é, áîëîâñðîë, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè,
àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õàìòûí àæèëëàãààíû óÿëäàà õîëáîî íýí ñóë, ñàëàíãèä ÿâæ
èðñýíòýé õîëáîîòîé þì.


         ªíººãèéí äýëõèé íèéòèéí õàíäëàãà íü íýã òàëààñ íèéãìèéí îþóíû ÷àäàìæèéã óëñ
îðíû íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õºãæèë, ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã
äýýøë¿¿ëýõýä àøèãëàõ, ¿¿íèé çýðýãöýý “ìýäëýã á¿òýýõ” ÷àäàâõèéã áîëîâñðîëûí
áîëîí ¿íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîãîîð äàìæóóëàí á¿ðä¿¿ëýõ òºðèéí öîãö áîäëîãûí
õ¿ðýýíä ýðõ ç¿éí îð÷èí, äýä á¿òöèéã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõýä òóëãóóðëàæ áàéíà.
Ìîíãîëä õºãæëèéí èéì õàíäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ óðüä÷èëñàí íºõöºë íýãýíò á¿ðäñýí
ãýæ ¿çýæ áîëîõ þì. Òóõàéëáàë:


   -ñóóðü øèíæëýõ óõààíû ¿íäñýí ñàëáàðóóä ààæèì áîëîâ÷ õºãæèæ áàéíà;


   -õóðèìòëàë, õºðºí㺠îðóóëàõ ÷àäàâõè áèé áîëæ, òåõíîëîãè, àæèëëàõ õ¿÷íèé
÷àäâàð       ñàéæðàõûí     õýðýýð      ñòðàòåãèéí   øèíæòýé    áèø    áîëîâ÷   çàéëøã¿é
øààðäëàãàòàé ñóäàëãàà õèéõ, òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ, ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë,
¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà;


   -èõ ñóðãóóëèóä íü ñóäàëãàà-ñóðãàëòûí ÷èãëýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ
áàéíà;
                                               10



   -èííîâàöèéí òîãòîëöîîíû çàðèì ýëåìåíò áîëîõ                  èííîâàöè-òåõíîëîãèéí èíêóáàòîð,
òåõíîëîãè      äàìæóóëàõ òºâ, àæ ¿éëäâýðèéí ïàðêèéã õºãæ¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èí
á¿ðäýæ áàéíà.


         Ýäãýýð íºõöºë áîëîìæäîî òóëãóóðëàí, óëñ îðíû öààøäûí õºãæëèéí õàíäëàãàä
íèéö¿¿ëýí ¯ÈÒ-ã õºãæ¿¿ëýõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ øààðäëàãàòàé áàéíà.


                     ý
   Ìîíãîë Óëñûí øèíæë‎ õ óõààí, òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ºíººãèéí áàéäàëä ¿íäýñëýí
                     ‎
èííîâàöèéí õ¿ðýýíä äîð äóðäñàí òóëãàìäñàí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé
áàéíà:


   1. Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ, çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí
òºëºâøººã¿é.


   2. Ìýäëýã, òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë, èííîâàöèéã òºðèéí ç¿ãýýñ äýìæèõ íýãäìýë áîäëîãî
çîõèöóóëàëò áàðàã áàéõã¿é, ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðýã äóòìàã.


   3.     Èííîâàöèéí   äýä   á¿òýö    õºã溺ã¿é,       ìýäëýã    áîëîí   òåõíîëîãè   äàìæóóëàõ,
áîëîâñðóóëàõ ìåõàíèçì õàíãàëòã¿é.


   4. Èííîâàöèéí èäýâõæèë ñóë, æèæèã äóíä áèçíåñ äýõ èííîâàöèéí ÿâö óäààøðàëòàé.


   5. Áîëîâñðîë, ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû áàéãóóëëàãà, õóâèéí õýâøèë, ñàëáàð
õîîðîíäûí õàìòûí àæèëëàãàà ñóë.


   6.     Òåõíîëîãè    èõýâ÷ëýí      õîöðîãäñîí,    îëîí   óëñûí   çàõ     çýýëä     ºðñºëäºõ¿éö
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë öººí.


   7. Òåõíîëîãèéí øèíý øèéäëèéã õ¿ëýýí àâàõ ñîíèðõîë õàíãàëòã¿é, ñàíõ¿¿æèëò
õ¿íäðýëòýé.


   8. Øèíý òåõíèê, òåõíîëîãè, ìýäëýã, èííîâàöè, îþóíû á¿òýýëèéí ¿íýëýìæ ñóë.
                                          11



   9. Èííîâàöèéí ¿éë ÿâöûã õºãæ¿¿ëýõ íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí à÷ õîëáîãäëûã áîäëîãî
áîëîâñðóóëàõ, øèéäâýð ãàðãàõ ò¿âøèíä äóòóó ¿íýëýõ, ñàëáàðûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí
õºãæëèéí áîäëîãîä òóñãàõã¿é áàéõ ÿâäàë ò¿ãýýìýë áàéíà.




          1.2. ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîî, ò¿¿íèé á¿òýö,
                      ¿éë àæèëëàãàà


      ¯ÈÒ íü íèéãìèéí õýñýã, íýãæ¿¿äèéí ýäèéí çàñãèéí ¿ð ºãººæòýé ìýäëýãèéã
á¿òýýõ, ò¿ãýýõ, áàÿæóóëàõ, àøèãëàõ ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ ñèñòåì þì. ¯ÈÒ-ã
áèé áîëãîõ ¿éë ÿâöàä òºðèéí íýãäìýë áîäëîãî çîõèöóóëàëò, ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðýã,
ýðõ ç¿éí îð÷èí, õóâèéí õýâøëèéí ÷àäàâõè, òºð-õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãàà,
àæèëëàõ õ¿÷íèé óð ÷àäâàð, áîëîâñðîëûí òîãòîëöîî, òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð
õ¿ðòýýìæ, ýíý ÷èãëýëèéí áîäëîãûí õýðýãæèëò, ýäèéí çàñãèéí á¿òýö, íººö áîëîìæ
çýðýã îëîí õ¿÷èí ç¿éëñ íºëººëäºã.


      ¯ÈÒ-ã áèé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî, çîõèöóóëàëòûã äàðààõü ãóðâàí ò¿âøèíä
õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áàéíà:


   1. Äýýä ò¿âøèí: ¿íäýñíèé ò¿âøíèé íýãäìýë áîäëîãî, ñòðàòåãè, òýäãýýðèéí
õýðýãæèëò.


   2. Äóíä ò¿âøèí: ñòðàòåãèéí øèíæòýé òîìîîõîí õºðºí㺠îðóóëàëò, ñóäàëãàà ýðäýì
øèíæèëãýý, áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà, òºð-õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãàà,
ñàëáàðûí ò¿âøíèé èííîâàöèéí ìåíåæìåíò.


   3. Àíõàí øàòíû ò¿âøèí: á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý, èííîâàöèéí ÷àäàâõèéã áèé áîëãîí
õýâø¿¿ëýõ, îþóíû á¿òýýë á¿òýýõ ÷àäâàðûí ¿íýëýìæèéã ñàéæðóóëàõ, òåõíîëîãèéí
øèíý÷ëýë, ýíý ÷èãëýëèéí íèéòèéí áîëîâñðîëûã äýìæèõ çîðèëãîòîé áàéíãûí ¿éë
àæèëëàãàà.


   Èííîâàöèéí òóõàé íýãäìýë îéëãîëò áàéõã¿é áîëîâ÷ åðºíõèéä íü ò¿¿íèéã “íèéãýì,
ýäèéí çàñãèéí á¿õèé ë õ¿ðýýíä àëèâàà øèíý, ¿ð àøèãòàé ç¿éëèéã íýâòð¿¿ëýí
                                        12



àøèãëàõàä ÷èãëýñýí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà, ò¿¿íèé õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿í” õýìýýí
òîäîðõîéëæ áîëîõ þì.


   Èííîâàöèéã õýðýãæ¿¿ëýã÷ íü:


   -èííîâàöèéã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà èðãýí, õóóëèéí ýòãýýä;


   -òåõíîïîëèñ, òåõíîëîãè, àæ ¿éëäâýð, õºäºº àæ àõóéí ïàðê (òåõíîïàðê), òåõíîëîãèéí
èíêóáàòîð, èííîâàöèéí ñàí, èííîâàöèéí òºâ çýðýã èííîâàöèéã áèé áîëãîæ, àæ ¿éëäâýð
áîëîí íèéãìèéí áóñàä ñàëáàðóóäàä äàìæóóëàõ ¿íäñýí ¿¿ðýãòýé èííîâàöèéí ¿éë
àæèëëàãààíû òºðºëæñºí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé á¿òýö;


   -òºðèéí áàéãóóëëàãà;


   -õóâèéí áàéãóóëëàãà;


   -òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, ¿éëäâýðëýã÷, õýðýãëýã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ,
òºëººëºõ ýðõòýé îëîí íèéòèéí áàéãóóëëàãà, ìýðãýæëèéí õîëáîîä áàéæ áîëíî.


      ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîíû õºãæëèéí îëîí óëñûí òóðøëàãààñ õàðàõàä
èííîâàöèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí, ¯ÈÒ-ã òºðèéí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè,
èííîâàöèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëýõ, ò¿¿íèéã á¿ðä¿¿ëýã÷ ñóáúåêò¿¿äèéí õîîðîíäûí óÿëäàà
õîëáîîã õàíãàõ îíîâ÷òîé ìåõàíèçìûã á¿ðä¿¿ëýõ çàìààð õºãæ¿¿ëæ áàéíà. ̺í èííîâàöèéí
áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýýíä ýðõ ç¿éí áîëîí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè, èííîâàöèéí
õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ, õ¿íèé íººöèéã áýëòãýõ, ¿íäýñíèé èííîâàöèéí
ñî¸ëûã á¿ðä¿¿ëýõ çýðýã àñóóäëóóä ÷óõàë áàéð ñóóðü ýçýëæ áàéíà.


      ¯ÈÒ íü õºãæëèéí äàðààõü íèéòëýã ç¿é òîãòîëòîé áàéíà:


   1. ¯ÈÒ-ã á¿ðä¿¿ëæ õºãæ¿¿ëýõ ýõíèé ¿å øàòàíä òºð øèéäâýðëýõ ¿¿ðýã
ã¿éöýòãýäýã.


   2. ¯ÈÒ òºëºâøèõèéí õýðýýð òºðèéí ¿¿ðýã øóóä óäèðäëàãààñ øóóä áóñ (¿éë
àæèëëàãààíû) õýëáýð ð¿¿ øèëæèí õóâèéí ñåêòîðûí ¿¿ðýã, îðîëöîî ºñºí íýìýãääýã.
                                        13




   3. Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ¿ð ä¿íä íèéãýì, ýäèéí çàñàã
äàõü èíòåãðàöèéí ¿éë ÿâö ºðãºæèí ã¿íçãèéð÷, ñ¿ëæýý, á¿òýö áèé áîëîõîä íºëººëºí,
óëìààð ¯ÈÒ ýð÷èìòýé õºãæèõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëäýã.


   4. Èííîâàöèéí õºãæèëä îëîí óëñûí çàõ çýýë, òåõíîëîãèéí ò¿âøíèé íºëºº, îðîëöîî
ÿâààíäàà óëàì íýìýãäýæ èííîâàöèéí òîãòîëöîîã íèéãýì, ýäèéí çàñàã, îðîí íóòãèéí
õºãæëèéí íýã ÷óõàë õýðýãñýë õýìýýí ¿çíý.


   5. Øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîëûí ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëæ áîëîâñðîíãóé áîëãîõ íü ¯ÈÒ-ã
àìæèëòòàé õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí õ¿÷èí ç¿éë áîëäîã.


      Èííîâàöèéã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý äàðààõü ñòðàòåãèéã äýñ
äàðààòàéãààð áàðèìòëàõ íü ¿ð ä¿íä õ¿ðãýõ íýìýëò íºõöºë áîëíî:


   1. Ãàäíààñ èðýõ ìýäëýã, èííîâàöèéí ñóâãèéã ÷ºëººëºõ (ãàäààä õóäàëäààã
ºðãºæ¿¿ëýõ, ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëòûã òàòàõ, òåõíîëîãè äàìæóóëàëò,
ëèöåíçèéí àøèãëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ).


   2. Ãàäíààñ èðýõ èííîâàöè, òåõíîëîãèä ÿëãàâàðòàé õàíäàõ (ãàäààä õóäàëäàà,
ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëòàä òåõíîëîãèéí äýâøèë, àãóóëàìæ, èííîâàöèéí
ò¿âøíýýð ÿëãàâàðòàé õàíäàõ, ñ¿¿ëèéí ¿åèéí äýâøèëòýò òåõíîëîãè, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã
äýìæèõ).


   3. Äîòîîä èííîâàöèéí ñóâãèéã ÷ºëººëºõ (äîòîîäûí áàéãóóëëàãà, ñàëáàð, õóâü
õ¿ì¿¿ñ áîëîí òºð, õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã äýìæèõ, ýðõ ç¿é, äýä á¿òöèéí
îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ).


   4. Èííîâàöèéã íóòàãøóóëàõ, áîëîâñðóóëàõ, øèíý÷ëýõ òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ
(áîëîâñðîë, ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû áàéãóóëëàãóóäûí çîõèîí áàéãóóëàëò,
ñàíõ¿¿æèëòèéí àñóóäëûã øèéäýõ, øèíý÷ëýõ).


   5. Äîòîîä èííîâàöèéã áèé áîëãîõ ¿éë ÿâöûã äýìæèõ (äîòîîä, ãàäààä ñóäàëãàà
õºãæëèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã àøèãëàí á¿òýýë÷ýýð èííîâàöèéã áèé áîëãîõ).
                                            14




                        1.3. Ìîíãîë Óëñàä ¿íäýñíèé èííîâàöèéí
                                  òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ


      Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîî íü òºð, õóâèéí õýâøëèéí íÿãò õàìòûí
àæèëëàãààíä òóëãóóðëàí, øèíæëýõ                   óõààí-áîëîâñðîë-áèçíåñèéí ¿ð àøèãòàé
óÿëäàà õîëáîîã õàíãàõ ìåõàíèçì áàéõ áºãººä èííîâàöèéí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ
áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿í áîëæ õºãæèõ áîëíî.


      ¯ÈÒ íü ¿íäýñíèé ýäèéí çàñãèéã á¿õýëä íü õàìðàõ áºãººä á¿ðýëäýõ¿¿íèé õóâüä
õýä õýäýí äýä ñèñòåì áîëîí òîãòîëöîîíû ìåõàíèçìûí ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýõ ýëåìåíò áóþó
ñóáúåêòýýñ á¿ðäýíý. ¯¿íä:


   1. ¯ÈÒ-íû äýä ñèñòåì:


   -ìýäëýã áèé áîëãîõ äýä ñèñòåìä øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà;


   -ìýäëýã äàìæóóëàõ äýä ñèñòåìä èõ ñóðãóóëü, ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà,
òåõíîëîãè   äàìæóóëàõ      òºâ,   òåõíîëîãèéí    èíêóáàòîð,   øèíæëýõ   óõààí,   ¿éëäâýð,
òåõíîëîãèéí ïðîöåññ;


   -àæ ¿éëäâýðèéí ãàçàð, æèæèã, äóíä ¿éëäâýð;


   -èííîâàöèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàõ çýýë, ¿éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ç¿éëñèéí çàõ çýýë;


   -ìýäýýëëèéí, õóóëü ýðõ ç¿éí, óäèðäëàãà-çîõèöóóëàëòûí, ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã
òóñ òóñ áàãòàíà.


   2. ¯ÈÒ-íû ¿íäñýí ýëåìåíò¿¿ä:


   -øèíæëýõ óõààíû áàéãóóëëàãà: Øèíæëýõ óõààíû àêàäåìè, ýðäýì øèíæèëãýýíèé
õ¿ðýýëýí, òºâ, ëàáîðàòîðè;


   -áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà: Èõ, äýýä ñóðãóóëü, ñóðãàëòûí òºâ;
                                           15




   -áèçíåñèéí   áàéãóóëëàãà:     æèæèã,    äóíä,   òîì   ¿éëäâýð¿¿ä,   áàíê   ñàíõ¿¿ãèéí
áàéãóóëëàãà;


   -òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãà: Óëñûí Èõ Õóðàë, Çàñãèéí ãàçàð, ÿàìä, ò¿¿íèé
õàðúÿà áàéãóóëëàãà;


   -èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ á¿òýö: Áèçíåñ-èíêóáàòîð, øèíæëýõ óõààí,
òåõíîëîãèéí ïàðê, òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òºâ ã.ì;


   -òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà: Õóäàëäàà, àæ ¿éëäâýðèéí òàíõèì, ìýðãýæëèéí õîëáîîä
(Èííîâàöèéí õîëáîî, ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýã÷äèéí õîëáîî, õýðýãëýã÷èéí ýðõ àøãèéã
õàìãààëàõ áàéãóóëëàãà, ýðäýìòäèéí õîëáîî, íèéãýìëýã ã.ì.)


      Ýäãýýð áàéãóóëëàãóóä ¯ÈÒ-ã õºãæ¿¿ëýõ çîðèëòûí õ¿ðýýíä äîð äóðäñàí ÷èã
¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý:


   1. Òºðèéí áàéãóóëëàãà:


   -èííîâàöèéã íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî
áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ, ¿íäýñíèé èííîâàöèéí ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ,
ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ;


   -õóâèéí õýâøëèéí õ¿ðýýíä èííîâàöèéí ÷èãëýëýýð õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà ¿éë
àæèëëàãàà,      ¿¿ñãýë ñàíàà÷èëãà,        èõ, äýýä ñóðãóóëü, ýðäýì øèíæèëãýýíèé
áàéãóóëëàãàòàé áîëîí áóñàä áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàõûã á¿õ òàëààð
äýìæèõ ýäèéí çàñàã, ýðõ ç¿éí ìåõàíèçì áèé áîëãîõ;


   -ìýäëýã òóðøëàãà ñîëèëöîõ, ò¿ãýýõ àëáàí ¸ñíû ñ¿ëæýý, òºâ¿¿ä áèé áîëãîõ,
õºãæ¿¿ëýõ,


   -øèíæëýõ     óõààí,   òåõíîëîãèéí   äýâøëèéã    ¿éëäâýðëýëä   íýâòð¿¿ëýõ,     òåõíèê,
òåõíîëîãè øèíý÷ëýõ, òåõíîëîãè-áèçíåñèéí èíêóáàöèéã õºãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð áèçíåñèéí
                                           16



áàéãóóëëàãààñ îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò, èõ, äýýä ñóðãóóëü, ýðäýì
øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãàä ¿ç¿¿ëñýí òóñëàìæèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèõ;


   -ãàäààäààñ äýâøèëòýò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãè îðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã
óðàìøóóëàõ, äýìæèõ, òàòâàðûí õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ;


   -¿éëäâýð, áèçíåñèéí áàéãóóëëàãà ñóðãàëò, ñóäàëãààíû íýãæòýé áîëîõ ¿¿ñãýë
ñàíàà÷èëãûã äýìæèõ ÷èãëýëýýð õîëáîãäîõ àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõ.


   2. Øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà:


   -ñóðãàëò, ñóäàëãàà, òóðøèëòûí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí
áààçûã ºðãºòãºí áýõæ¿¿ëæ, ñóðãàëò-ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæëûã äýìæèõ çîðèëãîîð
àøãèéí òºëºº íýãæèéã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ;


   -ýðäýìòäèéí îþóíû á¿òýýë (ïàòåíò, ëèöåíç, çîõèîã÷èéí ýðõ ãýõ ìýò)-èéã õóäàëäàí
àâ÷, ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä îðóóëàõ;


   -¿íäýñíèé ýðäýìòäèéí íýýëò, á¿òýýëèéã á¿ðòãýæ, ñóðòàë÷ëàõ ìýäýýëëèéí ñàí,
ñ¿ëæýý áèé áîëãîõ, îþóíû á¿òýýëèéí ïàòåíò, çîõèîã÷èéí ýðõèéã îëîí óëñûí ò¿âøèíä
áàòàëãààæóóëàõ àæëûã õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -äýëõèéí   òîìîîõîí,   íýð   õ¿íäòýé   ýðäýì   øèíæèëãýýíèé   áàéãóóëëàãà,   òºâ,
ëàáîðàòîðèòîé õàðèëöàà õîëáîî òîãòîîæ, õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ;


   -ñóðãàëòûã ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãàà áîëîí ïðàêòèê àæèëòàé õîñëóóëàõ,
ñóðãàëòûí àðãà òåõíîëîãèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýë õèéõ;


   3. ¯éëäâýðëýë, áèçíåñèéí áàéãóóëëàãà:


   -øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí äýâøëèéã ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ,
èííîâàöèéã ¿éë àæèëëàãààíû á¿õèé ë õ¿ðýýíä ºðí¿¿ëýõ;
                                          17



   -ñóäàëãàà    õºãæëèéí     àæèëä     õºðºí㺠  çàðöóóëàõ,   ýðäýì   øèíæèëãýýíèé
áàéãóóëëàãà, èõ, äýýä ñóðãóóëüòàé íÿãò õàìòðàí àæèëëàõ;


   -ãàäààäààñ àëü áîëîõ äýâøèëòýò òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãè îðóóëàõ áîäëîãî
áàðèìòàëæ òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -õàðúÿà ñóðãàëò, ñóäàëãààíû íýãæ áàéãóóëàí àæèëëóóëàõ, áîëîâñîí õ¿÷íèé
ìýäëýã, óð ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ.


   ¯ÈÒ-ã á¿ðä¿¿ëæ õºãæ¿¿ëýõýä íýí äàðóé øèéäâýðëýõ àñóóäàë:


   -ÿàìä òóõàéí ñàëáàðûíõàà õºãæëèéí áîäëîãî, çîðèëòòîé óÿëäñàí èííîâàöèéí äýä
õºòºëáºðèéã áîëîâñðîë, øèíæëýõ óõààíû áîëîí õîëáîãäîõ áóñàä áàéãóóëëàãàòàé
õàìòðàí áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -äýä õºòºëáºð, ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí ýõ
¿¿ñâýðèéã òóõàéí ñàëáàðûí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí áàãöàä
òóñãàí õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -¯ÈÒ-íû   á¿òöèéí   äýä   ñèñòåì,   ìåõàíèçìûã   á¿ðä¿¿ëýã÷   ýëåìåíò,   ñóáúåêò
(áàéãóóëëàãà)-èéí ¿¿ðãèéã íàðèéâ÷ëàí òîäîðõîéëîõ;


   -¯ÈÒ-íû äîòîîä èíòåãðàöè áóþó á¿ðýëäýõ¿¿íèé äýä ñèñòåì, ýëåìåíòèéí õîîðîíäûí
óÿëäàà õîëáîî, ãàäààä èíòåãðàöè áóþó ¯ÈÒ áîëîí îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààã
õºãæ¿¿ëýõ àðãà çàìûã òîäîðõîéëîõ;


   -¯ÈÒ-íû íººöèéí (õ¿íèé, ìàòåðèàë-òåõíèêèéí, ñàíõ¿¿ãèéí, ìýäýýëëèéí, çîõèîí
áàéãóóëàëòûí, íèéãýì-ñî¸ëûí ãýõ ìýò) õàíãàìæèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ;


   -¯ÈÒ-íû õÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýýíèé øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã áîëîâñðóóëàõ.


      Ìîíãîë Óëñûí ¯ÈÒ-íû çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òöèéí çàãâàðûã øèíæëýõ óõààí,
òåõíîëîãèéí áîëîí áóñàä ñàëáàðûí îäîîãèéí óäèðäëàãà çîõèöóóëàëòûí á¿òýöòýé íÿãò
óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëñàí.
                                             18




      Ýíýõ¿¿ çàãâàðò äàðààõü á¿òöèéí íýãæèéã øèíýýð áèé áîëãîí àæèëëóóëàõààð
òóñãàâ:


      ¯íäýñíèé    õýìæýýíèé òåõíîëîãèéí      áîäëîãî, òºëºâëºëò, ò¿¿íèé     õýðýãæèëò
õàíãàëòã¿é, ñàëáàðóóäûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí óÿëäàà õîëáîî ñóë áàéãàà òóë
¿éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí àñóóäëààð Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí
¯íäýñíèé çºâëºëèéí äýðãýä áóþó ñàëáàð äóíäûí áèå äààñàí òåõíîëîãè, èííîâàöèéí
ýêñïåðòèéí çºâëºë áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ øààðäëàãàòàé. Óã çºâëºë íü àæ
¿éëäâýðèéí ¿íäñýí ñàëáàðûí òåõíîëîãèéí àãóóëàìæ, ÷àäàìæ, ñòàòóñûí ¿íýëãýý õèéõ
÷èãëýëýýð çºâëºìæ áîëîâñðóóëæ, àâàõ àðãà õýìæýýíèé òàëààðõè ñàíàëûã
õîëáîãäîõ ÿàì, àãåíòëàãò õ¿ðã¿¿ëæ, õýðýãæèëòèéã óÿëäóóëàí çîõèîí áàéãóóëàõ
¿íäñýí ¿¿ðýãòýé áàéõ þì. Èíãýõäýý òåõíîëîãèéí àþóëã¿é áàéäàëä íºëººëæ áàéãàà
õ¿÷èí ç¿éëèéã òîäîðõîéëæ, òýäãýýðò ¿íýëãýý ºãºõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëíà.


      ¯íäýñíèé õýìæýýíèé èííîâàöèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, ñàëáàðûí èííîâàöèéí ¿éë
àæèëëàãààã óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé áèå äààñàí áàéãóóëëàãà,
Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ñàéä, ýñõ¿ë Øàäàð ñàéäûí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä
áàéãóóëàõ øààðäëàãà ãàð÷ áàéíà.


      ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäàë, õºãæëèéí
õýòèéí òºëºâòýé óÿëäóóëàí èííîâàöè, øèíý ìýäëýã á¿òýýõ, àøèãëàõ ¿éë ÿâö,
òåõíîëîãèéí   ÷èã   õàíäëàãà     çýðãèéã    ñóäëàõ,    ¯ÈÒ-ã   á¿ðä¿¿ëýõòýé       õîëáîîòîé
ñóäàëãààíû àæëûã ã¿éöýòãýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé áèå äààñàí ýðäýì øèíæèëãýýíèé
áàéãóóëëàãà      (Èííîâàöèéí   ñóäàëãààíû    òºâ)-ûã   äýýðõ   èííîâàöèéí   áèå     äààñàí
áàéãóóëëàãûí õàðúÿàíä áàéãóóëíà.


      Öààøèä      Èííîâàöèéã   äýìæèõ      ñàíã   øèíýýð   áàéãóóëæ,   òºðèéí      ìýäëèéí
õóðèìòëàëûí òîäîðõîé õýñãèéã òºâëºð¿¿ëýí èííîâàöèéã õºãæ¿¿ëýõ çîðèëòóóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä çàðöóóëàõ íü ¿íäýñíèé ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã
íýìýãä¿¿ëæ, óëñ îðíû òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãàõ þì. Ýíýõ¿¿ ñàíãèéí õºðºí㺠íü
øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí îëîëò áîëîí èííîâàöèéã ºðãºí õ¿ðýýòýéãýýð íýâòð¿¿ëýõ
íºõöºë áîëîìæèéã äýìæèõ, ÷àäàâõèéã áèé áîëãîõ çàìààð ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýëèéã
õºãæ¿¿ëýõ, èííîâàöèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýõýä çàðöóóëàãäàõ áîëíî.
                                                    19




                Ìîíãîë Óëñûí ¯ÈÒ-íû çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òöèéí çàãâàð




                                           Çàñãèéí ãàçàð




  Øèíæëýõ óõààí, äýýä                 ØÓÒ-èéí ¯íäýñíèé Ǻâëºë                  Òåõíîëîãè, èííîâàöèéí ýêñïåðòèéí
 áîëîâñðîëûí ýêñïåðòèéí                                                                    çºâëºë
           çºâëºë


                                                                                              ̯ÕÀ¯Ò, àæ
                               ÁÑØÓß               Ñàëáàðûí
                                                                                              ¿éëäâýðèéí
     ØÓÀ                                              ÿàìä                                    ìýðãýæëèéí
                                                                                               õîëáîîä
                                                                                              ÃÕÎÃÕÀ
               ØÓÒ-èéí Ñàí

                                                          ¯íäýñíèé èííîâàöèéí àñóóäàë
                                                             õàðèóöñàí áàéãóóëëàãà



                                            Èííîâàöèéã äýìæèõ ñàí                Èííîâàöèéí ñóäàëãààíû òºâ




   Ýðäýì                  Ñóäàëãàà,           Èõ                Èõ ñóðãóóëü                      Òåõíîëîãè
øèíæèëãýýíèé              òóðøèëò,        ñóðãóóëèó           òºâòýé èíêóáàòîð,                 äàìæóóëàõ
õ¿ðýýëýíã¿¿ä          ¿éëäâýðëýëèéí            ä                    ØÓÒ, àæ                         òºâ¿¿ä
                          íýãäë¿¿ä                                  ¿éëäâýðèéí                  Òåõíîëîãèéí,
                                                                     ïàðêóóä                     áèçíåñèéí
                                                                                               èíêóáàòîðóóä




               Õóâèéí ñåêòîð:
       Òîìîîõîí ¿éëäâýðèéí ãàçàð                                    Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, èðãýíèé
           Æèæèã, äóíä ¿éëäâýð                                             íèéãìèéí áàéãóóëëàãà
                                          20



       1.4. ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè,
           õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà, õ¿ðýõ ¿ð ä¿í




       Òºðèéí èííîâàöèéí áîäëîãî íü íýã òàëààñ øèëäýã ìýäëýã, òóðøëàãà, ýðäýì
øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã ¿ð àøèãòàéãààð ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä
íýâòð¿¿ëæ, ãàðö áîëãîí õóâèðãàõ, íºãºº òàëààñ õóâèéí õýâøèë, íèéòèéí èííîâàöèéí
áîëîâñðîë, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý, ìýäëýã, èííîâàöèéã ¿íýëýõ ¿íýëýìæèéã ñàéæðóóëàõàä
÷èãëýãäýõ áºãººä õîîðîíäîî íÿãò óÿëäààòàé, íýãäìýë áîäëîãîîñ á¿ðäýæ, òýäãýýðèéã
õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà ìåõàíèçìûã àãóóëíà. Áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ õ¿ðýýíä òºð,
øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîë, áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí õàìòûí àæèëëàãàà ãîëëîõ ¿¿ðýã
ã¿éöýòãýíý.


   ¯íäýñíèé èííîâàöèéí òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ ñòðàòåãè:


   Ñòðàòåãè 1. Øèíæëýõ óõààí-¿éëäâýðëýëèéí òîãòâîðòîé õàìòûí àæèëëàãàà,
õàìòàðñàí ñóäàëãààíû àæëûã äýìæèí óðàìøóóëàõ ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðãèéã áèé
áîëãîõ.


   Ìýäëýã áèé áîëãîõ äýä ñèñòåìèéã õºãæ¿¿ëýõ õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë
àæèëëàãàà:


   -ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû áàéãóóëëàãûí çîõèîí áàéãóóëàëò, ñàíõ¿¿æèëòèéí
ìåõàíèçìä øèíý÷ëýë õèéõ;


   -øèíæëýõ     óõààí,   òåõíîëîãèéí   òýðã¿¿ëýõ   ÷èãëýëèéã     òîäîðõîéëîx   (áóñäûã
äóóðàéõã¿éãýýð íýí òýðã¿¿íä õºãæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áîëîí áîëîìæòîé ñàëáàðûã
ñîíãîõ);


   -ýðäýìòýí ñóäëàà÷äûã äýìæèæ óðàìøóóëàõ, ñóäàëãààíû àæëûíõàà ¿ð ä¿íã
íýâòð¿¿ëæ àøèã îëîõ áîëîìæèéã íýýõ;


   -äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàðûã äýýøë¿¿ëýõ, òîãòîëöîîã íü øèíý÷ëýõ, ìýðãýæëèéí áîëîí
èíæåíåðèéí ÷èãëýëèéí ñóðãàëòûã äýìæèõ.
                                            21




   Ìýäëýã äàìæóóëàõ äýä ñèñòåìèéã õºãæ¿¿ëýõ õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë
àæèëëàãàà:


   -ñóäàëãàà     áîëîâñðóóëàëòûí      ¿éë    àæèëëàãàà   ÿâóóëäàã   áàéãóóëëàãàä
õºíãºëºëòòýé çýýë îëãîõ ìåõàíèçì á¿ðä¿¿ëýõ;


   -õóâèéí õýâøëèéí ñàëáàðò ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ¿éë àæèëëàãààíä òºñºë
ñîíãîí øàëãàðóóëàõ ¿íäñýí äýýð òîäîðõîé õýìæýýíèé õºðºíãèéã òºñ⺺ñ îëãîõ.


   -ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã íýìýãä¿¿ëýõ, õÿíàëò òàâèõ;


   -ãàäààäûí   êîìïàíèéí   ñóäàëãàà    áîëîâñðóóëàëòûí   ¿éë   àæèëëàãààã    òàòàõ
÷èãëýëýýð òàòâàðûí òààòàé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ;


   -òåõíîëîãè äàìæóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëýõ.


   Èííîâàöèéí ¿éëäâýðëýëèéí äýä ñèñòåìèéã õºãæ¿¿ëýõ ÷èãëýëýýð õýðýãæ¿¿ëýõ
¿éë àæèëëàãàà:


   -¿íäýñíèé ýäèéí çàñãèéí õºãæèëä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé àæ ¿éëäâýðèéí
òýðã¿¿ëýõ (ñòðàòåãèéí) ÷èãëýëä íººöèéã òºâëºð¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Àæ
¿éëäâýðèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàð ãýäýãò á¿òýýãäýõ¿¿í, øèíý òåõíîëîãèéã áèé áîëãîí
õºãæ¿¿ëýõäýý áóñàä ñàëáàð, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í
õýðýãëýã÷äèéí õºãæèëä øèéäâýðëýõ íºëºº ¿ç¿¿ëæ ÷àäàõóéö, ¿íäýñíèé àþóëã¿é
áàéäëûã õàíãàõàä ãîëëîõ ¿¿ðýãòýé àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûã îéëãîíî.


   -àæ ¿éëäâýðèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûã òºðººñ äýìæèõäýý òóõàéí ñàëáàðûí
ñóäàëãààíû àæëûí çàõèàëàã÷, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýã÷, çàðèì òîõèîëäîëä ¿ð ä¿íã õóäàëäàí
àâàã÷èéí ¿¿ðãèéã òºð ººðòºº àâàõ ÷èãëýë áàðèìòàëíà. ßëàíãóÿà, ºíäºð ýðñäýëòýé
ñóóðü áîëîí õýðýãëýýíèé ñóäàëãààã äýìæèí õýðýãæ¿¿ëýõ, æèæèã, äóíä áèçíåñèéí
èííîâàöèéí áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, øèíý òåõíîëîãèéí òóõàé ìýäëýã, ìýäýýëëèéã îëæ
àâàõ, àøèãëàõ òàëààð èííîâàöèéí ñóáúåêò¿¿äèéí õàìòûí àæèëëàãààíû ¿ð àøãèéã
äýýøë¿¿ëýõ.
                                          22




   -òºðººñ    èííîâàöèéí   õºãæëèéí    òýðã¿¿ëýõ   ÷èãëýëèéã    òîãòîîõ,   èííîâàöèéã
õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿ä áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ, òºðèéí èííîâàöèéí áîäëîãûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä      øààðäëàãàòàé       õºðºí㺠  îðóóëàëò    õèéõ   çîðèëãîîð   çîõèîí
áàéãóóëàëòûí áîëîí ýäèéí çàñãèéí òààòàé íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ, òºñ⺺ñ òîäîðõîé
çîðèëòîò ¿éë àæèëëàãààã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ, çàðèì òîõèîëäîëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä îðîëöîõ.


   -àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûã òºðººñ äýìæèí
õºãæ¿¿ëýõ:


   -òîäîðõîé òºñºë, ¿éë àæèëëàãààíä çîðèóëæ ãðàíò, òýòãýëýã (ñóáñèä) îëãîõ
(òºñëèéí íèéò çàðäëûí 50 õóâü õ¿ðòýë);


   -òàòâàðûí õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ, õºíãºëºëòòýé çýýë îëãîõ;


         -îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ
ýêñïîðòîä ãàðãàõàä øààðäëàãàòàé òýðã¿¿íèé òåõíîëîãè ýçýìøèõýä íü äýìæëýã
¿ç¿¿ëýõ;


   -æèæèã,     äóíä   ¿éëäâýðëýëèéí     øèíæëýõ    óõààí,   òåõíîëîãèéí    ÷àäàâõèéã
ñàéæðóóëàõ;


   -àæ ¿éëäâýðèéí ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí äýä á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ,
õºãæ¿¿ëýõ.


   Ñòðàòåãè 2. Èííîâàöèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí îëîí õýëáýðèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëýõ.


   -èííîâàöèéí òºñºë, ¿éë àæèëëàãààã õýñýã÷ëýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ, õºíãºëºëòòýé çýýë
îëãîõ;


   -èííîâàöèéí áèçíåñ ýõëýõýä áóöàëòã¿é áóþó õºíãºëºëòòýé íºõöºëººð òîíîã
òºõººðºìæ, ãàçàð îëãîõ;
                                        23



   -ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí çîðèóëàëòòàé òîíîã òºõººðºìæ õóäàëäàí àâàõàä
òàòâàðûí õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ;


   -ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûí áóñ
çàðäëûã òàòâàð íîãäóóëàõ îðëîãîîñ õàñàõ;


   -“Òàòâàðûí çýýë”-èéí òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëýõ, aæ àõóéí íýãæèéí ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí ñàíõ¿¿æèëòèéí òîäîðõîé õóâüòàé òýíöýõ
çàðäëûã àëáàí òàòâàðààñ ÷ºëººëºõ;


   -ýðñäýëòýé   ñàíõ¿¿æèëò    îëãîõ,   ýðäýì    øèíæèëãýýíèé    àæèëòàí    áýëòãýõ,
àæèëëóóëàõàä òýòãýëýã îëãîõ çýðãýýð àæ àõóéí íýãæèéí èííîâàöèéí ¿éë
àæèëëàãàà ÿâóóëàõàä øààðäàãäàõ çàðäëûí òîäîðõîé õýñãèéã òºð õàðèóöàõ;


   -ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëýõ, ýðñäýëèéí õºðºí㺠(Venture Capital)-èéã
á¿ðä¿¿ëýõ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàõ, õóãàöààã óðòàñãàõ, ñàíõ¿¿ãèéí ýðñäýëèéã
áóóðóóëàõ îð÷èí ¿åèéí àðãà õýðýãñëèéã (îïöèîí, ôîðâàðä, ñâàï ãýõ ìýò) íýâòð¿¿ëýõ
àðãà õýìæýý àâàõ.


   Ñòðàòåãè 3. Èííîâàöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ:


   -èõ   ñóðãóóëü    òºâòýé   øèíæëýõ        óõààí-áîëîâñðîë-áèçíåñèéí   öîãöîëáîðûã
áàéãóóëàí õºãæ¿¿ëýõ;


   -ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãóóäûí äýðãýä òåõíîëîãèéí èíêóáàòîð, òåõíîëîãè
äàìæóóëàõ òºâ áàéãóóëàõ;


   -àæ ¿éëäâýðèéí ïàðê, èíêóáàòîð, àæ ¿éëäâýðèéí êëàñòåðóóäûã áàéãóóëàõ;


   -èííîâàöèéí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàõ.


   Ñòðàòåãè 4. Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîã÷äûã øààðäëàãàòàé ìýäýýëëýýð
õàíãàõ, çºâëºãºº ºãºõ, ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ.
                                        24



   -òºð áîëîí õóâèéí ñàëáàðûí õàìòàðñàí èííîâàöèéí ìýäýýëëèéí äýä á¿òöèéã
õºãæ¿¿ëýõ;


   -òåõíîëîãèéí øèíý ñòàíäàðò íýâòð¿¿ëýõ, ìàðêåòèíãèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ
¿¿ðýã á¿õèé á¿ñèéí íýâòð¿¿ëýõ òºâ áàéãóóëàí àæèëëóóëàõ;


   -íýí øààðäëàãàòàé, íàðèéí ìýðãýæëýýð ãàäààäàä ñóð÷ àæèëëàæ áàéãàà Ìîíãîë
Óëñûí èðãýíèéã ýçýìøñýí ìýðãýæëýýðýý ýõ îðîíäîî àæèëëàõàä á¿õ òàëûí äýìæëýã
¿ç¿¿ëýõ;


   -èííîâàöèéí õ¿íèé íººöèéã ñóðãàõ, áýëòãýõ àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -ºíäºð óð ÷àäâàðòàé, íàðèéí ìýðãýæëèéí ãàäààäûí ìýðãýæèëòíèéã óðüæ
àæèëëóóëàõ;


   -èííîâàöèéã îëîí íèéòýä òàíèóëæ ñóðòàë÷ëàõ.




      Ñòðàòåãè 5. Èííîâàöèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ.


   -èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ õóóëü, òîãòîîìæèéí òºñºë áîëîâñðóóëàí
áàòëóóëàõ:


      -èííîâàöèéí áèçíåñ øèíýýð ýðõëýã÷äèéí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ õýëáýð;


   -øèíæëýõ óõààí, ºíäºð òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí íàðèéí ìýðãýæëèéí, ºíäºð óð
÷àäâàðòàé ãàäààäûí ìýðãýæèëòýí, èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí Ìîíãîë Óëñàä èðæ
àæèëëàõàä îðøèí ñóóõ âèçèéã õºíãºëºëòòýé íºõöºëººð îëãîõ àñóóäëûã õîëáîãäîõ
õóóëü òîãòîîìæèä òóñãàí õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð ãàäíààñ ¿íý öýíýòýé áîëîâñîí õ¿÷èí
èðæ àæèëëàõûã äýìæèõ.
                                         25



   -Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí òóõàé õóóëü, Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òóõàé õóóëü,
Àæ ¿éëäâýðèéí ïàðêèéí òóõàé õóóëü, Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òóõàé õóóëü,
Æèæèã, äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ òóõàé áîëîí òàòâàðûí áàãö õóóëüä èííîâàöèéí
¿éë àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæèõ òàëààð õîëáîãäîõ íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëàõ.


   Ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð õ¿ðýõ ¿ð ä¿í:


   -äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ýäèéí çàñãèéã òåõíîëîãèéí
õóâüä øèíý÷ëýõ áîëîìæ á¿ðäýíý.


   -¿íäýñíèé ºâºðìºö, òýðã¿¿íèé òåõíîëîãèéí ¿íäñýí äýýð Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí
çàðèì òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðò ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé “òåõíîëîãèéí á¿ñ, õîíãèë” (hub,
network)-ûã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðäýíý.


   -òåõíîëîãèéí æèæèã, äóíä ¿éëäâýð¿¿ä îëíîîð áèé áîëæ, øèíæëýõ            óõààí-
¿éëäâýðëýëèéí õàìòûí àæèëëàãàà ºðãºæèíº.


   -õóðèìòëàãäñàí îþóíû êàïèòàë, ìýäëýã, òåõíîëîãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä
îðóóëæ àøèãëàõ çàõ çýýë õºãæèíº.


   -ºíäºð òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ, íýâòð¿¿ëýõ, èííîâàöèéí ýðýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ ¿éë
àæèëëàãààã óðàìøóóëàõ ýäèéí çàñãèéí ìåõàíèçì òºëºâøèíº.


   -Øèíæëýõ    óõààí,    òåõíîëîãè,    èííîâàöèéí   õºòºëáºð,   òºñºë   çàõèàëàõ,
õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî íýìýãäýíý.




                    1.5. Õºòºëáºðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ã¿éöýòãýëèéí
                                 õÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýý


      ¯ÈÒ-íû á¿ðäýëò, õºãæëèéí ò¿âøèíã ¿íýëæ, ¿éë àæèëëàãààíä õÿíàëò-
øèíæèëãýý, ¿íýëãýý õèéõ       øàëãóóð         ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã “¯ÈÒ-íû øèíæèëãýý,
ìîíèòîðèíãèéí àðãà÷ëàë“ áîëîâñðóóëàõ çàìààð òîãòîîíî. Óã àðãà÷ëàë íü ¯ÈÒ-íû
á¿ðäýëòèéí áàéäàë òºäèéã¿é èííîâàöèéí ò¿âøèíã á¿õýëä íü òîäîðõîéëæ ¿íýëýõ áîëîìæ
                                           26



á¿ðäýõ áºãººä àðãà÷ëàëûí õ¿ðýýíä äàðààõü øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñèñòåì áîëãîí
õàìðóóëíà:


   1. Èííîâàöèéí õ¿íèé íººö: Ñóäëàà÷, èíæåíåð, ýðäýìòýí, èíæåíåðèéí ÷èãëýëýýð
ñóðàëöàã÷ îþóòàí, èííîâàöèéí õ¿íèé íººöèéã áýëòãýõ, õºãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî.


2. Ìýäëýã áèé áîëãîõ äýä ñèñòåì: Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà, øèíæëýõ óõààí,
òåõíèêèéí    áààç,   ñàíõ¿¿æèëòèéí    ýõ    ¿¿ñâýð,    íººöèéí   õóâààðèëàëò,   ýðäýì
øèíæèëãýýíèé àæëûí ã¿éöýòãýëèéí õýìæýý, ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð
ä¿í (íèéòëýë, øèíæëýõ óõààíû íýýëò, á¿òýýë, íîó-õàó, ïàòåíò, áóñàä øèíý ìýäëýã).


   3. Èííîâàöèéí ¿éëäâýðëýëèéí äýä ñèñòåì: Á¿òýýãäýõ¿¿íèé òåõíîëîãèéí ºðñºëäºõ
÷àäâàð, ¿éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãèéí ò¿âøèí, ìàòåðèàë-òåõíèêèéí áààç, ¿éëäâýðèéí
ãàçðóóäûí èííîâàöèéí èäýâõæèë, æèæèã, äóíä ¿éëäâýðèéí õºãæèë, èííîâàöèéí
÷àäàâõè.


   4. Èííîâàöèéí çàõ çýýë: èííîâàöèéí õýðýãëýý, çàõ çýýëèéí ìåõàíèçìûí õºãæèë,
ºðñºë人í, çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëò.


   5. Èííîâàöèéã äýìæèõ äýä ñèñòåì: èííîâàöèéí äýä á¿òöèéí õºãæèë (áèçíåñ-
èíêóáàòîð, èííîâàöèéí òºâ, òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òºâ, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðê,
çºâëºõ òºâ ã.ì.), ìýäýýëëèéí äýä á¿òöèéí õºãæèë (êîìïüþòåðèéí õ¿ðýëöýý õàíãàìæ,
èíòåðíýòèéí àøèãëàëò, õàíãàìæ, õ¿ðýëöýý), ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîíû õºãæèë (çýýëèéí
õ¿¿ãèéí ò¿âøèí, çýýë îëãîõ æóðàì, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õ¿ðýëöýý, õàíãàìæ,
õºðºíãèéí çàõ çýýë, ëèçèíã, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýíèé õºãæèë), èííîâàöèéí ¿éë
àæèëëàãààíû õóóëü, ýðõ ç¿éí îð÷èí (õóóëü, ýðõ ç¿éí áàðèìò áè÷ã¿¿ä), èííîâàöèéí
¿éë àæèëëàãààíû òºðèéí äýìæëýã (èííîâàöèéí òºðèéí áîäëîãî, õºòºëáºð, òºñëèéí
áîëîâñðóóëàëò õýðýãæèëò).


   6. ¯ÈÒ-íû ÷àäàâõè (ïîòåíöèàë): Áîëîâñîí õ¿÷èí,            ìàòåðèàë-òåõíèê, ñàíõ¿¿,
ìýäýýëýë, çîõèîí áàéãóóëàëò,     íèéãýì-ñî¸ëûí íººö.


   7. ¯ÈÒ-íû õ¿ðýýí äýõ èíòåãðàöè: ¯ÈÒ-íû äîòîîä èíòåãðàöè (ìýäëýã, òåõíîëîãèéã
äàìæóóëàõ, àøèãëàõ ìåõàíèçì, ¿éë àæèëëàãàà), ãàäààä èíòåãðàöè (¯ÈÒ áà ¿íäýñíèé
                                        27



ýäèéí çàñàã, ¯ÈÒ áà íèéãýì, ¯ÈÒ áà òºð), Èííîâàöèéí îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãàà
(òîãòîîñîí õàðèëöàà õîëáîî, õàìòûí àæèëëàãààíû õºãæèë, õàìòàðñàí õºòºëáºð, òºñºë).


   8. Èííîâàöèéí îð÷èí: õ¿í àìûí èííîâàöèéí òàëààðõè ìýäëýã, èííîâàöèéã õ¿ëýýí àâàõ
÷àäâàð, óëñ îðíû õºãæèëä èííîâàöèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã, à÷ õîëáîãäëûí òàëààðõè
íèéòèéí îéëãîëò ìýäëýã, ñî¸ë, õ¿í àìûí øèíý÷ëýëèéí ñýòãýëãýý, àæèë õýðýã÷ óóð
àìüñãàë, óëñ òºðèéí áîëîí ýðõ áàðèõ õ¿÷íèé îéëãîëò, óëñ òºðèéí õ¿ñýë çîðèã.
                                         28



                                                                    Õàâñðàëò 1.1


                      ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐÈÉÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉà ÕÀÍÃÀÕ
                              ÇÎÐÈËÒÎÒ ¯Ç¯¯ËÝËÒ¯¯Ä




          Çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä                2007 îí    2008 îí    2009 îí    2015 îí


Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí                0.539      0.637      0.742      1.523
äîòîîäûí íèéò çàðäëûí ýçëýõ õóâü
Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí                0.502      0.566      0.629        0.92
òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí ýçëýõ õóâü
Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí                0.037      0.071      0.112      0.603
òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðèéí ýçëýõ õóâü
Çîõèîí á¿òýýõ èäýâõèéí èòãýëö¿¿ð (øèíý
á¿òýýëèéí ýðõ ãîðèëæ Îþóíû ºì÷èéí
                                                 10.8       11.0       11.0        15.0
ãàçàðò èð¿¿ëñýí ºðãºäëèéí òîî, àðâàí
ìÿíãàí õ¿íä íîãäîõ)
Äîòîîäûí çàõ çýýë äýõ àæ ¿éëäâýðèéí
á¿òýýãäýõ¿¿íèé íèéò áîðëóóëàëòàä                   5.0        6.0        8.0       30.0
èííîâàöèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýçëýõ õóâü
Íèéò àæ àõóéí íýãæèéí õýìæýýíä
òåõíîëîãèéí èííîâàöè õýðýãæ¿¿ëæ
                                                 10.0      10.25       10.5        20.0
áàéãàà àæ ¿éëäâýðèéí ãàçðûí ýçëýõ
õóâü
Íèéò àæ àõóéí íýãæèéí õýìæýýíä
áàéãóóëëàãûí èííîâàöè õýðýãæ¿¿ëæ                 10.0       12.0       15.0        30.0
áàéãàà ãàçðóóäûí ýçëýõ õóâü
Íèéò ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãàä
                                                 80.0       90.0       95.0      100.0
èíòåðíåòèéí ñ¿ëæýý àøèãëàõ áîëîìæòîé
                          29



áàéãóóëëàãûí ýçëýõ õóâü
                                           30



                                                                      Õàâñðàëò 1.2


                ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐÈÉÍ ÑÒÐÀÒÅÃÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÑÍÝÝÐ
                             Õ¯ÐÝÕ ÇÎÐÈËÒÎÒ ¯Ð įÍ


                                                                Çîðèëòîò ¿ð ä¿í
                 Øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò                         2007 îí   2010 îí   2015 îí
     1. Øèíæëýõ óõààí-¿éëäâýðëýëèéí òîãòâîðòîé õàìòûí àæèëëàãàà, õàìòàðñàí
           ñóäàëãààíû àæëûã äýìæèí óðàìøóóëàõ ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðãèéã
                                     áèé áîëãîíî
1.1. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      äîòîîäûí íèéò çàðäàëä òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí           93.00     80.77       60.39
      ýçëýõ õóâü
1.2. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      äîòîîäûí íèéò çàðäàëä òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðèéí         7.00     19.23       39.61
      ýçëýõ õóâü
1.3. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      äîòîîäûí íèéò çàðäàëä äýýä áîëîâñðîëûí
                                                            0.108     0.190       0.398
      áàéãóóëëàãûí ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí
      àæëûí çàðäëûí ýçëýõ õóâü
1.4. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      äîòîîäûí íèéò çàðäàëä ñóóðü, õàâñàðãà                  89.0     81.17       68.09
      ñóäàëãààíû çàðäëûí ýçëýõ õóâü
1.5. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      äîòîîäûí íèéò çàðäàëä òóðøèëò áîëîâñðóóëàëòûí          11.0     18.83       31.91
      àæëûí çàðäëûí ýçëýõ õóâü
            2. Èííîâàöèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýëáýð¿¿äèéã õºõè¿ëýí äýìæñýí
                                áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý
2.1. Èííîâàöèéí òºñºë, õºòºëáºðò òºñ⺺ñ        îëãîñîí
      õºíãºëºëòòýé çýýëèéí õýìæýý      (òýðáóì               00.0       1.0         5.0
      òºãðºã)
2.2. Õóâèéí õýâøëèéí áàéãóóëëàãûí ñóäàëãàà
      áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä òºñ⺺ñ îëãîñîí                 0.048      0.75        10.0
      ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýý (òýðáóì òºãðºã)
                                          31



2.3. Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí
      òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòýä íýâòð¿¿ëýõ àæëûí                  3.9         6.5     20.0
      çàðäëûí ýçëýõ õóâü
2.4. Òåõíèê, òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí
      àæèëä çàðöóóëàõ òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí                1.474     3.694     14.386
      õýìæýý (òýðáóì òºãðºã)
2.5. Òåõíèê, òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí
      àæèëä çàðöóóëàõ òºñâèéí áóñ ñàíõ¿¿æèëòèéí              0.0     0.575      7.225
      õýìæýý (òýðáóì òºãðºã)
              3. Èííîâàöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíòèéã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý
3.1. Èííîâàöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíòèéí òîîíû ºñºëò:
      -Áèçíåñèéí èíêóáàòîð
      -Òåõíîëîãèéí èíêóáàòîð                                 Ñàëáàð òóñ á¿ðò
      -Òåõíîëîãè áèçíåñèéí èíêóáàòîð                     õýðýãæ¿¿ëýõ èííîâàöèéí äýä
      -Áèçíåñèéí èííîâàöèéí òºâ                           õºòºëáºð¿¿äèéí õ¿ðýýíä
      -Òåõíîëîãèéí ïàðê                                     øèíýýð áèé áîëñîí äýä
      -Øèíæëýõ óõààíû ïàðê                               á¿òöèéí ýëåìåíòèéí íèéëáýð
      -Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðê                     ä¿íãýýð òîäîðõîéëîãäîíî
      -Àæ ¿éëäâýðèéí ïàðê
      -Áèçíåñèéí ïàðê
3.2. Øèíý á¿òýýëèéí ãýð÷èëãýý àâñàí íèéò
      á¿òýýëèéí äîòîð òåõíèê, òåõíîëîãèä õàìààðàõ
                                                            60.0      75.0      100.0
      ïàòåíòûí ýçëýõ õóâü


3.3. Íèéò ïàòåíò àâñàí øèíý á¿òýýëýýñ ëèöåíçèéí
      ãýðýýãýýð àøèãëàãäàæ áàéãàà ïàòåíòûí ýçëýõ             1.7         3.0     20.0
      õóâü
3.4. Íèéò ¿éëäâýð, àæ àõóéí íýãæèéí äîòîð øèíý òåõíèê,
      òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà áàéãóóëëàãûí                5.0         7.0     50.0
      õóâèéí æèí
3.5. Æèæèã ¿éëäâýð¿¿äèéí ¿éëäâýðëýñýí íèéò
      á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí õýìæýýíä
                                                             5.0      10.0       20.0
      èííîâàöèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýçëýõ
      õóâèéí æèí
                                          32



3.6. Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íä èííîâàöèéí
                                                                0.1      0.5   10.0
      á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýçëýõ õóâü
        4. Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîã÷äûã øààðäëàãàòàé ìýäýýëëýýð
                     õàíãàõ, çºâëºãºº ºãºõ, ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ
                                 òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëíý
4.1. Èííîâàöèéí õ¿íèé íººöèéí èíäåêñ                           0.42     0.44    0.6
4.2. Òåõíèê, òåõíîëîãè, èíæåíåðèéí ÷èãëýëýýð èõ, äýýä
                                                              2354      3000   6000
      ñóðãóóëü òºãñºã÷äèéí òîî
4.3. Îþóíû ºì÷, ïàòåíò ñóäëàë, èííîâàöèéí ìåíåæìåíòèéí
                                                                 20       40    200
      ÷èãëýëýýð áýëòãýãäñýí ìýðãýæèëòíèé òîî
4.4. Íèéò ñóäëàà÷äûí äîòîð áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí
                                                               3.45     10.0   20.0
      ñóäëàà÷äûí ýçëýõ õóâü
4.5. Íèéò ñóäëàà÷äûí äîòîð äîêòîðûí çýðýãòýé
                                                               20.0     25.8   35.4
      ñóäëàà÷èéí ýçëýõ õóâèéí æèí
4.6. Àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí 1000 àæèë
                                                               4.67     5.06   5.87
      ýðõëýã÷èä íîãäîõ ñóäëàà÷äûí òîî (îíîîð)
4.7. Íèéò ñóäëàà÷äûí äîòîð ìýðãýæèë       äýýøë¿¿ëñýí
                                                                5.0      7.3   11.2
      ñóäëàà÷èéí ýçëýõ õóâèéí æèí
                   5. Èííîâàöèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî
5.1. Èííîâàöèéí òóõàé õóóëü (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ
      ýõëýõ õóãàöàà)
5.2. Àæ ¿éëäâýðèéí ïàðêèéí òóõàé õóóëü
      (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ ýõëýõ õóãàöàà)
5.3. Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òóõàé õóóëèéí íýìýëò,
      ººð÷ëºëò (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ ýõëýõ
      õóãàöàà)
5.4. Îþóíû ºì÷èéí õóóëü òîãòîîìæèéí íýìýëò, ººð÷ëºëò
      (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ ýõëýõ õóãàöàà)
5.5. Æèæèã, äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ òóõàé
      (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ ýõëýõ õóãàöàà)
5.6. Èííîâàöèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí
      ä¿ðýì, æóðàì (áàòëàãäàæ, õýðýãæèæ ýõëýõ
      õóãàöàà)
5.7. Èííîâàöèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõòýé õîëáîãäîí
                                 33



ãàðñàí ýðõ ç¿éí àêòóóäûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ
                                                 34



                                                                                   Õàâñðàëò 1.3


                ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÝÕÝÄ ØÀÀÐÄÀÃÄÀÕ
                                    ÍÈÉÒ ÑÀÍÕ¯¯ÆÈËÒÈÉÍ ÒÎÎÖÎÎ


                                                                                     (ñàÿ òºãðºã)
                 2008 îí              2009-2010 îí       2011-2015 îí                Íèéò ä¿í
Çàðäëûí
                       áóñ
    òºðºë     òºñºâ                 òºñºâ     áóñàä     òºñºâ      áóñàä        òºñºâ        áóñàä
                           àä
Óðñãàë                                                  33,320.    18,000.     34,360.      20,050.
                300.0 50.0           740.0     850.0
çàðäàë                                                       0            0             0             0
Õºðºíãº
                                                        21,160.    12,000.     25,420.      12,000.
îðóóëàë      1,020.0            -   3,240.0   1,150.0
                                                             0            0             0             0
ò
                                                        54,480.    30,000.     59,780.      32,050.
     Ä¿í     1,320.0 50.0           3,980.0   2,000.0
                                                             0            0             0             0


                 ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐÈÉÍ ÍÝÃįÃÝÝÐ ¯ÅÄ ØÀÀÐÄÀÃÄÀÕ
                                      ÑÀÍÕ¯¯ÆÈËÒÈÉÍ ÒÎÎÖÎÎ


    1. ¯íäýñíèé èííîâàöèéí äýä á¿òöèéã áèé áîëãîõ ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ
                                                                                     (ñàÿ òºãðºã)
                                                                   Øààðäàãäàõ çàðäàë
            Õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà
                                                             2008 îí       2009 îí          2010 îí
1. Òåõíîëîãèéí èíêóáàòîðóóäûí ìàòåðèàëëàã                         800.0       1,150.0       1,410.0
    áààçûã áýõæ¿¿ëýõ, øèíýýð áàéãóóëàõ
2. Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàõ,                        50.0         80.0          100.0
    áýõæ¿¿ëýõ
3. պ人 àæ àõóéí òåõíîïàðê, Ýêñòåéíøí òºâèéã                     170.0        220.0          280.0
    áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ
                           Ä¿í                               1,020.0          1,450.0       1,790.0
                                          35



  2. Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîã÷ ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ, ìýðãýæèë
äýýøë¿¿ëýõ, äàâòàí áýëòãýõ òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëýõ
                                                                      (ñàÿ òºãðºã)
                                                      Øààðäàãäàõ çàðäàë
          Õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà
                                                  2008 îí   2009 îí      2010 îí
1. Ãàäààä îðíóóäàä (èííîâàöèéí ìåíåæåð,ïàòåíò
                                                     75.0      70.0        105.0
    ñóäëàà÷ çýðýã ÷èãëýëýýð) õ¿í ñóðãàõ
2. Èííîâàöèéí ìýðãýæëýýð ñóðãàëòûí àãóóëãà,
                                                     50.0      20.0          30.0
    õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ
3. Èííîâàöèéí ÷èãëýëýýð àæèëëàõ õóóëü÷, ýäèéí
    çàñàã÷ çýðýã ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñèéã äàâòàí         40.0      30.0          40.0
    ñóðãàõ
4. Ò¿ð ñóðãàëò çîõèîí áàéãóóëàõ                      90.0      20.0          30.0
                              Ä¿í                   255.0     140.0        205.0


  3. Èííîâàöèéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëàõ
                                                                      (ñàÿ òºãðºã)
                                                      Øààðäàãäàõ çàðäàë
          Õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà
                                                  2008 îí   2009 îí      2010 îí
 1. Èííîâàöèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîí òåõíîëîãèéí
                                                   15.0      15.0         20.0
    ¿çýñãýëýí
 2. Òåõíîëîãè, èííîâàöèéí ýêñïåðòèéí çºâëºë,
    ¯íäýñíèé èííîâàöèéí áàéãóóëëàãà, Èííîâàöèéí
                                                   80.0     850.0       1,510.0
    ñóäàëãààíû òºâ, Èííîâàöèéã äýìæèõ ñàíãèéí
    ¿éë àæèëëàãàà
                        Ä¿í                        95.0     865.0       1,530.0




           ÕΨÐ. ÄÝÂØÈËÒÝÒ ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉà ժÃƯ¯ËÝÕ ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐ


       2.1. Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ
                                       ¿íäýñëýë
                                       36



      Ìàíàé óëñûí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéã øèíý ò¿âøèíä ãàðãàõ,
òåõíîëîãèéí õîöðîãäëûã áàãàñãàõ íýã àðãà çàì áîë äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã
õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë þì.

      Äýâøèëòýò òåõíîëîãè ãýäýã íü ôèçèê, õèìè, ìîëåêóë áèîëîãè, ýëåêòðîíèê çýðýã
îëîí øèíæëýõ óõààíû óóëçâàð äýýð áèé áîëîí õºãæèæ áàéãàà íàíîòåõíîëîãè,
áèîòåõíîëîãè, ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè, ñàíñðûí òåõíîëîãè, ðîáîò
àâòîìàòæóóëàëòûí òåõíîëîãè ãýñýí îð÷èí ¿åèéí øèíý ÷èãëýë¿¿ä þì. Ýäãýýð
÷èãëýë¿¿äýýñ áèîòåõíîëîãè, ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè, íàíîòåõíîëîãèéã
ìàíàé îðîíä õºãæèõ áîëîìæòîé ãýæ ¿çýí Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä
õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàâ.

      Äýä õºòºëáºðèéí õýñýã òóñ á¿ðýýð òóõàéí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ºíººãèéí
áàéäàë áîëîí õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ çàéëøã¿é øààðäëàãûã òîäîðõîéëñîí áîëíî.

      Áèîòåõíîëîãè: Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà, ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ, ò¿¿íèé
îëîëòûã ¿ð ä¿íòýé àøèãëàõ, îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýõ çýðýã çîðèëòûã äýâø¿¿ëñýí
“ÁÍÌÀÓ-ûí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí äýâøëèéã 2005 îí õ¿ðòýë õºãæ¿¿ëýõ
öîãöîëáîð õºòºëáºð” (1988), “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë
áàðèìòëàë” (1994), “Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë” (1996), “Ìîíãîë
Óëñûí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéã 2010 îí õ¿ðòýë õºãæ¿¿ëýõ ¿íäýñíèé õºòºëáºð”
(2002)-èéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð Ìîíãîë Óëñàä 1980-1990 îíä îð÷èí ¿åèéí áèîòåõíîëîãèéí
¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ, àðõàã            ãåïàòèò Â-òýé òýìöýõ, ìàëûí øèíý ¿¿ëäýð,
¿ðæëèéí õýñýã ãàðãàõ òàëààð ¿ð ä¿íä õ¿ð÷ýý.

      Ãýâ÷ 1990-ýýä îíîîñ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûí õºðºí㺠îðóóëàëò ¿íäñýíäýý
çîãñîæ çºâõºí ñóóðü ñóäàëãààíû ñýäýâò àæèë, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí òºñëèéí
õ¿ðýýíä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà. Áèîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëèéí øèíæëýõ óõààí,
¿éëäâýðëýë, ñóðãàëòûí òºðèéí áîëîí õóâèéí ºì÷èéí 10 ãàðóé áàéãóóëëàãàä õèéñýí
ñóäàëãààíààñ ¿çâýë íèéò áàãàæ òîíîã òºõººðºìæèéí 30 îð÷èì õóâü íü øààðäëàãà
õàíãàõã¿é, 20 ãàðóé õóâü íü ýâäýð÷, õýðýãëýõ áîëîìæã¿é áîëñîí áàéíà.

      Áèîòåõíîëîãèéí øèíæëýõ óõààí ìàø õóðäàöòàé óðàãøèëæ, äýëõèéí óëñ îðíû
õºãæèë, ýäèéí çàñãèéí ÷àäâàðûã òîäîðõîéëæ áàéãàà îð÷èí ¿åä õóðèìòëóóëñàí
øèíæëýõ óõààíû ìýäëýã, òåõíîëîãè, òóðøëàãà áîëîí ìýðãýøñýí áîëîâñîí õ¿÷èí,
ëàáîðàòîðè-¿éëäâýðëýëèéí áîëîëöîîíäîî òóëãóóðëàí ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã áîäèò
¿éëäâýðëýë áîëãîõ, áóñàä îðíû áèîòåõíîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû îëîëò, òåõíîëîãèéã
íóòàãøóóëàõ, òåõíîëîãè äàìæóóëàõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ çàìààð øèíý
                                                37



¿åèéí áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ, óëñ îðíû ýäèéí çàñàãò îðóóëàõ
õóâü íýìðèéã ýðñ äýýøë¿¿ëýõ, á¿ñ íóòãèéí ò¿âøèíä ºðñºëäºõ áèîòåõíîëîãèéí
øèíæëýõ óõààí, ¿éëäâýðëýëèéí ÷àäàâõèéã áèé áîëãîõ öàã áîëîîä áàéíà.

         Ãåíèéí õîñëîëûí õóâüä áàÿëàã, ò¿¿õèé ýäèéí àðâèí íººöòýé áîëîâ÷, àæèëëàõ
õ¿÷íèé íººö, çàõ çýýëèéí áàãòààìæ õÿçãààðëàãäìàë ìàíàé îðíû õóâüä ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã       õàíãàæ,     õ¿í      àìûí   àìüäðàëûí    ò¿âøèí,   ÷àíàðûã     ñàéæðóóëàõàä
áèîòåõíîëîãèéí äàâóó òàëûã àøèãëàõàä îíöãîé àíõààðàë òàâèõ øààðäëàãàòàé áàéíà.

         Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè: Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí
ýð÷èìòýé õºãæèë íü 1990 îíîîñ òîîí òåõíîëîãè ýð÷èìòýé íýâòýð÷ ýõýëñýíòýé õîëáîîòîé.
Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëààñ “Ìîíãîë Óëñûí ìýäýýëýë, õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí 2010
îí õ¿ðòýëõ ¿çýë áàðèìòëàë” (2000), Çàñãèéí ãàçðààñ “Ìýäýýëýë, õîëáîîíû
òåõíîëîãèéã äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè, ¿éë àæèëëàãààíû òºëºâëºãºº”
(2002), “Öàõèì Ìîíãîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð (2005)-èéã òóñ òóñ áàòëàí õýðýãæ¿¿ëæ
áàéíà.

         2005 îíä áàéãóóëàãäñàí Çàñãèéí ãàçðûí òîõèðóóëàã÷               àãåíòëàã-Ìýäýýëýë,
õàðèëöàà õîëáîî, òåõíîëîãèéí ãàçðààñ òºñºë, õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä ìýäýýëýë, õîëáîîíû
åðºíõèé ñóäàëãààíû àæëóóäûã õèéæ áàéãàà áºãººä “Öàõèì Ìîíãîë” õºòºëáºðèéí
õ¿ðýýíä     ìýäýýëýë,    õîëáîîíû    òåõíîëîãèéí     ñóóðü   àñóóäëóóä      øèéäýãäýæ,   òóñ
õºòºëáºðò çààñàí öàõèì çàñàãëàëûã õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä
ñóäàëãààíû àæëóóä ýð÷èìòýé ÿâàãäàæ áàéíà.

         XXI çóóíû õºãæëèéí ãîë õàíäëàãà áîëñîí ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýõ ãîë ¿íäýñ áîë ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè þì. Ýíý ñàëáàðûí
òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà, øèíæèëãýýíèé àæëûã áîäèòîé äýìæñýíýýð ýêñïîðòûí áàðàà
á¿òýýãäýõ¿¿í, ïðîãðàìì õàíãàìæèéí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæ íýýãäýõ þì. ¯¿íèé òóëä òóñ
ñàëáàðûí òåõíèê, òåõíîëîãèéí àøèãëàëò, õ¿÷èí ÷àäàë, øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéí
äýâøèëòýò òàëóóäûã äýëõèé íèéòèéí ò¿âøíýýñ õîöðîõã¿éãýýð ñóäàëæ, íýâòð¿¿ëýõ
øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà.

         Íàíîòåõíîëîãè: Ôèçèê, õèìè, áèîëîãè, àíàãààõ óõààí, ìàòåðèàë ñóäëàë, õàãàñ
äàìæóóëàã÷, ýëåêòðîíèê, êîìïüþòåð òåõíèê, ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè
áîëîí èíæåíåðèéí ñàëáàðóóä ñ¿¿ëèéí õîðèîä æèëèéí òóðø ýð÷èìòýé õºãæñºíººð
øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûã 1-100 íàíîìåòð õýìæýýíä áóþó àòîì, ìîëåêóëûí “íàíî
åðòºíöºä” õèéõ áîëîìæòîé áîëæýý.
                                           38



      Íàíî-øèíæëýõ óõààí, íàíîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã áàéãàëü îð÷èí, àíàãààõ
óõààí, ýð÷èì õ¿÷, óóë óóðõàé, ìàòåðèàë ñóäëàë, ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû
òåõíîëîãè áîëîí áóñàä ñàëáàðóóäàä íýâòð¿¿ëýõ íü óëñ îðîí á¿ðèéí ºìíº òàâèãäàæ
áàéãàà ÷óõàë çîðèëò áîëîîä áàéíà. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä äýëõèéí óëñ îðíóóä íàíî-
øèíæëýõ óõààí, íàíîòåõíîëîãèéí îíîë, òóðøèëò, ñóäàëãààã õºãæ¿¿ëæ, ìýðãýæèëòýí
áýëòãýæ, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè, èíæåíåðèéí ñàëáàðóóä õîîðîíäûí íýãäñýí ÷èã
õàíäëàãûã íèéãìèéí õºãæèëòýé õîëáîõ, íàíî-á¿òöýò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë
çýðãèéã óðò õóãàöààíû öýãöòýé õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

      Ìîíãîë Óëñ ººðèéí îíöëîãò òóëãóóðëàí XXI çóóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéã
õºòëºõ øèíý òåõíîëîãè áîëîõ íàíîòåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ íýýëòòýé áàéíà. Èéìä
ãàäààä îðíû øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéã áèä ã¿éöýæ ò¿ð¿¿ëýõ, çýðýãöýí õºãæèõèéí
òóëä Ìîíãîë Óëñàä íàíîòåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ öýãöòýé áîäëîãûã öàã àëäàëã¿é
áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé þì.


                            2.2.    Äýä õºòºëáºðèéí çîðèëãî

      Ýíýõ¿¿ äýä õºòºëáºðèéí ýðõýì çîðèëãî íü äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà
áîëîâñðóóëàëòûã á¿õèé ë òàëààð äýìæèí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð òýäãýýðèéã íèéãìèéí
õýðýãöýýã     õàíãàõ,   ýêîëîãèéí    àþóëã¿é    îð÷íûã     á¿ðä¿¿ëýõ,     èìïîðòûã   îðëîõ
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýãäñýí Ìîíãîë Óëñûí
õºãæèëä äîðâèòîé õóâü íýìýð îðóóëàõ îþóíû ¿éëäâýðëýë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõýä îðøèíî.

      Ýðõýì çîðèëãîä õ¿ðýõèéí òóëä ñàëáàð òóñ á¿ðò äàðààõü çîðèëãóóäûã
äýâø¿¿ëæ áàéíà:

      1.   Áèîòåõíîëîãèéí   ñàëáàðò     îð÷èí   ¿åèéí    áèîòåõíîëîãèéí   ¿éëäâýðëýëèéã
ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä, õ¿íñíèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàí, àæ
¿éëäâýð, õºäºº àæ àõóé, áàéãàëü îð÷èí, óóë óóðõàéí ñàëáàðò áèîòåõíîëîãèéí
îëîëòûã íýâòð¿¿ëæ, á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã áèé áîëãîíî.

      2. Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðò ñóäàëãàà, øèíæèëãýýíèé
÷àäàâõèéã ñàéæðóóëæ, ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéã îþóíû ¿éëäâýðëýë
áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.

      3. Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò øèíý ìýäëýã, øèíý àðãà òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýí
òåõíîëîãèéí àãóóëàìæ ºíäºðòýé, àþóëã¿é                    íàíî-á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàðãàæ,
¿íäýñíèé íàíî-¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîíî.
                                             39



                2.3. Äýä õºòºëáºðèéí çîðèëò, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿å øàò

     Ýíýõ¿¿ äýä õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä äàðààõü çîðèëòóóäûã òàâüæ àæèëëàíà:

    Áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò:

    -Øèíý ¿åèéí áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ, ò¿¿íèé íèéãýì, ýäèéí
 çàñãèéí õºãæèëä îðóóëàõ ºãººæèéã íýìýãä¿¿ëýõ /Á1/.

    -Áèîòåõíîëîãèéí    ñóäàëãààíû     ÷àäàâõè,    ñóðãàëòûí   ÷àíàðûã     ñàéæðóóëæ,
 ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë, áèçíåñò íýâòð¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ /Á2/.

    -Áèîòåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èí, ¸ñ ç¿éí çàð÷ìûã á¿ðä¿¿ëæ,
 áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò òåõíîëîãè äàìæóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ /Á3/.

      Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðò:

    -Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýí, ãàäààä àóòñîðñèíãèéí
 ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ /Ì1/.

    -¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã
 íýâòð¿¿ëýõ /Ì2/.

    -Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ /Ì3/.

       Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò:

    -Õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íû áîõèðäëûí õÿíàëò, íàíî-á¿òöýò ýíåðãèéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð,
 íàíîáèîòåõíîëîãè, àíàãààõ óõààí, ýì ç¿éí ñàëáàðò íàíîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààã
 õºãæ¿¿ëýõ /Í1/.

    -Íàíî-á¿òöýò øèíý ìàòåðèàëûí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã óóë óóðõàéí ñàëáàðààñ
 ¿¿äýëòýé áàéãàëèéí áîõèðäëûã áàãàñãàõ, áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëò áîëîí äýä
 á¿òöèéí îëîí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëæ, ¿íäýñíèé íàíî-¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ /Í2/.

    -Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò ¿íäýñíèé áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ, ýðõ ç¿é, áèçíåñèéí
 òààòàé îð÷èí, ìàòåðèàëëàã áààçûã á¿ðä¿¿ëýõ /Í3/.

     Õºòºëáºðèéí      çîðèëãî,    çîðèëòûã    õàíãàõ   ¿éë   àæèëëàãààã    òºëºâëºãºº
(õàâñðàëò 1)-íèé äàãóó õýðýãæ¿¿ëíý.

     Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºð õî¸ð ¿å øàòòàé áàéíà:

     Íýãä¿ãýýð ¿å øàò 2008-2010 îí:
                                             40



      Ìîíãîë Óëñàä äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëýí îëîí óëñ áîëîí á¿ñ
íóòãèéí ò¿âøèíä ñóäàëãàà ÿâóóëàõ ìàòåðèàëëàã áààçûã á¿ðä¿¿ëæ, äýâøèëòýò
òåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéí ýõëýëèéã òàâèíà.

      Õî¸ðäóãààð ¿å øàò 2011-2015 îí:

      Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæëûã îëîí óëñûí áîëîí á¿ñ
íóòãèéí õýìæýýíä ºðñºëäºõ ò¿âøèíä õèéõ ÷àäâàðûã á¿ðä¿¿ëæ, äýâøèëòýò
òåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàãò áîäèò áàéð ñóóðü ýçëýõ
õýìæýýíä õ¿ðãýíý.


                            2.4. Äýä õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëò

      Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºðèéí çîðèëãî, çîðèëòûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýãäñýí ¿éë àæèëëàãààíä 139.3 (íýã çóóí ãó÷èí åñºí ìÿíãà
ãóðâàí çóóí) òýðáóì òºãðºãèéí ñàíõ¿¿æèëò õèéíý (Õàâñðàëò 2).

                    Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ

                                     íèéò ñàíõ¿¿æèëò

                                                         (òýðáóì òºãðºã)

                       2008 îí        2009-2010 îí         2011-2015 îí      Íèéò ä¿í
      Äýä
  õºòºëáºðèéí                áóñà             áóñà                 áóñà            áóñà
                    òºñºâ            òºñºâ                òºñºâ            òºñºâ
    õýñã¿¿ä                      ä                 ä                 ä                  ä

Áèîòåõíîëîãè         1.3      1.7     16.7        13.7     39.8    26.2    57.8    41.6

Ìýäýýëýë,
õàðèëöàà
                     0.4      0.2      2.4        1.2       7.8     2.2    10.6     3.6
õîëáîîíû
òåõíîëîãè

Íàíîòåõíîëîãè        0.7      0.1      4.0        1.1      13.4     6.4    18.1     7.6

¯å øàòíû ä¿í         2.4      2.0     23.1        16.0     61.0    34.8    86.5    52.8



    Ñàíõ¿¿æèëòèéí 62.0 õóâü áóþó 86.5 òýðáóì òºãðºãèéã óëñûí òºñ⺺ñ, 38.0
õóâü áóþó 52.8 òýðáóì òºãðºãèéã õóâèéí áîëîí òºðèéí ºì÷èò ¿éëäâýð, àæ àõóéí
áàéãóóëëàãûí õºðºíãº, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, ãàäààä îðíóóäûí çýýë, òóñëàìæ,
                                               41



òºñºë, õºòºëáºð, ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ äýä õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä áèé áîëîõ ¿éëäâýðëýëèéí
íýãæ¿¿äèéí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî çýðýã òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðýýñ
ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.

    Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûã îëîí óëñ, á¿ñ íóòãèéí
õýìæýýíèé ºíäºð ò¿âøèíä õèéæ ã¿éöýòãýõ ëàáîðàòîðè, òóðøèëòûí öåõ¿¿äèéã
áàéãóóëàõ, òýäãýýðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä áîëîâñðîãäñîí äýâøèëòýò
òåõíîëîãèéã àæ ¿éëäâýð, õºäºº àæ àõóé, óóë óóðõàé, áàéãàëü îð÷èí, ýð¿¿ë ìýíä
çýðýã ñàëáàðò íýâòð¿¿ëæ áîäèò ¿éëäâýðëýë áîëãîõîä 64.0 òýðáóì òºãðºãèéí õºðºíãº
îðóóëàëò õèéíý.

    Äýä õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õèéãäýõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð ä¿íä õºòºëáºð
õýðýãæèõ 8 æèëèéí õóãàöààíä äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí                             14 ëàáîðàòîðè,
òóðøèëòûí öåõ, 12 ¿éëäâýð áàéãóóëàãäàíà. Õºòºëáºðèéí I ¿å øàòàíä áóþó 2010 îí
ãýõýä áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò õ¿í, ìàëûí äóíä ºðãºí òàðõñàí çàðèì õàëäâàðò ºâ÷íèé
âàêöèí, îíîøëóóð      áîëîí    õ¿í   àìûí   õ¿íñ, ñóâèëëûí     íýìýëò    á¿òýýãäýõ¿¿í     çýðýã
¿éëäâýðëýãäýæ        ýõýëíý.     Äýâøèëòýò       òåõíîëîãèéí    á¿òýýãäýõ¿¿íèéã         äîòîîääîî
¿éëäâýðëýõ áîëñíîîð øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãàà óëñ îðíû
ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õàíãàõàä ýåðãýýð íºëººëæ, àæèëã¿éäëèéí áóóðàëò,
ãàäààä õóäàëäààíû òýíöýë çýðýãò áîäèò õóâü íýìýð îðóóëàõ áîëíî.

                 2.5. Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð õ¿ðýõ ¿ð ä¿í

   Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõü
¿ð ä¿íä õ¿ðíý:

   Áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò

   Íýãä¿ãýýð ¿å øàòàíä:

   -Íóòãèéí îìîã, ºñãºâºð áîëîí áèîëîãèéí ìàòåðèàëûã àøèãëàí             õ¿í, ìàëûí õàëäâàðò
ºâ÷íèé îíîøèëãîî, ýì÷èëãýýíèé áýëäìýë, ñýðãèéëýõ âàêöèí ¿éëäâýðëýæ ýõýëíý. ¯¿íä:

   - ãåïàòèòûí ðåêîìáèíàíò âàêöèí, ýñèéí ºñãºâºðò ãàëçóóãèéí âàêöèí, òàðâàãàí
òàõëûí ëèïîñîìæóóëñàí âàêöèí, õàëäâàðò ìåíèíãèòèéí                      âàêöèí, õ¿íèé öóñíû
èéëäýñíýýñ ãàðãàñàí ñóäñàíä òàðèõ õýâèéí áîëîí ºâºðìºö èììóíîãëîáóëèí, áàëíàäûí
øèíãýí   áîëîí    õóóðàé      õýëáýðèéí     äèâàêöèí,   äèçåíòåðè,      ñàëüìîíåëëåç,     êîëèéí
áàêòåðèîôàã, õ¿íèé öóñíû èéëäýñíýýñ ãàðãàæ àâñàí 20-25 õóâü àëüáóìèí.
                                              42



   -Ìàëûí ãîö õàëäâàðò ø¿ëõèé, áîîì, øóâóóíû òîìóóã îíîøëîõ õóðäàâ÷èëñàí, ìàãàäëàë
ñàéòàé ðåêîìáèíàíò îíîøëóóð, âàêöèí.

   -Øèëæìýë ìàëûí ¿ð, õºâðºëèéã ãóóðñëàí ãàðãàõ àðãààð øèíý óäìûí, ºíäºð àøèã
øèìòýé äîíîð ñ¿ðýã (¿õýð 1200, õîíü 400, ÿìàà 300) áèé áîëãîíî.

   -Õ¿íñ, òýæýýë, ýì÷èëãýýíèé à÷ õîëáîãäîëòîé óðãàìëûí øèíý ñîðò ãàðãàí àâàõ
õóãàöààã áîãèíîñãîæ, âèðóñã¿é òºìñíèé ¿ðýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàíà.

   -Áèîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð ìýðãýæèëòýí áýëòãýæ ýõýëíý.

   -Áèîòåõíîëîãèéí        ñóðãàëò,     ñóäàëãàà,   ¿éëäâýðëýëèéí   òºâ,   ëàáîðàòîðèóä
øèíý÷ëýãäýæ, ñóäàëãààíû ò¿âøèí ñàéæèðíà.

     Õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíä:

   -Áèîòåõíîëîãèéí èíêóáàòîð, òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ, ñóäàëãàà-¿éëäâýðëýëèéí
õîëáîîã      áýõæ¿¿ëíý.     Áèîòåõíîëîãèéí   ¿éëäâýð¿¿äèéã   ìýðãýæèëòýé       àæèë÷èí,
ìýðãýæèëòíýýð õàíãàíà.

   -Áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò ãåíèéí áîëîí ýñèéí èíæåíåð÷ëýëèéí òåõíîëîãèóä íýâòýð÷
õºòºëáºðèéí íýãä¿ãýýð øàòàíä ãàðãàí àâñàí             áèîëîãèéí ìàòåðèàëóóäûí ºâºðìºö
÷àíàðûã îëîí äàõèí íýìýãä¿¿ëæ á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðëèéã îëøðóóëàí ýêñïîðòîä
ãàðãàõ áîëîìæòîé áîëíî.

   -Øèíý ò¿¿õèé ýä, ìàòåðèàëûã áèé áîëãîõ çàìààð ýêîëîãèéí öýâýð ýõ ¿¿ñâýðòýé áèî
á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàðãàí àâíà.

   -Õîâîð, õîâîðäîæ áàéãàà çàðèì óðãàìëûí ýìò áîäèñûí õóóëáàðëàã÷ ãåíèéí
äàðààëëûã òîãòîîæ, ò¿¿íèéã in vitro íºõöºëä ¿ðæ¿¿ëýõ áîëîí ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí
àðãààð ãàðãàí àâíà.

   -ªì÷èéí îëîí õýëáýðèéí áèîòåõíîëîãèéí 50 ãàðóé ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýã÷ áèé áîëæ
áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýë óëñ îðíû ýäèéí çàñàãò äîðâèòîé õóâü íýìýð îðóóëæ
ýõýëíý.

   -Ìîíãîë    Óëñûí   áèîòåõíîëîãèéí    ¿éëäâýðëýë, ñóäàëãàà á¿ñ     íóòãèéí    ò¿âøèíä
ºðñºëäºõ¿éö õýìæýýíä õ¿ð÷ ìîíãîë îðíû ºâºðìºö íºõöºëä ¿¿ñ÷ áèé áîëñîí ãåíèéí
õîñëîëûí äàâòàãäàøã¿é ÷àíàðò ¿íäýñëýñýí áèîòåõíîëîãèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàäààä çàõ
çýýëä ºðñºëäºõ áîëíî.

    Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðò
                                               43



   Íýãä¿ãýýð ¿å øàòàíä:

   -Ñèñòåìèéí çàãâàð÷ëàë áîëîí øèíæèëãýýíèé îíîëûí ñóäàëãàà ÿâóóëíà. Ìýäðýëèéí
ïðîöåññûí ìàòåìàòèê çàãâàð, ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ñèñòåìèéí õèéñâýð çàãâàðóóä,
õ¿íèé ãåíèéí á¿òöèéí àëãîðèòìèéã áèé áîëãîíî.

   -Äýâøèëòýò ïðîãðàìì÷èëëûí òåõíîëîãèóä ¿éëäâýðëýëä íýâòýð÷, á¿òýýãäýõ¿¿íèé
÷àíàð ñàéæèð÷, ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý.

   -Õàðèëöàà, õîëáîîíû äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí àïïàðàò õýðýãñëèéã Ìîíãîëûí öàã
óóðûí    íºõöºë      áîëîí    ìýäýýëëèéí   áàéðøèë,    íÿãòðàë,    òàðõàëòàä       òîõèðóóëàí
íóòàãøóóëíà.

   -Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, èõ, äýýä ñóðãóóëèéí îþóòíóóäàä çîðèóëñàí
ñóðãàëòûí ïðîãðàìì õàíãàìæ áèé áîëãîæ, îëîí óëñûí çàõ çýýëèéí õýðýãöýý,
øààðäëàãàä íèéöñýí ìýðãýæèëòýí áýëòãýæ ýõýëíý.

   Õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíä:

   -Ìåõàíèòðîíèê ñóäëàë, òåõíèê øèéäëèéí ñóäàëãààã ÿâóóëñíààð ïðîãðàìì õàíãàìæ,
ñõåì, òåõíèêèéí øèéäýë, ìèêðîêîíòðîëë¸ð, êîìïüþòåðèéí õÿíàëòûí ñèñòåì áèé áîëæ,
òåõíèê       òåõíîëîãèéí     ñàëáàðò   íýâòýðíý.    Äóó,   ä¿ðñ   áîëîâñðóóëàõ     ñèñòåìèéã
áîëîâñðóóëæ àíàãààõ óõààí, àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ çýðýã ñàëáàðò àøèãëàíà.

   -Îïòèê õîëáîîíû ÷èãëýëýýð ñóðãàëò, ñóäàëãààíû ÷àäàâõè ñàéæèð÷, ñóóðü
ñ¿ëæýýã õºãæ¿¿ëýí ºðãºòãºæ, õºäººãèéí õîëáîîíû øèéäëèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî.
Ýëåêòðîíèêèéí õýìæèë ç¿é, çàñâàð ¿éë÷èëãýý õèéõ áîëîìæòîé áîëíî. Ìýäýýëýë, õîëáîîíû
ñ¿ëæýýíä ºíäºð õóðäíû õºäºë㺺íò èíòåðíýòèéí òåõíîëîãèéí õàðüöóóëñàí ñóäàëãàà
ÿâóóëæ, òåõíîëîãèéí îíîâ÷òîé ñîíãîëò õèéæ õºäººãèéí õîëáîîíä íýâòð¿¿ëíý.

   -Çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ ñóäàëãàà õèéæ, ïîëàðèìåòðèéí ñèíòåòèê àïåðòóðòàé
ðàäàðûí áîëîí îëîí ýõ ñóðâàëæèéí ìýäýýã áàéãàëèéí íººöèéí ¿íýëãýýíä àøèãëàõ íèéëìýë
àðãà ç¿éã áîëîâñðóóëæ ìîíãîë îðíû áàéãàëèéí íººöèéí (õºðñ, óðãàìàë, ìàë, àìüòàí,
àøèãò ìàëòìàë, áàéãàëü îð÷èí) ¿íýëãýý ºãºõ ÷àäàìæ áèé áîëíî.

   -Ìîíãîë    îðíû   íºõöºëä    òîõèðñîí   ðàäèî    äàâòàìæààð    òàíèõ   (RFID)    çàãâàðûã
áîëîâñðóóëæ, õºäºº àæ àõóé, äýä á¿òöèéí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëíý.
                                                     44



      Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò

   Íýãä¿ãýýð ¿å øàòàíä:

   -Àãààðûí áîõèðäîë, õîðò áîäèñûã òîäîðõîéëîõ íàíî-ñåíñîðóóäûã á¿òýýæ íàíî-òîîñ
äàðàã÷,     íàíî    õºðñ    òîãòâîðæóóëàã÷,              ýëýãäýëä    îðñîí   õºðñèéã      ñàéæðóóëàõ
íàíîáèîïîëèìåð ãàðãàæ àâíà.

   -Íàíî-ø¿¿ëò¿¿ðèéã àøèãëàí õîðò íýãäýë, õ¿íä ìåòàëëûã ñàëãàí öýâýðø¿¿ëýõ,
õàëäâàðã¿éòãýëèéí çîðèóëàëòûí áýëäìýë ¿éëäâýðëýõ, áàðèëãà, çàì òýýâýðò
õýðýãëýõ íàíî-ìàòåðèàëóóäûã ãàðãàí àâàõ òåõíîëîãè áîëîâñðóóëíà.

   -Íàíî-á¿òöýò òóíãàëàã ýëåêòðîäûã îïòèê-ýëåêòðîíèê òºõººðºìæèä àøèãëàõ,
îðãàíèê íàíî-ýëåêòðîíèêèéã õºãæ¿¿ëýõ, ãàäàðãóóãèéí áàãàæèò àíàëèçûí áîëîí íàíî-
õýìæèëòèéí ëàáîðàòîðè áàéãóóëæ, óñ, ãàëä òýñâýðòýé íýõìýë, íîîñ íîîëóóðàí
ìàòåðèàëûã òóðøèëòûí ò¿âøèíä ãàðãàí àâíà.

   -Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áîëîí îðãàíèê áóñ õàãàñ äàìæóóëàã÷ øèíý ìàòåðèàë ãàðãàí
àâ÷, óëìààð íàðíû çàéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð, ò¿ëøíèé ýëåìåíòèéã ãàðãàæ àâàõ, ¿éëäâýðëýõ
òåõíîëîãèéã áîëîâñðóóëíà.

   -Õèìè,    õèìè-òåõíîëîãè,             ôèçèê,   áèîëîãè,   èíæåíåðèéí       ìýðãýæëèéã     ò¿øèãëýí
íàíîòåõíîëîãèéí ìýðãýæëèéí àíãè íýýæ ìýðãýæèëòýí áýëòãýæ ýõýëíý. Èõ, äýýä
ñóðãóóëèóäàä          ìàãèñòð,       äîêòîðûí     ñóðãàëò,     ñóäàëãààíû        áààç     ëàáîðàòîðèéã
áàéãóóëæ, îëîí íèéòýä ¿éë÷ëýõ òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã
íàíîòåõíîëîãèä ÷èãë¿¿ëíý.

   Õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíä:

   -Íàíî-á¿òýö á¿õèé øèíý ýì, ýìèéí áýëäìýëèéã ãàðãàí àâàõ, íàíî-á¿òöýò íýãäëèéã
àãóóëñàí      áèîáýëäìýë         áîëîí     òåõíîëîãèéí    àãóóëàìæ      ºíäºðòýé     ýõ    îðíû   áðýíä
á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áèé áîëãîí çàõ çýýëä ãàðãàíà.

   -Ãàäàðãóóä á¿ðõ¿¿ë íèìãýí ¿å, ìåìáðàíûã ¿¿ñãýñíýýð ìàòåðèàëûí ÷àíàðûã ýðñ
ñàéæðóóëàõ, öîî øèíý ¿ç¿¿ëýëòòýé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áýëòãýõ ëàáîðàòîðè, öåõ
áàéãóóëàõ,         íóóð,   ãîë    ìºðºí,     áóëàã   øàíä,    ðàøààí       óñàíä àãóóëàãäàõ       õîâîð
ýëåìåíò¿¿äèéí íàíî-àãóóëàìæ, á¿òöèéã òîãòîîõ àðãà, ñòàíäàðòûã áîëîâñðóóëíà.

   -Çàðèì      íàíî-á¿òýýãäýõ¿¿íèé            ¿éëäâýðëýëèéí         øèíý     òåõíîëîãè,    ñòàíäàðòûã
áîëîâñðóóëæ, äîòîîäûí çàõ çýýëä ãàðãàí íàíî-á¿òýöòýé áèîëîãèéí èäýâõèò áîäèñ, ýì,
                                         45



õ¿íñíèé íýìýëòèéã ãàðãàí àâàõ ñóäàëãààã õèéæ, òýäãýýðèéã ¿éëäâýðëýëä
íýâòð¿¿ëíý.

   -Ìàíàé îðíû öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí íàíî-á¿òöýò îðãàíèê, îðãàíèê áóñ, êîìïîçèò
øèíý ìàòåðèàëûã ãàðãàí àâ÷ áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëò, çàì ã¿¿ð, äýä á¿òöèéí áóñàä
îëîí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëíý.

   -Ýõ îðíû ýðäýñ, ò¿¿õèé ýäýýñ ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîõ     íàíî-á¿òöýò ìàòåðèàë
áîëîí íàíî-á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ òóðøèëò ÿâóóëæ, óëìààð áîëîëöîîòîé òåõíîëîãèéã
¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëíý.

   -Íàíî-¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã õ¿íèé íººöººð á¿ðýí õàíãàæ, ¿éëäâýðëýã÷äèéí
ýðõèéã õàìãààëàõ, òýäíèéã äýìæèõ, ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ, õÿíàõ òîãòîëöîîã
á¿ðä¿¿ëíý.
                                                                   46



                                                                                                     Õàâñðàëò 2.1


                                     Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ
                                                        ¿éë àæèëëàãààíû òºëºâëºãºº


                                                                                                                    Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                       öàã÷
¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                   ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                  áàéãóó
                                                                                                                    ë-ëàãà
                ÇÎÐÈËÒ /Á1/: Øèíý ¿åèéí áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ, ò¿¿íèé íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí
                                          õºãæèëä îðóóëàõ ºãººæèéã íýìýãä¿¿ëýõ
Á1. Ìàëûí õàëäâàðò ºâ÷íèé               - Ìàëûí ºâ÷íèé ðåêîìáèíàíò îíîøëóóð,     - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð îëîí        ÕÕÀÀß
    1 ðåêîìáèíàíò îíîøëóóð, âàêöèí       âàêöèíû ¿éëäâýð áàéãóóëàõ                óëñûí ò¿âøèíä õ¿ëýýí              ÁÑØÓß
       ¿éëäâýðëýõ                       - Ãîö õàëäâàðò ø¿ëõèé, áîîì, øóâóóíû      çºâøººðºãäºõ
       2008-2015 îí                      òîìóó çýðýã ºâ÷íèéã îíîøëîõ             - Îíîøèéí áàòàëãààæóóëàëò
                                         õóðäàâ÷èëñàí, ìàãàäëàë ñàéòàé            Äýëõèéí ìàë, àìüòíû ýð¿¿ë
                                         ðåêîìáèíàíò îíîøëóóð, âàêöèí çýðýã       ìýíäèéí áàéãóóëëàãà /OIE/-ûí
                                         èìïîðòûã îðëîõ á¿òýýãäýõ¿¿í              øààðäëàãàä íèéöýõ
                                         ¿éëäâýðëýõ                              - Äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí
                                                                                  õàíãàõ
Á1. Ýì÷èëãýý, ñýðãèéëýëòèéí             - Ïðîáèîòèêèéí ñóäàëãààíû èæ á¿ðýí       - Á¿òýýãäýõ¿¿íä àãóóëàãäàõ         ÕÕÀÀß
    2 à÷ õîëáîãäîëòîé ïðåáèîòèê,         ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ                     àøèãòàé íÿíãèéí áèîëîãèéí         ÁÑØÓß
                                                                   47



                                                                                                                      Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                           öàã÷
¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                  ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                    áàéãóó
                                                                                                                      ë-ëàãà
      ïðîáèîòèê áîëîí õ¿íñ, òýæýýëèéí   - Íèéò äºðâºí òºðëèéí ÷èãëýëýýð             èäýâõ, ÷àíàð îëîí óëñûí
      íýìýëò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òåõíîëîãè    àøèãòàé íÿíãèéí àãóóëàìæ ºíäºðòýé 20       ò¿âøèíä õ¿ðñýí áàéõ
      áîëîâñðóóëæ, ìàë ýìíýëýã,          îð÷èì íýðèéí ýêîëîãèéí öýâýð, áàéãàëèéí   - Ïðåáèîòèê, ïðîáèîòèê áîëîí áèî
      àíàãààõ óõààí, õºäºº àæ àõóéí      ãàðàëòàé ïðåáèîòèê, ïðîáèîòèê áîëîí áèî    á¿ëýã á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí
      ÷èãëýëýýð áèî ¿éëäâýðëýë           á¿ëýã á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ              õýðýãöýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é
      ÿâóóëàõ 2009-2015 îí                                                          õóâèéã õàíãàõ, ýêñïîðòëîõ
Á1. Ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð              - ªíäºð êîíöåíòðàöèòàé ýìèéí áîäèñ         - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,        ÝÌß
    3 óðãàìëûí ãàðàëòàé ýìèéí ò¿¿õèé     àãóóëñàí áàéãàëèéí èäýâõèò                 õýìæýý                            ÕÕÀÀß
      ýä áýëòãýõ 2009-2011 îí            á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ                   - Ýêîëîãè,ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã    ÁÑØÓß
Á1. Ìàëûí äàéâàð á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ        - Ìàëûí äàéâàð á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ òºðºë       - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,        ÕÕÀÀß
    4 òºðºë á¿ðèéí ôåðìåíò, äààâàð       á¿ðèéí ôåðìåíò, íàì ìîëåêóëò ïåïòèä,       õýìæýý                            ÝÌß
      ¿éëäâýðëýõ áèîòåõíîëîãèéí          äààâðààð òýæýýëèéí îð÷èíä                 - ¯éëäâýðèéí ýäèéí çàñãèéí ¿ð      ÁÑØÓß
      ¿éëäâýðëýë, ñóäàëãààíä ºðãºí       øààðäàãäàõ áîäèñ çýðýã 20 ãàðóé íýð        àøèã
      àøèãëàõ ýñèéí ºñãºâºð, ò¿¿íèé      òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ
      íýìýëò òýæýýëèéã ¿éëäâýðëýõ
      2008-2010 îí
Á1. ªíäºð á¿òýýìæòýé äîíîð ìàë          - Ìàëûí íºõºí ¿ðæèõ¿éí áèîòåõíîëîãèéí èæ   - Äîíîð ñ¿ðãèéí àæ àõóé,           ÕÕÀÀß
    5 ¿ðæ¿¿ëýõ àæ àõóé, ¿ð õºâðºë        á¿ðýí ëàáîðàòîðè (¿ð õºâðºë                ëàáîðàòîðèóä, öåõèéí á¿ðäýëò,     ÁÑØÓß
                                                                   48



                                                                                                                      Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                           öàã÷
¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                    ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                    áàéãóó
                                                                                                                      ë-ëàãà
      áîëîí òýæýýëèéí ëàáîðàòîðè, öåõ    ¿éëäâýðëýõ, õ¿éñ æîëîîäîõ) áàéãóóëàõ         òîíîã òºõººðºìæ ïàðê øèíý÷ëýë
      áàéãóóëàõ 2008-2010 îí            - ªíäºð á¿òýýìæòýé ìàëûí õºâðºë ãàðãàõ       - ¯ð õºâðºë, ºíäãºí ýñèéí ñàí
                                         çîðèóëàëòòàé äîíîð ìàë (¿õýð 1200,           á¿ðäýëò
                                         ìàõíû õîíü 400, ñ¿¿íèé ÿìàà 300)-ûí    àæ   - Ìàëûí òîî, ÷àíàð
                                         àõóé áàéãóóëàõ                              - Òýæýýëèéí ¿éëäâýðëýëèéí
                                        - Ãåíèéí õîñëîëîîð áàÿëàã, àðâèí àøèã         õýìæýý
                                         øèìòýé, ìàëûí ¿ð õºâðºëèéí ñàí áèé
                                         áîëãîæ, ¿éëäâýðëýõ
                                        - Áèî íýìýëò òýæýýë ¿éëäâýðëýõ
Á1. Õ¿í àìûí äóíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí      - Â ãåïàòèòûí ðåêîìáèíàíò âàêöèí             - Âàêöèí, áèîáýëäìýëèéí          ÝÌß
    6 íóòãèéí îìîãò ñóóðèëñàí øèíý       ¿éëäâýðëýõ                                   ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý            ÁÑØÓß
      âàêöèí, áèîáýëäìýëèéã             - Ãàëçóó ºâ÷íººñ ñýðãèéëýõ                   - Âàêöèí, áèîáýëäìýëèéí íýð
      ¿éëäâýðëýí, íýð òºðëèéã            çîðèóëàëòòàé ýñèéí ºñãºâºðò âàêöèí           òºðºë
      îëøðóóëæ, ýð¿¿ë ìýíäèéí            ¿éëäâýðëýõ                                  - ªâ÷ëºëèéí áóóðàëò
      ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ            - Õ¿íèé öóñíû èéëäýñíýýñ ãàðãàñàí            - Âèðóñ òýýã÷äèéí õóâü
      2008-2015 îí                       õýâèéí áîëîí ºâºðìºö èììóíîãëîáóëèí          áóóðàëò
                                         ¿éëäâýðëýõ /ñóäñàíä òàðèõ                   - Âàêöèíû ÷àíàð, èäýâõè îëîí
                                         õýëáýðýýð/                                   óëñûí ò¿âøèíä õ¿ðñýí ýñýõ
                                                                  49



                                                                                                                 Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                      öàã÷
¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í               ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                 ë-ëàãà
                                      - Áàëíàäûí äèâàêöèí ¿éëäâýðëýõ /øèíãýí   - Ãîëîìòîò á¿ñ íóòàãò õèéñýí
                                       áà õóóðàé õýëáýðýýð/                     äàðõëààæóóëàëòûí õóâü
                                      - Äèçåíòåðè, ñàëüìîíåëë¸ç, êîëèéí        - Òóðøèëòûí àìüòíû òîî
                                       áàêòåðèîô ¿éëäâýðëýõ                    - Àìüòàí àð÷ëàõ, ìàëëàõ ¸ñ ç¿éí
                                      - Õ¿íèé öóñíû èéëäýñíýýñ 20-25 õóâü       çàð÷ìûã ìºðäºõ ñòàíäàðò
                                       àëüáóìèí ¿éëäâýðëýõ
                                      - Òàðâàãàí òàõëûí õàëäâàðààñ
                                       ñýðãèéëýõ ëèïîñîìæóóëñàí âàêöèí
                                       ¿éëäâýðëýõ
                                      - Õàëäâàðò ìåíèíãèòýýñ ñýðãèéëýõ
                                       âàêöèí ¿éëäâýðëýõ
                                      - Áèîëîãèéí èäýâõèòýé õ¿íñíèé 캺ã
                                       òàðèìàëæóóëàõ
                                      - Áèîàíàãààõûí òóðøèëòûí àìüòíû áàéð
                                       øèíýýð ºðãºòãºí áàðèõ
Á1. Áàêòåðè, âèðóñûí ðåêîìáèíàíò      - Îíîøèëãîî, ýì÷èëãýýíèé çîðèëãîîð íýã   - Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí      ÝÌß
    7 îìãèéã ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ    óäìûí ýñðýã áèå ¿éëäâýðëýõ               õýìæýý                           ÁÑØÓß
      2009-2015 îí                    - Õ¿íèé ïàïèëëîìî âèðóñûí õàëäâàðààñ     - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé îëîí óëñûí
                                                                     50



                                                                                                                  Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                      öàã÷
 ¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                   ë-ëàãà
                                          ñýðãèéëýõ, ýì÷ëýõ âàêöèí ¿éëäâýðëýõ       ñòàíäàðò õàíãàñàí áàéäàë
                                         - Òîìóóãèéí ðåêîìáèíàíò âàêöèí            - Õîðò õàâäðûí ýðò îíîøèëãîî
                                          ¿éëäâýðëýõ                               - ªâ÷ëºëèéí áóóðàëò
                                         - Ìîëåêóë áèîëîãèéí îíîøëóóð ¿éëäâýðëýõ
                                         - À âèðóñò ãåïàòèòèéí õàëäâàðààñ
                                          ñýðãèéëýõ âàêöèí ¿éëäâýðëýõ
 Á1. Áèîãåîòåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëæ,         - Íåôòü øèíãýëýã÷, ìåòàëë                 - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,    ¯Õß
     8 óóë, óóðõàéí ¿éëäâýðëýë,           õóðèìòëóóëàã÷ íÿíãèéí îìîã ãàðãàæ,        õýìæýý                        ÁÎß
       áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõàä         óóë óóðõàéí ñàëáàðò àøèãëàõ              - Áàéãàëü îð÷èíä ¿ç¿¿ëýõ       ÕÕÀÀß
       àøèãëàõ 2011-2015 îí              - Õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ, íÿíãèéí îìîã       íºëººëºë                      ÁÑØÓß
                                          ãàðãàæ, áàéãàëü îð÷èíä ýýëòýé
                                          òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ
Á1.9 Õ¿íñ, òýæýýëèéí áîëîí ýäèéí         - Øèíý ñîðò ãàðãàõ õóãàöààã 4-7           - Øèíý ñîðò ãàðãàõ õóãàöàà     ÕÕÀÀß
       çàñãèéí àøèãò óðãàìëûã in vitro    æèëýýð áîãèíîñãîí, ¿ð òàðèàíû óðãàöûí    - Óðãàö íýìýãäñýí õóâü         ÝÌß
       íºõöºëä ýä ýñýýð íü ¿ðæ¿¿ëæ        ò¿âøèíã 15-20 õóâèàð íýìýãä¿¿ëæ          - Æèìñ, æèìñãýíèé ñóóëãàöûí    ÁÑØÓß
       äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ    óðãàöûã òîãòâîðæóóëàõ                     ºñºëò
       2008-2015 îí                      - Æèìñ æèìñãýíèé óðãàöûã 10 õóâü          - Äîòîîäûí æèìñ, æèìñãýíèé
                                          íýìýãä¿¿ëæ, äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéã        õýðýãëýýíèé ºñºëò
                                                                    51



                                                                                                                         Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                             öàã÷
  ¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                       áàéãóó
                                                                                                                         ë-ëàãà
                                          2.5 äàõèí ºñãºõ                          - Æèëä ¿éëäâýðëýñýí òºìñíèé
                                         - Æèìñ, æèìñãýíý, ÷èìýãëýëèéí óðãàìàë      ýð¿¿ë áè÷èë áóëöóó
                                          áîëîí çàðèì õîâîð, àøèãò óðãàìëûã in      ¿éëäâýðëýñýí õýìæýý,
                                          vitro íºõöºëä ¿ðæ¿¿ëæ ¿éëäâýðëýõ          õàíãàìæèéí õóâü
                                         - Âèðóñã¿é òºìñíèé õ¿ëýìæèéí àæ àõóé
                                          áàéãóóëàí, ¿ðèéí òºìñíèé àíõäàã÷ ýõ
                                          ìàòåðèàëààð äîòîîäûí íèéò õýðýãöýýã
                                          á¿ðýí õàíãàæ, èìïîðòûã áóóðóóëàõ
Á1.10 Áèîòåõíîëîãèéí àðãààð àøèãòàé      - Íÿíãèéí áèîáîðäîî ¿éëäâýðëýæ äîòîîäûí   - Íóòãèéí îìãèéí íÿíãèéí áèîáîðäîî,   ÕÕÀÀß
      áè÷èë áèåòýí , øàâüæ ¿ðæ¿¿ëýí       õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ                    áèîáýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéí          ÁÎß
      áèîáîðäîî, óðãàìàë õàìãààëëûí      - Áýë÷ýýð, òàðèìàë óðãàìàë, îé ìîäûã       õýìæýý                               ÁÑØÓß
      áèîáýëäìýë çýðýã ýêîëîãèéí õóâüä    ºâ÷èí, õîðòîí, õîã óðãàìëààñ             - Áèîòåõíîëîãèéí àðãààð
      öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íèé                õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí àðãûã          õàìãààëàãäñàí ãàçàð íóòãèéí
      ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ,          íýâòð¿¿ëæ, ýêîëîãèéí öýâýð                õýìæýý
      øèëæìýë ãåíòýé óðãàìëûí ñîðò        á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã
      ãàðãàí àøèãëàõ                      íýìýãä¿¿ëýõ
      2008-2015 îí
                                                                   52



                                                                                                                    Õàðèó-
                 ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                      öàã÷
  ¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
         ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                áàéãóó
                                                                                                                    ë-ëàãà
Á1.11 Áèîòåõíîëîãèéí àðãààð õ¿íñíèé      - Áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàñàí ñ¿¿,   - Ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëò ÕÕÀÀß
        á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã      ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýýã               /òîî, õóâü/                     ÝÌß
        íýìýãä¿¿ëæ, õ¿í àìûí õ¿íñíèé      íýìýãä¿¿ëýõ                              - Õ¿íñíèé øèíý íýð òºðëèéí       ¯Õß
        õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ            - Ýì÷èëãýýíèé çîðèóëàëòòàé áîëîí ýð¿¿ë     ç¿éëèéí òîî õýìæýý              ÁÑØÓß
        2008-2015 îí                      ìýíäèéã äýìæèõ òºðºë á¿ðèéí õ¿íñíèé      - Òýæýýëëýã ÷àíàðòàé
                                          á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ                   á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëò /òîî,
                                         - Ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿íèé òºðëèéã             õóâü/
                                          îëøðóóëæ, òýæýýëëýã ÷àíàðûã
                                          íýìýãä¿¿ëýõýä áèîòåõíîëîãèéí àðãûã
                                          àøèãëàõ
             ÇÎÐÈËÒ /Á2/: Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààíû ÷àäàâõè, ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ, ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã
                                       ¿éëäâýðëýë, áèçíåñò íýâòð¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ
  Á2. Ýðäýì øèíæèëãýýíèé                 - Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíä ìîëåêóë áèîëîãè, - Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààíû        ÁÑØÓß
      1 áàéãóóëëàãà, èõ, äýýä             ãåíèéí áîëîí ýñèéí èíæåíåð÷ëýë,           îð÷èí ¿åèéí àðãûí íýâòðýëòèéí   ØÓÀ
        ñóðãóóëèóäûí                      ôåðìåíòàöèéí àðãûã ºðãºíººð               õýìæýý                          ÕÕÀÀß
        áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààíû         õýðýãëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ                - Ëàáîðàòîðèéí øèíý÷ëýëòèéí      ÝÌß
        ëàáîðàòîðèóä, òóðøèëòûí          - Ñóóðü ñóäàëãààíû ò¿âøèíã äýëõèéí         ò¿âøèí
        öåõèéí áàãàæ, òîíîã               æèøèãò îéðòóóëàõàä øààðäëàãàòàé          - Áîëîâñîí õ¿÷íèé õàíãàìæ
                                                                   53



                                                                                                                  Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                       öàã÷
¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                   ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                áàéãóó
                                                                                                                  ë-ëàãà
      òºõººðºìæèéí õàíãàìæèéã           ëàáîðàòîðèóäûã áàéãóóëàõ. ¯¿íä:
      ñàéæðóóëàõ, çàðèì                   Ìîëåêóë òàêñîíîìèéí ëàáîðàòîðè
      ëàáîðàòîðèéã øèíýýð áàéãóóëàõ       Ìîëåêóë ãåíåòèêèéí ëàáîðàòîðè
      2008-2012 îí                        Ìîëåêóë áèîëîãèéí ëàáîðàòîðè
                                          Èììóíîãåíåòèêèéí ëàáîðàòîðè
                                       - Ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë,
                                        ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ
Á2. Áèîòåõíîëîãèéí èíêóáàòîð,          - Õ¿í, ìàëûí øèíý ¿åèéí îíîøëóóð, âàêöèí,   - Áîëîâñðóóëñàí, áîéæóóëñàí,   ÁÑØÓß
    2 øèíæëýõ óõààíû ïàðê áàéãóóëæ,     õ¿íñ, ýìèéí ¿éëäâýðëýëä R&D õîñîëñîí        äàìæóóëñàí øèíý òåõíîëîãèéí   ØÓÀ
      òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ,           øèíý òåõíîëîãè íýâòýð÷ áèîòåõíîëîãèéí       òîî                           ÕÀÀß
      áîéæóóëàõ, äàìæóóëàõ,             ¿éëäâýðëýëèéã óëàì ºðãºæ¿¿ëýõ              - Èíêóáàòîð, ïàðêóóäûí ¿éë     ÝÌß
      ñóäàëãàà-¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã   - Áèîòåõíîëîãèéí òåõíîïàðê áàéãóóëàõ         àæèëëàãààíû ÷àíàð, ¿ð ä¿í     ¯Õß
      áýõæ¿¿ëýõ áîëîí ýêñòåéíøèíèé     - Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òºâ¿¿äèéã èõ           Ýêñòåéíøèíèé ñóðãàëòûí
      ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ 2008-2015       ñóðãóóëü, õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí äýðãýä            ¿éë÷èëãýýíèé ò¿âøèí
      îí                                áàéãóóëàõ
                                       - Ýêñòåéíøèíèé ¿éë àæèëëàãààã
                                        òîãòìîëæóóëàõ
Á2. Àìüòàí, óðãàìàë, áè÷èë áèåòýí,     - ¯íäýñíèé ñàí áàéãóóëàõ                    - Ñàíãèéí á¿ðäýëò, á¿òýö       ÁÑØÓß
                                                                    54



                                                                                                                     Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                         öàã÷
¹                                                       Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                  ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                   áàéãóó
                                                                                                                     ë-ëàãà
    3 õ¿íèé ãåíèéí áîëîí ýä ýñèéí                                                    - Àøèãëàëò                      ØÓÀ
       ¿íäýñíèé ñàí áèé áîëãîæ, òºðºë                                                                                ÕÕÀÀß
       á¿ðèéí ýêîñèñòåìòýé                                                                                           ÝÌß
       õîëáîí ñóäëàõ
       2008-2012 îí
Á2. Øèëæìýë ãåíòýé ýñ, ýä,                - Øèëæìýë ãåíòýé àìüòàí, óðãàìàë,          - Ìàë, óðãàìàë, áè÷èë áèåòíèé   ÁÑØÓß
    4 áèåìàõáîäü áîëîí àøèãò, øèíý         áè÷èë áèåòýí ãàðãàí àâàõ ÷àäàìæ áèé        òîî                            ØÓÀ
       øèíæ ÷àíàð á¿õèé ìàëûí ¿¿ëäýð,      áîëîõ                                     - Ò¿¿íèé àøèãëàëò, á¿òýýìæ      ÕÕÀÀß
       óðãàìëûí ñîðò, áè÷èë áèåòýí, ýì,   - Ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã                                                 ÝÌß
       áèîáýëäìýë, õ¿íñ çýðãèéã ãàðãàí     ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ
       àâàõ ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
       2011-2015 îí
Á2. Ìîíãîë îðîíä çîíõèëîí òîõèîëääîã      - Ìîíãîë îðíû õàëäâàðò ºâ÷èí ¿¿ñãýã÷èéí    - Ñàí á¿ðä¿¿ëýëò, á¿òýö         ÕÕÀÀß
    5 õàëäâàðò ºâ÷èí ¿¿ñãýã÷, áè÷èë        íóòãèéí îìãèéí áè÷èë áèåòíèé ãåíèéí       - Òýäãýýðèéí àøèãëàëòûí         ÝÌß
       áèåòíèé íóòãèéí îìãèéí ãåíèéí       ñàíã áèé áîëãîæ, ºâ÷íèé äýãäýëòèéí ýõ      ò¿âøèí, ¿ð ä¿í                 ÁÑØÓß
       ñóäàëãàà õèéõ                       ¿¿ñâýð, øàëòãààíûã òîãòîîäîã áîëîõ                                        ØÓÀ
       2008-2010 îí                       - Ìîíãîëä ãàð÷ áàéñàí áîëîí öààøèä ãàðàõ
                                           ìàãàäëàëòàé õàëäâàðò ºâ÷èí
                                                                    55



                                                                                                                  Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                      öàã÷
¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                  ë-ëàãà
                                         ¿¿ñãýã÷èéí îìãèéí ñàí áàéãóóëàõ


Á2. Õîðò õàâäðûí îíîøèëãîî,             - Õîðò õàâäðûí îíîøèëãîî, ýì÷èëãýýíèé     - Õîðò õàâäðûí îíîøèëãîî,       ÝÌß
    6 ýì÷èëãýýíä äàðõëàë ñóäëàëûí        äýâøèëòýò àðãà áîëîâñðóóëàõ               ýì÷èëãýýíèé ÷àíàð
       àðãûã ºðãºí àøèãëàõ
       2010-2013 îí
Á2. Àíàãààõ óõààí, ãîî ñàéõàí, ìàë      - 50-èàñ äîîøã¿é àøèãòàé íÿíãèéí îìãèéã   - Òóõàéí ÷èãëýëèéí øèíæëýõ      ÕÕÀÀß
    7 ýìíýëãèéí çîðèóëàëòòàé áîëîí       á¿ðýí ñóäëàõ                              óõààí ¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîíû   ÝÌß
       áóñàä àøèãòàé áè÷èë áèåòíèé      - Àøèãòàé íÿíãèéí ¿éëäâýðëýëèéí            áýõæèëò, ìýäëýãèéã             ÁÑØÓß
       ñóäàëãàà õèéæ àøèãëàõ             òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ                    ¿éëäâýðëýë õýðýãëýý áîëãîñîí
       2008-2012 îí                                                                áàéäàë
Á2. Ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð        - Øèíý ò¿¿õèé ýä, ìàòåðèàëûã áèé áîëãîõ   - Øèíý ò¿¿õèé ýä, ìàòåðèàëûí    ÕÕÀÀß
    8 äààâàð, ôåðìåíò, ïåïòèä, óóðàã     çàìààð ýêîëîãèéí öýâýð ýõ ¿¿ñâýðòýé       íýð òºðºë, òîî                 ÁÑØÓß
       íèéëýãæ¿¿ëýõ òåõíîëîãèéí          áèî á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàðãàí àâàõ                                          ØÓÀ
       ñóäàëãàà õèéõ
       2011-2015 îí
Á2. Ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð çàðèì        - 10 ãàðóé õîâîð, õîâîðäñîí ýìèéí         - Ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð        ÕÕÀÀß
    9 õîâîð, õîâîðäñîí ýìèéí óðãàìëûã    óðãàìëûã ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð           òàðèìàëæóóëñàí ýìèéí           ÝÌß
                                                                      56



                                                                                                                  Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                      öàã÷
  ¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                  ë-ëàãà
       ºñãºâºðëºõ                         ºñãºâºðëºæ, ò¿¿õèé ýäòýé áîëîõ            óðãàìëûí íýð òºðºë, òîî       ÁÑØÓß
       2011-2015 îí
Á2.10 Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû áîõèðäëûí õ¿í - Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû áîõèðäëûí õ¿í àìûí     - Ìýäýýëëèéí ñàíãèéí ôîíä      ÝÌß
      àìûí ýð¿¿ë ìýíäýä ¿ç¿¿ëýõ           ýð¿¿ë ìýíäýä ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéí          - Çààâàð çºâëºìæèéí òîî        ÁÎß
      íºëººëëèéã áèîìàðêåðààð             áèîìàðêåðóóäûã òîäîðõîé áîëãîõ                                          ÁÑØÓß
      èëð¿¿ëýõ ñóäàëãàà õèéõ,            - Îð÷íû áîõèðäëîîñ ñýðãèéëýõ ¿éë
      “Áèîìàðêåð òºñºë”                   àæèëëàãààíû óäèðäàìæ áîëîâñðóóëàõ
      õýðýãæ¿¿ëýõ                        - Ìýäýýëëèéí ñàí á¿ðä¿¿ëýõ
      2008-2010 îí                       - Çààâàð, çºâëºìæ áîëîâñðóóëàõ
Á2.11 Áèîò¿ëø, áèîõèé ãàðãàí àâàõ        - Áèîò¿ëø, áèîõèé ãàðãàí àâàõ òåõíîëîãè   - Áèîò¿ëø, áèîõèéí             ÕÕÀÀß
       òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ, ¿ð ä¿íã    áîëîâñðóóëàõ                              ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý          ÒÝÕß
       ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ               - Áèîò¿ëøíèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ                                   ÁÎß
       2008-2010 îí                                                                                               ¯Õß
Á2.12 Áèîãåîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààã        - Íåôòü øèíãýëýã÷ íÿíãèéí îìîã, ìåòàëë    - Íÿíãèéí îìãèéí èäýâõ,        ÌÓÈÑ
       ýõýëæ, ¿ð ä¿íã óóë óóðõàéí         õóðèìòëóóëàã÷ íÿíãèéí îìîãò ñåëåêö        ïàòåíòæóóëàëò                 ØÓÀ
       ¿éëäâýðëýë, áàéãàëü îð÷íûã         õèéæ, øèíæ ÷àíàðûã òîäîðõîéëîõ           - Òýäãýýðèéí àøèãëàëòûí        ØÓÒÈÑ
       õàìãààëàõ ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ     - Õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ èäýâõ ñàéòàé        áàéäàë                        ¯Õß
       2008-2012 îí                       íÿíãèéí îìîã ãàðãàí àâ÷, øèëýí ñîíãîëò
                                                                57



                                                                                                                 Õàðèó-
                ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                    öàã÷
   ¹                                               Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                  ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                              áàéãóó
                                                                                                                 ë-ëàãà
                                       õèéõ
Á2.13 Ãåíîìèêñ, ïðîòåîìèêñ áîëîí      - “Ãåíîìèêñ”, “Ïðîòåîìèêñ”,               -Òºñëèéí õýðýãæèëòèéí ò¿âøèí     ØÓÀ
       áèîèíôîðìàòèê ñóäàëãàà          “Áèîèíôîðìàòèê” òºñë¿¿äèéã               -Ëàáîðàòîðèéí òîíîã òºõººðºìæ,   ÝÌß
       2011-2013 îí                    áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ                  áîëîâñîí õ¿÷íèé õàíãàìæ          ÕÕÀÀß
                                      - Ãåíèéí íóêëåèí õ¿÷ëèéí äàðààëàë,                                         ÁÑØÓß
                                       óóðãèéí àìèí õ¿÷ëèéí äàðààëàë òîãòîîõ
                                       çýðýã ìîëåêóë áèîëîãèéí ¿éë àæèëëàãàà
                                       ÿâóóëàõ íýãäñýí ëàáîðàòîðè
                                       áàéãóóëàõ
Á2.14 Õ¿íèé ¿¿äýë ýñèéí ñóäàëãàà      - ¯¿äýë ýñèéí ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëæ        - ¯¿äýë ýñèéã õ¿í ýìíýëãèéí      ÝÌß
       2011-2015 îí                    õ¿í ýìíýëãèéí ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëæ, ýä,     ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëñýí áàéäàë     ØÓÀ
                                       ýðõòíèéã íºõºí òºëæ¿¿ëýõ, øèëæ¿¿ëýí                                       ÁÑØÓß
                                       ñóóëãàõàä àøèãëàæ ýõëýõ
Á2.15 Ìàëûí ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé       - Ø¿ëõèé, øóâóóíû òîìóó áîëîí áóñàä ãîö   - Îëîí óëñàä çºâøººðºãäñºí       ÕÕÀÀß
       îíîøèéã ýöýñëýí                 õàëäâàðò ºâ÷íèéã îíîøëîõ ÷àäàìæ           îíîøèëãîî õèéñýí áàéäàë         ÁÑØÓß
       áàòàëãààæóóëàõ îëîí óëñûí       á¿ðä¿¿ëýõ
       çýðýãëýëèéí ëàáîðàòîðè
       áàéãóóëàõ
                                                                58



                                                                                                                Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                     öàã÷
  ¹                                                Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                              áàéãóó
                                                                                                                ë-ëàãà
      2011-2012 îí
Á2.16 ¯ð õºâðºë øèëæ¿¿ëýõ, õ¿éñ      - Øèëìýë ìàëûí ¿ð, õºâðºëèéã ãóóðñëàí     - Õºâðºë, ¿ðýýñ ¿¿ñýëòýé ìàëûí   ÁÑØÓß
      æîëîîäîõ ñóäàëãàà õèéõ          ãàðãàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëãîõ ¿ð           òîî                             ÕÕÀÀß
      2008-2013 îí                    õºâðºëèéí ñàí á¿ðä¿¿ëýõ                  - ¯éëäâýðëýñýí õºâðºëèéí òîî
                                     - Ãàäíà îð÷èíä õºâðºë á¿òýýõ, øèëìýë      - ¯éëäâýðëýñýí ¿ð /òóíãààð/
                                      áîëîí øèëæìýë ãåíòýé ìàë ãàðãàæ          - Ìàëûí àøèã øèìèéí äýýøëýëò
                                      ¿ðæ¿¿ëýõ                                  /òîîãîîð/
                                     - Õºâðºëººñ ¿¿ñýëòýé ºíäºð àøèã øèìòýé    - ¯éëäâýðëýñýí áèî-òýæýýëèéí
                                      ìàë áèé áîëãîõ õóãàöààã 2-3 äàõèí         õýìæýý /òîíí/
                                      áîãèíîñãîõ, íýãæýýñ ¿éëäâýðëýõ ìàõ,
                                      ñ¿¿ã 1,5-2 äàõèí íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæ
                                      á¿ðä¿¿ëýõ
                                     - Á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä ìàëûí ¿ð
                                      õºâðºëèéã àøèãëàõ, õýðýãëýõ àæèë,
                                      ¿éë÷èëãýýíèé òîãòîëöîî áèé áîëãîõ
                                     - Ýð, ýì õ¿éñò ìàëûí àëü íýãèéã 80-90
                                      õóâü ãàðãàí àâàõ òåõíîëîãèòîé áîëîõ
                                     - Ìàëûí ãàðâàëü òîãòîîõ àðãà íýâòð¿¿ëýõ
                                                                     59



                                                                                                                    Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                        öàã÷
  ¹                                                     Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                 áàéãóó
                                                                                                                    ë-ëàãà
                                         - Äîíîð ìàëûí óóðàã, àìèí äýì, ýðäýñ
                                          àãóóëñàí òýæýýë ¿éëäâýðëýõ
                                          òåõíîëîãè áèé áîëãîõ
Á2.17 Òàðèìàë óðãàìëûí ºâ÷íèé îíîøèéí    - Õîâîð, õîâîðäîæ áóé çàðèì ýìèéí         - Ãåíèéí ñàíä øèëæ¿¿ëñýí         ÕÕÀÀß
      áîëîí ìîëåêóë áîòàíèêèéí            óðãàìëûã ÄÍÕ-èéí äàðààëëûã òîãòîîí        óðãàìëûí òîî                    ÁÑØÓß
      ëàáîðàòîðè áàéãóóëæ óðãàìëûí        äýëõèéí ãåíèéí ñàíä øèëæ¿¿ëýõ/DDBJ/.     - Îíîøëîõ èéëäñèéí òîî, èäýâõè
      ºâ÷èí òýñâýðëýõ ÷àíàð áîëîí óäàì   - Òàðèìàë óðãàìëûí ºâ÷èí òýñâýðëýëòèéí
      ç¿éí ñóäàëãàà õèéõ                  ¿íýëãýýã ºâ÷èí ¿¿ñãýã÷ á¿ðýýð
      2008-2010 îí                        íàðèéâ÷ëàí ãàðãàõ
                                         - Òàðèìàë óðãàìëûí /òºìñ, ëîîëü, ºðãºñò
                                          õýìõ/ øèíý ñîðòûí ºâ÷íèé âèðóñûã
                                          îíîøëîõ èéëäýñ ãàðãàí àâàõ
Á2.18 Äýâøèëòýò áèîòåõíîëîãèéí           - Áèîòåõíîëîãèéí íàðèéí ìýðãýæëèéí        - Ñóäëàà÷äûí òîîíû ºñºëò         ÁÑØÓß
       ÷èãëýëýýð áàêàëàâð, ìàãèñòð,       áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàõ                  - Ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëñýí
       äîêòîð ñóðãàëòûí õºòºëáºð,                                                   ñóäëàà÷äûí òîî, õóâü
       ëàáîðàòîðèéí íºõöºëèéã            - ¯íäýñíèé ìýðãýæèëòýí ñóäëàà÷            - Áèîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð
       ñàéæðóóëæ, áàãøëàõ íººöèéã         áýëòãýãäýõ                                áýëòãýñýí ìàãèñòð, äîêòîðûí
       áýõæ¿¿ëýõ, áèîòåõíîëîãèéí çàðèì                                              òîî
                                                                  60



                                                                                                                  Õàðèó-
                 ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                       öàã÷
  ¹                                                   Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                áàéãóó
                                                                                                                  ë-ëàãà
       ìýðãýæëèéí àíãèéã øèíýýð íýýõ                                             - Õýðýãæ¿¿ëñýí òºñºë, ñýäýâ,
       2008-2010 îí                                                               òýäãýýðèéí ¿ð ä¿í
Á2.19 Ñóðãàëò-ñóäàëãàà-                 - Ìàãèñòð, äîêòîðûí îþóòíóóä ýðäýì       - Ñóäàëãààíä îðîëöîæ äàäëàãà     Èõ, äýýä
       ¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã             øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà äýýð            õèéñýí îþóòíû òîî,              ñóðãóó
       íÿãòðóóëæ ¿éëäâýðëýë,             äàäëàãà õèéõ áîëîìæòîé áîëîõ             õàìãààëàëòûí õóâü               ëü
       ñóäàëãààíû áàéãóóëëàãûí          - Ëàáîðàòîðèéã õàìòðàí àøèãëàõ æèøèã     - Áèîòåõíîëîãèéí ìýðãýæèëòíèé        ØÓÀ
       çàõèàëãààð îþóòíû äàäëàãà         áèé áîëãîõ                               ýëñýëò, òºãñºëòèéí òîî          Áèîòåõíî
       õèéëãýæ, ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ     - Áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã           - Òºãñºã÷äèéí àæèë               -ëîãèéí
       2009-2012 îí                      ìýðãýæèëòýé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàõ      ýðõëýëòèéí õóâü                 ¿éëäâý-
                                        - Ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ, ¿éëäâýðëýë                                         ðèéí
                                         ÿâóóëàõ, ñóäàëãàà õèéõ ¿íäýñíèé                                          ãàçðóó
                                         òîãòîëöîî áèé áîëãîõ                                                     ä
Á2.20 ªíäºð õºãæèëòýé îðîíä             - Äýâøèëòýò áèîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð     - Áýëòãýãäñýí ìýðãýæèëòíèé òîî
       äýâøèëòýò áèîòåõíîëîãèéí          îð÷èí ¿åèéí ºíäºð ò¿âøèíä áýëòãýãäñýí
       ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ 2008-         ìýðãýæèëòýíòýé áîëîõ
       2015 îí
           ÇÎÐÈËÒ /Á3/: Áèîòåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èí, ¸ñ ç¿éí çàð÷ìûã á¿ðä¿¿ëæ,
                      áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò òåõíîëîãè äàìæóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
                                                                    61



                                                                                                                  Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                       öàã÷
¹                                                      Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                áàéãóó
                                                                                                                  ë-ëàãà
Á3. Áèîòåõíîëîãè áà áèî àþóëã¿é           - Áèîòåõíîëîãè áà áèî àþóëã¿é áàéäëûí    - Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà,     ÓÈÕ
    1 áàéäëûí òàëààð ýðõ ç¿éí îð÷èí        õóóëü                                    ¿éëäâýðëýëèéí ýðõ ç¿éí        ÁÑØÓß
      á¿ðä¿¿ëýõ, áèîòåõíîëîãèéí ¸ñ ç¿éí   - ¯¿äýë ýñèéã àøèãëàõ òóõàé õóóëèéã       òààòàé îð÷íûã áèé áîëãîñîí    ÝÌß
      çàð÷ìûã á¿ðä¿¿ëýõ                    áîëîâñðóóëæ áàòëóóëàõ                    ýñýõ
      2008-2010 îí                        - Ñóäëàà÷èéí ¸ñ ç¿éí ä¿ðýì áèé áîëãîõ
Á3. Áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýë,            - Áàãàæ òºõººðºìæèéí õàíãàìæèéã          - Ãààëèéí òàòâàðûí õºíãºëºëò   ÓÈÕ
    2 ñóäàëãààíû çîðèóëàëòòàé              ñàéæðóóëàõ                              - Íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí      ÁÑØÓß
      áàãàæ, òîíîã òºõººðºìæ, óðâàëæ      - Íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàðûí        òàòâàðûí õºíãºëºëò
      áîäèñ, òóðøèëòûí ìàë, àìüòàí,       õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ          - Áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýë
      óðãàìëûã ãààëèéí áîëîí ͪÀÒ-ààñ                                               ýðõëýã÷äèéí òîî, ºñºëò
      õºíãºëºõ, ÷ºëººëºõ îð÷èí
      á¿ðä¿¿ëýõ 2008-2010 îí
Á3. Îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ,               - Îþóíû ºì÷èéí òóõàé õóóëèéã øèíý÷ëýõ,   - Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà,     ¯Õß
    3 Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òîãòîëöîîã       õýðýãæèëòèéã ñàéæðóóëàõ                  ¿éëäâýðëýëèéí ýðõ ç¿éí        ÕÇÄÕß
      áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð                                                    òààòàé îð÷íûã áèé áîëãîñîí    ÁÑØÓß
      äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã                                                         ýñýõ
      õºãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷íûã
      á¿ðä¿¿ëýõ
                                                                     62



                                                                                                                         Õàðèó-
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                             öàã÷
¹                                                        Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                  ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                       áàéãóó
                                                                                                                         ë-ëàãà
      2008-2009 îí
Á3. ͯÁ-ûí äýðãýäýõ Ãåíèéí                - Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàä ãèø¿¿íýýð         - Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàä          ÁÑØÓß
    4 èíæåíåð÷ëýë áà Áèîòåõíîëîãèéí        ýëñýõ                                      ýëññýí ýñýõ
      îëîí óëñûí òºâ (ICGIB) çýðýã îëîí
      óëñûí áàéãóóëëàãóóäàä
      ãèø¿¿íýýð ýëñýõ
      2011-2012 îí
Á3. Áèîòåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã           - Á¿ñ íóòãèéí òåõíîëîãèéí èíòåãðàöèä        - Áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò           ÁÑØÓß
    5 õàíäëàãûã òàíäàõ ñóäàëãààã           íýãäýí îðîõ                                 òåõíîëîãèéí ¿íýëãýý õèéãäýæ
      /technology forecast/ õèéõ          - Äýëõèéí ÷èã õàíäëàãà, Ìîíãîë îðíû          áàéãàà áàéäàë
      2008-2015 îí                         íºõöºëä òîõèðñîí òåõíîëîãèéã ñîíãîí àâàõ
Á3. Ìîíãîë îðíû ýðýëò, õýðýãöýýíä         - Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòàä               - ¯íýëãýý õèéñýí òåõíîëîãèéí òîî   ¯Õß
    6 íèéöýõ ãàäààäûí áèîòåõíîëîãèéí       òåõíîëîãèéí ¿íýëãýý õèéõ, ýðñäýëèéã        - Íóòàãøóóëñàí, äàìæóóëñàí
      ¿íýëãýý, ñóäàëãàà õèéõ,              òîîöîõ                                      ãàäààäûí äýâøèëòýò
      òåõíîëîãè äàìæóóëàõ,                - Ãàäààäûí äýâøèëòýò òåõíîëîãè               áèîòåõíîëîãèéí òîî
      íóòàãøóóëàõ                          äàìæóóëàõ, íóòàãøóóëàõ àæèëëàãààã          - ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýý
      2008-2015 îí                         ýð÷èìæ¿¿ëýõ                                - Øèíýýð áèé áîëñîí àæëûí
                                          - ªíäºð á¿òýýìæòýé äýâøèëòýò                 áàéðíû òîî
                                                                   63



                                                                                                                     Õàðèó-
              ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                         öàã÷
¹                                                      Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
      ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                    áàéãóó
                                                                                                                     ë-ëàãà
                                         òåõíîëîãèéã äýìæèõ
                                       - ¯íäýñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé îþóíû
                                         áàãòààìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ
             ÇÎÐÈËÒ /Ì1/: Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýí, ãàäààä
                              àóòñîðñèíãèéí ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
Ì1.1 Ñèñòåìèéí çàãâàð÷ëàë áà           - Ìýäðýëèéí ïðîöåññûí ìàòåìàòèê çàãâàð,   - Õýâë¿¿ëñýí ºã¿¿ëëýãèéí òîî        ÌÕÕÒÃ
     øèíæèëãýýíèé îíîëûí ñóäàëãàà        ºðãºí õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí   - Òóðøèëòûí òîî
     2011-2015 îí                        ñèñòåìèéí õèéñâýð çàãâàðóóä, õ¿íèé
                                         ãåíèéí á¿òöèéí àëãîðèòì
Ì1.2 Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí øèíý ¿åèéí    - Øèíý ¿åèéí ïðîãðàìì÷èëëûí òåõíîëîãèóä   - Øèíýýð íýâòýðñýí òåõíîëîãèéí      ÌÕÕÒÃ
     òåõíîëîãèéí ñóäàëãàà                ¿éëäâýðëýëä íýâòýð÷, á¿òýýãäýõ¿¿íèé       òîî
     áîëîâñðóóëàëò                       ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ, ýêñïîðòûã           - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð
     2011-2015 îí                        íýìýãä¿¿ëýõ                               ñàéæèðñàí áàéäàë
Ì1.3 Õèéìýë îþóí óõààíû îíîëûí         - Ñóðãàëòûí ïðîãðàìì õàíãàìæ, õèéìýë      - Õýâë¿¿ëñýí ºã¿¿ëëýãèéí òîî        ÝÌß
     ñóäàëãàà, ëàáîðàòîðè                îþóí óõààíû îíîëûí ñóäàëãààíû           - Òóðøèëòûí òîî                     ÌÕÕÒÃ
     áàéãóóëàõ                           ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ
     2011-2015 îí
Ì1.4 Õàðèëöàà, õîëáîîíû äýâøèëòýò      - Ìèêðîêîíòðîëëåðä òóëãóóðëàñàí øèíý      - Ìîíãîëûí öàã óóðûí íºõöºë áîëîí
                                                                  64



     òåõíîëîãèéí àïïàðàò õýðýãñëèéã     òåõíîëîãèéã ýçýìøèí íýâòð¿¿ëýõ           ìýäýýëëèéí áàéðøèë, íÿãòðàë,
     íóòàãøóóëàõ, çîõèîìæëîõ çàìààð                                              òàðõàëòàíä òîõèðñîí áàéõ
     ìýäýýëýë öóãëóóëàõ, àíõàí øàòíû                                            - ªðãºí õýðýãëýýíä íýâòðýõ
     áîëîâñðóóëàëò õèéõ ñèñòåì áèé                                               áîëîìæòîé áàéõ
     áîëãîõ 2008-2010 îí
Ì1.5 Íýýëòòýé ïðîãðàìì õàíãàìæèéã      - Íýýëòòýé ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ºðãºí     - ªðãºí õýðýãëýýíä íýâòðýõ      ÌÕÕÒÃ
     íóòàãøóóëàí àøèãëàõ                àøèãëàõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ              áîëîìæòîé áàéõ
     2008-2010 îí
                                                                                                                Õàðèó
             ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                     -öàã÷
¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
      ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                ë-ëàãà
Ì1.6 Ìåõàíèòðîíèê ñóäëàë, òåõíèê       - Ïðîãðàìì õàíãàìæ, ñõåì, òåõíèêèéí      - ¯éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé       ¯Õß
     øèéäýë, ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ       øèéäýë, ìèêðîêîíòðîëë¸ð, êîìïüþòåðèéí    ò¿âøèíä ò¿¿õèé ýä, ìàòåðèàë,   ÒÝÕß
     2011-2015 îí                       õÿíàëòûí ñèñòåì áèé áîëãîõ               á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàðäàë
                                                                                 áóóðàëò /50 õóâü/
                                                                                - Òåõíèê òåõíîëîãèéí ñàëáàðò
                                                                                 ºðãºí íýâòð¿¿ëýõ
Ì1.7 Äóó, ä¿ðñ áîëîâñðóóëàëò           - Ýìíýëãèéí ä¿ðñ áîëîâñðóóëàõ ñèñòåì     - Ä¿ðñíèé ºí㺠ÿëãàðàë,         ÝÌß
     2011-2015 îí                       áèé áîëãîõ                               íÿãòàðøèë
Ì1.8 Îïòèê õîëáîîíû ñóäàëãàà ÿâóóëàõ, - Îïòèê õîëáîîíû ÷èãëýëýýð ñóðãàëò,       - Õýâë¿¿ëñýí ºã¿¿ëëýãèéí òîî    ÌÕÕÒÃ
     ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ               ñóäàëãààíû ÷àäàâõèéã ñàéæðóóëàõ         - Òóðøèëòûí òîî                 ÁÑØÓ
                                                                     65



     2008-2011 îí                        - Ìîíãîë Óëñûí ñóóðü ñ¿ëæýýã               - Îïòèê õîëáîîíû ñ¿ëæýýã Ìîíãîë    ß
                                          õºãæ¿¿ëýõ, ºðãºòãºõ, õºäººãèéí             Óëñàä áàéãóóëàõ àðãà÷ëàëûã
                                          õîëáîîíû øèéäëèéã îíîâ÷òîé áîëãîõ          áîëîâñðóóëàõ ýñýõ
                                          õýìæèë ç¿é, çàñâàð ¿éë÷èëãýý õèéõ
                                          áîëîìæòîé áîëîõ
Ì1.9 Ãàäààä àóòñîðñèíãèéí òàëààð         - Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîî, òåõíîëîãèéí   - Á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éë÷èëãýýíèé       ÌÕÕÒÃ
     ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëò              á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò íýìýãäýõ            ãýðýýíèé òîî
     2008-2010 îí                        - Ìîíãîëûí ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîî
                                          òåõíîëîãèéí á¿òýýãäýõ¿¿í äýëõèéí çàõ
                                          çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîõ
           ÇÎÐÈËÒ /Ì2/: ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýõ
Ì2.1 Ìýäýýëýë, õîëáîîíû ñ¿ëæýýíä ºíäºð   - Õàðüöóóëñàí ñóäàëãàà ÿâóóëàõ,            - Òóðøèëòûí òîî                    ÌÕÕÒÃ
     õóðäíû õºäºë㺺íò èíòåðíýòèéã        òåõíîëîãèéí ñîíãîëò õèéõ                  - Õºäºë㺺íò èíòåðíýòèéí õîëáîîã
     WiFi, E mobile-fi, WiBro,           - Òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñëýë            îðîí íóòàãò íýâòð¿¿ëñýí öýãèéí
     WiMAX, EV DO, HLDPA                  áîëîâñðóóëàõ                               òîî
     òåõíîëîãèéí õàðüöóóëñàí             - Ìîíãîë Óëñûí õýìæýýíä ºíäºð õóðäíû
     ñóäàëãàà ÿâóóëàõ, òîõèðîìæòîé        õºäºë㺺íò èíòåðíýòèéã îðîí íóòàãò
     òåõíîëîãèéã ñîíãîæ, íýâòð¿¿ëýõ       õýðýãæ¿¿ëýõ
     2008-2010 îí
Ì2.2 Ðàäèî äàìòàìæààð òàíèõ (RFID)       - Ìîíãîëä òîõèðñîí çàãâàð ãàðãàõ           - Ðàäèî äàìòàìæààð òàíèõ           ÕÕÀÀ
     ñóäàëãàà                            - Ìàëûí òîî, á¿ðòãýëèéã òîîí ñèñòåìä        îáúåêòûí òîî, õóâü                ß ¯Õß
     2011-2015 îí                         øèëæ¿¿ëýõ
                                                                 66



                                       - պ人 àæ àõóéí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýõ
                                       - Øóóäàí õîëáîîíä íýâòð¿¿ëýõ
Ì2.3 Ìóëüòèìåäèà òåõíîëîãèéí           - Äèæèòàë ìåäèà áîëîâñðóóëàõ ÷àäâàð      - Äèæèòàë ìåäèà                 ÌÕÕÒÃ
     ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëò             ñàéæðàõ                                 áîëîâñðóóëàëòûí ÷àíàð
     /vector graphic, flash/           - Ãàäààä çàõèàëãûã õèéæ ã¿éöýòãýõ        - Ãàäààäûí çàõèàëãûí òîî
     2010-2015 îí                        ÷àäâàðòàé áîëîõ




                                                                                                                Õàðèó
             ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                     -öàã÷
¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                 ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
      ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                               áàéãóó
                                                                                                                ë-ëàãà
                    ÇÎÐÈËÒ /Ì3/: Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ
Ì3.1 Öàõèì ñóðãàëòûã õºãæ¿¿ëýõ         - Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí         - Èõ, äýýä ñóðãóóëüä ïðîãðàìì   ÁÑØÓ
     2008-2010 îí                        ñóðàã÷äàä ñóðãàëòûí ïðîãðàìì õàíãàìæ    õàíãàìæ íýâòýðñýí áàéäàë       ß
                                         ñàéæðàõ                                - Öàõèì ñóðãàëòààð ñóðàëöàæ     ÌÕÕÒÃ
                                       - Èõ, äýýä ñóðãóóëèéí îþóòíóóäàä          òºãñºã÷äèéí òîî
                                         çîðèóëñàí ñóðãàëòûí ïðîãðàìì õàíãàìæ
                                         ñàéæðàõ
Ì3.2 Ìýðãýø¿¿ëýõ ñåðòèôèêàòòàé         - Îëîí óëñûí çàõ çýýëèéí õýðýãöýý,       - Òºãñºã÷äèéí òîî               ÁÑØÓ
     ñóðãàëòóóäûã çîõèîí áàéãóóëàõ       øààðäëàãàä íèéöñýí ìýðãýæèëòí¿¿ä                                       ß
     2008-2010 îí                        áèé áîëîõ                                                              ÌÕÕÒÃ
                                                                        67




Ì3.3 Îþóòàí, ñóðàã÷äûí äóíä çîõèîí          - Ðîáîêîí çýðýã á¿ñ íóòàã, îëîí óëñûí      - Ýçýëñýí áàéð                     ÁÑØÓ
         áàéãóóëàõ óðàëäààí, òýìöýýíèéã       óðàëäààí, òýìöýýí, îëèìïèàäàä îðîëöîõ    - Îðîëöîã÷äûí òîî                  ß
         äýìæèõ 2008-2015 îí                - Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû                                                 ÌÕÕÒÃ
                                              òåõíîëîãèéã ñîíèðõîã÷ õ¿¿õýä,
                                              çàëóóñûí òîî íýìýãäýõ
       ÇÎÐÈËÒ /Í1/: Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû áîõèðäëûí õÿíàëò, íàíî-á¿òöýò ýíåðãèéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð, íàíîáèîòåõíîëîãè, àíàãààõ
                óõààí, ýì ç¿é, ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàëáàðóóäàä íàíîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààã õºãæ¿¿ëýõ
                                     à/ Õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí
Í1.1     Íàíî-ñåíñîðóóäûã àøèãëàí óñ,       - Á¿òýýãäñýí íàíî-ñåíñîðóóäûã àøèãëàí      - Õýìæëèéí ëàáîðàòîðèéí õ¿÷èí      ÁÎß
         àãààðûí áîõèðäîë áîëîí õ¿íñíèé       áàãàæ çîõèîí á¿òýýõ, ìºí õýìæèõ            ÷àäàë                            ÕÕÀÀ
         á¿òýýãäýõ¿¿íä ÷àíàðûí õÿíàëò         ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ                     - Àãààðûí áîõèðäîë áîëîí õ¿íñíèé   ß ÓÌÕÃ
         òàâèõ 2008-2015 îí                 - Àãààðûã áîõèðäóóëæ áóé àõóéí áîëîí         á¿òýýãäýõ¿¿íä òàâèõ ÷àíàðûí      ÝÌß
                                              ¿éëäâýðèéí ãàðàëòàé õîðò õèé,              õÿíàëòûí ò¿âøèí
                                              ÷àíàðã¿é õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í äýõ
                                              ºâ÷èí ¿¿ñãýã÷ õîðò áîäèñûã
                                              òîäîðõîéëîõ òºðºë á¿ðèéí íàíî-
                                              ñåíñîðóóäûã á¿òýýõ
                                            - Óñ, àãààðûí áîõèðäîë áîëîí õ¿íñíèé
                                              á¿òýýãäýõ¿¿íä ÷àíàðûí õÿíàëò
                                              òàâüñíààð íèéòèéí ýð¿¿ë ìýíä áîëîí óëñ
                                              ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ
                                                                      68




                                                                                                                       Õàðèó
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                          -öàã÷
  ¹                                                    Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                   ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                    áàéãóó
                                                                                                                       ë-ëàãà
Í1.2   Áàéãàëü îð÷íûã íºõºí ñýðãýýõ,     - Ýõ îðíû øàâàðëàã ýðäýñò ñóóðèëñàí        - Ñóäàëãàà ¿éëäâýðëýëèéí áààç     ÁÎß
       óóë óóðõàéí òîîñæèëòûã äàðàõ,      íàíî òîîñ äàðàã÷ áà íàíî õºðñ              á¿ðäýëò                          ¯Õß
       áîõèðäñîí õºðñèéã                  òîãòâîðæóóëàã÷ áîäèñûã ¿éëäâýðëýæ         - Òîîñæèëò áàãàññàí õóâü          ÝÌß
       õîðã¿éæ¿¿ëýõ                       àøèãëàñíààð óóë óóðõàéãààñ ¿¿äýõ          - Ýëýãäýëä îðñîí õºðñèéã íºõºí    ÁÑØÓ
       2011-2015 îí                       õîðò íýãäýë á¿õèé òîîñæèëò áàãàñíà.        ñýðãýýñýí áàéäàë, òàëáàéí        ß
                                         - Ãàçàð òàðèàëàí áîëîí áóñàä                õýìæýý
                                          øàëòãààíààð ýëýãäýëä îðñîí õºðñèéã
                                          ñàéæðóóëàõ íàíîáèîïîëèìåð ãàðãàí àâíà.
                                          ¯¿íèé ä¿íä ò¿éðýí áàãàñíà
Í1.3   Íàíî-ø¿¿ëò¿¿ðèéã àøèãëàí óäààí    - Õºðñ, óñ, àãààð, õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í    - Íàíî àíàëèçûí ëàáîðàòîðèéí õ¿÷èí ÁÎß
       çàäàðäàã îðãàíèê íýãäýë áà õ¿íä    äýõ áîäèñûí ÷àíàðûí áîëîí òîîí àíàëèç      ÷àäàë                            ÕÕÀÀ
       ìåòàëëûã õºðñ, óñ, àãààðààñ        á¿ðýí õèéõ íàíî-àíàëèçûí ëàáîðàòîðè       - Àðãà÷ëàë, ñòàíäàðòûí            ß
       ñàëãàí öýâýðø¿¿ëýõ, ìºí            áàéãóóëàõ                                  àøèãëàëò, ¿ð ä¿í                 ÝÌß
       òýäãýýðèéã õ¿íñíèé                - Óäààí çàäàðäàã, õîðòîé îðãàíèê íýãäýë,                                     ÑÕÇÒ
                                                                      69



       á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ ñàëãàõ,          õ¿íä ìåòàëëûã íàíî-ø¿¿ëò¿¿ð àøèãëàí
       óñòãàõ àðãûã áîëîâñðóóëàõ        ñàëãàí öýâýðø¿¿ëýõ àðãà÷ëàë,
       2008-2011 îí                     ñòàíäàðòûã áýëòãýõ
                                       - ¯ð ä¿íãýý ¿éëäâýðëýë, ïðàêòèê
                                        àìüäðàëä íýâòð¿¿ëýõ
Í1.4   Îðãàíèê, îðãàíèê áóñ áèî-       - Ãàäàðãóóä á¿ðõ¿¿ë íèìãýí ¿å, ìåìáðàíûã   - Ìîíãîë îðíû íºõöºëä òîõèðîìæòîé   ÇÒÀÆ
       ãàäàðãóóä íàíî-á¿òýöòýé          ¿¿ñãýñíýýð òóõàéí ìàòåðèàëûí ÷àíàðûã       íàíî ¿éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãèéã     ß
       á¿ðõ¿¿ë íèìãýí ¿å áà ìåìáðàí     ñàéæðóóëàõ, ýäýëãýýã óðòàñãàõ, öîî         ñîíãîí íóòàãøóóëàõ òóðøèëòûí       ÁÕÁß
       ¿¿ñãýõ, ìºí ãàäàðãóóä ÿâàãäàõ    øèíý ¿ç¿¿ëýëòòýé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áèé       öåõ áàéãóóëàãäñàí ýñýõ             ÁÎß
       ïðîöåññûã óäèðäàõ                áîëãîõ                                    - Òåõíîëîãèéã áàðèëãà, õîò          ÁÑØÓ
       êàòàëèçàòîðûã ãàðãàí àâàõ       - Õóóðàé áà øèíãýí îð÷íû àðãààð             áàéãóóëàëò, çàì áîëîí áóñàä        ß
       2009-2015 îí                     á¿ðõ¿¿ë íèìãýí ¿å, ìåìáðàí,                äýä á¿òöèéí ñàëáàðûí               ÁÕß
                                        êàòàëèçàòîðûã áýëòãýõ òåõíîëîãèéã          ¿éëäâýðëýë, ïðàêòèêò
                                        áîëîâñðóóëæ, ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ        íýâòð¿¿ëñýí áàéäàë
Í1.5   Óñ, óñíû íàíîêëàñòåðûí          - Óñíû ñóäàëãààã õèéñíýýð Ìîíãîë îðíû      - Íàíî-àãóóëàìæ á¿õèé õîâîð         ÁÑØÓ
       ñóäàëãàà, çàãâàð÷ëàëûã ýð¿¿ë     óñíû íººö, öýâýðøèëòèéí çýðýã,             ýëåìåíò¿¿äèéí á¿òýö, íàéðëàãûã ß ÁÎß
       àõóé, õ¿íñ, öàã óóðûí            áîõèðäîëò, íóóð, ãîë ìºðºí, áóëàã øàíä,    òîãòîîõ àðãà, ñòàíäàðòûã           ÝÌß
       ñàëáàðóóäàä àøèãëàõ              ðàøààí óñàíä àãóóëàãäàõ õîâîð              áîëîâñðóóëñàí ýñýõ                 ÕÕÀÀ
       2008-2010 îí                     ýëåìåíò¿¿äèéí íàíî-àãóóëàìæ, á¿òöèéã      - Àíàëèçûí ëàáîðàòîðè               ß
                                        òîãòîîõ àðãà, ñòàíäàðòûã                   áàéãóóëàãäñàí ýñýõ
                                        áîëîâñðóóëàõ ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ
                                       - ¯ð ä¿íã ýð¿¿ë ìýíä, ýð¿¿ë àõóé, õ¿íñ,
                                                                      70



                                            öàã óóðûí ñàëáàðóóäàä çîõèñòîéãîîð
                                            àøèãëàõ


                                                                                                                       Õàðèó
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                          -öàã÷
 ¹                                                       Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                   ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                     áàéãóó
                                                                                                                       ë-ëàãà
                             á/ Ýíåðãèéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð
Í1.6   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áà îðãàíèê      - Îðãàíèê áà îðãàíèê áóñ õàãàñ             - Õàãàñ äàìæóóëàã÷               ÒÝÕß
       áóñ õàãàñ äàìæóóëàã÷ øèíý            äàìæóóëàã÷ ìàòåðèàëûã ãàðãàí àâàõ          ìàòåðèàëûã ãàðãàí àâàõ          ÁÑØÓ
       ìàòåðèàë áîëîí øèíý òºðëèéí íàðíû    òóðøèëòûí öåõ áàéãóóëàõ,                   òóðøèëòûí öåõèéí õ¿÷èí          ß
       çàéí ¿¿ñã¿¿ð ãàðãàí àâàõ,           - Òóðøèëòûí öåõýä ãàðãàñàí                  ÷àäàë
       ¿éëäâýðëýõ òåõíîëîãèéã               ìàòåðèàëàà àøèãëàí íàíî-á¿òöýò îðãàíèê - Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê íàðíû çàéí
       áîëîâñðóóëàõ                         íàðíû çàéí ¿¿ñã¿¿ðèéã á¿òýýõ               ¿¿ñã¿¿ðèéí òåõíèêèéí ïàðàìåòð
       2008-2015 îí                        - Øèíãýí áîëîí õàòóó òºëºâò íàíî-á¿òöýò
                                            îðãàíèê íàðíû çàéí ¿¿ñã¿¿ðèéã áèé
                                            áîëãîñíîîð õîò, õºäºº îðîí íóòãèéã õÿìä
                                            ºðò㺺ð ýð÷èì ñàéòàé öàõèëãààíààð
                                            õàíãàõ áîëîìæèéã áèé áîëãîõ
Í1.7   Íàíî á¿òýöòýé ò¿ëøíèé ýëåìåíò       - Ò¿ëøíèé ýëåìåíòèéã ãàðãàí àâàõ           - Ò¿ëøíèé ýëåìåíò áîëîí õàòóó    ÒÝÕß
       á¿õèé ýíåðãèéí ¿¿ñã¿¿ð áèé           àðãóóäûã ýçýìøèõ                           ò¿ëøíèé ýíåðãèéí ¿¿ñã¿¿ðèéí     ÁÑØÓ
       áîëãîõ, óñòºðºã÷èéã íººöëºõ         - Õàòóó ò¿ëø á¿õèé ýíåðãèéí ¿¿ñã¿¿ð         òåõíèêèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä           ß
                                                                       71



     ñèñòåìèéã á¿ðä¿¿ëýõ                   ãàðãàí àâàõ                                  - Ìîíãîë îðíû íºõöºëä òîõèðñîí
     2008-2010 îí                                                                        òåõíîëîãèéã ñîíãîí íóòàãøóóëàõ
                                                                                         áîëîìæ
                                 â/ Àíàãààõ óõààí, ýì ç¿é, ýì÷èëãýý, îíîøèëãîî, ãîî ñàéõàí
Í1.8 Ýì, ýì÷èëãýý, àðèóòãàë               - Àíàãààõ óõààí áà ìàë ýìíýëýãò               - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë        ÝÌß
     õàëäâàðã¿éòãýëèéí                     õàëäâàðã¿éòãýëèéí çîðèóëàëòûí                - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãëýý         ÕÕÀÀ
     çîðèóëàëòòàé èìïîðòûã îðëîõ áà        áýëäìýë ¿éëäâýðëýõ                           - ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýý            ß
     ýêñïîðòûí áýëäìýë ¿éëäâýðëýæ,        - Íàíî-àëò, íàíî-ìºíãº, íàíî-çýñ àãóóëñàí                                       ¯Õß
     çàõ çýýëä ãàðãàõ 2011-2015 îí         áýëäìýëèéã çàõ çýýëä ãàðãàõ
Í1.9 Ìîíãîë îðîíä óðãàäàã ýìèéí óðãàìàë, - Áîäèñûí á¿òýö, òýäãýýðèéí îïòèê áîëîí        - Ýì, ýìèéí áýëäìýëèéí ¿íäñýí     ÝÌß
     áàéãàëèéí íýãäëèéí õèìèéí             áèî-èäýâõèò øèíæ ÷àíàðûí ñóäàëãààã            ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä                      ÁÎß
     áîäèñûã àøèãëàí íàíî-á¿òýö            ÿâóóëñíààð íàíî-á¿òýö á¿õèé öîî øèíý         - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,       ÁÑØÓ
     á¿õèé íýãäë¿¿äèéã ãàðãàí àâàõ,        øèíæ ÷àíàðòàé ýì, ýìèéí áýëäìýëèéã            õýìæýý                           ß
     àíàãààõ óõààí, ýì ç¿éí ñàëáàðò        ãàðãàí àâ÷, àíàãààõ óõààí, ýì ç¿éí           - Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã       áèî-
     àøèãëàõ                               ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýõ                            ñåíñîð, ìîëåêóëûí ò¿âøèí äýõ
     2008-2015 îí                         - Íàíî-á¿òýö á¿õèé øèíý ýì, ýìèéí              îíîøèëãîîíû çóðàãëàë ç¿éä
                                           áýëäìýëèéã ãàðãàõ çîðèëãî á¿õèé               íýâòð¿¿ëñýí áàéäàë
                                           íàíîáèîëîãè, íàíîáèîòåõíîëîãèéí ëàáîðàòîðè
                                           áàéãóóëàõ
                                          - Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã áèî-ñåíñîð,
                                           ìîëåêóëûí ò¿âøèí äýõ îíîøèëãîîíû
                                           çóðàãëàë ç¿éä õýðýãëýõ
                                                                         72




                                                                                                                            Õàðèó
                ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                              -öàã÷
 ¹                                                         Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                      ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
        ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                         áàéãóó
                                                                                                                            ë-ëàãà
Í1.10 Àíàãààõ óõààí, ãîî ñàéõàíä            - Íàíî-àëò, íàíî-ìºíãº, íàíî-çýñ çýðýã áóñàä   - Íàíî-á¿òöýò ãîî ñàéõíû áðýíä   ÝÌß
       õýðýãëýãäýõ íàíî-àëò, íàíî-ìºíãº,     íàíî-á¿òöýò íýãäëèéã ãàðãàí àâñíààð            á¿òýýãäýõ¿¿íèé ñòàíäàðò         ÕÕÀÀ
       íàíî-çýñ çýðýã áóñàä íàíî-á¿òöýò      òåõíîëîãèéí àãóóëàìæ ºíäºðòýé àíàãààõ         - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,      ß
       íýãäëèéã ãàðãàí àâàõ 2008-2011        óõààí, ãîî ñàéõíû ýõ îðíû áðýíä                ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý            ¯Õß
       îí                                    á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áèé áîëãîõ                                                     ÁÑØÓ
                                            - Îëîí óëñûí ñòàíäàðò õàíãàñàí àíàãààõ                                          ß
                                             óõààí, ãîî ñàéõíû ýõ îðíû áðýíä
                                             á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýõ
                ÇÎÐÈËÒ /Í2/: Íàíî-á¿òöýò øèíý ìàòåðèàëûí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã óóë óóðõàéí ñàëáàðààñ ¿¿äýëòýé
                                 áàéãàëèéí áîõèðäëûã áàãàñãàõ áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëò áîëîí äýä á¿òöèéí
                                        îëîí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëæ, ¿íäýñíèé íàíî-¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ
Í2.1   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áóñ, îðãàíèê,    - Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê, îðãàíèê áóñ,            - Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê, îðãàíèê   ÁÕÁß
       êîìïîçèò ìàòåðèàë ãàðãàí àâàõ,        êîìïîçèò ìàòåðèàë ãàðãàí àâàõ                  áóñ, êîìïîçèò ìàòåðèàëûí íýð    ÇÒÀÆ
       òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ,               ëàáîðàòîðè, òóðøèëòûí öåõ áàéãóóëàõ            òºðºë                           ß
       òýäãýýðèéã áàðèëãà, çàì, óóë         - Ìàíàé îðíû öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí        - ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýý           ¯Õß
       óóðõàéí ñàëáàðò õýðýãëýõ              íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áóñ, îðãàíèê,             - Õýðýãëýýíä íýâòð¿¿ëñýí         ÁÑØÓ
       2011-2015 îí                          êîìïîçèò øèíý ìàòåðèàëûã ãàðãàí àâ÷            áàéäàë                          ß
                                                                      73



                                            áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëò, çàì, óóë          - Íàíî íóíòàãëàëòûí òåõíîëîãè
                                            óóðõàéí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýõ                  áîëîâñðóóëàëò
                                           - Ñóäàëæ ãàðãàñàí ìàòåðèàëààð íàíî-
                                            á¿òöýò á¿òýýãäýõ¿¿í¿¿äèéã ãàðãàõ
                                            ¿éëäâýð áèé áîëãîõ
                                           - Áàðèëãà, çàì òýýâýðò õýðýãëýãäýõ
                                            ìàòåðèàëóóäûí íàíî íóíòàãëàëòûí
                                            òåõíîëîãèéã áîëîâñðóóëàõ
Í2.2   Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéã                  - Øèíý íàíî-ìàòåðèàë ãàðãàí àâàõ            - Øèíý íàíî-ìàòåðèàëûí íýð òºðºë,   ÇÒÀÆ
       èäýâõèæ¿¿ëýí äàðààãèéí øàòíû         ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ                        ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä                        ß
       áîëîâñðóóëàëòûã õÿëáàð áîëãîõ       - Ýõ îðíû ýðäýñ, ò¿¿õèé ýäýýñ ýöñèéí        - Íàíî-ìàòåðèàë áîëîí íàíî-         ÁÕÁß
       ºâºðìºö øèíý òåõíîëîãè áèé áîëãîõ    á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîõ íàíî-á¿òöýò øèíý         á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí       ¯Õß
       2011-2015 îí                         ìàòåðèàë ãàðãàí àâàõ                        òåõíîëîãè, ñòàíäàðòûí äýëõèéí      ÁÑØÓ
                                           - Íàíî-ìàòåðèàë áîëîí íàíî-á¿òýýãäýõ¿¿íèé    çàõ çýýëä ºðñºëäºõ¿éö              ß
                                            ¿éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãè, ñòàíäàðòûã         õýìæýýíä õ¿ðñýí áàéäàë
                                            áîëîâñðóóëæ, çàõ çýýëä ãàðãàõ
                                           - Ãàðãàí àâñàí ìàòåðèàëûã àøèãëàí íàíî-
                                            á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ òóðøèëò
                                            ÿâóóëàõ, óëìààð áîëîìæèò òåõíîëîãèéã
                                            Ẻíèé ¿éëäâýðëýëä øèëæ¿¿ëýõ
                                                                           74



                                                                                                                            Õàðèó
                 ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                             -öàã÷
  ¹                                                       Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                    ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                          áàéãóó
                                                                                                                            ë-ëàãà
Í2.3   Áàéãàëèéí ýðäýñ ò¿¿õèé ýä,          - Áàéãàëèéí ýðäýñ, ò¿¿õèé ýäýýñ ãàðãàí       - Øèíý íàíî-ìàòåðèàëûí íýð òºðºë,   ¯Õß
       ¿éëäâýðèéí õàÿãäàë, áèîëîãèéí        àâàõ øèíý ìàòåðèàëûã ¿éëäâýðëýëä             òîî õýìæýý, òåõíèêèéí ¿ç¿¿ëýëò     ÁÕÁß
       ò¿¿õèé ýäèéã àøèãëàí íàíî-           òóðøèõ                                      - ¯éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàë         ÁÑØÓ
       á¿òýöòýé õýðýãëýý ñàéòàé            - Óñ íýâòýðäýãã¿é ãàëä òýñâýðòýé                                                 ß
       òåõíèêèéí ìàòåðèàë, áîðäîî,          íýõìýë, íîîñ íîîëóóðàí ìàòåðèàë ãàðãàõ
       ìåòàëë, áèîìàòåðèàë, íýõìýë, íîîñ   - Òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé íàíî-ìàòåðèàë,
       íîîëóóðàí ìàòåðèàë ãàðãàõ 2011-      íàíî-ìåòàëë, áèîìàòåðèàë, áîðäîî, íýõìýë,
       2015 îí                              íîîñ íîîëóóðàí ìàòåðèàë ãàðãàí àâ÷,
                                            òýäãýýðèéã ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ
Í2.4   Ìîíãîë îðíû óðãàìàë, àìüòíààñ       - Íàíî-¿éëäâýðëýë áîëîí íàíî-                - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë          ØÓÀ
       áèîëîãèéí èäýâõèò áîäèñ, ýì,         á¿òýýãäýõ¿¿íèé ñòàíäàðòûã                   - Ñòàíäàðò                          ÁÑØÓ
       õ¿íñíèé íýìýëòèéã ãàðãàõ,            áîëîâñðóóëàí çàõ çýýëä ãàðãàõ               - ¯éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëñýí           ß
       ¿éëäâýðëýõ                          - Íàíî-á¿òýöòýé áèîëîãèéí èäýâõèò áîäèñ,      áàéäàë                             ÝÌß
       2011-2015 îí                         ýì, õ¿íñíèé íýìýëòèéã ãàðãàõ                                                    ÍÝÌÕ
                                            ñóäàëãààã õèéæ, òýäãýýðèéã                                                      ¯Õß
                                            ¿éëäâýðëýõ æèæèã äóíä ¿éëäâýð
                                            áàéãóóëàõ
Í2.5   Øèíãýí áà õàòóó îð÷èí äàõü          - Íàíî-á¿òöýò òóíãàëàã ýëåêòðîäûã            - Íàíî-õýìæèëòèéí ëàáîðàòîðè        ¯Õß
                                                                    75



       ãýðýëä ìýäðýìæ á¿õèé öàõèëãààí    àøèãëàñàí ñóäàëãààíû ÷èãëýëèéã áèé         õ¿÷èí ÷àäàë                     ÒÝÕß
       äàìæóóëàã÷ òóíãàëàã               áîëãîõ                                    - Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë,      ÁÑØÓ
       ýëåêòðîäûí ñóäàëãàà, ò¿¿íèéã     - Òýäãýýð ýëåêòðîäóóäûã õýðýãëýýíèé         ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý            ß
       õýò ÿãààí áîëîí õýò óëààí         ñàëáàðóóäàä õºãæ¿¿ëýõ, ¿ð ä¿íã            - Ãàðàõ ¿ð ä¿íä äóðäñàí          ÌÕÕÒÃ
       òóÿàíààñ õàìãààëàã÷ áàðèëãûí      ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ                        ìàòåðèàëóóäûã ãàðãàí àâ÷
       öîíõíû øèë, ººðèé㺺             - Íàíî-õýìæèëòèéí ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ      ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ áîëîìæ
       áàêòåðã¿éæ¿¿ëýã÷ äàâõàðãà        - Òóíãàëàã ýëåêòðîäûã îïòèê-ýëåêòðîíèê
       á¿õèé ìàòåðèàëóóäûã ãàðãàí        òºõººðºìæèä àøèãëàõ, ìºí õýò ÿãààí
       àâàõàä õýðýãëýõ                   áîëîí õýò óëààí òóÿàíààñ õàìãààëàã÷
       2008-2015 îí                      áàðèëãûí öîíõíû øèë, àâòîìàøèíû öîíõ,
                                         í¿äíèé øèë, ººðèé㺺
                                         áàêòåðã¿éæ¿¿ëýã÷ äàâõàðãà á¿õèé
                                         ìàòåðèàëóóäûã ãàðãàí àâàõ
Í2.6   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê              - Îðãàíèê õàãàñ-äàìæóóëàã÷ ìàòåðèàë        - Îðãàíèê õàãàñ-äàìæóóëàã÷       ¯Õß
       ýëåêòðîíèêèéí ýëåìåíò¿¿äèéí       áà òºõººðºìæèéí ëàáîðàòîðè                 ìàòåðèàë áà òºõººðºìæèéí        ÒÝÕß
       ñóäàëãààã ÿâóóëàõ                 áàéãóóëàõ                                  ëàáîðàòîðè áîëîí íàíî-          ÕÕÀÀ
       2008-2010 îí                     - Íàíî-ýëåêòðîíèêèéí ëàáîðàòîðè             ýëåêòðîíèêèéí ëàáîðàòîðèéí      ß
                                         áàéãóóëàõ                                  õ¿÷èí ÷àäàë                     ÁÑØÓ
                                        - Íàíîìåòð-íèìãýí ¿åòýýñ òîãòñîí îðãàíèê   - Íàíî-ýëåêòðîíèê áîëîí íàíî-    ß
                                         ýëåêòðîíèêèéí ýëåìåíò¿¿äèéí ñóäàëãààã      îïòèêèéí õýðýãëýý
                                         ÿâóóëñíààð íàíî-ýëåêòðîíèê áîëîí íàíî-
                                         îïòèêèéí ïðàêòèê õýðýãëýýã
                                                                       76



                                             ºðãºæ¿¿ëýõ


                                                                                                                      Õàðèó
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                         -öàã÷
  ¹                                                       Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                  ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                    áàéãóó
                                                                                                                      ë-ëàãà
Í2.7   Îðãàíèê, îðãàíèê áóñ, áèî õàãàñ-    - Ãàäàðãóóãèéí áàãàæèò àíàëèçûí            - Ãàäàðãóóãèéí áàãàæèò          ÁÑØÓ
       äàìæóóëàã÷ íàíî-òîãòîö, íàíî-         ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ                      àíàëèçûí ëàáîðàòîðèéí õ¿÷èí    ß
       ãàäàðãóóí á¿òöèéí ñóäàëãàà          - Õàãàñ-äàìæóóëàã÷ íàíî-òîãòîö, íàíî-       ÷àäàë
       2008-2010 îí                          ãàäàðãóóí á¿òöèéí ñóäàëãààã ýëåêòðîí - Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã ïðàêòèêò
                                             ìèêðîñêîï, íåéòðîí ñèíõîòðîíû äèôðàêö,    íýâòð¿¿ëñýí áàéäàë
                                             ãàäàðãóóí áàãàæèò àíàëèçûí
                                             àðãóóäààð á¿òýö, øèíæ ÷àíàðûã
                                             òîäîðõîéëæ, ¿ð ä¿íã ïðàêòèêò õýðýãëýõ
                         ÇÎÐÈËÒ /Í3/: Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò ¿íäýñíèé áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ, ýðõ ç¿é,
                                          áèçíåñèéí òààòàé îð÷èí, ìàòåðèàëëàã áààçûã á¿ðä¿¿ëýõ
Í3.1   Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä íàíî-         - Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä ìàãèñòð,           - Ñóðãàëò, ñóäàëãààíû           ÁÑØÓ
       øèíæëýõ óõààí, íàíîòåõíîëîãèéí        äîêòîðûí ñóðãàëò, ñóäàëãààíû              ëàáîðàòîðè, òºâèéí õàíãàìæ     ß
       ìýðãýæëýýð ìàãèñòð, äîêòîðûí          ëàáîðàòîðè, òºâèéã áàéãóóëàõ             - Ìàãèñòð, äîêòîðàíòûí òîî
       ñóðãàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ          - Íàíî-øèíæëýõ óõààí, íàíîòåõíîëîãèéí      - Ñóðãàëò, ñóäàëãààíû àæëûí
       2008-2010 îí                          ÷èãëýëýýð ºíäºð ìýðãýæëèéí                ò¿âøèí
                                             ìýðãýæèëòýíã áýëòãýæ ººðèéí îðíû
                                                                   77



                                        øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéã äýëõèéí
                                        ò¿âøèíä ºðñºëäºõ¿éö áîëãîõ
Í3.2   Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä           - Ñóðãàëòûí õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí          - Áàêàëàâðûí ñóðãàëòàä       ÁÑØÓ
       íàíîòåõíîëîãèéí ìýðãýæëýýð       øèíýýð íàíîòåõíîëîãèéí ìýðãýæëèéí          ýëñýã÷äèéí òîî              ß
       áàêàëàâðûí ñóðãàëòûí ¿íäýñ       àíãèéã íýýõ, ìýðãýæèëòýíã áýëòãýõ         - Ñóðãàëòûí ò¿âøèí
       ñóóðèéã áèé áîëãîõ, ñóðãàëòûí   - Äîòîîä áîëîí ãàäààäàä àõèñàí øàòíû
       ëàáîðàòîðèóä áàéãóóëàõ           ñóðãàëòàä õàìðàãäàõ áîëîìæèéã íýýõ
       2008-2010 îí
Í3.3   Ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ     - Íàíî-øèíæëýõ óõààí, íàíîòåõíîëîãèéí      - Áýëòãýãäñýí ìýðãýæèëòýé    ÇÒÀÆ
       ñóðãàëòûã çàðèì Ìýðãýæëèéí       òàëààð îþóòíóóäàä ñóðãàëò,                 àæèë÷íû òîî                 ß
       ñóðãàëò-¿éëäâýðëýëèéí òºâä       ñóäàëãààíû öýãöòýé ìýäëýãèéã îëãîõ        - Òºãñºã÷äèéí àæèë ýðõëýëòèéí ÁÕÁß
       çîõèîí ÿâóóëàõ                  - Ëàáîðàòîðè, äàäëàãûí òóðøèëòûí            õóâü                        ¯Õß
       2011-2015 îí                     àæëóóäûã áýëòãýõ                                                       ÁÑØÓ
                                       - Íàíîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð íàðèéí áîëîí                                ß
                                        òóñãàé ìýðãýæëèéí àæèëòàí áýëòãýí
                                        íàíî-¿éëäâýðëýëèéã õ¿íèé íººöººð á¿ðýí
                                        õàíãàõ
                                       - Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä
                                        áàéãóóëàãäñàí íàíîòåõíîëîãèéí
                                        ëàáîðàòîðè, òºâ¿¿äýä òóñãàé
                                        õºòºëáºðººð äàäëàãàæóóëàí ñóðãàõ
                                                                       78




                                                                                                                     Õàðèó
               ¯éë àæèëëàãàà,                                                                                        -öàã÷
  ¹                                                      Õ¿ðýõ ¿ð ä¿í                ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
       ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà                                                                                   áàéãóó
                                                                                                                     ë-ëàãà
Í3.4   Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí     - Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí         - Åðºíõèé áîëîâñðîëûí             ÁÑØÓ
       ñóðãàëòûí àãóóëãà, õºòºëáºðò        ñóðàã÷äàä íàíî-øèíæëýõ óõààí,            ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí             ß
       íàíîòåõíîëîãèéí òàëààðõè            íàíîìàòåðèàë, íàíîòåõíîëîãè, íàíî-       õºòºëáºðò íàíî òåõíîëîãèéí
       îéëãîëòûã õè÷ýýëèéí                 ¿éëäâýðëýë, íàíî-áèçíåñèéí ÷èãëýëýýð     òàëààðõè îéëãîëò òóñãàãäñàí
       òºëºâëºãººíä îðóóëàõ                åðºíõèé îéëãîëòóóäûã ñóðãàëòûí           áàéäàë
       2008-2010 îí                        õºòºëáºðò îðóóëàõ
Í3.5   Íàíî-¿éëäâýðëýë áîëîí áèçíåñòýé    - Íàíî-¿éëäâýðëýëòýé õîëáîîòîé íèéãýìä   - Íàíîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéí   ÕÇÄÕ
       õîëáîîòîé õóóëü, ýðõ ç¿éí îð÷íûã    ãàð÷ áîëîõ ýåðýã áîëîí ñºðºã             ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷íûã áèé       ß
       á¿ðä¿¿ëýõ                           ¿çýãäë¿¿äèéã çîõèöóóëàõ ¿¿äíýýñ          áîëãîñîí ýñýõ                    ÁÑØÓ
       2008-2015 îí                        õóóëüä ç¿éë, çààëòûã îðóóëàõ                                              ß
                                          - Õóóëü, ýðõ ç¿éí ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñò
                                           íàíîòåõíîëîãèéí òàëààð çîõèõ
                                           ñóðãàëòûã ÿâóóëàõ
Í3.6   Õóâèéí õýâøèëä ¿éëäâýðëýëèéí       - Äîòîîäûí ¿éëäâýðëýã÷äèéí ýðõèéã        - Íàíîòåõíîëîãèéí                 ÕÇÄÕ
       íàíîòåõíîëîãèéã äàìæóóëàõ òºâ       õàìãààëàõ, òàòâàðûí áîäëîãûã óÿí         ¿éëäâýðëýã÷äèéí òîî, ºñºëò       ß
       áàéãóóëàõ, òýäíèé îþóíû ºì÷èéí      õàòàí áîëãîõ, íàíî-¿éëäâýðëýã÷äèéã                                        ÁÑØÓ
                                                          79



ýðõèéã õàìãààëàõ, çîõèöóóëàõ,    á¿õèé ë òàëààð äýìæèõ, çîõèöóóëàõ,       ß
õÿíàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ       õÿíàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ
2008-2015 îí                    - Õóâèéí õýâøëèéíõýíä íàíî-
                                 ¿éëäâýðëýëèéí òàëààð õóóëü, ýðõ ç¿éí
                                 çºâëºãºº ºãºõ, ¿íýí çºâ ìýäýýëëýýð ýðõ
                                 òýãø õàíãàõ, õóóëèàñ ãàäóóð ç¿é áóñ
                                 ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõààñ
                                 óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ
                                                                           80



                                                                                                                           Õàâñðàëò 2.2


                                        Äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ
                                                       ¿éë àæèëëàãààíû ñàíõ¿¿æèëòèéí òîîöîî
                                                                                                                     (ìÿíãàí àì.äîëëàð)
                                    Çàðä-      Ñàíõ¿¿-                                                      ¯¿íýýñ
                                                                    Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí    æèëòèéí                                2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë        ä¿í        òºñºâ      áóñàä       òºñºâ   áóñàä    òºñºâ      áóñàä        òºñºâ     áóñàä
           ÇÎÐÈËÒ /Á1/: Øèíý ¿åèéí áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ, ò¿¿íèé íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí
                                õºãæèëä îðóóëàõ õóâü íýìðèéã íýìýãä¿¿ëýõ
Á1.1   Ìàëûí õàëäâàðò ºâ÷íèé        íèéò        5,780.0     3,230.0    2,550.0      30.0        -   1,400.0      750.0     1,800.0    1,800.0
       ðåêîìáèíàíò îíîøëóóð,        óðñãà
                                                1,680.0       880.0        800.0    30.0        -    150.0             -     700.0        800.0
       âàêöèí ¿éëäâýðëýõ            ë
       2008-2015 îí                 õ/î         4,100.0     2,350.0    1,750.0         -        -   1,250.0      750.0     1,100.0    1,000.0
Á1.2   Ýì÷èëãýý, ñýðãèéëýëòèéí
                                    íèéò        3,200.0     1,600.0    1,600.0         -        -    350.0       650.0     1,250.0        950.0
       à÷ õîëáîãäîëòîé
                                    óðñãà
       ïðåáèîòèê, ïðîáèîòèê áîëîí               1,050.0       500.0        550.0       -        -    100.0       100.0       400.0        450.0
                                    ë
       õ¿íñ, òýæýýëèéí íýìýëò
       á¿òýýãäýõ¿¿íèé òåõíîëîãè
       áîëîâñðóóëæ, ìàë ýìíýëýã,
                                    õ/î         2,150.0     1,100.0    1,050.0         -        -    250.0       550.0       850.0        500.0
       àíàãààõ óõààí, õºäºº àæ
       àõóéí ÷èãëýëýýð áèî
                                                                     81



                                 Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                       ¯¿íýýñ
                                                              Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë        ëûí   æèëòèéí                              2008 îí           2009-2010 îí         2011-2015 îí
                                 òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ      áóñàä     òºñºâ       áóñàä
       ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ
       2009-2015 îí
Á1.3   Ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð    íèéò       2,000.0   1,020.0        980.0       -           -    170.0       300.0    850.0       680.0
       óðãàìëûí ãàðàëòàé ýìèéí   óðñãà
                                             820.0     420.0         400.0       -           -     70.0       150.0    350.0       250.0
       ò¿¿õèé ýä áýëòãýõ         ë
       2009-2011 îí              õ/î        1,180.0    600.0         580.0       -           -    100.0       150.0    500.0       430.0
Á1.4   Ìàëûí äàéâàð              íèéò       2,000.0   1,050.0        950.0    10.0           -   1,040.0      950.0           -           -
       á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ òºðºë
                                 óðñãà
       á¿ðèéí ôåðìåíò, äààâàð                900.0     450.0         450.0    10.0           -    440.0       450.0           -           -
                                 ë
       ¿éëäâýðëýõ
       áèîòåõíîëîãèéí
       ¿éëäâýðëýë, ñóäàëãààíä
       ºðãºí àøèãëàõ ýñèéí       õ/î        1,100.0    600.0         500.0       -           -    600.0       500.0           -           -
       ºñãºâºð, ò¿¿íèé íýìýëò
       òýæýýëèéã ¿éëäâýðëýõ
       2008-2010 îí
Á1.5   ªíäºð á¿òýýìæòýé äîíîð    íèéò       2,940.0   1,420.0    1,520.0     310.0    550.0      1,110.0      970.0           -           -
       ìàë ¿ðæ¿¿ëýõ àæ àõóé,     óðñãà
                                             740.0     360.0         380.0    10.0        50.0    350.0       330.0
       ¿ð õºâðºë áîëîí           ë
                                                                        82



                                 Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                        ¯¿íýýñ
                                                                 Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë        ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                 òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       òýæýýëèéí ëàáîðàòîðè,
       öåõ áàéãóóëàõ 2008-       õ/î        2,200.0      1,060.0     1,140.0     300.0    500.0    760.0       640.0              -           -
       2010 îí
Á1.6   Õ¿í àìûí äóíä ò¿ãýýìýë    íèéò       8,680.0      5,530.0     3,150.0      30.0        -   2,500.0      850.0      3,000.0     2,300.0
       òàðõñàí íóòãèéí îìîãò
                                 óðñãà
       ñóóðèëñàí øèíý âàêöèí,               2,980.0      1,330.0     1,650.0      30.0        -    500.0       350.0       800.0      1,300.0
                                 ë
       áèîáýëäìýëèéã
       ¿éëäâýðëýí, íýð òºðëèéã
       îëøðóóëæ, ýð¿¿ë ìýíäèéí   õ/î        5,700.0      4,200.0     1,500.0         -        -   2,000.0      500.0      2,200.0     1,000.0
       ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ
       2008-2015 îí
Á1.7   Áàêòåðè, âèðóñûí          íèéò       9,050.0      4,750.0     4,300.0         -        -    950.0       800.0      3,800.0     3,500.0
       ðåêîìáèíàíò îìãèéã        óðñãà
                                            3,300.0      1,300.0     2,000.0         -        -    300.0       500.0      1,000.0     1,500.0
       ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ    ë
       2009-2015 îí              õ/î        5,750.0      3,450.0     2,300.0         -        -    650.0       300.0      2,800.0     2,000.0
Á1.8   Áèîãåîòåõíîëîãèéã         íèéò       1,000.0       750.0         250.0        -        -           -           -    750.0       250.0
       õºãæ¿¿ëæ, óóë, óóðõàéí    óðñãà
                                            1,000.0       750.0         250.0        -        -           -           -    750.0       250.0
       ¿éëäâýðëýë, áàéãàëü       ë
       îð÷íûã õàìãààëàõàä        õ/î                 -           -           -       -        -           -           -           -           -
                                                                        83



                                    Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                       ¯¿íýýñ
                                                                 Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë          ëûí   æèëòèéí                              2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ      áóñàä        òºñºâ       áóñàä
        àøèãëàõ 2011-2015 îí
Á1.9    Õ¿íñ, òýæýýëèéí áîëîí       íèéò       8,535.0   4,560.0    3,975.0      50.0    675.0       510.0     1,300.0      4,000.0     2,000.0
        ýäèéí çàñãèéí àøèãò         óðñãà
                                               4,475.0   2,400.0    2,075.0      50.0    275.0       250.0       800.0      2,100.0     1,000.0
        óðãàìëûã in vitro íºõöºëä   ë
        ýä ýñýýð íü ¿ðæ¿¿ëæ
        äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí    õ/î        4,060.0   2,160.0    1,900.0              400.0       260.0       500.0      1,900.0     1,000.0
        õàíãàõ 2008-2015 îí
        Áèîòåõíîëîãèéí àðãààð
                                    íèéò        915.0     425.0         490.0    20.0        70.0    155.0       170.0       250.0       250.0
Á1.1    àøèãòàé áè÷èë áèåòýí,
0       øàâüæ ¿ðæ¿¿ëýí              óðñãà
                                                525.0     345.0         180.0    20.0        10.0     75.0           50.0    250.0       120.0
        áèîáîðäîî, óðãàìàë          ë
        õàìãààëëûí áèîáýëäìýë
        çýðýã ýêîëîãèéí õóâüä
        öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íèé
        ¿éëäâýðëýëèéã
                                    õ/î         390.0      80.0         310.0       -        60.0     80.0       120.0              -    130.0
        íýìýãä¿¿ëýõ, øèëæìýë
        ãåíòýé óðãàìëûí ñîðò
        ãàðãàí àøèãëàõ
        2008-2015 îí
                                                                       84



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                       ¯¿íýýñ
                                                                Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë         ëûí   æèëòèéí                              2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ      áóñàä        òºñºâ     áóñàä
        Áèîòåõíîëîãèéí àðãààð      íèéò       2,000.0   1,080.0        920.0    60.0        10.0    170.0       140.0       850.0     770.0
Á1.1    õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé     óðñãà
                                              1,100.0    480.0         620.0    10.0        10.0    120.0       140.0       350.0     470.0
1       ¿éëäâýðëýëèéã              ë
        íýìýãä¿¿ëæ, õ¿í àìûí
        õ¿íñíèé õàíãàìæèéã
                                   õ/î         900.0     600.0         300.0    50.0           -     50.0              -    500.0     300.0
        ñàéæðóóëàõ 2008-2015
        îí
             ÇÎÐÈËÒ /Á2/: Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà, ñóðãàëòûí ÷àäàâõèéã ñàéæðóóëæ, ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë,
                                                áèçíåñò íýâòð¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ
Á2.1    Ýðäýì øèíæèëãýýíèé
                                   íèéò       7,915.0   5,045.0    2,870.0      50.0           -    195.0       420.0      4,800.0   2,450.0
        áàéãóóëëàãà, èõ, äýýä
                                   óðñãà
        ñóðãóóëèóäûí                           590.0     320.0         270.0                         20.0           20.0    300.0     250.0
                                   ë                                               -           -
        áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààí
        û ëàáîðàòîðèóä,
        òóðøèëòûí
        öåõèéí áàãàæ, òîíîã
                                   õ/î        7,325.0   4,725.0    2,600.0      50.0           -    175.0       400.0      4,500.0   2,200.0
        òºõººðºìæèéí õàíãàìæèéã
        ñàéæðóóëàõ, çàðèì
        ëàáîðàòîðèéã øèíýýð
                                                                           85



                                    Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                          ¯¿íýýñ
                                                                    Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí          2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä      òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       áàéãóóëàõ 2008-2012 îí

Á2.2 Áèîòåõíîëîãèéí       èíêóáàòîð, øèíæëýõ          óõààíû        ïàðê        áàéãóóëæ,    Ìîíãîë Óëñàä Èííîâàöèéí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ
       òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ, áîéæóóëàõ, äàìæóóëàõ, ñóäàëãàà-¿éëäâýðëýëèéí                          õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæèíý
       õîëáîîã áýõæ¿¿ëýõ áîëîí ýêñòåéíøèíèé ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ 2008-2015 îí                       (17100.0 ìÿíãàí àì.äîëëàð òóñãàãäñàí)
Á2.3   Àìüòàí, óðãàìàë, áè÷èë       íèéò        500.0          500.0            -    10.0        -       60.0              -    430.0              -
       áèåòýí, õ¿íèé ãåíèéí áîëîí   óðñãà
                                                500.0          500.0            -    10.0        -       60.0              -    430.0              -
       ýä ýñèéí ¿íäýñíèé ñàí áèé    ë
       áîëãîæ, òºðºë á¿ðèéí
       ýêîñèñòåìòýé õîëáîí
                                    õ/î                 -           -           -       -        -             -           -           -           -
       ñóäëàõ
       2008-2012 îí
Á2.4   Øèëæìýë ãåíòýé ýñ, ýä,       íèéò       2,000.0      1,200.0        800.0        -        -             -           -   1,500.0      800.0
       áèå ìàõáîäü áîëîí àøèãò,
                                    óðñãà
       øèíý øèíæ ÷àíàð á¿õèé                   2,000.0      1,200.0        800.0        -        -             -           -   1,200.0      800.0
                                    ë
       ìàëûí ¿¿ëäýð, óðãàìëûí
       ñîðò, áè÷èë áèåòýí, ýì,
                                    õ/î                 -           -           -       -        -             -           -           -           -
       áèîáýëäìýë, õ¿íñ çýðãèéã
       ãàðãàí àâàõ ñóäàëãààã
                                                                           86



                                    Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                        ¯¿íýýñ
                                                                    Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       ýð÷èìæ¿¿ëýõ 2011-2015
       îí
Á2.5   Ìîíãîë îðîíä çîíõèëîí        íèéò       1,200.0       700.0         500.0        -        -    200.0              -    500.0       500.0
       òîõèîëääîã õàëäâàðò          óðñãà
                                               1,200.0       700.0         500.0        -        -    200.0              -    500.0       500.0
       ºâ÷íèé ¿¿ñãýã÷, áè÷èë        ë
       áèåòíèé íóòãèéí îìãèéí
       ãåíèéí ñóäàëãàà õèéõ         õ/î                 -           -           -       -        -           -           -           -           -
       2009-2011 îí
Á2.6   Õîðò õàâäðûí îíîøèëãîî,      íèéò       1,000.0       600.0         400.0        -        -     50.0           50.0    550.0       350.0
       ýì÷èëãýýíä äàðõëàë           óðñãà
                                               1,000.0       600.0         400.0        -        -     50.0           50.0    550.0       350.0
       ñóäëàëûí àðãûã ºðãºí         ë
       àøèãëàõ 2010-2013 îí         õ/î                 -           -           -       -        -           -           -           -           -
Á2.7   Àíàãààõ óõààí, ãîî ñàéõàí,   íèéò        500.0        320.0         180.0     20.0        -    300.0       180.0              -           -
       ìàë ýìíýëãèéí                óðñãà
                                                500.0        320.0         180.0     20.0        -    300.0       180.0              -           -
       çîðèóëàëòòàé áîëîí áóñàä ë
       àøèãòàé áè÷èë áèåòíèé
       ñóäàëãàà õèéæ àøèãëàõ        õ/î                 -           -           -       -        -           -           -           -           -
       2008-2010 îí
Á2.8   Ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí        íèéò       2,000.0      2,000.0             -       -        -           -           -   2,000.0             -
                                                                                87



                                    Çàðä-          Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                         Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë          ëûí        æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë            ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
        àðãààð äààâàð, ôåðìåíò,     óðñãà
                                                    2,000.0      2,000.0             -       -           -           -           -   2,000.0             -
        ïåïòèä, óóðàã               ë
        íèéëýãæ¿¿ëýõ òåõíîëîãèéí
        ñóäàëãàà õèéõ               õ/î                      -           -           -       -           -           -           -           -           -
        2011-2015 îí
Á2.9    Ýäèéí ºñãºâðèéí àðãààð          íèéò        1,000.0      1,000.0             -       -           -           -           -   1,000.0             -
        çàðèì õîâîð, õîâîðäñîí      óðñãà
                                                    1,000.0      1,000.0             -       -           -           -           -   1,000.0             -
        ýìèéí óðãàìëûã                   ë
        ºñãºâºðëºõ
                                        õ/î                  -           -           -       -           -           -           -           -           -
        2011-2015 îí
Á2.1    Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû          íèéò            1,000.0       760.0         240.0     20.0        20.0    740.0       220.0              -           -
0       áîõèðäëûí õ¿í àìûí ýð¿¿ë    óðñãà
                                                    1,000.0       760.0         240.0     20.0        20.0    740.0       220.0              -           -
        ìýíäýä ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéã              ë
        áèîìàðêåðààð èëð¿¿ëýõ
        ñóäàëãàà õèéõ,
        “Áèîìàðêåð òºñºë”                    õ/î             -           -           -       -           -           -           -           -           -
        õýðýãæ¿¿ëýõ
        2008-2010 îí
Á2.1    Áèîò¿ëø, áèîõèé ãàðãàí      íèéò            1,980.0       980.0      1,000.0      30.0        50.0    950.0       950.0              -           -
                                                                            88



                                     Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                     Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                     òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
1       àâàõ òåõíîëîãè               óðñãà
                                                1,580.0       980.0         600.0     30.0        50.0    950.0       550.0              -           -
        áîëîâñðóóëàõ, ¿ð ä¿íã        ë
        ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ
                                     õ/î         400.0               -      400.0        -           -           -    400.0              -           -
        2008-2010 îí
Á2.1    Áèîãåîòåõíîëîãèéí            íèéò       4,030.0      1,720.0     2,310.0      20.0        10.0    400.0       600.0      1,300.0     1,700.0
2       ñóäàëãààã ýõýëæ, ¿ð          óðñãà
                                                4,030.0      1,720.0     2,310.0      20.0        10.0    400.0       600.0      1,300.0     1,700.0
        ä¿íã óóë óóðõàéí             ë
        ¿éëäâýðëýë, áàéãàëü
        îð÷íûã õàìãààëàõ
                                     õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
        ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõ
        2008-2012 îí
Á2.1    Ãåíîìèêñ, ïðîòåîìèêñ áîëîí   íèéò       3,300.0      2,000.0     1,300.0         -           -           -           -   2,000.0     1,300.0
3       áèîèíôîðìàòèê ñóäàëãàà       óðñãà
                                                1,800.0      1,300.0        500.0        -           -           -           -   1,300.0      500.0
        2011-2013 îí                 ë

                                     õ/î        1,500.0       700.0         800.0        -           -           -           -    700.0       800.0

Á2.1    Õ¿íèé ¿¿äýë ýñèéí            íèéò       4,000.0      2,500.0     1,500.0         -           -           -           -   2,500.0     1,500.0
4       ñóäàëãàà                     óðñãà
                                                4,000.0      2,500.0     1,500.0         -           -           -           -   2,500.0     1,500.0
        2011-2015 îí                 ë
                                                                          89



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                   Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë         ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
                                   õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
Á2.1    Ìàëûí ãîö õàëäâàðò         íèéò       2,000.0      1,750.0        250.0    400.0           -    850.0              -    500.0       250.0
5       ºâ÷íèé îíîøèéã ýöýñëýí     óðñãà
                                               520.0        270.0         250.0     20.0           -     50.0              -    200.0       250.0
        áàòàëãààæóóëàõ îëîí        ë
        óëñûí çýðýãëýëèéí
        ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ       õ/î        1,480.0      1,480.0             -   380.0           -    800.0              -    300.0              -
        2008-2012 îí
Á2.1    ¯ð, õºâðºë øèëæ¿¿ëýõ,      íèéò       1,200.0       430.0         770.0     20.0        20.0    110.0       150.0       300.0       600.0
6       õ¿éñ æîëîîäîõ ñóäàëãàà     óðñãà
                                              1,200.0       430.0         770.0     20.0        20.0    110.0       150.0       300.0       600.0
        õèéõ 2008-2013 îí          ë
                                   õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
Á2.1    Òàðèìàë óðãàìëûí ºâ÷íèé    íèéò       2,050.0      1,030.0     1,020.0      30.0        30.0   1,000.0      990.0              -           -
7       îíîøèéí áîëîí ìîëåêóë      óðñãà
                                               750.0        380.0         370.0     30.0        30.0    350.0       340.0              -           -
        áîòàíèêèéí ëàáîðàòîðè      ë
        áàéãóóëæ óðãàìëûí
        ºâ÷èí òýñâýðëýõ ÷àíàð
        áîëîí óäàì ç¿éí ñóäàëãàà   õ/î        1,300.0       650.0         650.0        -           -    650.0       650.0              -           -
        õèéõ
        2008-2010 îí
                                                                       90



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                       ¯¿íýýñ
                                                                Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë         ëûí   æèëòèéí                              2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í      òºñºâ       áóñàä      òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
Á2.1    Äýâøèëòýò
                                   íèéò       2,000.0    925.0      1,075.0     25.0        25.0    900.0      1,050.0             -           -
8       áèîòåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð
                                   óðñãà
        áàêàëàâð, ìàãèñòð,                     750.0     325.0         425.0    25.0        25.0    300.0       400.0              -           -
                                   ë
        äîêòîð ñóðãàëòûí
        õºòºëáºð, ëàáîðàòîðèéí
        íºõöºëèéã ñàéæðóóëæ,
        áàãøëàõ íººöèéã
        áýõæ¿¿ëýõ,
                                   õ/î        1,250.0    600.0         650.0       -           -    600.0       650.0              -           -
        áèîòåõíîëîãèéí
        çàðèì ìýðãýæëèéí àíãèéã
        øèíýýð íýýõ
        2008-2010 îí
Á2.1    Ñóðãàëò-ñóäàëãàà-          íèéò        550.0     120.0         430.0       -           -     20.0       170.0       100.0       260.0
9       ¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã      óðñãà
                                               290.0     120.0         170.0       -           -     20.0           20.0    100.0       150.0
        íÿãòðóóëæ ¿éëäâýðëýë,      ë
        ñóäàëãààíû
        áàéãóóëëàãûí
                                   õ/î         260.0            -      260.0       -           -           -    150.0              -    110.0
        çàõèàëãààð îþóòíû
        äàäëàãà õèéëãýæ,
                                                                        91



                                    Çàðä-    Ñàíõ¿¿-                                                     ¯¿íýýñ
                                                                 Íèéò
    ¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë       ëûí     æèëòèéí                             2008 îí         2009-2010 îí         2011-2015 îí
                                    òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä    òºñºâ    áóñàä     òºñºâ       áóñàä    òºñºâ      áóñàä
        ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ
        2009-2012 îí
Á2.2    ªíäºð õºãæèëòýé îðîíä
0       äýâøèëòýò áèîòåõíîëîãèéí
                                                 Çàëóó ñóäëàà÷äûã áýëòãýõ, äýìæèõ õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæèíý
        ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ
        2008-2015 îí
                ÇÎÐÈËÒ /Á3/: Áèîòåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èí, ¸ñ ç¿éí çàð÷ìûã á¿ðä¿¿ëýõ,
                          áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò òåõíîëîãè äàìæóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
Á3.1    Áèîòåõíîëîãè áà áèî àþóëã¿é áàéäëûí òàëààð ýðõ ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ, áèîòåõíîëîãèéí ¸ñ ç¿éí çàð÷ìûã
        á¿ðä¿¿ëýõ 2008-2010 îí
Á3.2    Áèîòåõíîëîãèéí ¿éëäâýðëýë, ñóäàëãààíû çîðèóëàëòòàé áàãàæ, òîíîã òºõººðºìæ, óðâàëæ áîäèñ, òóðøèëòûí
                                                                                                                    Òóñãàéëàí çàðäàë
        ìàë, àìüòàí, óðãàìëûã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàðààñ õºíãºëºõ, ÷ºëººëºõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ
                                                                                                                    òºëºâ뺺ã¿é,
        2008-2010 îí
                                                                                                                    õàðèóöñàí
Á3.3    Îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ, Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð äýâøèëòýò
                                                                                                                    áàéãóóëëàãóóä
        òåõíîëîãèéã õºãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ 2008-2009 îí
                                                                                                                    àæèë ¿¿ðãèéí
Á3.4    ͯÁ-ûí äýðãýäýõ Ãåíèéí èíæåíåð÷èëýë áà Áèîòåõíîëîãèéí îëîí óëñûí òºâ (ICGIB) çýðýã îëîí óëñûí
                                                                                                                    äàãóó ã¿éöýòãýíý
        áàéãóóëëàãóóäàä ãèø¿¿íýýð ýëñýõ 2011-2012 îí
Á3.5    Áèîòåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òàíäàõ ñóäàëãàà õèéõ /technology forecast/ 2008-2015 îí
Á3.6    Ìîíãîë îðíû ýðýëò, õýðýãöýýíä íèéöýõ ãàäààäûí áèîòåõíîëîãèéí ¿íýëãýý, ñóäàëãàà õèéõ, òåõíîëîãè
                                                                              92



                                       Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                         ¯¿íýýñ
                                                                       Íèéò
 ¹       ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë            ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí         2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                       òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ    áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
         äàìæóóëàõ, íóòàãøóóëàõ 2008-2015 îí
                                                               48,995.     35,330.     1,135.   1,460.   14,130.     11,660.     33,730.     22,210.
                                       íèéò      84,325.0
                                                                       0           0       0        0            0        0              0        0
       Áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàðûí         óðñãà                   24,640.     18,640.                                               18,380.     12,740.
                                                 43,280.0                              355.0    500.0    5,905.0     5,400.0
         ñàíõ¿¿æèëòèéí ä¿í             ë                               0           0                                                     0        0
                                                               24,355.     16,690.                                               15,350.
                                       õ/î       41,045.0                              780.0    960.0    8,225.0     6,260.0                 9,470.0
                                                                       0           0                                                     0
                                     ÇÎÐÈËÒ /Ì1/: Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýõ,
                                                  ãàäààä àóòñîðñèíãèéí ñóäàëãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
Ì1.1     Ñèñòåìèéí çàãâàð÷ëàë          íèéò         200.0       200.0              -        -        -           -           -    200.0              -
         áà øèíæèëãýýíèé îíîëûí        óðñãà
                                                    200.0       200.0              -        -        -           -           -    200.0              -
         ñóäàëãàà õèéõ                 ë
         2011-2015 îí                  õ/î                 -           -           -        -        -           -           -           -           -
Ì1.2     Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí øèíý      íèéò       2,000.0      1,500.0        500.0         -        -           -           -   1,500.0      500.0
         ¿åèéí òåõíîëîãèéí             óðñãà
                                                  2,000.0      1,500.0        500.0         -        -           -           -   1,500.0      500.0
         ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëò        ë
         2011-2015 îí                  õ/î                 -           -           -        -        -           -           -           -           -
Ì1.3     Õèéìýë îþóí óõààíû îíîëûí     íèéò       2,500.0      2,000.0        500.0         -        -           -           -   2,000.0      500.0
         ñóäàëãàà, ëàáîðàòîðè          óðñãà        500.0       500.0              -        -        -           -           -    500.0              -
                                                                        93



                                 Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                 Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë        ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                 òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       áàéãóóëàõ 2011-2015 îí    ë
                                 õ/î        2,000.0      1,500.0        500.0        -           -           -           -   1,500.0      500.0
Ì1.4   Õàðèëöàà, õîëáîîíû        íèéò        150.0        150.0              -    20.0           -    130.0              -           -           -
       äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí
                                 óðñãà
       àïïàðàò õýðýãñëèéã                    150.0        150.0              -    20.0                130.0
                                 ë
       íóòàãøóóëàõ, çîõèîìæëîõ
       çàìààð ìýäýýëýë
       öóãëóóëàõ, àíõàí øàòíû
                                 õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
       áîëîâñðóóëàëò õèéõ
       ñèñòåì áèé áîëãîõ 2008-
       2010 îí
Ì1.5   Íýýëòòýé ïðîãðàìì         íèéò        500.0        280.0         220.0     30.0        20.0    250.0       200.0              -           -
       õàíãàìæèéã íóòàãøóóëàí    óðñãà
                                             500.0        280.0         220.0     30.0        20.0    250.0       200.0              -           -
       àøèãëàõ                   ë
       2008-2010 îí              õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
Ì1.6   Ìåõàíèòðîíèê ñóäëàë,      íèéò       1,300.0      1,050.0        250.0     85.0           -    235.0              -    730.0       250.0
       òåõíèê øèéäýë,            óðñãà
                                             530.0        280.0         250.0        -           -     50.0              -    230.0       250.0
       ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõ      ë
       2011-2015 îí              õ/î         770.0        770.0              -    85.0           -    185.0              -    500.0              -
                                                                          94



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                   Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë          ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
Ì1.7   Äóó, ä¿ðñ áîëîâñðóóëàëò     íèéò        400.0        250.0         150.0        -           -           -           -    250.0       150.0
       2011-2015 îí                óðñãà
                                               400.0        250.0         150.0        -           -           -           -    250.0       150.0
                                   ë
                                   õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
Ì1.8   Îïòèê õîëáîîíû ñóäàëãàà     íèéò        610.0        580.0          30.0    120.0           -    320.0              -    140.0        30.0
       ÿâóóëàõ, ëàáîðàòîðè         óðñãà
                                               110.0         80.0          30.0     10.0                 40.0                    30.0        30.0
       áàéãóóëàõ                   ë
       2008-2011 îí                õ/î         500.0        500.0              -   110.0           -    280.0              -    110.0              -
Ì1.9   Ãàäààä àóòñîðñèíãèéí        íèéò        340.0        170.0         170.0     20.0        20.0    150.0       150.0              -           -
       òàëààð ñóäàëãàà,            óðñãà
                                               340.0        170.0         170.0     20.0        20.0    150.0       150.0              -           -
       áîëîâñðóóëàëò               ë
       2008-2010 îí                õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
              ÇÎÐÈËÒ /Ì2/: ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû äýâøèëòýò òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýõ
Ì2.1   Ìýäýýëýë, õîëáîîíû
                                   íèéò       1,930.0      1,530.0        400.0     30.0        50.0    400.0       150.0      1,100.0      200.0
       ñ¿ëæýýíä ºíäºð õóðäíû
                                   óðñãà
       õºäºë㺺íò èíòåðíýòèéã                  680.0        280.0         400.0     30.0        50.0    150.0       150.0       100.0       200.0
                                   ë
       WiFi, E mobile-fi, WiBro,
       WiMAX, EV DO, HLDPA
                                   õ/î        1,250.0      1,250.0             -       -           -    250.0              -   1,000.0             -
       òåõíîëîãèéã õàðüöóóëñàí
                                                                        95



                                 Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                 Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë        ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                 òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       ñóäàëãàà ÿâóóëàõ,
       òîõèðîìæòîé òåõíîëîãèéã
       ñîíãîæ, íýâòð¿¿ëýõ
       2008-2011 îí
Ì2.2   Ðàäèî äàâòàìæààð òàíèõ    íèéò        300.0        250.0          50.0        -           -           -           -    250.0        50.0
       (RFID) ñóäàëãàà           óðñãà
                                             300.0        250.0          50.0        -           -           -           -    250.0        50.0
       2011-2015 îí              ë
                                 õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
Ì2.3   Ìóëüòèìåäèà òåõíîëîãèéí   íèéò        500.0        400.0         100.0        -           -     50.0              -    350.0       100.0
       ñóäàëãàà,                 óðñãà
                                             500.0        400.0         100.0        -           -     50.0              -    350.0       100.0
       áîëîâñðóóëàëò /vector     ë
       graphic, flash/ 2010-
       2015 îí                   õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -


                   ÇÎÐÈËÒ /Ì3/: Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ
Ì3.1   Öàõèì ñóðãàëòûã           íèéò        650.0        340.0         310.0     30.0        60.0    310.0       250.0              -           -
       õºãæ¿¿ëýõ 2008-2010 îí    óðñãà
                                             650.0        340.0         310.0     30.0        60.0    310.0       250.0              -           -
                                 ë
                                 õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
                                                                               96



                                      Çàðä-       Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                        Íèéò
 ¹       ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí    æèëòèéí                                   2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                      òºðºë         ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
Ì3.2     Ìýðãýø¿¿ëýõ                  íèéò           450.0       210.0         240.0     10.0        15.0    200.0       225.0              -           -
         ñåðòèôèêàòòàé                óðñãà
                                                     450.0       210.0         240.0     10.0        15.0    200.0       225.0              -           -
         ñóðãàëòóóäûã çîõèîí          ë
         áàéãóóëàõ
                                      õ/î                   -           -           -       -           -           -           -           -           -
         2008-2010 îí
Ì3.3     Îþóòàí, ñóðàã÷äûí äóíä       íèéò           200.0       120.0          80.0        -           -     20.0           10.0    100.0        70.0
         óðàëäààí, òýìöýýíèéã         óðñãà
                                                     200.0       120.0          80.0        -           -     20.0           10.0    100.0        70.0
         äýìæèõ                       ë
         2008-2015 îí                 õ/î                   -           -           -       -           -           -           -           -           -
                                      íèéò        12,030.0      9,030.0     3,000.0     345.0    165.0      2,065.0      985.0      6,620.0     1,850.0
  Ìýäýýëýë, õàðèëöàà õîëáîîíû         óðñãà
                                                   7,510.0      5,010.0     2,500.0     150.0    165.0      1,350.0      985.0      3,510.0     1,350.0
        òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí          ë
         ñàíõ¿¿æèëòèéí ä¿í
                                      õ/î          4,520.0      4,020.0        500.0    195.0           -    715.0              -   3,110.0      500.0

       ÇÎÐÈËÒ /Í1/: Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû áîõèðäëûí õÿíàëò, íàíî-á¿òöýò ýíåðãèéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð, íàíîáèîòåõíîëîãè, àíàãààõ
                óõààí, ýì ç¿é, ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàëáàðóóäàä íàíîòåõíîëîãèéí ñóäàëãààã õºãæ¿¿ëýõ
                                            à/ Õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí
Í1.1     Íàíî-ñåíñîðóóäûã àøèãëàí     íèéò         1,516.0      1,316.0        200.0     80.0           -    236.0              -   1,000.0      200.0
         óñ, àãààðûí áîõèðäîë áîëîí   óðñãà          630.0       430.0         200.0     30.0           -    100.0              -    300.0       200.0
                                                                         97



                                  Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                  Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë         ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                  òºðºë       ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íä      ë
       ÷àíàðûí õÿíàëò òàâèõ
                                  õ/î         886.0        886.0              -    50.0           -    136.0              -    700.0              -
       2008-2015 îí
Í1.2   Áàéãàëü îð÷íûã íºõºí       íèéò        700.0        500.0         200.0        -           -           -           -    500.0       200.0
       ñýðãýýõ, óóë óóðõàéí       óðñãà
                                              700.0        500.0         200.0        -           -           -           -    500.0       200.0
       òîîñæèëòûã äàðàõ,          ë
       áîõèðäñîí õºðñèéã
       õîðã¿éæ¿¿ëýõ               õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
       2011-2015 îí
Í1.3   Íàíî-ø¿¿ëò¿¿ðèéã àøèãëàí   íèéò       1,046.0       906.0         140.0     80.0        10.0    176.0           30.0    650.0       100.0
       óäààí çàäàðäàã îðãàíèê
                                  óðñãà
       íýãäýë áà õ¿íä ìåòàëëûã                560.0        420.0         140.0     20.0        10.0     50.0           30.0    350.0       100.0
                                  ë
       õºðñ, óñ, àãààðààñ
       ñàëãàí öýâýðø¿¿ëýõ, ìºí
       òýäãýýðèéã õ¿íñíèé
       á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ ñàëãàõ,    õ/î         486.0        486.0              -    60.0           -    126.0              -    300.0              -
       óñòãàõ àðãûã
       áîëîâñðóóëàõ
       2008-2011 îí
                                                                           98



                                    Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                        ¯¿íýýñ
                                                                    Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë           ëûí   æèëòèéí                                  2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                     òºðºë      ä¿í         òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
Í1.4   Îðãàíèê, îðãàíèê áóñ áèî-    íèéò         550.0        400.0        150.0        -        -    100.0              -    300.0       150.0
       ãàäàðãóóä íàíî-á¿òýöòýé
                                    óðñãà
       á¿ðõ¿¿ë íèìãýí ¿å áà                      550.0        400.0        150.0        -        -    100.0              -    300.0       150.0
                                    ë
       ìåìáðàí ¿¿ñãýõ, ìºí
       ãàäàðãóóä ÿâàãäàõ
       ïðîöåññèéã óäèðäàõ           õ/î                 -           -           -       -        -           -           -           -           -
       êàòàëèçàòîðûã ãàðãàí
       àâàõ 2009-2015 îí
Í1.5   Óñ, óñíû íàíîêëàñòåðûí       íèéò       1,140.0        940.0        200.0     20.0        -    120.0              -    800.0       200.0
       ñóäàëãàà, çàãâàð÷èëëûã óðñãà
                                                 770.0        570.0        200.0     20.0        -     50.0              -    500.0       200.0
       ýð¿¿ë àõóé, õ¿íñ, öàã        ë
       óóðûí ñàëáàðóóäàä
                                    õ/î          370.0        370.0             -       -        -     70.0              -    300.0              -
       àøèãëàõ 2008-2012 îí

                                   á/ Ýíåðãèéí øèíý ¿¿ñã¿¿ð

Í1.6   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áà       íèéò       1,598.0      1,048.0        550.0     85.0        -    313.0       150.0       650.0       400.0
       îðãàíèê áóñ õàãàñ-
                                    óðñãà
       äàìæóóëàã÷ øèíý                           665.0        515.0        150.0     15.0        -    150.0              -    350.0       150.0
                                    ë
       ìàòåðèàë áîëîí øèíý
                                    õ/î          933.0        533.0        400.0     70.0        -    163.0       150.0       300.0       250.0
       òºðëèéí íàðíû çàéí
                                                                          99



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                           ¯¿íýýñ
                                                                   Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë         ëûí    æèëòèéí                                  2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë        ä¿í        òºñºâ       áóñàä       òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       ¿¿ñã¿¿ð ãàðãàí àâàõ,
       ¿éëäâýðëýõ òåõíîëîãèéã
       áîëîâñðóóëæ íýâòð¿¿ëýõ
       2008-2015 îí
Í1.7   Íàíî á¿òýöòýé ò¿ëøíèé       íèéò        1,380.0      920.0         460.0     20.0        60.0    400.0       250.0       500.0       150.0
       ýëåìåíò á¿õèé ýíåðãèéí     óðñãà
                                               1,380.0      920.0         460.0     20.0        60.0    400.0       250.0       500.0       150.0
       ¿¿ñã¿¿ð áèé áîëãîõ,        ë
       óñòºðºã÷èéã íººöëºõ
       ñèñòåìèéã á¿ðä¿¿ëýõ
                                   õ/î                 -           -           -       -           -           -           -           -           -
       2008-2012 îí


                        â/ Àíàãààõ óõààí, ýì ç¿é, ýì÷èëãýý, îíîøèëãîî, ãîî ñàéõàí

Í1.8   Ýì, ýì÷èëãýý, àðèóòãàë         Íèéò     1,000.0      525.0         475.0        -           -           -           -    525.0       475.0
       õàëäâàðã¿éòãýëèéí           óðñãà
                                                525.0       275.0         250.0        -           -           -           -    275.0       250.0
       çîðèóëàëòòàé èìïîðòûã           ë
       îðëîõ áà ýêñïîðòûí
       áýëäìýë ¿éëäâýðëýæ, çàõ
                                      õ/î       475.0       250.0         225.0        -           -           -           -    250.0       225.0
       çýýëä ãàðãàõ
       2011-2015 îí
                                                                             100



                                        Çàðä-   Ñàíõ¿¿-                                                            ¯¿íýýñ
                                                                      Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë            ëûí    æèëòèéí                                   2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                        òºðºë     ä¿í         òºñºâ       áóñàä        òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
Í1.9   Ìîíãîë îðîíä óðãàäàã ýìèéí        Íèéò    1,220.0       710.0         510.0      10.0        10.0     50.0           20.0    650.0       480.0
       óðãàìàë, áàéãàëèéí
                                        óðñãà
       íýãäëèéí õèìèéí áîäèñûã                    690.0        410.0         280.0      10.0        10.0     50.0           20.0    350.0       250.0
                                          ë
       àøèãëàí íàíî-á¿òýö á¿õèé
       íýãäë¿¿äèéã ãàðãàí àâàõ,
       àíàãààõ óõààí, ýì ç¿éí            õ/î      530.0        300.0         230.0         -           -           -           -    300.0       230.0
       ñàëáàðò àøèãëàõ
       2008-2015 îí
Í1.10 Àíàãààõ óõààí, ãîî                 íèéò     920.0        570.0         350.0      20.0           -    150.0           50.0    400.0       300.0
       ñàéõàíä õýðýãëýãäýõ              óðñãà
                                                  920.0        570.0         350.0      20.0           -    150.0           50.0    400.0       300.0
       íàíî-àëò, íàíî-ìºíãº, íàíî-çýñ     ë
       çýðýã áóñàä íàíî-á¿òöýò
       íýãäëèéã ãàðãàí àâàõ              õ/î              -           -            -       -           -           -           -           -           -
       2008-2011 îí
              ÇÎÐÈËÒ /Í2/: Íàíî-á¿òöýò øèíý ìàòåðèàëûí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã óóë óóðõàéí ñàëáàðààñ ¿¿äýëòýé áàéãàëèéí
                        áîõèðäëûã áàãàñãàõ, áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëò áîëîí äýä á¿òöèéí îëîí ñàëáàðò íýâòð¿¿ëæ,
                                                 ¿íäýñíèé íàíî-¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ
Í2.1   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê áóñ,         íèéò     1,354.0       994.0         360.0      50.0        10.0    144.0           50.0    800.0       300.0
       îðãàíèê, êîìïîçèò ìàòåðèàë       óðñãà     770.0        410.0         360.0      10.0        10.0     50.0           50.0    350.0       300.0
                                                                       101



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                      ¯¿íýýñ
                                                                Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë          ëûí   æèëòèéí                                2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä         òºñºâ   áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ    áóñàä
       ãàðãàí àâàõ, òåõíîëîãè      ë
       áîëîâñðóóëàõ,
       òýäãýýðèéã áàðèëãà, çàì,
                                   õ/î         584.0     584.0               -    40.0        -     94.0              -    450.0           -
       óóë óóðõàéí ñàëáàðò
       õýðýãëýõ 2008-2015 îí
Í2.2   Ýðäýñ, ò¿¿õèé ýäèéã         íèéò       1,550.0    800.0         750.0         -        -     50.0              -    750.0    750.0
       èäýâõèæ¿¿ëýí äàðààãèéí      óðñãà
                                               850.0     450.0         400.0         -        -     50.0              -    400.0    400.0
       øàòíû áîëîâñðóóëàëòûã       ë
       õÿëáàð áîëãîõ ºâºðìºö
       øèíý òåõíîëîãè áèé áîëãîõ   õ/î         700.0     350.0         350.0         -        -           -           -    350.0    350.0
       2010-2015 îí
Í2.3   Áàéãàëèéí ýðäýñ, ò¿¿õèé     íèéò       1,500.0    930.0         570.0         -        -     50.0           20.0    880.0    550.0
       ýä, ¿éëäâýðèéí õàÿãäàë,
                                   óðñãà
       áèîëîãèéí ò¿¿õèé ýäèéã                  850.0     480.0         370.0                        50.0           20.0    430.0    350.0
                                   ë
       àøèãëàí íàíî-á¿òýöòýé
       õýðýãëýý ñàéòàé
       òåõíèêèéí ìàòåðèàë,         õ/î         650.0     450.0         200.0         -        -           -           -    450.0    200.0
       áîðäîî, ìåòàëë,
       áèîìàòåðèàë, íýõìýë, íîîñ
                                                                     102



                                 Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                    ¯¿íýýñ
                                                              Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë        ëûí   æèëòèéí                              2008 îí        2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                 òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä       òºñºâ   áóñàä    òºñºâ       áóñàä       òºñºâ    áóñàä
       íîîëóóðàí ìàòåðèàë
       ãàðãàõ 2011-2015 îí
Í2.4   Ìîíãîë îðíû óðãàìàë,      íèéò       1,230.0    800.0         430.0       -        -           -           -    800.0    430.0
       àìüòíààñ áèîëîãèéí        óðñãà
                                             780.0     500.0         280.0       -        -           -           -    500.0    280.0
       èäýâõèò áîäèñ, ýì,        ë
       õ¿íñíèé íýìýëòèéã
       ãàðãàõ, ¿éëäâýðëýõ
                                 õ/î         450.0     300.0         150.0       -        -           -           -    300.0    150.0
       2011-2015 îí


Í2.5   Øèíãýí áà õàòóó îð÷èí
                                 íèéò       1,290.0    890.0         400.0    20.0        -    120.0              -    750.0    400.0
       äàõü ãýðýëä ìýäðýìæ
       á¿õèé öàõèëãààí           óðñãà
       äàìæóóëàã÷ òóíãàëàã                   620.0     420.0         200.0    20.0        -     50.0              -    350.0    200.0
                                 ë
       ýëåêòðîäûí ñóäàëãàà,
       ò¿¿íèéã õýò ÿãààí áîëîí
       õýò óëààí òóÿàíààñ
                                 õ/î         670.0     470.0         200.0       -        -     70.0              -    400.0    200.0
       õàìãààëàã÷ áàðèëãûí
       öîíõíû øèë, ººðèé㺺
       áàêòåðã¿éæ¿¿ëýã÷
                                                                       103



                                   Çàðä-     Ñàíõ¿¿-                                                      ¯¿íýýñ
                                                                Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë          ëûí   æèëòèéí                                2008 îí        2009-2010 îí           2011-2015 îí
                                   òºðºë       ä¿í      òºñºâ      áóñàä         òºñºâ   áóñàä    òºñºâ      áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       äàâõàðãà á¿õèé
       ìàòåðèàëóóäûã ãàðãàí
       àâàõàä õýðýãëýõ
       2008-2015 îí
Í2.6   Íàíî-á¿òöýò îðãàíèê         íèéò         827.0     777.0         50.0      55.0        -    122.0             -    600.0        50.0
       ýëåêòðîíèêèéí               óðñãà
                                                360.0     310.0         50.0      15.0        -     45.0             -    250.0        50.0
       ýëåìåíò¿¿äèéí ñóäàëãààã     ë
       ÿâóóëàõ 2008-2013 îí
                                   õ/î          467.0     467.0              -    40.0        -     77.0             -    350.0              -

Í2.7   Îðãàíèê, îðãàíèê áóñ, áèî   íèéò         775.0     775.0              -   105.0        -    225.0             -    445.0              -
       õàãàñ-äàìæóóëàã÷ íàíî-      óðñãà
                                                195.0     195.0              -    25.0        -     50.0             -    120.0              -
       òîãòîö, íàíî-ãàäàðãóóí      ë
       á¿òöèéí ñóäàëãàà
       2008-2012 îí                õ/î          580.0     580.0              -    80.0        -    175.0             -    325.0              -


                   ÇÎÐÈËÒ /Í3/: Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò ¿íäýñíèé áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ, ýðõ ç¿é, áèçíåñèéí òààòàé
                                               îð÷èí, ìàòåðèàëëàã áààçûã á¿ðä¿¿ëýõ
Í3.1   Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä       íèéò         570.0     420.0        150.0      20.0        -    400.0       150.0             -           -
       íàíî-øèíæëýõ óõààí,         óðñãà        370.0     220.0        150.0      20.0             200.0       150.0
                                                                    104



                                Çàðä-      Ñàíõ¿¿-                                                        ¯¿íýýñ
                                                             Íèéò
 ¹     ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë       ëûí    æèëòèéí                               2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                òºðºë        ä¿í     òºñºâ      áóñàä         òºñºâ   áóñàä       òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
       íàíîòåõíîëîãèéí          ë
       ìýðãýæëýýð ìàãèñòð,      õ/î
       äîêòîðûí ñóðãàëòûã
                                             200.0    200.0               -       -           -    200.0              -           -           -
       çîõèîí áàéãóóëàõ 2008-
       2010 îí
Í3.2   Èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä        íèéò     710.0    560.0         150.0      10.0           -    550.0       150.0              -           -
       íàíîòåõíîëîãèéí          óðñãà
                                             410.0    260.0         150.0      10.0           -    250.0       150.0              -           -
       ìýðãýæëýýð áàêàëàâðûí         ë
       ñóðãàëòûí ¿íäýñ
       ñóóðèéã áèé áîëãîõ,
                                    õ/î      300.0    300.0               -       -           -    300.0              -           -           -
       ñóðãàëòûí ëàáîðàòîðèóä
       áàéãóóëàõ 2008-2010 îí
Í3.3   Ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí          íèéò     650.0    350.0         300.0         -           -           -           -    350.0       300.0
       áýëòãýõ ñóðãàëòûã        óðñãà
                                             250.0    150.0         100.0         -           -           -           -    150.0       100.0
       çàðèì Ìýðãýæëèéí              ë
       ñóðãàëò-¿éëäâýðëýëèéí
       òºâä çîõèîí ÿâóóëàõ          õ/î      400.0    200.0         200.0         -           -           -           -    200.0       200.0
       2011-2015 îí
Í3.4   Åðºíõèé áîëîâñðîëûí          íèéò     260.0    200.0          60.0      10.0        10.0    190.0           50.0           -           -
                                                                          105



                                    Çàðä-    Ñàíõ¿¿-                                                            ¯¿íýýñ
                                                                   Íèéò
 ¹       ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë      ëûí     æèëòèéí                                   2008 îí           2009-2010 îí            2011-2015 îí
                                    òºðºë      ä¿í         òºñºâ       áóñàä        òºñºâ    áóñàä      òºñºâ       áóñàä       òºñºâ       áóñàä
        ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí       óðñãà
                                                260.0       200.0          60.0      10.0        10.0    190.0           50.0           -           -
        àãóóëãà, õºòºëáºðò            ë
        íàíîòåõíîëîãèéí òàëààðõè
        îéëãîëòûã õè÷ýýëèéí
                                     õ/î               -           -            -        -          -           -           -           -           -
        òºëºâëºãººíä îðóóëàõ
        2008-2010 îí
Í3.5    Íàíî-¿éëäâýðëýë áîëîí áèçíåñòýé õîëáîîòîé õóóëü, ýðõ ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ
        2008-2015 îí                                                                                      Òóñãàéëàí çàðäàë òºëºâ뺺ã¿é,
Í3.6    Õóâèéí õýâøèëä ¿éëäâýðëýëèéí íàíîòåõíîëîãèéã äàìæóóëàõ òºâ áàéãóóëàõ, òýäíèé                     õàðèóöñàí áàéãóóëëàãóóä àæèë
        îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ, çîõèöóóëàõ, õÿíàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ                                ¿¿ðãèéí äàãóó ã¿éöýòãýíý
        2008-2015 îí
                                                           15,331.                                                              11,350.
                                    íèéò     21,786.0                  6,455.0      585.0    100.0      3,396.0      920.0                  5,435.0
                                                                   0                                                                    0
       Íàíîòåõíîëîãèéí ñàëáàðò     óðñãà
                                             13,105.0      8,605.0     4,500.0      245.0    100.0      1,985.0      770.0      6,375.0     3,630.0
                                      ë
                                     õ/î      8,681.0      6,726.0     1,955.0      340.0           -   1,411.0      150.0      4,975.0     1,805.0
                                             118,141.      73,356.     44,785.      2,065.   1,725.     19,591.     13,565.     51,700.     29,495.
                                    íèéò
            ÍÝÃÄÑÝÍ Ä¯Í                              0             0            0       0          0            0          0            0        0
                                   óðñãà     63,895.0      38,255.     25,640.      750.0    765.0      9,240.0     7,155.0     28,265.     17,720.
                                                               106



                             Çàðä-   Ñàíõ¿¿-                                                      ¯¿íýýñ
                                                        Íèéò
¹   ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë    ëûí    æèëòèéí                                2008 îí        2009-2010 îí          2011-2015 îí
                             òºðºë     ä¿í      òºñºâ       áóñàä        òºñºâ    áóñàä   òºñºâ       áóñàä     òºñºâ       áóñàä
                               ë                        0            0                                                  0        0
                                                35,101.     19,145.      1,315.           10,351.               23,435.     11,775.
                              õ/î    54,246.0                                     960.0               6,410.0
                                                        0            0       0                    0                     0        0
                                         107



           ÃÓÐÀÂ. ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÉÍ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÝÐÄÝÌ ØÈÍÆÈËÃÝÝ,
                   ÑÓÄÀËÃÀÀ ÁÎËÎÂÑÐÓÓËÀËÒÛÍ ÀÆËÛÃ ÄÝÌÆÈÕ
                                    ÄÝÄ ÕªÒªËÁªÐ


   3.1. Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿íäýñëýë


      Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí áîäëîãîä òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ, ò¿¿íèé ¿ð ºãººæèéã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí
öîãöîëáîð àðãà õýìæýý àâàõ íü ÷óõàë çîðèëò áîëæ áàéíà.


      Óëñ îðíû øèíæëýõ óõààí, äýýä áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õºãæèëä òºðèéí ºì÷èéí
èõ ñóðãóóëü ÿìàð ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã, äýëõèéí ºíäºð õºãæèëòýé îðíóóä òºðèéí
ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õýðõýí äýìæèæ áàéãàà, òýäãýýðèéí õºãæëèéí èðýýä¿éí
õàíäëàãûã õýðõýí òîìú¸îëæ áàéãààã ñóäëàí ¿çñýíèé ¿íäñýí äýýð ýíýõ¿¿ õºòºëáºðèéã
áîëîâñðóóëàâ.


      Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ¿éë àæèëëàãààã Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü,
Äýýä áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü, Øèíæëýõ óõààí òåõíîëîãèéí òóõàé õóóëü, Áîëîâñðîë,
ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàìíààñ ãàðãàæ áàéãàà ñóðãàëò ÿâóóëàõ ¿ëãýð÷èëñýí
æóðìóóä, èõ ñóðãóóëèéí äîòîîä ä¿ðýì, æóðìààð çîõèöóóëæ áàéíà. Äýýä áîëîâñðîëûí
õóóëèàð äýýä áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûã èõ ñóðãóóëü, äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæ
ãýæ àíãèëñàí áîëîâ÷ èõ ñóðãóóëèéí ñóóðü ñóäàëãàà õèéæ øèíý ìýäëýã á¿òýýäýã,
ñóäàëãààíä ñóóðèëñàí ñóðãàëò ÿâóóëäàã îíöãîé ñòàòóñûã õóóëü÷ëààã¿é áàéíà.


      Òºðèéí ºì÷èéí òàâàí èõ ñóðãóóëü (ÌÓÈÑ, ØÓÒÈÑ, ÝÌØÓÈÑ, ÕÀÀÈÑ, ÌÓÁÈÑ)-
ä ìýðãýæëèéí ñóðãàëò-ñóäàëãààíû ¿íäñýí íýãæ áîëîõ òýíõèì, ïðîôåññîðûí áàã 260
îð÷èì, ñóäàëãààíû àæèë äàãíàí ýðõýëäýã õ¿ðýýëýí 13, ñóäàëãààíû òºâ 60 îð÷èì,
ñóðãàëò-ñóäàëãààíû ñóóðèí, áààç ãàçàð, öîãöîëáîð 20 ãàðóé áàéãàà íü ýðäýì
øèíæèëãýýíèé àæèë ÿâóóëàõ òîìîîõîí áààç á¿ðýëäýí òîãòñîíûã íîòëîõ áºãººä 2500
ãàðóé ïðîôåññîð áàãø àæèëëàæ áàéãààãèéí 40 îð÷èì õóâü íü øèíæëýõ óõààíû
äîêòîð, äîêòîðûí çýðýãòýé ýðäýìòýä áàéíà. Ýäãýýð òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëüä
øèíæëýõ óõààíû òºðºë á¿ðèéí ÷èãëýëýýð ºíäºð ò¿âøíèé ñóäàëãààíû àæèë õèéäýã
øèëäýã ýðäýìòýä, ýðäìèéí õàìòëàã îëîí áàéíà.
                                       108



         Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæèëä óëñààñ ¿ç¿¿ëæ
áàéãàà ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã õàðüöàíãóé áàãà áàéíà. 2004 îíä õýâë¿¿ëñýí ýðäýì
øèíæèëãýýíèé íèéò á¿òýýëèéí áàéãàëü øèíæëýëèéí ñàëáàðûí 18.6 õóâü, òåõíèê,
òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí 85.7 õóâèéã èõ ñóðãóóëèéí ýðäýìòýä íèéòë¿¿ëæýý. Óëñûí
õýìæýýíä øèíýýð á¿ðòãýãäñýí øèíý á¿òýýëèéí ïàòåíò, àøèãòàé çàãâàðûí ãýð÷èëãýý,
çîõèîã÷èéí ýðõèéí 50-èàñ äýýø õóâü íü äýýðõ èõ ñóðãóóëèéí ýðäýìòäèéí á¿òýýë
áàéíà.


         Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëü ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò ýðõëýõ áîëñîí íü
ñóäàëãààíä ñóóðèëñàí ñóðãàëò ÿâóóëàõ äýâøëèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâüñàí õýäèé
÷ ìàãèñòðàíò, äîêòîðàíòûí ñóäàëãààíû àæëûí ñýäâèéí ñîíãîëò øèíæëýõ óõààí,
òåõíîëîãèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äòýé òýð á¿ð óÿëäààã¿é, ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð
ºãººæ áàãàòàé, ñýäâèéí äàâòàãäàëò èõòýé áàéíà.


   -Äîêòîðàíòóóä èõýâ÷ëýí ºäºð, ý÷íýýãýýð ñóðàëöäàã áºãººä ñóäàëãààíû àæèë
õèéõ     ìàòåðèàëëàã   áààç   äóòàãäàëòàé    áàéãààãààñ   õóãàöààíäàà   õàìãààëæ
÷àääàãã¿é áóþó ÷àíàðã¿é á¿òýýë ãàðãàæ áàéíà. Æèëä ìàãèñòðàíòóð, äîêòîðàíòóðò
ýëñýã÷äèéí 10-20 îð÷èì õóâü íü õóãàöààíäàà õàìãààëäàã áîë 25-30 õóâü íü
äîêòîðûí àæëàà õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéíà.


         Íèéãìèéí ºíººäðèéí ýðýëò õýðýãöýýíä íèéöñýí äýýä áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýý
¿ç¿¿ëýõ, ñóðãàëòûã ýðäýìæ¿¿ëýõ, øèíæëýõ               óõààí-¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã
áýõæ¿¿ëýõ, áîëîâñðîë-øèíæëýõ óõààíû îëîí óëñûí èíòåãðàöèä íýãäýõýä ìàíàé èõ
ñóðãóóëèéí ºíººãèéí áàéäàë îëîí òàëààð áýëýí áèø áàéíà.


         Äýýð äóðäñàí õ¿íäðýë, áýðõøýýëèéã øèéäâýðëýõèéí òóëä äàðààõü àðãà
õýìæýýã àâàõ øààðäëàãàòàé áàéíà:


   -Îëîí óëñûí íèéòëýã æèøãèéã äàãàæ èõ ñóðãóóëü íü óäèðäëàãà, çîõèîí
áàéãóóëàëò, àæ àõóé, ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä áèå äààñàí, ýðäìèéí ýðõ ÷ºëººã ã¿íýý
ýðõýìëýñýí, ñóðãàëò, ñóäàëãààíû íýãäëèéã õàíãàí õºãæèæ, ìýäëýã, òåõíîëîãè, øèíý
á¿òýýãäýõ¿¿í á¿òýýäýã, íèéãýìä áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã àøãèéí áóñ
áàéãóóëëàãà áàéõ ýðõ ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ;
                                            109



   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ìàòåðèàëëàã áààç, áàãøëàõ áîëîâñîí õ¿÷íèé
õàíãàìæèä àíõààð÷ ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ;


   -Áàéãàëü øèíæëýë, èíæåíåð, òåõíîëîãè, àíàãààõ óõààí, õºäºº àæ àõóéí
÷èãëýëýýð ñóðàëöàã÷äàä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí ñóäàëãààíû àæëûí ìàòåðèàëëàã áààçûã
áýõæ¿¿ëýõ, ñóäàëãààíû àæëûã ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòòàé íÿãò óÿëäóóëàõàä
÷èãëýñýí õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõ;


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí áîëîí ò¿¿íèé ãàäíàõ ñóäàëãààíû òºðºëæñºí
áàéãóóëëàãà áîëîõ Øèíæëýõ óõààíû àêàäåìèéí õàðúÿà õ¿ðýýëýí, áóñàä ýðäýì
øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà õîîðîíäûí õàìòûí àæèëëàãààã çîõèñòîé õýëáýðýýð
óÿëäóóëàí õºãæ¿¿ëýõ;


   -Äýâøèëòýò òåõíîëîãè, òóõàéëáàë ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, áèîòåõíîëîãè, ýð÷èì õ¿÷,
íàíîòåõíîëîãè, ýêîëîãèéí ñàëáàðò õýðýãëýãäýõ îíîë, òóðøëàãà, ñóäàëãààíû àðãûã
õºãæ¿¿ëýõèéí çýðýãöýý ñàëáàð õîîðîíäûí íýãäñýí óÿëäàà õîëáîîã õàíãàõ;


   -Èõ    ñóðãóóëèéí    áàãø   ýðäýìòäèéí     õóðèìòëóóëñàí    øèíæëýõ   óõààíû   ¿íýò
îëäâîðóóäûí ñàí õºìðºã áàéãóóëæ, íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîí, îëîí óëñûí õýìæýýíèé
ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò, ýðäýì ñóäëàëûí ñîëèëöîîãîîð äýëõèé íèéòýä Ìîíãîë Óëñàà
ñóðòàë÷ëàõ, ñóäàëãàà, ñóðãàëòûí ¿éë÷èëãýýã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ.


   3.2. Äýä õºòºëáºðèéí çîðèëãî, çîðèëòóóä


      Äýä õºòºëáºðèéí çîðèëãî íü òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí ýðäýì øèíæèëãýý,
ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí îëîí óëñûí õýìæýýíä ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã
äýýøë¿¿ëýõ, ñóäàëãàà, ñóðãàëòûí àæëûí íýãäëèéã õàíãàõ, çàëóó ñóäëàà÷äûã
áýëòãýõ    ¿íäýñíèé    òîãòîëöîîã   áîëîâñðîíãóé   áîëãîõ,   øèíæëýõ   óõààí-ñóðãàëò-
¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã áýõæ¿¿ëýõ çàìààð óëñ îðíû ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí õºãæèëä
õóâü íýìýð îðóóëàõàä îðøèíî.
                                             110



      Äýä õºòºëáºðèéí çîðèëãûã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä äàðààõü çîðèëòóóäûã
äýâø¿¿ëæ áàéíà:


   Çîðèëò 1. Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðõ ç¿éí áàéäëûã
                  áîëîâñðîíãóé áîëãîõ


      Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí áèå äààñàí áàéäëûã óäèðäëàãà, çîõèîí
áàéãóóëàëò, àæ àõóéí õóâüä áàòàëãààæóóëñàí, ýðäìèéí ýðõ ÷ºëººã ýðõýìëýñýí,
áèå äààí õºãæèõ íºõöºëèéã íü õàíãàñàí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ.


   Çîðèëò 2. Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ìàòåðèàëëàã
                  áààçûã áýõæ¿¿ëýõ


      Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ñóðãàëò, ñóäàëãààíû àæëûí øèíæëýõ óõààíû
ò¿âøèíã   äýýøë¿¿ëýõ,    îëîí   óëñûí   õýìæýýíä   ºðñºëäºõ   ÷àäâàðòàé       òýðã¿¿ëýõ
÷èãëýëèéã ìýðãýæëèéí ãîë ãîë ñàëáàðààð òîäîðõîéëæ, òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ
îð÷èí ¿åèéí ëàáîðàòîðèéã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëýõ.


   Çîðèëò 3. Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ìàãèñòð,
           äîêòîðûí ñóðãàëòûã ÷àíàðæóóëàõ


      Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ, øèëäýã çàëóóñûã ñîíãîí
øàëãàðóóëæ    äîêòîðûí    áîëîí   äîêòîðûí    äàðààõü   ñóðãàëòàä   äîòîîä,    ãàäààäàä
ñóðàëöóóëàõ çàìààð çàëóó ñóäëàà÷äûã áýëòãýõ íýãäñýí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ.


      Çîðèëò 4. Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé
            àæëûí ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ


      Ñóðãàëò ñóäàëãààíû àæëûí óäèðäëàãà, òºëºâëºëò, çîõèîí áàéãóóëàëòûã
áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ, øèíæëýõ
óõààí-ñóðãàëò-¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã îéðòóóëàõ, òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿ð ºãººæèéã íýìýãä¿¿ëýõ.


          3.3. Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿å øàò
                                          111




   Íýãä¿ãýýð ¿å øàò 2008 îí: Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà, çîõèîí
áàéãóóëàëò, ñóäàëãààíû àæëûí ºíººãèéí áàéäàë,              ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòàä
¿íýëãýý õèéæ øèíý÷ëýëèéã ýõë¿¿ëýõ.


      Ýíý ¿å øàòàíä òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà, çîõèîí áàéãóóëàëòûã
áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, áèå äààñàí áàéäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿éí îð÷íûã
á¿ðä¿¿ëýõ, ñóäàëãààíû àæëûí îð÷èí íºõöºëèéã ñàéæðóóëàõ, ìàãèñòð, äîêòîðûí
ñóðãàëòûã ÷àíàðæóóëàõàä ÷èãëýñýí öîãö ñóäàëãàà õèéæ äàðààãèéí ¿å øàòàíä
õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëíà.


   Õî¸ðäóãààð ¿å øàò 2009-2010 îí: Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí îð÷èí ¿åèéí èæ
á¿ðýí öîãöîëáîð áàðüæ áàéãóóëàõ, ñóðãàëò ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðèéã îð÷èí ¿åèéí
áàãàæ, òîíîã òºõººðºì溺ð õàíãàõ, ñóäàëãàà ñóðãàëòûí íýãäëèéã õàíãàõ íºõöºë
á¿ðä¿¿ëýõ.


      Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëüä          îëîí óëñûí ò¿âøèíä õ¿ëýýí        çºâøººðºãäºõ
õýìæýýíèé ñóäàëãààíû àæèë õèéõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ, ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò,
ñóäàëãààíû     àæëûã   õîñëîí   ÿâóóëàõàä       ÷èãëýñýí    òîäîðõîé   òºñºë,   õºòºëáºð
õýðýãæ¿¿ëíý.


   Ãóðàâäóãààð ¿å øàò 2011-2015 îí: Îð÷èí ¿åèéí òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
á¿ðýí òºëºâøëèéí ¿å.


      Õî¸ðäóãààð ¿å øàòíû çîðèëòûí õýðýãæèëòýä ä¿í øèíæèëãýý õèéæ, èõ
ñóðãóóëèéí ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýõ, ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí øèíý
õýëáýðèéã      òºëºâø¿¿ëýõ,     øèíæëýõ     óõààí-ñóðãàëò-¿éëäâýðëýëèéí           õîëáîîã
íÿãòðóóëàõ, íèéãìèéí àìüäðàë, óëñ îðíû õºãæèëä èõ ñóðãóóëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðü,
ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã áýõæ¿¿ëíý.


   3.4. Äýä õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà,
                   õ¿ðýõ ¿ð ä¿í
                                         112



      Äýä õºòºëáºðò äýâø¿¿ëñýí çîðèëãî, çîðèëòóóäûã õàðèëöàí õàìààðàë á¿õèé
äàðààõü ¿éë àæèëëàãààãààð õýðýãæ¿¿ëíý:


   Çîðèëò 1-èéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà:


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí õºãæëèéí êîíöåïöèéã òîìú¸îëîõ, òºðèéí ºì÷èéí èõ
ñóðãóóëèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ¿çýë áàðèìòëàëûã áîëîâñðóóëàõ;


   -Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàì, Õóóëü ç¿é, äîòîîä õýðãèéí ÿàì, òºðèéí ºì÷èéí
èõ ñóðãóóëèóäûí óäèðäëàãà, ñóäëàà÷äûí òºëººë뺺ñ á¿ðäñýí õóóëèéí òºñºë
áîëîâñðóóëàõ àæëûí õýñýã áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ;


   -Õóóëèéí òºñëèéã îëîí íèéòýýð õýëýëö¿¿ëýí ýöýñëýí áîëîâñðóóëæ ºðãºí áàðèõ.


   Çîðèëò 2-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà:


   -Îð÷èí ¿åèéí, îëîí óëñûí õýìæýýíä ºðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé èæ á¿ðýí ëàáîðàòîðè
áîëîí íîìûí ñàíòàé èõ ñóðãóóëèéí ñóäàëãààíû íýãäñýí öîãöîëáîðûã áàéãóóëàõ;


   -Ñóäàëãàà ñóðãàëòûí íýãäëèéã õàíãàõ çàìààð àõèñàí ò¿âøíèé ñóðãàëòûí
÷àíàðûã äýýøë¿¿ëýõ, îëîí óëñûí ýðäìèéí íèéãýìëýãòýé èäýâõèòýé õàìòðàí àæèëëàõ;


   -Ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã ¿éëäâýðëýë,
¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ íýãäìýë áîäëîãî, çîõèîí áàéãóóëàëò, ¿éë àæèëëàãààã
õýðýãæ¿¿ëýõ.


               Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí ìàòåðèàëëàã áààçûã
                             ñàéæðóóëàõ ñàíõ¿¿æèëò
                                                      113



                                                                                               Ñóäàëãààí
                                                                                                  û
                                                                           Ëàáîð
                                                                                               ëàáîðàòîð




                                             ÝÌØÓÈÑ
                                     ØÓÒÈÑ




                                                       ÕÀÀÈÑ

                                                                ÌÓÁÈÑ
                                                                             à-      Íîìûí                   Íèéò




                              ÌÓÈÑ
 ¹         ¯ç¿¿ëýëò                                                                               èéí
                                                                           òîðèé     ñàí                     ä¿í
                                                                                               áàðèëãà
                                                                            í ä¿í
                                                                                               áàéãóóëàì
                                                                                                  æ
 1    Ëàáîðàòîðèéí òîî          2      17         4         6       2          31        1               -      -
 2    Áàãàæèéí òîî            12       95      30       35          4        176           -             -      -
      Íèéò ñàíõ¿¿æèëò          4.                        2.
 3                                    3.2     1.4               1.05        13.0 10.0                 50.0 73.0
      (òýðáóì òºãðºã)           9                           4
      Çîðèëò 3-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà:


      -“Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò” òºñºë õýðýãæ¿¿ëýõ;


        -Õàìòàðñàí áîëîí ìýðãýæèë äóíäûí ñóðãàëòûí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ, áàãö
     öàã ñîëèëöîõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ;


     -Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð ãàäààäààñ
ìýðãýæèëòýí óðüæ àæèëëóóëàõ;


     -Ãàäààä   íîì,   ýðäýì     øèíæèëãýýíèé            ñýòã¿¿ë            àâàõ,    èíòåðíýòèéí         ñ¿ëæýýã
ñàéæðóóëæ ãàäààäûí çàðèì èõ ñóðãóóëüòàé ãýðýý áàéãóóëàí òýäíèé íîìûí ñàíã
àøèãëàõ ýðõ àâàõ çàìààð íîìûí ñàíãèéí ôîíäûã øèíý÷ëýõ;


     -Ãàäààäûí èõ ñóðãóóëü, ýðäýìòýäòýé õàìòðàí ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòòàé
õîñîëñîí òºñºë õýðýãæ¿¿ëýõ;


     -Øèëäýã ìàãèñòðàíò, äîêòîðàíò íàðò õî¸ð äàõü æèëýýñ íü òýòãýëýã îëãîõ;


     -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí õºòºëáºðò
õºíäëºíãèéí    ¿íýëãýý   õèéæ        ÷àäàâõèæóóëàõ,                 îëîí     óëñûí     ýðäìèéí     ñîëèëöîîíä
èäýâõèòýé îðîëöîõ;
                                        114



   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ñóäàëãààíû àæëûã çàëóó ñóäëàà÷äûã áýëòãýõ
¿éë àæèëëàãààíû öºì áîëãîí ñóäàëãààíû àæëààðàà àìæèëò ãàðãàñàí çàëóóñûã
äîêòîðûí äàðààõü ñóäàëãààíû àæèëä õàìðóóëàõ, ãàäààäàä ñóðãàõ, çàëóó
ýðäýìòäýä çîðèóëñàí ãðàíò áèé áîëãîõ çàìààð øèëäýã çàëóóñûã áèå äààí îëîí óëñûí
õýìæýýíä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ýçýìøèõ õ¿ðòýë òàñðàëòã¿é äýìæèõ òîãòîëöîîã áèé
áîëãîõ;


   -Äýëõèéä ºíäºð àíãèëàëòàé èõ ñóðãóóëèàñ ýðäýìòýä óðüæ, òºðèéí ºì÷èéí èõ
ñóðãóóëèóäàä ñóäàëãàà õèéëãýõ, ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòàä îðîëöóóëàõ.


   Çîðèëò 4-èéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà:


   -Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä áîëîí íèéãìèéí
çàõèàëãàòàé ñýäâýýð ºðãºí õ¿ðýýòýé ñóäàëãààíû àæèë ¿éë÷èëãýýã Çàñãèéí ãàçàð,
áàéãóóëëàãûí çàõèàëãààð ã¿éöýòãýæ ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõýä
äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ;


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ïðîôåññîð áàãø íàðûí àæèë ¿¿ðãèéí õóâààðüò
ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæëûã òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áîëãîí àæèëëàõ;


   -Ïðîôåññîðûí ¿éë àæèëëàãààã ãàäààäûí èõ ñóðãóóëèéí (ßïîí, Ãåðìàí çýðýã îðíû)
æèøãýýð õºãæ¿¿ëæ, òýäãýýðèéí ðåéòèíãèéã ¿íýëýõ òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëæ àæèëëàõ;


   -Ýðäýìòýí ñóäëàà÷äûí áîëîâñðóóëñàí òåõíèê, òåõíîëîãè, ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð
ä¿íã ñóðòàë÷ëàõ, ¿éëäâýðëýë, ïðàêòèêò íýâòð¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ,
çóó÷ëàõ òºâèéã áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ;


   -Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé òåõíèê òåõíîëîãè, áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ,
òåõíîëîãè   äàìæóóëàõ,    òåõíîëîãèéí     èíêóáàöè   õèéõ   àæëûã     áèçíåñèéí
áàéãóóëëàãóóäòàé õàìòðàí çîõèîí áàéãóóëàõ;


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí èííîâàöèéã õºãæ¿¿ëýõäýý        øèíæëýõ óõààí-
¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã áýõæ¿¿ëýõ õàìòûí àæèëëàãààíû äàðààõü õýëáýð¿¿äèéã
àøèãëàíà:
                                          115




      Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðê (Science and Technology Park) Ýðäýì
øèíæèëãýýíèé õ¿ðýýëýí, ñóäàëãààíû òºâ, ïðîôåññîðûí áàãèéí øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû
àæëûã ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ, ¿éëäâýðëýë, áèçíåñèéí ñàëáàðò òóëãàð÷ áàéãàà
áýðõøýýëèéã àðèëãàõ àæëûã çàõèàëãààð ã¿éöýòãýõ, Çàñãèéí ãàçðûí çàõèàëãààð
øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í, òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëýõ çîðèëãîòîé Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðê
áàéãóóëàõ àæëûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëýõ, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðê íü
òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëü äóíäûí õàìòàðñàí õýëáýðòýé áàéæ áîëíî.


     Òåõíîëîãè äàìæóóëàëòûí òºâ (Center for Technology Transfer) Ãàäààäûí áîëîí
äîòîîäûí   äýâøèëòýò,      ¿ð   àøèãòàé    òåõíîëîãèéã   ¿éëäâýðëýëä   íýâòð¿¿ëýõ,
¿éëäâýðëýëèéí çàõèàëãààð òåõíîëîãè áîëîâñðóóëàõ çîðèëãîòîé òåõíîëîãè äàìæóóëàõ
òºâ¿¿äèéã èõ ñóðãóóëèóäûã ò¿øèãëýí áàéãóóëæ àæèëëóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýí
õºíãºëºëòòýé çýýë îëãîõ.


    Ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðèîñ çàõ çýýëä øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ (Cluster)
õýëáýðèéã äýìæèõ òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí äýðãýäýõ õ¿ðýýëýí, òºâ, áèçíåñèéí
áàéãóóëëàãà çýðýã àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí á¿ëýãëýë, òîäîðõîé ÷èãëýëèéí òåõíèê,
òåõíîëîãè, á¿òýýãäýõ¿¿í, àæèë ¿éë÷èëãýýã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëàõ, øèíýýð áèé
áîëãîõ çîðèëãîîð øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðèéã ò¿øèãëýí øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í
¿éë÷èëãýýã çàõ çýýëä ãàðãàõ àæëûã ýðõëýõ.


   ªíäºð ¿ð àøèãòàé, äýâøèëòýò òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëýõ (Offset program) áóþó
øààðäëàãàòàé òåõíèê, ìàòåðèàë õóäàëäàí àâàõàä Çàñãèéí ãàçðààñ ñàíõ¿¿ãèéí
øóóä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã òºñºâò òóñãàí õýðýãæ¿¿ëýõ.


   Èõ ñóðãóóëèéí äýðãýäýõ ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãûã øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í,
òåõíîëîãè áèé áîëãîæ çàõ çýýëä íýâòð¿¿ëýõ çîðèëãîîð áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éë
àæèëëàãààíààñ ãàäíà áèçíåñò ÷èãë¿¿ëæ íýìýãäýë îðëîãî îëîõ (Spin-off) õýëáýðèéã
äýìæèõ.


    Èííîâàöèéí áèçíåñ, èííîâàöèéí êîìïàíè áàéãóóëæ øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í, òåõíîëîãèéã
¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýí, ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ çàõ çýýëä áîðëóóëàõ
¿éë àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý.
                                         116




       Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõü ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ áîëíî:


   Íýãä¿ãýýð ¿å øàòàíä:


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë ÷èã õàíäëàãà, ¿éë
àæèëëàãààíû íàðèéâ÷èëñàí òºëºâëºëò òîäîðõîé áîëæ, áèå äààñàí áàéäëûã õàíãàõ
ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý.


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí òàëààðõè íýãäìýë îéëãîëòîä ¿íäýñëýñýí ¿éë
àæèëëàãààíû õàðèëöàí óÿëäààòàé íÿãò õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ áîäèò
íºõöºë áîëîëöîî áèé áîëíî.


    Õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíä:


   -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóä ñóäàëãààíû çîðèóëàëòòàé òóñãàé áàðèëãà
áàéãóóëàìæ, îð÷èí ¿åèéí èæ á¿ðäýë áàãàæ, òîíîã òºõººðºìæ, èæ á¿ðäýë ëàáîðàòîðè
á¿õèé äýä á¿òýö, íýãäñýí öîãöîëáîðòîé áîëíî.


   -Ñóäàëãààíû ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëñíýýð äýâøèëòýò òåõíèê, òåõíîëîãèéí
òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýíý.


   -Øèíæëýõ óõààíû øèíý ÷èãëýëýýð ìýðãýø¿¿ëýõ, ñîíãîí ñóäëàõ ëåêö, ñåìèíàðûí
õè÷ýýëèéã àõèñàí ò¿âøíèé ñóðãàëòûí õºòºëáºðò îðóóëàí çààõ çàìààð õºãæ¿¿ëýõ,
ñóäàëãààíû õàìòëàã á¿ðä¿¿ëýõ, ñóðãàëòûí ëàáîðàòîðè, òóðøèëò ñóäàëãààíû
áààçûã îíîâ÷òîé, ¿ð ä¿íòýé àøèãëàõ áîëîìæ íºõöºë á¿ðäýíý.

   -Îëîí óëñûí áîëîí íýð õ¿íäòýé ìýðãýæëèéí ñýòã¿¿ë¿¿äýä õýâëýãäýõ á¿òýýëèéí òîî,
÷àíàð íýìýãäýæ ñóäàëãààíû àæèëä ÷àíàðûí àõèö ãàðíà.

   -Îëîí óëñûí áîëîí ãàäààäûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ ñóäàëãààíû òîî
íýìýãäýíý.

   -Àõìàä ýðäýìòýí áàãø, ïðîôåññîð, çàëóó ñóäëàà÷èä, ìàãèñòðàíò, äîêòîðàíòûí
áàãààð ñóäàëãàà õèéõ áîëîìæ á¿ðäýæ ýðäýìòäèéí çàëóó õàëàà áýëòãýãäýíý.
                                        117




    Ãóðàâäóãààð ¿å øàòàíä:
    -Ìîíãîë Óëñàä    îëîí óëñûí õýìæýýíä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé òºðèéí ºì÷èéí èõ
ñóðãóóëèéí öîãöîëáîð á¿ðýëäýí òºëºâøèíº.


    -Ìîíãîë Óëñ øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè, äýýä áîëîâñðîëûí îëîí óëñûí èíòåãðàöèä
èäýâõèòýé íýãäýí îðíî.


    -Äýâøèëòýò      òåõíîëîãèéí   òýðã¿¿ëýõ   ÷èãëýë¿¿ä    á¿ðýëäýæ,    òåõíîëîãè
íóòàãøóóëàõ ñóóðü òàâèãäàíà.


    -Øèíæëýõ óõààíû ñàëáàð äóíäûí ïðîôåññîðûí õàìòàðñàí áàã, îþóíû ñ¿ëæýý áèé
áîëíî.


    -Ìàãèñòð, äîêòîðàíòóðûí ñóðãàëòûí ÷àíàð äýýøèëæ îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðíý.


    -Òåõíîëîãè äàìæóóëàëòûí òºâ, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ïàðêóóä áèé áîëæ øèíý
á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éë÷èëãýýã çàõ çýýëä ãàðãàíà.


    3.5. Äýä õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëò, óäèðäëàãà, çîõèîí áàéãóóëàëò


         Äýä õºòºëáºðèéã äàðààõü ýõ ¿¿ñâýðýýñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý:


         Äýä õºòºëáºðò òóññàí ¿éë àæèëëàãààã óëñûí òºñºâ, Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí
ñàí, ãàäààäûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, õóâèéí õýâøëýýñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ áºãººä
ñàíõ¿¿æèëòèéí òîîöîîã õàâñðàëò 3.1, 3.3-ò òóñãàâ.


         Äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ
óõààíû ÿàì, Ìîíãîë Óëñûí èõ ñóðãóóëü, Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí èõ ñóðãóóëü,
Ýð¿¿ë ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíû èõ ñóðãóóëü, պ人 àæ àõóéí èõ ñóðãóóëü, Ìîíãîë
Óëñûí áîëîâñðîëûí èõ ñóðãóóëü õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëíý.
                                      118



      Õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýýã Áîëîâñðîë, ñî¸ë,
øèíæëýõ óõààíû ÿàì, èõ ñóðãóóëèóäûí òºëººë뺺ñ á¿ðäñýí Ǻâëºë ýíýõ¿¿ äýä
õºòºëáºðèéí õàâñðàëò 3.1, 3.4-ò çààñàí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ¿íäýñëýí æèë á¿ð
õèéæ ¿ð ä¿íã Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ¿íäýñíèé çºâëºëä òàíèëöóóëíà. Ǻâëºëèéã
Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí òóøààëààð áàéãóóëíà.
                                                         119

                                                                                                           Õàâñðàëò 3.1


                Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûã äýìæèõ
                                äýä õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿å øàòíû òºëºâëºëòèéí òîéì
                                                    (2008-2015 îí)


                                                                                      3 äóãààð ¿å øàò áóþó îð÷èí ¿åèéí
                    1 ä¿ãýýð ¿å øàò áóþó             2 äóãààð ¿å øàò áóþó á¿òýýí
                                                                                      ñóäàëãààíû èõ ñóðãóóëèéí á¿ðýí
 Õàìðàõ               áýëòãýë õàíãàõ ¿å                    áàéãóóëàëòûí ¿å
                                                                                                òºëºâøëèéí ¿å
 õóãàöàà
                   2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðààñ           2009 îíû 1 ä¿ãýýð õàãàñààñ
                                                                                                2011–2015 îí
                    2008 îíû 12 ñàð õ¿ðòýë                 2010 îí äóóñòàë

            Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí            Øèíæëýõ óõààí, äýýä áîëîâñðîëûí   2 äóãààð øàòíû çîðèëòûí
            õºãæëèéí áàòàëãààã áèé áîëãîõ íýí      ñàëáàðò íèéãìèéí ºñºí íýìýãäýæ    õýðýãæèëòýä ä¿í øèíæèëãýý õèéæ,
            ÷óõàë óðüäà÷ íºõöºë íü ýðõ ç¿éí        áóé ýðýëò õýðýãöýýã õàíãàí,       ãàðñàí äóòàãäëûã àðèëãàæ, îëîëò
            òààòàé îð÷íûã õýðõýí á¿ðä¿¿ëýõýýñ      øèíý çóóíä äýëõèéí ñî¸ëò õ¿í      àìæèëòàà óëàì áàòàòãàõ çàìààð
Õýðýãæ¿¿ë   èõýýõýí õàìààðíà. Îëîí óëñûí íèéòëýã   òºðºëõòºíòýé ìºð çýðýãöýí         ñóðãóóëèéí ìàòåðèàëëàã áààçûã
   ýõ
            æèøãèéí äàãóó òºðèéí ºì÷èéí èõ         àìüäðàõ îþóíû îðîí çàéã áèé       óëàì áýõæ¿¿ëýõ, ìàãèñòð, äîêòîðûí
øààðäëàãà   ñóðãóóëü íü óäèðäëàãà, çîõèîí          áîëãîõûí òóëä òºðèéí ºì÷èéí èõ    ñóðãàëòûí öîî øèíý ¿å øàòûã á¿ðýí
            áàéãóóëàëò, àæ àõóé, ñàíõ¿¿ãèéí        ñóðãóóëèóäûí îäîî áèé áîëñîí      òºëºâø¿¿ëýõ, øèíæëýõ óõààí-
            õóâüä áèå äààñàí, óëñ òºð, ýäèéí       íººöºíä òóëãóóðëàí ¿íäýñíèé       ñóðãàëò–¿éëäâýðëýëèéí õîëáîîã
            çàñãèéí õàðààò áóñ, ýðäìèéí ýðõ        õýìæýýíèé òºðèéí ºì÷èéí           îéðòîí íÿãòðóóëàõ, íèéãìèéí
                                                               120

             ÷ºëººã ã¿íýý ýðõýìëýñýí, ñóðãàëò áà         öîãöîëáîð èõ ñóðãóóëüòàé         àìüäðàëä òºðèéí ºì÷èéí èõ
             ñóäàëãààíû íýãäëèéã õàíãàí õºãæèæ           áîëîõûí òóëä òºðººñ õºðºí㺠     ñóðãóóëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðü,
             ìýäëýã, òåõíîëîãè, øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í        îðóóëàëò õèéõ øààðäëàãà ç¿é      ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã, óëñ îðíû õºãæèëä
             á¿òýýäýã, íèéãýìä îþóí, ñî¸ë, áîëîâñðîëûí   ¸ñîîð òóëãàð÷ áàéíà              øèíæëýõ óõààí, äýýä áîëîâñðîëûí
             ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã àøãèéí áóñ                                                áàéãóóëëàãûí ¿ð ºãººæèéã
             áàéãóóëëàãà áàéõ ýðõ ç¿éí îð÷íûã                                             õ¿ðòýýëòýé áîëãîõ îð÷èí ¿åèéí
             á¿ðä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé                                                       òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã
                                                                                          æèíõýíý óòãààð íü á¿ðýí
                                                                                          òºëºâø¿¿ëýõ ¿å þì

             -Òºðèéí     ºì÷èéí      èõ   ñóðãóóëèéí     -Ìîíãîë Óëñûí ýðäýì              -Õî¸ð äàõü øàòíû çîðèëòûí
             õºãæëèéí                                     øèíæèëãýýíèé öîãöîëáîð òºðèéí   õýðýãæèëòèéã ä¿ãíýõ, àìæèëòàà
              êîíöåïöèéã òîìú¸îëîõ                        ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí îð÷èí      óëàì áàòàòãàõ
             -Òºðèéí     ºì÷èéí      èõ   ñóðãóóëèéí      ¿åèéí èæ á¿ðýí öîãöîëáîð        -Ñóäàëãàà áîëîí ìàãèñòð, äîêòîðûí
             õóóëèéí                                     áàðüæ                            ñóðãàëòààðàà îëîí óëñûí ýðäìèéí
Äýâø¿¿ëæ      òºñëèéã øèíýýð áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí          áàéãóóëàõ                       ñîëèëöîîíä èäýâõèòýé îðîëöîõ
áóé çîðèëò    áàðèõ, áàòëóóëàõ                           -Ñóðãàëò-ñóäàëãààíû              -Ñóäàëãààíû àæëààð îëîí óëñûí
             -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí               ëàáîðàòîðèéã îð÷èí ¿åèéí        ýðäìèéí íèéãýìëýãòýé èäýâõèòýé
              ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí                 áàãàæ, òîíîã òºõººðºì溺ð èæ    õàìòðàí àæèëëàõ
              õºòºëáºðò õºíäëºíãèéí ¿íýëãýý õèéõ          á¿ðýí òîíîãëîõ
                                                                                          -Ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã
                                                         -Ñóäàëãàà-ñóðãàëòûí íýãäëèéã     ¿éëäâýðëýëä íýâòð¿¿ëýõ ¿éë
                                                           121

                                                      õàíãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ      àæèëëàãààã äýìæèõ
                                                     çàìààð
                                                      àõèñàí ò¿âøíèé ñóðãàëòûí
                                                      ÷àíàðûã äýýøë¿¿ëýõ
                                                     -Çàëóó ñóäëàà÷äûí çàëãàìæ
                                                      õàëààã áýëòãýõ íýãäñýí
                                                      òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ
                           À. Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðõ ç¿éí îð÷íûã ñàéæðóóëàõ,
                                  íýãäñýí ìýäýýëëèéí ñèñòåìèéã áèé áîëãîõ
            -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðõ
            ç¿éí
            îð÷íûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ¿çýë
            áàðèìòëàëûí àñóóäëààð ¿íäýñíèé
            õýìæýýíèé ñåìèíàð 2 óäàà çîõèîí
            áàéãóóëàõàä 3,6 ñàÿ òºãðºã
            -Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàì,
            Õóóëü ç¿é, äîòîîä õýðãèéí ÿàì,
            òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí
 ¯éë        óäèðäëàãà, ñóäëàà÷äûí òºëººë뺺ñ
àæèëëàãàà   á¿ðäñýí õóóëèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ
            àæëûí         õýñýã          áàéãóóëæ
            àæèëëóóëàõàä
                                         122

20.0 ñàÿ òºãðºã
-Õóóëèéí òºñëèéã îëîí íèéòýýð
õýëýëö¿¿ëæ ýöýñëýí áîëîâñðóóëæ
ºðãºí áàðèõàä 15.0 ñàÿ òºãðºã




                                 Á. Ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýõ
                                   -Òºðèéí ºì÷èéí öîãöîëáîð èõ       -Òºðèéí ºì÷èéí öîãöîëáîð èõ
                                   ñóðãóóëèéí ñóäàëãààíû             ñóðãóóëèéí ñóäàëãààíû
                                   çîðèóëàëòòàé áàðèëãà, áàéøèí,     çîðèóëàëòòàé áàðèëãà, áàéøèí, äýä
                                   äýä         á¿òöèéã       áàðüæ   á¿òöèéã áàðüæ áàéãóóëàõàä
                                   áàéãóóëàõàä                       òºñ⺺ñ 48,3 òýðáóì òºãðºã
                                   2009-2010 îíä òºñ⺺ñ             -Öîãöîëáîð íîìûí ñàí áàéãóóëàõàä
                                   4,0 òýðáóì òºãðºã                 7 òýðáóì òºãðºã
                                   -Ñóäàëãààíû òºðèéí ºì÷èéí         -Áàéãàëèéí øèíæëýëèéí íýãäñýí
                                   öîãöîëáîð èõ ñóðãóóëèéí           ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõàä 1,96
                                   íýãäñýí íîìûí ñàí áàðüæ           òýðáóì òºãðºã
                                   áàéãóóëàõàä òºñâèéí ýõ            -Ìóçåé-ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõàä
                                   ¿¿ñâýðýýñ 4,0 òýðáóì òºãðºã       326,0 ñàÿ òºãðºã
                                   çàðöóóëíà                         -Áîëîâñðîëûí ìýäýýëýë õîëáîîíû
             123

       -Áàéãàëèéí øèíæëýëèéí íýãäñýí   öîãö òºâ 1,2 òýðáóì òºãðºã
        ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõàä 3,0     -Àñóóäàë øèéäâýðëýõ ëàáîðàòîðè
        òýðáóì òºãðºã çàðöóóëíà        áàéãóóëàõàä 4,0 òýðáóì òºãðºã
       -Ìóçåé ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõàä   -Èíæåíåðèéí ñóäàëãààíû àñóóäàë
        500,0 ñàÿ òºãðºã               øèéäâýðëýõ ëàáîðàòîðè
       -Íèéò 11,5 òýðáóì òºãðºã        áàéãóóëàõàä
        çàðöóóëíà                      2,95 òýðáóì òºãðºã
                                       -Õ¿íä ìåõàíèçì, óóë óóðõàéí
                                       ëàáîðàòîðè áàéãóóëàõàä
                                       1,4 òýðáóì òºãðºã
                                       -Íèéò 67,2 òýðáóì òºãðºã
                                       çàðöóóëíà
Â. Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûã ÷àíàðæóóëàõ
      124

-“Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò”    -Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëò” òºñºë
òºñºë õýðýãæ¿¿ëýõ (òºðèéí       õýðýãæ¿¿ëýõýä (òºðèéí ºì÷èéí èõ
ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí          ñóðãóóëèóäûí ìàãèñòð, äîêòîðûí
ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí     ñóðãàëòûí õºòºëáºðò ãàäààä,
õºòºëáºðò ãàäààä, äîòîîäûí      äîòîîäûí áàéãóóëëàãà,
áàéãóóëëàãà, ìýðãýæèëòíýýð      ìýðãýæèëòíýýð õºíäëºíãèéí ¿íýëãýý
õºíäëºíãèéí ¿íýëãýý õèéëãýæ     õèéëãýæ íýãäñýí ñòàíäàðò
íýãäñýí ñòàíäàðò òîãòîîõ),      òîãòîîõ) 1.5 òýðáóì òºãðºã
õàìòàðñàí áîëîí ìýðãýæèë        -Õàìòàðñàí áîëîí ìýðãýæèë äóíäûí
äóíäûí ñóðãàëòûí õºòºëáºð áèé   ñóðãàëòûí õºòºëáºðò 0.8 òýðáóì
áîëãîõ, áàãö öàã ñîëèëöîõ       òºãðºã
íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõýä              -Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí
320,0 ñàÿ òºãðºã                õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàõàä
-Øèëäýã ìàãèñòðàíò, äîêòîðàíò   äýìæëýã àâàõ çîðèëãîîð ãàäààäààñ
íàðò õî¸ð äàõü æèëýýñ íü        áàãø        óðüæ         àæèëëóóëàõ
òýòãýëýã îëãîõîä 680,0 ñàÿ      õºòºëáºðèéã
òºãðºã çàðöóóëíà                äýìæèõýä 2 òýðáóì òºãðºã
-Íèéò 1000,0 ñàÿ òºãðºã         -Áàãø,      ñóäëàà÷äûã       ãàäààäàä
çàðöóóëíà                       ÿâóóëæ
                                ñóðãàõ, ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõýä
                                5 òýðáóì òºãðºã
                                -Ãàäààäûí       èõ        ñóðãóóëü,
                                           125

                                                                     ýðäýìòýäòýé
                                                                     õàìòðàí ìàãèñòð, äîêòîðûí
                                                                     ñóðãàëòòàé õîñîëñîí ñóäàëãààíû
                                                                     òºñºë äýìæèõýä 13 òýðáóì òºãðºã
                                                                     -Øèëäýã ìàãèñòðàíò, äîêòîðàíò íàðò
                                                                     2 äàõü æèëýýñ íü òýòãýëýã îëãîõîä
                                                                     (æèë á¿ð 200 ìàãèñòðàíò,
                                                                     100 äîêòîðàíòàä òýòãýëýã
                                                                     îëãîõîîð òîîöîâ) 0.6 òýðáóì
                                                                     òºãðºã çàðöóóëíà
                                                                     -Äîêòîðûí äàðààõü ñóäàëãààã
                                                                     äýìæèõýä 1.9 òýðáóì òºãðºã
                                                                     -Íèéò 25 òýðáóì òºãðºã çàðöóóëíà




                     Ã. Èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð
                                      ä¿íã ¿éëäâýðëýë ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ
-Øèíæëýõ óõààíû ïàðê áàéãóóëàõàä     -Øèíæëýõ      óõààíû      ïàðê -Øèíæëýõ óõààí òåõíîëîãèéí ïàðê
580, 0 ñàÿ òºãðºã çàðöóóëíà          áàéãóóëàõàä                     áàéãóóëàõàä 336.0 ñàÿ òºãðºã
                                                             126

                                                       500,0 ñàÿ òºãðºã çàðöóóëíà         -Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ òºâä
                                                                                          2800.0 ñàÿ òºãðºã çàðöóóëíà
             Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàìíû     Çàñãèéí ãàçàð, Áîëîâñðîë, ñî¸ë,    Çàñãèéí ãàçàð, ÁÑØÓß, Ñß, Òºðèéí
             õîëáîãäîõ ãàçàð, õýëòýñ, ãàäààä,          øèíæëýõ óõààíû ÿàì, Ñàíãèéí ÿàì,   ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà
Õýðýãæ¿¿ë    äîòîîäûí ýðäýìòýä, ÌÓÈÑ, ØÓÒÈÑ,           Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
  ýã÷èä      ÝÌØÓÈÑ, ÌÓÁÈÑ, îëîí óëñûí                 óäèðäëàãà
             øèíæýý÷äèéí áàãèéí îðîëöîîòîé
             ã¿éöýòãýíý
Øààðäàãäà
    õ
                       1170,0 ñàÿ òºãðºã                     13000,0 ñàÿ òºãðºã                    97000,0 ñàÿ òºãðºã
ñàíõ¿¿æèëò
èéí õýìæýý
             Óëñûí òºñºâ, Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí        Óëñûí òºñºâ, Ìîíãîë Óëñûí          Óëñûí òºñºâ, Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí
             ñàíãààñ 820,0 ñàÿ òºãðºã, îëîí óëñûí      õºãæëèéí ñàí 9500,0 ñàÿ òºãðºã, ñàí 80500,0 ñàÿ òºãðºã,
             áàéãóóëëàãûí äýìæëýã, òºñâèéí áóñ ýõ õàíäèâëàã÷ îðíû çýýë, òóñëàìæ,          õàíäèâëàã÷ îðíû çýýë òóñëàìæ
Ñàíõ¿¿æèëò ¿¿ñâýðýýñ 350,0 ñàÿ òºãðºã                  òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðýýñ           16500,0 ñàÿ òºãðºã (Çàñãèéí ãàçàð
  èéí ýõ     (¯¿íä Äýëõèéí áàíê 3 ñàÿ àì.äîëëàð,       3500,0 ñàÿ òºã (¯¿íä Àçèéí         õîîðîíäûí ñîëèëöîî, óëñûí òºñºâ, îäîî
  ¿¿ñâýð     FTI 1 ñàÿ àì.äîëëàð, Àéâåíõîó Ìàéíç, Áîðîî õºãæëèéí áàíê 2 ñàÿ àì.äîëëàð,    õýðýãæèæ áàéãàà õºòºëáºðººñ
             Ãîóëä)                                    KOICA 10 ñàÿ àì.äîëëàð,            òóñãàé ñàí á¿ðä¿¿ëæ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý)
                                                       JICA 5 ñàÿ àì.äîëëàð, Áèçíåñèéí
                                                       áàéãóóëëàãà)
                                                                127

             -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí áèå            -Ñóäàëãààíû èõ ñóðãóóëèéí      -Ìîíãîë Óëñàä îëîí óëñûí õýìæýýíä
             äààñàí áàéäëûã õàíãàõ ýðõ ç¿éí              íýãäñýí öîãöîëáîð áèé áîëæ,    ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé òºðèéí ºì÷èéí
             òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý                        øèíæëýõ óõààíû òýðã¿¿ëýõ       èõ ñóðãóóëèéí öîãöîëáîð á¿ðýëäýí
             -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëü á¿ðèéí           ÷èãëýëýýð ñóäàëãààíû àæèë      òºëºâøèíº
             õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë, ÷èã                õèéõ                           -Ìîíãîë Óëñ øèíæëýõ óõààí, äýýä
             õàíäëàãà, ¿éë àæèëëàãààíû                   ìàòåðèàëëàã íºõöºë á¿ðäýíý     áîëîâñðîëûí îëîí óëñûí èíòåãðàöèä
             íàðèéâ÷èëñàí òºëºâëºëò òîäîðõîé             -Ñóðãàëò-ñóäàëãààíû àæëûí      èäýâõèòýé íýãäýí îðíî
Õ¿ëýýãäýæ    áîëíî                                       íýãäëèéã õàíãàõ ÷èãëýëýýð      -Øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûí îëîí
áóé ¿ð ä¿í   -Òºðèéí      ºì÷èéí     èõ     ñóðãóóëèéí   õýðýãæ¿¿ëñýí îëîí ÿíçûí        òàëûí    õàìòûí   àæèëëàãàà         á¿õ
             òàëààðõè                                    õºòºëáºðèéí ¿ð ä¿íä àõèñàí     òàëààð
             íýãäìýë îéëãîëòîä ¿íäýñëýñýí ¿éë            ò¿âøíèé ñóðãàëò ÷àíàðûí øèíý   ºðãºæèíº
             àæèëëàãààíû         õàðèëöàí   óÿëäààòàé    øàòàíä ãàðíà                   -Øèíæëýõ óõààí-ñóðãàëò-
             íÿãò                                        -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí   ¿éëäâýðëýëèéí õîëáîî îéðòîí
             õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ áîäèò           äîòîð, ò¿¿í÷ëýí èõ ñóðãóóëü    íÿãòàð÷, ¿ð ä¿íãýý ¿éëäâýðëýëä
             íºõöºë áîëîëöîî áèé áîëíî                   áîëîí ò¿¿íèé ãàäíàõ øèíæëýõ    íýâòð¿¿ëýõ òîãòîëöîî á¿ðäýíý
             -Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ óõààíû ñèñòåìä        óõààíû áàéãóóëëàãà õîîðîíäûí
             òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýçëýõ           ýðäýìòäèéí õàìòûí àæèëëàãàà
             áàéð       ñóóðü,     ã¿éöýòãýõ     ¿¿ðýã   áýõæèæ ýðäýì øèíæèëãýýíèé
             òîäîðõîé                                    àæëûí ¿ð ä¿íä èõýýõýí àõèö
             áîëíî                                       äýâøèë ãàðíà
                                                         -Ýðäìèéí çàëãàìæ õàëààã
                                                         áýëòãýõ
                                                         128

                                                    ¿íäýñíèé õýìæýýíèé öîãö
                                                    òîãòîëöîî á¿ðäýíý
             -Ñóäàëãààíû òºðèéí ºì÷èéí èõ           -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí       -Ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæëûí áîäèò
             ñóðãóóëèéí èðýýä¿éí òàëààð íýãäìýë     íýð õ¿íä äýýøèëæ íèéãýìä           ¿ð
             îéëãîëò áèé áîëíî                      õ¿ëýýí çºâøººðºãäºõ óóð            ä¿í äýýøèëíý (á¿òýýëèéí ÷àíàðûã
             -Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí òºðèéí      àìüñãàë áèé áîëíî                  èëýðõèéëýõ îëîí óëñûí æèøèãò
             ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èí    -Ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí       íèéöñýí ¿íýëãýýã õýðýãëýõ áîëîìæ
             á¿ðäýíý                                ÷àíàð äýýøèëæ îëîí óëñûí           áèé áîëíî)
             -Áàãø, ñóäëàà÷äûí íèéãýìä ýçëýõ áàéð   æèøèãò îéðòîíî                     -Ãàäààäûí       èõ      ñóðãóóëüòàé
             ñóóðü, ¸ñ ç¿é, õàðèóöëàãà ºíäºð        -Ñóäàëãààíû àæëàà ìàãèñòð,         õàìòàðñàí
             áîëíî                                  äîêòîðûí               ñóðãàëòûí   ìàãèñòð, äîêòîðûí ñóðãàëòûí
¯ð ä¿íãèéí
             -Äýä õºòºëáºðèéí ýäèéí çàñãèéí ¿ð      õºòºëáºðòýé                        õºòºëáºðèéí òîî íýìýãäýíý
øàëãóóð
             àøèã òîîöîõ àðãà÷ëàëòàé áîëíî          õîëáîí      òºñºë      õýëáýðýýð -Ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé èõ
¿ç¿¿ëýëò
             -Ñóäàëãààíû áàðèëãà áàéãóóëàìæ, äýä    ÿâóóëæ                             ñóðãóóëèàñ           èðæ     àæèëëàõ
             á¿òöèéí çóðàã òºñºë ãàðíà              ñóðãàëò-ñóäàëãààíû àæëûí           ýðäýìòäèéí
             -Àñóóäàë øèéäâýðëýõ ëàáîðàòîðè,        íýãäëèéã õàíãàõ ñîíèðõîë óëàì      òîî íýìýãäýíý
             øèíæëýõ óõààíû ïàðê, òåõíîëîãè         íýìýãäýíý                          -Ìîíãîë Óëñûí äýýä áîëîâñðîëûí
             äàìæóóëàëòûí ñóóðü òàâèãäàíà           -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëü         ãàäààä íýð õ¿íä äýýøèëíý
                                                    áîëîí äîòîîäûí ýðäýì               -Ìîíãîë ýðäýìòýä ýõ îðîíäîî ¿ð
                                                    øèíæèëãýýíèé áóñàä                 á¿òýýëòýé        àæèëëàõ         íºõöºë
                                                    áàéãóóëëàãàòàé            õàìòðàí á¿ðäýíý
                                                    àæèëëàõ                            -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí
     129

òºñëèéí òîî íýìýãäýíý            äýðãýä õàìòûí ºì÷ëºëòýé, ¿éë
-¯éëäâýð, àæ àõóéí ãýðýýãýýð     àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íãýýñ íü àøèã
õèéõ ñóäàëãààíû àæëûí òîî        àâäàã êîìïàíè, ¿éëäâýðèéí ãàçàð
íýìýãäýíý                        áàéãóóëàãäàæ ýõýëíý
-Ãàäààäàä àæèëëàæ áàéãàà         - Áàéãóóëñàí ëàáîðàòîðè, øèíæëýõ
ýðäýìòýä ýõ îðîíäîî ýðãýí èðýõ    óõààíû ïàðê, òåõíîëîãè äàìæóóëàõ
íü íýìýãäýíý                      òºâººñ ýäèéí çàñãèéí áîäèò ¿ð ä¿í
-Ãàäààäûí ýðäýìòýäòýé õàìòðàí     ãàð÷ ýõýëíý.
àæèëëàõ òºñëèéí òîî íýìýãäýíý
-Ïàòåíò, õýâëýãäñýí ºã¿¿ëýë,
èëòãýë, ëèöåíçèéí ãýðýýíèé òîî
ýðñ íýìýãäýíý
                                                              130

                                                                                                              Õàâñðàëò 3.2
                                 Ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ëàáîðàòîðèéí
                                                 òîíîã òºõººðºìæèéí æàãñààëò


Ëàáîðàòîðèé                                                                                                            Õàðèóö
      í íýð,                                                                                                 ¯íý         àõ
                      Áàãàæèéí íýð                ¯íäñýí ¿ç¿¿ëýëò              Ñóäàëãààíû ÷èãëýë
    çàõèàëàõ,                                                                                            (àì.äîëëàð)   áàéãóóë
     àâàõ îí                                                                                                            -ëàãà
                SEM Energy Dispersive      10 ìêì, ÿëãàõ ÷àäâàð           Ìàòåðèàë ñóäëàë, áèîëîãè,
                                                                                                          100,000.0
                X-Ra¯ ýëåêòðîí ìèêðîñêîï                                  ãåîëîãè, áóñàä
                Wave length dispersive     N,O, 3 äóãààð á¿ëãèéí          Óóë óóðõàé, àýðîçîë,
                X-Ray Spectrometer         ýëåìåíò, ìýäðýõ ÷àäâàð 10ppm   îðãàíèê íýãäëèéí á¿òöèéí        300,000.0
                X-Ra¯ Ñïåêòðîìåòð                                         ñóäàëãàà, áóñàä
                X-ray Fluorescence         Mg-U õ¿ðòýë ýëåìåíò            Óóë óóðõàé, àãààðûí
1.Ñóäàëãàà      Spectrometer X-Ray         òîäîðõîéëîõ ìýäðýõ ÷àäâàð      áîõèðäîë, õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû                  ÌÓÈÑ
                                                                                                          100,000.0
,               Ôëþîëåñöåíñ ñïåêòðîìåòð    ppm, õàãàñ äàìæóóëàã÷          ñóäàëãàà, áóñàä
¿éë÷èë-                                    äåòåêòîðòîé
ãýýíèé          X-ray Diffractometer       Íóíòàã äýýæèéí, ºíöºã 0-180,   Óóë óóðõàé, ìàòåðèàë
àíàëèçûí        X-Ray Äèôðàêòîìåòð         ÷àäàë 4Êâò                     ñóäëàë, õèìè, áèîëîãè,
                                                                                                          200,000.0
ëàáîðàòîðè                                                                ìåòàëëóðãè, àðõåîëîãèéí
2009-2011                                                                 ñóäàëãàà, áóñàä
                                             131

Gas Chromatography-     Retention time/m/z, êîìïëåêñ   Áèîëîãèéí áà áàéãàëèéí
Mass                    îðãàíèê áà áèîõèìèéí áîäèñûí   ñèñòåì äýõ õýäýí çóóí
Spectrometer Õèéí       á¿òýö á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òàíèõ     îðãàíèê íýãäëèéí
                                                                                    100,000.0
õðîìàòîãðàô-ìàññ-                                      á¿ðýëäýõ¿¿íèéã ñóäëàõ
ñïåêòðîìåòð                                            (õ¿íñ, óñíû áîõèðäîë, ýì
                                                       ç¿é, íåôòèéí õèìè, áóñàä)
Infrared Spectrometer   0.78-1000 micrometer           Îðãàíèê áîäèñûí á¿òýö
IR-Ñïåêòðîìåòð          äîëãèîíû óðòòàé øèíãýýëòèéí    á¿ðýëäýõ¿¿íèé øèíæèëãýý,
                        ñïåêòðýýð ÿëãàõ ÷àäâàð         áèîõèìè, áèîòåõíîëîãè,
                                                                                      6,000.0
                                                       õèìèéí òåõíîëîãè, ãåîëîãè,
                                                       óóë óóðõàé, õ¿ðýýëýí áóé
                                                       îð÷íû ñóäàëãàà, áóñàä
Spectrophotometer       100-800 nm õîîðîíä             Áèîõèìè, îðãàíèê íýãäëèéí
Ñïåêòðîôîòîìåòð         øèíãýýëòèéí ñïåêòðýýð ÿëãàõ    ñóäàëãàà, ãåîëîãè, îð÷íû       5,000.0
                        ÷àäâàð                         áîõèðäîëò, áóñàä
Atomic Absorption       0.002—0.005 nm                 Óóë óóðõàé, õ¿ðýýëýí áóé
Spectrometer with       íàðèéâ÷ëàëòàé àòîìûí           îð÷èí, ìåòàëëóðãè, áóñàä
Graphite Furnace        øèíãýýëòýýð ìåòàëë,                                          30,000.0
Àòîìûí øèíãýýëòèéí      ýëåìåíòèéã ÿëãàõ ÷àäâàð
Ñïåêòðîìåòð
                                                132

Nuclear Magnetic           Öºìèéí öàõèëãààí ñîðîíçîí       Áèîõèìè, áèîòåõíîëîãè,
Resonance Spectrometer     ðåçîíàíñûã àøèãëàí îðãàíèê áà   õ¿íñíèé õèìè, òîñ, õºäºº àæ
Öºìèéí öàõèëãààí           íåîðãàíèê áîäèñûí á¿òýö         àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé óñ        500,000.0
ñîðîíçîí ðåçîíàíñûí        á¿ðýëäýõ¿¿í, ýëåìåíòèéí         òîäîðõîéëîõ, íåôòèéí
ñïåêòðîìåòð                àíàëèç /0-600 Ãö/               á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë,
                           /500 kV/ carbon isotopes        ýëåìåíò, îðãàíèê áîäèñûí
                           C-12, C-13, C-14 êàðáîí         á¿òöèéí ñóäàëãàà, õ¿ðýýëýí
                           èçîòîïûí øèíæèëãýý              áóé îð÷èí, áóñàä
Àêñåëëàòîð Ìàññ-                                           Áèîòåõíîëîãè, öºìèéí ôèçèê,
ñïåêòðîìåòð                                                èçîòîï ðàäèîêàðáîíûã
1.5SDH-1 Pelletron                                         òîäîðõîéëîõ øèíæèëãýý,         487,000.0    ÌÓÈÑ
Accelerator Mass                                           Àðõåîëîãèéí îëäâîðóóäûí îí
Spectrometer                                               öàãèéã òîäîðõîéëîõ
(Field Emission Scanning   2 ñàÿ õ¿ðòýë òîìðóóëæ íàíî-     Ôèçèê, õèìè, áèîõèìè, íàíî
Electron Microscope        á¿òöýò áèåòèéí çóðàã àâàõ       øèíæëýõ óõààí                  550,000.0
(FESEM), JSM-7700F)
Inductively Coupled        Èîí ¿¿ñãýí ppb-ppm ultra-       Õºðñ, óñíû áîõèðäîëòûã
Plasma Mass                trace ýëåìåíò ìåòàëë,           õýìæèõ                         100,000.0
Spectrometry (ICP-MS)      ìåòàëë áèø ýëåìåíò/àíàëèç
Accessories and spare      Äàãàëäàõ ëàáîðàòîðè             Ëàáîðàòîðèéí äàãàëäàõ
                                                                                         1,750,000.0
Parts                                                      æèæèã òîíîã, õýðýãñýë
                                                              133

             Äàãàëäàõ ëàáîðàòîðè
                                                        Ä¿í                                      4,228,000.0
             Äèæèòàë ôîòîëàáîðàòîðè      Äèæèòàë õýëáýðò øèëæ¿¿ëýõ    ¯çìýð¿¿äèéã äèæèòàë
                                         òºõººðºìæ¿¿ä                 õýëáýðò øèëæ¿¿ëýí ñàí          8,000.0
2.Ñóäàë-                                                              áàéãóóëàõ
 ãààíû       Ìóëüòèìåäèà ñòóäè           Ìóëüòèìåäèà áè÷ëýã õèéõ      áàðèìòàò êèíî, ìàòåðèàë,
 íýãäñýí                                 òºõººðºìæ¿¿ä                 áè÷ëýã õèéõ, VC õóðàë        54,490.0
 ìóçåé                                                                õèéõ
ëàáîðàòîðè   Ðåñòàâðàöè, êîíñåðâàöèéí Ñóäàëãààíû äýýæèéí              Êîíñåðâàöè, ðåñòàâðàöèéí
2010-2012    ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðèéí     øèíæèëãýý õèéõ òîíîã         ñóäàëãààã õèéõ ìóçåéí       472,000.0
             òºõººðºìæ, òàíõèì           òºõººðºìæ                    ¿çìýðèéã õèéõ
             Ìóçåéí îëäâîðûã             Òîãòìîë äóëààí, ÷èéã         Õîâîð ¿çìýð, ñóäàð
             õàäãàëàõ òàíõèìûí           òîõèðóóëàõ àâòîìàòæóóëàëò,   áè÷ã¿¿äèéã àð÷ëàõ            41,380.0
             (2) òºõººðºìæ               äîõèîëëûí ñèñòåì             íóóöëàëòàé õàäãàëàõ
             Äàãàëäàõ áóñàä              äàãàëäàõ                     äàãàëäàõ
                                                                                                  124,130.0
             òºõººðºìæ
                                                        Ä¿í                                       700,000.0
                                    Ìîíãîë Óëñûí Èõ Ñóðãóóëèéí ä¿í                               4,928000.0
             Õîëáîîíû á¿õ òºðëèéí        Õîëáîîíû õýìæèëòèéí áàãàæ    Á¿õ òºðëèéí õýìæèëò õèéõ
             õýìæèëò õèéõ òºõººðºìæ                                   õýìæ¿¿ð                     57.846.00
             (OTDR Plus Multitester)
                                                               134

             Çàëãààíû ìàøèí              Êàáåëü çàëãàã÷ Splicer          Øèëýí êàáåëèéí çàëãàà õèéõ
             (ARC Fusion Splicer         Fujikura-FSM30                                                  12,000.0
             Fujikura-FSM30)
             Øèëýí êàáåëèéã òàñëàã÷      Õîëáîîíû óòàñ, øèëýí êàáåëèéã   Øèëýí ìÿíäñûã òîäîðõîé ºíöºã
             ìàøèí áà ãýðýë õààõ         òàñëàõ çîðèóëàëò á¿õèé          ãàðãàæ àëìàçàí õóòãààð
3. Îïòèê     òºõººðºìæ (High Precision   òàñëàã÷ ìàøèí                   ç¿ñýõ
                                                                                                         25,000.0
õîëáîîíû     Fiber Cleaver) Standart
ëàáîðàòîðè   rack, Optinex
2011 îí      15/21
             Ãýðëèéí ýð÷èì, ÷àäëûã       Ãýðëèéí ¿¿ñã¿¿ð Tunable light   Ãýðëèéí ýð÷ìèéí õýìæ¿¿ð
             õýìæèõ òºõººðºìæ¿¿ä/        source HP8164A                  Ãýðëèéí ¿¿ñã¿¿ð
             Lightwave measurement
             s¯stem( 1500nm-1600nm)
             Tunable light source                                                                       112,000.0
             HP8164A//Lightwave
             multimeter HP8163A                                                                                     ØÓÒÈ
             (Optical Intensit¯ Meter,                                                                               Ñ
             power Sensor)
                                                         Ä¿í                                            206,846.0
             Ò¿ëøíèé ýëåìåíòèéí          Õýìæèõ íàðèéâ÷ëàë:              Ò¿ëøíèé ýëåìåíòèéí á¿òöèéã
                                                                                                         75,000.0
             á¿òöèéã òîäîðõîéëîõ         í¿¿ðñ õ¿÷èë 0,001 õóâü          òîäîðõîéëîõ
                                                              135

             òºõººðºìæ, CHNS 932 IP    Óñòºðºã÷ 0,01 õóâü ,
4. Ýð÷èì                               ASTM D-5373
õ¿÷,         ¯íñíèé á¿òöèéã òîäîðõîéëîõ Íàðèéâ÷ëàë 0,10             ¯íñíèé á¿òöèéã òîäîðõîéëîõ
                                                                                                  11,000.0
ò¿ëøíèé      òºõººðºìæ TGA-601         ASTM D-5142                  òºõººðºìæ
ëàáîðàòîðè   Óòààíû õèéí á¿òöèéã       Íàðèéâ÷ëàë: <1 õóâü RSD      Óòààíû õèéí á¿òöèéã
2012-2013    òîäîðõîéëîõ àïïàðàò                                    òîäîðõîéëîõ                   16,000.0
             SC-144DR
                                                        Ä¿í                                      102,000.0
             Çóðàã òºñëèéí             Build Size: 8" x 10" x 8"    3 õýìæýýíèé ìîäåëü
             àâòîìàòæóóëñàí ñèñòåìèéí (203 x 254 x 204 mm)          Áîëîâñðóóëàõ
                                                                                                  55,000.0
             õýâëýõ òºõººðºìæ
             (3D ïðèíòåð)
             3 õýìæýýñò ä¿ðñ áóóëãàõ   Laser Class: II (e¯e safe)   3 õýìæýýíèé áèåòèéã
5. CAD/      òºõººðºìæ (3D Scanner)    Resolution in Z Axis:        ñêàéííåðààð òàòàõ
 CAM-ûí                                0.1 mm (0.004 in)                                          50,000.0
ëàáîðàòîðè                             Measurement:
2011-2012                              18 000 measures/s
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                   16,500.0
                                                       Ä¿í                                       121,500.0
             Îëîí òàëò òàñëàõ ìàøèí    À÷ààëàë àâàõ ÷àäàë íü        Ìåòàëë ýäëýõ¿¿íèéã
                                                                                                  10,000.0
             äèàãðàìì áè÷èã÷èéí õàìò   50-100 òí                    ãóëçàéëãàõ, ñóíãàõ,
                                                             136

                                                                        äàðàëòàä îðóóëàõ ¿åèéí
                                                                        áàò áºõèéí õÿçãààðûã
                                                                        òîäîðõîéëîõ
             Ýëåêòðîí áîëîí ìåòàëë      ªñãºëòèéí õýìæýý                Õàð áîëîí ºíãºò ìåòàëëûí
6. Ìàøèí     ñóäëàëûí ìèêðîñêîï çóðàã   õ10000-15000                    ìèêðî á¿òöèéí øèíæèëãýý          40,000.0
¿éëäâýðëý-   àâàõ õýðýãñëèéí õàìò                                       õèéõ
ëèéí         Ìåòàëëûí öóöàëòûí ¿åèéí    Ìåòàëëûí ýëåìåíòèéí íàéðëàãûã   Ìåòàëëûí äàâòàìæòàé
ëàáîðàòîðè   áàò áºõèéã õýìæèõ          0.001 õóâèàð òîäîðõîéëîõ        à÷ààëàëä òýñâýðëýõ               15,000.0
2012-2013    áàãàæ                                                      ÷àäâàðûã òîäîðõîéëîõ
             Øèðýì, ãàíä àãóóëàãäàõ     0.00-0.5 õóâü Ñ (áàãà Ñ)        Ãàí, øèðýìíèé í¿¿ðñòºðºã÷
             Ñ, S òîäîðõîéëîõ áàãàæ     0.00-6.0 õóâü Ñ (èõ Ñ)          áîëîí õ¿õðèéí àãóóëãûã
                                                                                                         30,000.0
                                        0.00-0.35 õóâü S                áîãèíî õóãàöààíä òîäîðõîéëîõ
                                        Ìýäðýìæ 0.1 ppm
             Õýò áîãèíî àâèàãààð        100/ 240Â/ 50-60 Ãö             ¯ë ýâäýõ àðãààð ìåòàëë ýä
             ãýìòýë ñîãîã èëð¿¿ëýõ      Äàâòàìæ 65 Ãö–1 êÃö             àíãè áîëîí ãàãíàñàí ýä àíãèéí    38,000.0
             òºõººðºìæ                                                  ñîãîã, àí öàâ èëð¿¿ëýõ
                                                                                                                    ØÓÒÈ
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                          16,000.0
                                                                                                                     Ñ
                                                       Ä¿í                                              149,000.0
7. Øàòàõ     Âàêóì íýðýëòèéí àâòîìàò    Íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé            Íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé
òîñëîõ       àïïàðàò                    íàéðëàãà òîäîðõîéëîõ            íàéðëàãà òîäîðõîéëîõ             18,000.0
ìàòåðèàëûí                              íàðèéâ÷ëàë-0,01%
                                                                137

øèíæèë-       Àíàëèçàòîð                  Áåíçèíû îêòàíû òîî, öåòîíû òîî,   Áåíçèíû îêòàíû òîî, öåòîíû òîî
ãýýíèé                                    íÿãò, óðñàõ ÷àíàðûã               òîäîðõîéëîõ
                                                                                                             37,700.0
ëàáîðàòîðè    Äàãàëäàõ òºõººðºìæ          òîäîðõîéëîõ äàãàëäàõ
2011-2013                                 òºõººðºìæ
                                                          Ä¿í                                                55,700.0
              Òîñíû øèíæèëãýýíèé          ×àäàë 1 êÂò, 0,5ë/30ñ             Õºäºëã¿¿ðèéí òîñîíä
                                                                                                             30,000.0
              ÍЖèîíìåòð                                                    øèíæèëãýý õèéõ
              Óäèðäëàãûí ýëåêòðîí         ×àäàë 12 Âò, LCD äýëãýö,          Äîòîîä øàòàëòûí
              ñèñòåì îíîøèëãîîíû          äèæèòàë ìóëüòèìåòð, îâîð          õºäºëã¿¿ðèéí ýëåêòðîí
                                                                                                              3,000.0
8. Òýýâýð     (Õ–431 Ñóïåð ñêàííåð)       300õ200, 200 ìàðêèéí êàðò,        óäèðäëàãûí ñèñòåìèéí
ñóäëàëûí                                  îíëàéí àïäåéò õèéõ áîëîëöîîòîé    îíîøèëãîîíä
ëàáîðàòîðè    Îëîí òºðëèéí õèéí           ×àäàë 1 êÂò, 5 òºðëèéí õîðò       ÄØÕ-èéí ýëåêòðîí
2012-2013     àíàëèçàòîð                  õèéã øàëãàíà, õºäºëã¿¿ðèéí        óäèðäëàãûí ñèñòåìèéí
                                                                                                             16,000.0
              (Engine multi anal¯zer      á¿õ ñèñòåìèéí îíîøèëãîîã õèéíý    îíîøèëãîîíä
              EA-3000)
                                                          Ä¿í                                                49,000.0
              Øèíãýíèé óãñàðìàë ýä àíãè   “Êè-5674” Öàõèëãààí               Øèíãýíèé óãñàðìàë ýä àíãè
9. Øèíãýíèé   îíîøëîõ ñèñòåì              õºäºëã¿¿ðèéí ÷àäàë N=32           îíîøëîõ                          50,000.0
ëàáîðàòîðè                                êâò, ýðãýëò n=3200 ýð/ìèí
2011-2012     Øèíãýíèé ñèñòåìèéí          “Êè-1097” Öàõèëãààí               Øèíãýíèé ñèñòåìèéí
                                                                                                             40,000.0
              òåõíèêèéí áàéäëûã           õºäºëã¿¿ðèéí ÷àäàë N=22           òåõíèêèéí áàéäëûã
                                                               138

             òîäîðõîéëîõ áàãàæ            êâò, ýðãýëò n=1800 ýð/ìèí         òîäîðõîéëîõ
                                                         Ä¿í                                            90,000.0


             Õèéí (ïíåâìàòèê) ñèñòåìèéí   ED7860, 220Â, äàðàëò 8 áàð,       Õèéí ñèñòåìèéí õýìæèëò
             õýìæèëòèéí òºõººðºìæ         ÷àäàë 5êÂò                        òóðøèëò õèéõ                10,000.0
             (Pneumatic Trainer)
             Øèíãýíèé ñèñòåìèéí           ED7960, 380Â, äàðàëò 12 áàð,      Øèíãýíèé ñèñòåìä õýìæèëò
             õÿíàëòûí òºõººðºìæ           ÷àäàë 7 êÂò                       òóðøèëò õèéõ                10,000.0
             (H¿draulic Trainer)
             Êîìïüþòåðèéí                 ED4020, 380Â, ÷àäàë 10 êÂò,       Êîíâåéðûí íàéäâàðò
10.Ìåõàò-    óäèðäëàãàòàé òðåíàæ¸ð                                          àæèëëàãààã íýìýãä¿¿ëýõ      10,000.0
ðîíèêèéí     (Conve¯or Sístem Trainer)                                      òóðøèëò ñóäàëãàà õèéõ
ëàáîðàòîðè   Õºäºëã¿¿ðèéí òîñîíä          ×àäàë 1 êÂò, 0,5ë/30ñ             Õºäºëã¿¿ðèéí òîñîíä
2012-2013    øèíæèëãýý õèéõ                                                 øèíæèëãýý õèéõ              30,000.0
             òºõººðºìæ (ÍЖèîíìåòð)
             Õºäºëã¿¿ðèéí ñèñòåìèéí       ×àäàë 1 êÂò, 5 òºðëèéí õîðò       ÄØÕ—èéí ãýìòëèéã îíîøëîõ,
             îíîøèëãîîíû òºõººðºìæ        õèéã øàëãàíà, õºäºëã¿¿ðèéí        ºãºãäëèéí áààç ¿¿ñãýõ                  ØÓÒÈ
             (Engine multi anal¯zer       á¿õ ñèñòåìèéí îíîøèëãîîã õèéíý,                               16,000.0 Ñ
             EA-3000)                     ÐÑ-òýé õîëáîãäîæ ºãºãäºë
                                          áè÷íý
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                         13,000.0
                                                           139

                                                     Ä¿í                                       89,000.0
             Áóäãèéí òîãòâîðûã          Megasol/Microsol         Íýõìýë ìàòåðèàëûí áóäãèéí
             ãýðëýýð òîäîðõîéëîõ        Xenon100                 òîãòâîðûã ãýðýëä
             áàãàæ (Xenon Arc Light                              òîäîðõîéëîõ                   75,710.0
             and Weathering Fastness
             Tester)
             Øèðõãèéí äèàìåòðèéã        Èæ á¿ðäýë                Øèðõãèéí äèàìåòðèéã îïòèê
             îïòèê àðãààð òîäîðõîéëîõ                            àðãààð òîäîðõîéëîõ áàãàæ
11.Íýõìý-    áàãàæ /OFDA-2000                                                                 110,000.0
ëèéí         (Optical Fibre Diameter
ìàòåðèàë     Anal¯ser)
ñóäëàëûí     Ìàòåðèàëûí ãàëä            FT 2000                  Ìàòåðèàëûí ãàëä
ëàáîðàòîðè   òýñâýðëýëò òîäîðõîéëîõ                              òýñâýðëýëò òîäîðõîéëîõ
                                                                                               28,540.0
2012-2013    òºõººðºìæ
             (Flammabilit¯ Tester)
             Äààâóóíû õýðýãëýýíèé       FAST1, FAST2, FAST3      Äààâóóíû õýðýãëýýíèé èæ
             ¿ç¿¿ëýëòèéã ãàð                                     á¿ðýí ¿ç¿¿ëýëò òîäîðõîéëîõ
             áàðèëààð òîäîðõîéëîõ                                áàãàæ
                                                                                              173,760.0
             áàãàæ
             (KES–Kawabata Evaluation
             system)
                                                               140

              Óòàñíû ýð÷ òîäîðõîéëîã÷    Zweigle                      Ýð÷ òîäîðõîéëîã÷
              àâòîìàò áàãàæ                                                                         34,620.0
              (Automatic Twist Tester)




              Óòàñíû æèãä áóñûã          Zelweger Uster 100           Æèãä áóñ òîäîðõîéëîã÷
              òîäîðõîéëîõ áàãàæ                                                                       4,470.0
              (Uster evenness tester)
              ªíäºð ºñãºëòèéí ýëåêòðîí   EDX7500                      ªíäºð ºñãºëòèéí ìèêðîñêîï
              ìèêðîñêîï/SEM (Scanning    (x20,000)                                                 601,300.0
              Electron Microscope)
                                                         Ä¿í                                      1,028,400.0
              Ñîðîíçîí õîëèã÷            òèï ÏR, Series, 1000êã/ñì3   Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íàéðëàãà                   ØÓÒÈ
                                                                                                    65,354.0
              òºõººðºìæ                                               òîõèðóóëàõ                                 Ñ
              Ôîòîýëåêòðè÷åñêèé          ÔÁ-2                         Ëàêàí õó÷èëòûí ãÿëàëçàëò
                                                                                                      1,000.0
              Áëåñêîìåð                                               òîäîðõîéëîõ
12. Îéí       Ðåôðàêòîìåòð               òèï ÏR Series                Êîýô-ðåôðàêö òîäîðõîéëîõ        1,000.0
õèìèéí        Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                    6,800.00
á¿òýýãäýõ¿                                               Ä¿í                                        74,154.0
¿íèé          Àðüñ øèð èäýýëýõ, áóäàõ, 1000õ1500                      Ëàáîðàòîðèéí òóðøèëò
                                                                                                    68,000.0
(ýêñïåðòèç)   øîõîéäîõ, òîñëîõ
                                                            141

ëàáîðàòîðè    çîðèóëàëòòàé
              çýâýðäýãã¿é ãàíãààð
2013-2014     õèéñýí ëàáîðàòîðèéí
              áàðàáàí
              (STAINLESS STEEL DRUM
              FOR D¯ERING, TANNING
              LIME, FATTERING OF THE
              SKINS)
              Îëîí íóãàëàðàëò           IUP 20 / SLP 14 / DIN 53340 /   Àðüñíû ôèçèê ìåõàíèêèéí
              òîäîðõîéëîõ áàãàæ         UNI 8433 / BS 3144.13           ¿ç¿¿ëýëò òîäîðõîéëîõ
              (12-CLAMPS                                                                               6,000.0
              FLEXOMETER WITH SELF-
              BRAKING)
              ¯ðýëò òîäîðõîéëîõ áàãàæ   SATRA PM 174, BS 903: A9:AI,    ¿ðýëò òîäîðõîéëîõ
                                                                                                       1,000.0
              DIN ABRASION STM 469      ISO 4649, DIN 53516
              Äàãàëäàõ áàãàæ                                                                          16,300.0
                                                      Ä¿í                                             91,300.0
13. Õ¿íñíèé   Áîäèñûí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò   5564                            ¯íäñýí ¿ç¿¿ëýëò òîäîðõîéëîõ
ðåîëîãè       òîäîðõîéëîõ òºõººðºìæ                                                                   24,000.0
ñóäëàëûí      (INSTRON)
ëàáîðàòîðè    Ðåîëîãèéí ¿ç¿¿ëýëò        RV( German)                     Ðåîëîãèéí ¿ç¿¿ëýëò            25,000.0
                                                                  142

2011-2012      òîäîðõîéëîõ òºõººðºìæ                                        òîäîðõîéëîõ
               (ÐÅÎTEÑÒ)
               ªí㺠òîäîðõîéëîõ òºõººðºìæ   CR-410, DP-400                  ªí㺠òîäîðõîéëîõ              8,000.0
                                                           Ä¿í                                           57,000.0




               Ïàðàãåíåðàòîð                                                Óóð ¿¿ñãýã÷                  12,000.0
14. Ìèêðîáûí   Ôåðìåíòåð                    400-500L                                                    120,000.0
àíàëèçûí       ªòãºð¿¿ëýã÷ àïïàðàò          APV ANH¯DRO AS (äàíè)           Áîäèñûí ºòãºð¿¿ëýëò          15,000.0
ëàáîðàòîðè     Âàêóì õàòààã÷                                                 Õàòààõ çîðèóëàëòòàé          9,500.0
2011-2012      Ëèîôèëèçàòîð                 -55Ñ, 100W                                                   15,000.0
                                                           Ä¿í                                          171,500.0
                                                                                                                    ØÓÒÈ
15.            ÌÈÒ-1                        0-100 õóâü, -200 +3000Ñ        Ãàäàðãóóãèéí öýã á¿ð äýýð
                                                                                                                     Ñ
Áàðèëãûí                                    îð÷èíä ãàäàðãóóãèéí öýã á¿ð     ñòàòèê, äèíàìèê, äàðàëò,
                                                                                                          3,600.0
äóëààíû                                     äýýðõ äàðàëò, ñàëõèíû õóðä      ñàëõè, àãààðûí óðñãàëûí
ôèçèê                                       òîäîðõîéëíî.                    õóðä õýìæèã÷
õºðãºëò,       ÒÅÑÒÎ-635                    Áàðèëãûí áîëîí ºðºº             Öîíõ, õààëãàíû àãààð
àãààð                                       òàñàëãààíû äóëààëãà,            íýâòð¿¿ëýëò õýìæèã÷           3,600.0
ñýëãýëòèéí                                  áèò¿¿ìæëýëèéã øàëãàíà.
ëàáîðàòîðè     ÒÅÑÒÎ-400                    250 ìì–èéí ñýíñ á¿õèé àãààðûí   Àãààðûí óðñãàë ¿¿ñãýã÷        4,720.0
                                                            143

2011-2012                              óðñãàë ¿¿ñãýí õýìæèëò õèéõ
                                       òºõººðºìæ
             Àãààðûí íàéðëàãà          Àãààð áîëîí óòààíû õèéí Î2,ÑÎ,   Àãààðûí íàéðëàãà
             òîäîðõîéëîõ òºõººðºìæ     ÑÎ2, NO2,SO2,H2S, CH...          òîäîðõîéëîã÷
                                                                                                      6,200.0
             (Testo-350.Lmeasuring     õýìæèõ 7 ñåíñîðòîé
             box)
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                       7,780.0
                                                      Ä¿í                                            25,900.0
                                       Õºíãºí äóëààëãûí ìàòåðèàëûí      Äóëààí äàìæóóëàëò
             Ôåðìåíòåð                 ýñýðã¿¿öýë òîäîðõîéëîõ           òîäîðõîéëîõ                   9,800.0


             ªòãºð¿¿ëýã÷ àïïàðàò       Áåòîí õîëüöûí õàòóóðàõ           Áåòîíû áýõæèëò òîäîðõîéëîõ
16.                                    õóãàöàà, áýõæèëòèéí ¿åèéã                                      7,600.0
Áàðèëãûí                               òóõàéí îð÷èíä òîãòîîõ
ìàòåðèàëûí   Âàêóì õàòààã÷ òºõººðºìæ   Á¿õ òºðëèéí ìàòåðèàëûí           Äóëààí òóñãààðëàëò
ëàáîðàòîðè                             äóëààí òóñãààðëàëòûã                                           6,400.0
2011-2012                              òîäîðõîéëíî.
             Ãàäàðãóóãèéí öýã á¿ð      50 òí õ¿ðòýë                     ºðºã øàâàðäëàãûí áàðèëöàë
             äýýðõ äàðàëò, ñàëõèíû                                      øàëãàõ
                                                                                                      7,000.0
             õóðä õýìæèõ áàãàæ
             /Testo-400/
                                                              144

               Ëèîôèëèçàòîð
               Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                    20,500.0
               Íàíîìàòåðèàë ñóäëàëûí                                  Ìàòåðèàëûí øèíæ ÷àíàð
                                                                                                    715,000.0
               ëàáîðàòîðè                                             á¿òöèéã íàíî ò¿âøèíä ñóäëàõ
                                                        Ä¿í                                         766,300.0




               Öîíõ, õààëãàíû àãààð     Á¿õ òºðëèéí õºðñíèé äýýæèéí   Õºðñíèé ÷èéã, óðñàëò, áàò

17. Àâòîçàì,   íýâòð¿¿ëýëò õýìæèõ       áàéãàëü äýýðõ ÷èéãèéã         áýõ òîäîðõîéëîõ
                                                                                                     16,307.0
ãåîòåõ-        áàãàæ                    òîäîðõîéëîõ

íèêèéí         (Plower door)

ëàáîðàòîðè     Àãààðûí óðñãàë ¿¿ñãýõ    Ïèêíîìåòð 50 ìë, 100 ìë       Íÿãò, çîõèñòîé ÷èéã

2012-2013      òºõººðºìæ                                              òîäîðõîéëîõ                     6,739.0
                                                                                                                ØÓÒÈ
                                                        Ä¿í                                          23,046.0
                                                                                                                 Ñ
               Òýñëýõ ìàòåðèàëä         Uv-265                        Òýñðýõ ìàòåðèàëä
18. Òýñðýõ     øèíæèëãýý õèéõ                                         øèíæèëãýý õèéæ, õÿíàëò
                                                                                                     44,500.0
áîäèñûí        òºõººðºìæ                                              òàâèõ
õÿíàëò-        (Spectrophotometer)
øèíæèë-        Òýñëýõ áîäèñûí           BSW-1                         Òýñëýõ áîäèñ òóðøèõ
                                                                                                      1,500.0
ãýýíèé         øèíæèëãýýíèé òºõººðºìæ
                                                              145

ýêñïåðòèç     (Explosion chamber,
ëàáîðàòîðè    Detontion velocit¯
2012-2013     insrument)
                                                        Ä¿í
                                                                                                     46,000.0

19. Óóë       Äîðãèî ÷è÷èðãýýã õýìæèõ    ÑÄ-11                             Äîðãèî õýìæèõ
                                                                                                     18,000.0
óóðõàéí       òºõººðºìæ (èæ á¿ðäýë)
òîíîã òº-     ×è÷èðãýý õÿíàõ ïðîãðàìì    KVS                               ×è÷èðãýý õÿíàõ
                                                                                                     25,000.0
õººðºìæèéí    á¿õèé òºõººðºìæ
îíîøèëãîîíû                                             Ä¿í
ëàáîðàòîðè                                                                                           43,000.0
2013-2014


                            Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí èõ ñóðãóóëèéí ä¿í                           3,189,646.0




20. Ýð¿¿ë     Õèéí–ìàññ õðîìàòîãðàôè     Õèéí õðîìàòîãðàôè ìàññ            -Õ¿íñíèé ýð¿¿ë àõóé,
àõóéí         (GC)                       ñïåêòýðòýé õîëáîîòîé áàãö,        àþóëã¿é áàéäàë
                                                                                                     90,000.0
ëàáîðàòîðè                               áèîëîãèéí ìîíèòîðèíã õèéõ,        -Áèîëîãèéí ìîíèòîðèíã
2011-2012                                õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í, àæëûí       -Õºäºëìºðèéí ýð¿¿ë
                                                  146

                              áîëîí ãàäààä îð÷íû á¿õ òºðëèéí   àõóé
                              ñîðüöîíä                         -Îð÷íû ýð¿¿ë àõóé
Reverse phase column          õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í, àæëûí      -Õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë àõóé
ªíäºð èäýâõèò øèíãýíèé        áîëîí ãàäààä îð÷íû á¿õ òºðëèéí   -Ýð¿¿ë àõóéí õîð        60,000.0
õðîìàòîãðàôè (HPLC)           ñîðüöîíä                         ñóäëàë (áèîëîãèéí,
Àòîì øèíãýýëòèéí              Õýìæèëòèéí áîëîìæ íü ppb         õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í
ñïåêòðîôîòîìåòð               áóþó 10-9                        áîëîí àæëûí áàéð,
Atomic absorption             ĺëèéí áóñ àòîìèçàöè             ãàäààä îð÷íû á¿õ
                                                                                      150,000.0
spectrophotometer             (äóëààíààð ºäººã÷), Ãèäðèä       òºðëèéí ñîðüöîíä)
                              ñèñòåì, Ãðàôèòýí êóâåòòýé,
                              Õºíäèé êàòîäòîé ëàìï
                              (Hg, As, Pb, Mo, Ni, Co, Sb)                                        ÝÌØÓÈ
Èíäóêöèéí õîëáîîòîé ïëàçìûí   Äîëãèîí óðò () 180-900                                              Ñ
ñïåêòðîìåòð (ICPE-9000        íàíîìåòð
                                                                                      350,000.0
Multit¯pe Inductivel¯         Êâàðöàí îñöèëëàòîðòîé
Coupled Plasma Emission       Semiconducter surface
Spectrometer)                 detector-òîé Resolution–
                              10 pm
Áîãèíî äîëãèîíû äýýæ          Áèîëîãèéí ìîíèòîðèíã õèéõ,
çàäëàã÷                       õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í, àæëûí                              30,000.0
(Microwave digestion          áîëîí ãàäààä îð÷íû á¿õ òºðëèéí
                                                               147

              s¯stem with accessories)    ñîðüöûã áîëîâñðóóëàõ, çàäëàõ


              Àðãîíû õèé (Argon gas–      Ëàáîðàòîðèéí ºäºð òóòìûí ¿éë
              medical grade (ultra high   àæèëëàãààíä
                                                                                                         1,000.0
              purit¯) Gas for AA
              /àöåòèëåí/
              Àðèóí îð÷èí ¿¿ñãýõ          Õ¿íèé øèíãýíä õèéõ
              Benchtop laminar flow       øèíæèëãýýíä àðèóí îð÷èí
                                                                                                         5,000.0
              hood (for trace clean       ¿¿ñãýõ
              sample preparation)
              Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                       257,600.0
                                                        Ä¿í                                            943,600.0
21. Ìîëåêóë   Ôàç êîíòðàñò ìèêðîñêîï      Ýñèéí ºñãºâºðòýé àæèëëàõ       Ýñèéí ºñãºâºð, áèîòåõíîëîãè
                                                                                                        10,000.0
áèîëîãèéí                                                                Ïðåíàòàë îíîøèëãîî
ëàáîðàòîðè    Õºë人ã÷ (-700c)            Ñîðüö, ýñèéí ºñãºâðèéã óäààí   Åðºíõèé çîðèóëàëòààð
                                                                                                        10,800.0
2011-2012                                 õóãàöààãààð õàäãàëàõ


              Ýñ ÿëãàã÷                   Ýñèéí ºñãºâºðòýé àæèëëàõ       Ýñèéí ºñãºâºð, áèîòåõíîëîãè               ÝÌØÓÈ
                                                                                                         3,000.0
                                                                         Ïðåíàòàë îíîøèëãîî,                        Ñ
              Õºðã¿¿ðòýé öåíòðèôóã        Ñîðüö áîëîâñðóóëàõ, øèíæëýõ    Åðºíõèé çîðèóëàëòààð           20,000.0
              PFGE àïïàðàò                                               Ìîëåêóë ýïèäåìèîëîãèéí         10,000.0
                                                             148

                                                                       ñóäàëãàà
             Light c¯cler              Instrument for real             ãåíèéí èäýâõèæèë, âèðóñûí     60,000.0
             Light c¯cler õýðýãñë¿¿ä   time –PCR                       õàëäâàðûí èäýâõèæëèéã          5,000.0
             Light c¯cler óðâàëæ                                       òîäîðõîéëîõ                    5,000.0
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                      67,700.0
                                                          Ä¿í                                       191,500.0
             FACS Calibur system       Äàðõëààíû ýñ¿¿äèéã              Öóñíû õàâäðûí ýñèéã
22.          (äàãàëäàõ õýðýãñëèéí      ãàäàðãóóãèéí ìàðêåðààð íü       ãàäàðãóóãèéí ìàðêåðààð
Äàðõëàà      õàìò)                     ÿëãàí ñîðòîëæ òîîëîõ            ÿëãàí ñîðòëîõ Òóíãàëàã
ñóäëàëûí                                                               òºëæëèéí õàâäðûí îíîøèëãîî   125,000.0
ëàáîðàòîðè                                                             äàðõëàà çîõèöóóëãûí
2013-2014                                                              ýìãýãèéí øèíæ òºðõèéí
                                                                       ñóäàëãàà
             Ôëþðåñöåíò ìèêðîñêîïè     Ãýðýëòýã÷ ýñðýã áèåýð           Ñèñòåìèéí áîëîí àóòîèììóí
             (äàãàëäàõ õýðýãñëèéí      ¿éë÷èëñýí ýäèéí ç¿ñëýãò         ºâ÷èí, õàëäâàðò ºâ÷íèé        70,000.0
             õàìò)                     àíòèãåí èëð¿¿ëýõ                ¿¿ñãýã÷èéã èëð¿¿ëýõ
             ÑÎ2 èíêóáàòîð             5 õóâèéí í¿¿ðñõ¿÷ëèéí õèé       Áîãèíî õóãàöààíû ýñèéí
                                       á¿õèé äóëààíû ãîðèì ¿¿ñãýäýã,   ºñãºâºð õèéæ àíòèãåíèé
                                                                                                     16,000.0
                                       áèò¿¿ìæëýëòýé äàâõàð            à÷ààëàëä ìýäðýã áàéäëûã
                                       õààëãàòàé                       òîäîðõîéëîõ
             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                      29,700.0
                                                               149

                                                         Ä¿í                                            240,700.0
              Áèî-Àþóëã¿éí êàáèí           Áàêòåðèéí ºñãºâºðòýé
23. Ìèêðî-                                                                                               17,200.0
                                           àþóëã¿é àæèëëàõ
áèîëîãèéí
              Ôàç-êîíòðàñò ìèêðîñêîï       Ýñèéí îðøèõóóíûã ÿëãàí õàðàõ   Áàêòåðèéí íàðèéí á¿òöèéí
ëàáîðàòîðè                                                                                               14,000.0
                                                                          ñóäàëãàà
2012-2013
                                                            Ä¿í                                          31,200.0
                             Ýð¿¿ë ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíû èõ ñóðãóóëèéí ä¿í                            1,407,000.0
               PCR – ìàøèí                 Óðãàìëûí ãåíèéã êëîíèéí        Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã
                                           àðãààð îëøðóóëàõ               óóðûí íºõöºëä àìüäðàõ         136,000.0
                                                                          ÷àäâàðòàé ºíäºð óðãàö,
                                                                          ñàéí ÷àíàðûí á¿òýýãäýõ¿¿í
24.Óðãàìëûí
                                                                          ºãºõ õ¿íñíèé òàðèìëûí øèíý
áèîòåõ-
                                                                          ñîðò õýëáýð ãàðãàõ                         ÕÀÀÈÑ
íîëîãèéí
              Áèîðåàêòîð òºõººðºìæ         Ýñèéí ñóñïåíöè ºñãºâºðëºõ      Õ¿íñíèé òàðèìëûí
ñàëáàð                                                                                                   25,000.0
                                                                          “ªâ÷èíã¿é” ýð¿¿ë
äóíäûí
                                                                          ñóóëãàö ¿éëäâýðëýõ
ëàáîðàòîðè
               Ãèäðîïîíèêèéí èæ á¿ðýí      Óðãàìëûã õºðñã¿é îð÷èíä        Óðãàìëûí õóðäàâ÷èëñàí         141,000.0
2013-2014
                   ñèñòåì                  óðãóóëàõ èæ á¿ðäýë             ¿ðæ¿¿ëýã
               Áóñàä äàãàëäàõ íýìýëò       Òåìïåðàòóð, ãýðýëò¿¿ëýã,       Óðãàìëûí áèîòåõíîëîãèéí èæ
                  òîíîãëîë                 ÷èéãíèé òîõèðóóëãàòàé          á¿ðýí ñóäàëãàà                168,500.0
                                                                          áîëîâñðóóëàëò
                                                             150

             Äàãàëäàõ òºõººðºìæ                                                                         14,300.0
                                                       Ä¿í                                             484,800.0
             Multi-function             Ýä àíãèéí ãàäàðãóóí íàíî        Ìåòàëë áîëîí õàéëøèéí ìèêðî,   150,000.0
             Tribological Probe         õàòóóëàã, óÿí õàðèìõàéí         íàíî á¿òöèéí øèíæèëãýý,
             Microscope                 ìîäóëü, ñºðòºí áîëîí ¿ðýëòèéí   ìèêðî, íàíî õàòóóëàã
                                        êîýôôèöèåíò òîäîðõîéëîõ         òîäîðõîéëîõ ñóäàëãàà
             ¯ðýëòèéí ìàøèí             Ýä àíãèéí ãàäàðãóóí ¿ðýëò,      ¯ðýëòèéí õîñûí ýëýãäëèéí         9,000.0
                                        ýëýãäëèéí øèíæèëãýý             ñóäàëãàà
             Ìåòàëë õàéëóóëàõ çóóõ      15000Ñ                          Ìåòàëëûí áîëîí õàéëøèéí
             (öàõèëãààí íóìàí)                                          õèìèéí áîëîí ôàçûí òºëºâ
25.                                                                                                    100,000.0
                                                                        áàéäëûã ò¿¿íèé ìèêðî
Ìàòåðèàë
                                                                        á¿òýöòýé õîëáîí ñóäëàõ
ñóäëàë,
             Ìåòàëëä äóëààíû            Òåðìîïàð, ìèëëèàìïåðìåòð        Ñýðãýýí çàñâàðëàñàí ýä
òðèáèîëî-
             øèíæèëãýý õèéõ             (ïèðîìåòð)                      àíãèéí ìèêðî õàòóóëãèéí
ãèéí
             ëàáîðàòîðèéí áàãàæ                                         ñóäàëãàà                        12,000.0
ñóäàëãààíû
             (ÄÊÌ-òºðëèéí)
ëàáîðàòîðè
             Ïîëèìåð áîëîí êîìïîñèò     Êîìïîçèò ìàòåðèàëûí õàòóóðëûí   Ïîëèìåð, êîìïîçèò, êåðàìèê                 ÕÀÀÈÑ
2011-2013
             êåðàìèê áóñàä ìàòåðèàëûí   çýðýã, íÿãò, õîëáîã÷            ìàòåðèàëûí øèíæ ÷àíàðûí
             øèíæ ÷àíàðûã ñóäëàõ        ýëåìåíòèéã áýõæ¿¿ëýõ, øèíæ,     ñóäàëãàà                        85,000.0
             òîíîã òºõººðºìæ            á¿òýö òîäîðõîéëîõ
             Ìàòåðèàëûí ýñýðã¿¿öëèéí    Ìàòåðèàëûí ñóíàëò, òàõèéëò,     ìàòåðèàëûí ýñýðã¿¿öýë
                                              151

òºðºë á¿ðèéí ñîðèëò õèéõ   òàñðàëò, õýâ ãàæèëòàíä îðîõ      ñóäëàõ ìåòàëë áà
ñòåíä (CM1)                øèíæ çýðãèéã òîäîðõîéëîõ         ìàòåðèàëûí áàòæèëò,           118,000.0
                           áàãàæ                            çóóíãèøèëò çýðýã ìåõàíèê
                                                            øèíæ ÷àíàðò èæ á¿ðýí
                                                            øèíæèëãýý òóðøèëò
Áóñàä äàãàëäàõ áàãàæ,
íýìýëò òîíîã, õýðýãñýë
                                                                                           17,750.0
(Ýëåêòðîí æèí 0,0001 ãð,
Ìåòàëë õàëààõ çóóõ
áóñàä)
Ìàøèíû ñîðèë, îíîøèëãîî,                                    Ìàøèíû òåõíèêèéí áàéäàë,
¿éë÷èëãýýíèé èæ á¿ðýí                                       ýäýëãýýíèé íººö òîäîðõîéëîõ
                                                                                          161,287.0
áàãàæ õýðýãñýë
                                            Ä¿í                                           653,037.0
Leica ASP300 S--           Ýä, ýñèéã áèò¿¿ ñèñòåìä áîãèíî   Àìüòàí, óðãàìëûí ýä, ýñèéí
Automated Vacuum           õóãàöààíä áîëîâñðóóëàí           áýëäìýëèéã ýìãýã ñóäëàëûí
Tissue Processor and       öóòãàõ, åðäèéí áà õºðã¿¿ðò       àðãààð áýëòãýí áè÷èë
Embedding Center and       îð÷èíä ç¿ñýõ, àâòîìàòààð         á¿òöèéã ñóäëàõ                 65,000.0
Cr¯ostat, Motorized        áóäàõ, ýä ýñèéí áýëäìýë
Rotar¯ Microtome,          áýëòãýõ
Multistainer-Automated
                                                               152

               Slide Stainer-
               Steindorff Trinocular        Ýä, ýñèéí áýëäìýë äýýð      Ìàë àìüòàí, óðãàìëûí
26. Ýêîëîãè,   Polarizing and Infinit¯      òóéëøðóóëñàí áà åðäèéí      ãàðàëòàé á¿òýýãäýõ¿¿í,
õºäºº àæ       Microscope (SPTM)            ãýðëýýð 6000 õ¿ðòýë ºñãºí   àìüòàí óðãàìëûí ýìãýã
àõóéí          Ìèêðîñêîï                    õàðàõ, ä¿ðñèéã              ñóäëàëûí ÷èãëýëýýð
                                                                                                       76,399.0
á¿òýýã-                                     áàòàëãààæóóëàõ óíøèëò       áèîëîãè, ìèêðîáèîëîãè, ýðäýñ
äýõ¿¿í,                                     õèéõ                        ñóäëàë, ïàðàçèòîëîãè,
¿íýëãýýíèé                                                              õàâäàð ñóäëàë
ëàáîðàòîðè     Àìüòàí, õºðñ, óñ, óðãàìëûí   ¯íýëãýýíèé ñóäàëãàà         Ýêîëîãè, áàéãàëü îð÷íû
2013-2014      ìîíèòîðèíã, ñóäàëãààíä                                   ¿íýëãýý ºãºõ ÷èãëýëýýð
                                                                                                       68,200.0
               øààðäëàãàòàé áàãàæ                                       ñóäàëãàà õèéõ
               õýðýãñýë
               Áóñàä äàãàëäàõ
               õýðýãñýë–                                                                                          ÕÀÀÈÑ
               (DP71 Digital Camera for
               microscop¯, 19 IInch LCD
                                                                                                       80,000.0
               Video Monitor, ýä
               öóòãàã÷
               áëîê, ñëàéä õàäãàëàã÷,
               ç¿ñìýã íààã÷, òºðºë á¿ðèéí
               áóäãóóä ã.ì )
                                                               153

                                                        Ä¯Í                                               289,599.0
27. Ìàë,     Ñêàéíåðòàé                   190-900 nm                      áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà
                                                                                                          100,450.0
àìüòíû       ñïåêòðîôîòîìåòð
õàëäâàðã¿é   Ðåíòãåí àïïàðàò /纺âðèéí/   Äîòîð ýðõòýí äóðàíäàæ îíîøëîõ   ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíîëîãè
                                                                                                            8,880.0
ºâ÷íèé                                                                    íýâòð¿¿ëýõ
ýðäýì        ÝÕÎ àïïàðàò                  Öóë ýðõòýí îíîøëîõ              Ìàë ýìíýëãèéí îíîøèëãîî          23,786.0
øèíæèëãýý-   Ýíäîñêîïûí àïïàðàò           Õîäîîä ãýäýñ äóðàíäàõ           Ìàë ýìíýëãèéí îíîøèëãîî          16,678.0
ñóðãàëò-     Õèé øèíãýíèé õðîìîòîã-       ììîëü.ë                         Áîäèñûí ñîëèëöîî
¿éëäâýð-     ðàôèéí àïïàðàòûí èæ                                                                           60,000.0
ëýëèéí       á¿ðäýë
íýãäñýí      Áóñàä äàãàëäàõ áàãàæ,
                                                                                                           40,170.0
ëàáîðàòîðè   íýìýëò òîíîã õýðýãñýë
2011-2012                                               įÍ
                                                                                                          249,964.0

28.          Ýëåêòðîí ìèêðîñêîï–“ERA-     400-6000 äàõèí ºñãºõ            óðãàìëûí òîîñíû ìºõëºãèéí
Óðãàìëûí     8900 FE”(ÀÍÓ)-               ÷àäâàðòàé                       õýëáýð, õðîìîñîìûí ñóäàëãàà,
öèòîýìá-     “ERA-8900 FE Poster                                          ¿ð õºâðºëèéí ñóäàëãàà,          200,000.0
ðèîëîãè-     (558 kB pdf)–                                                ýñèéí òºâøíèé íàíîòåõíîëîãèéí
áèîõèìèéí                                                                 ñóäàëãàà
ñóäàëãààíû   “ERA-8900 FE” Poster         (2.27 MB pdf) –òýé ãóðâàí       ìèêðîáèîëîãèéí ñóäàëãàà
ëàáîðàòîðè                                õýìæýýñò çóðàã àâàëòòàé                                         171,000.0
2013-2014
                                                                  154

              “Ðåíòãåí                     áèîëîãèéí èäýâõèò âèòàìèí, àìèí   õèìèéí ¿åëýõ ñèñòåì äýõ á¿õ
              ôëóîðåñöåíöè” –              õ¿÷èë-óóðàã,                      ýëåìåíò¿¿äèéã òîäîðõîéëîõ
              “Êâàíò-Z. ÝÒÀ “(ÎÕÓ),                                          õèìèéí øèíæèëãýý               50,000.0
              “JenaAG ñåðèéí novAA-
              400” (Germany)
              Àmino Acid Anal¯zer          ÄÍÕ, ÐÍÕ, ñàõàðûí áîäèñ,
              L-8500 (Hitachi) -           àíòèîêñèäàíòóóä çýðýã
              (-s¯nthetic ion exchanger,   íýãäë¿¿äèéã òîäîðõîéëîõ
              solvent deliver¯ pumps,
                                                                                                            30,000.0
              reaction bath
              Photometer)                                                                                              ÕÀÀÈÑ
                                                            Ä¯Í                                            451,000.0
              HPLC 2D-IC-LC s¯stem         Òýæýýë áà òºðºë á¿ðèéí            Òºðºë á¿ðèéí á¿òýýãäýõ¿¿í
29. Ìàë, àæ   30000                        á¿òýýãäýõ¿¿íä ººõºí áà àìèí       ñóäëàë                         40,300.0
àõóéí                                      õ¿÷èë, âèòàìèí
ãàðàëòàé      Freeze dr¯er                 Ñóìëèìàöèéí õºë人ã÷              Á¿òýýãäýõ¿¿íèé
                                                                                                             3,000.0
á¿òýýãäý-                                                                    áèîòåõíîëîãè, õèìèéí
õ¿¿í                                                                         ñóäàëãàà
ñóäëàë,       Cr¯opreservation s¯stems,    ¯ð õºâðºëèéã áýëòãýõ,             Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà
áèîòåõíîëî-   complete standard s¯stem õàäãàëàõ øèëæ¿¿ëýõ áèî                                                9,600.0
ãèéí          and cr¯ochambers and         àæèëáàð
                                                            155

ëàáîðàòîðè   assessor¯ options
2013-2014    Sonovet 600 b¯ Medison      ªíäãºâ÷íèé ¿éë àæèëëàãàà       Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà
                                                                                                   11,000.0
             with assessories            õÿíàõ, ºíäãºí ýñ, øàð áèåèéã
                                         òîäîðõîéëîõ
             Forma Scientific            Õºâðºë, ýñ, áàêòåðèéã          Òýæýýëèéí áèîòåõíîëîãèéí
             Incubator, CO2/RH           ºñãºâºðëºõ                     ñóäàëãàà                   21,000.0
             SE1536
             Controlled full¯ featured   Õºâðºë, ýñ, áàêòåðèéã          Òýæýýëèéí áèîòåõíîëîãèéí
             biological freezer for      ºñãºâºðëºõ                     ñóäàëãàà
             animal Embr¯os, Ooc¯tes,
             Ovarian Tissue and
                                                                                                   35,000.0
             sperm GDKRҮ O360-1.7-
             230
             Spectrophotometer           Õºâðºë, ¿ðèéã õºëäººæ          Áèîòåõíîëîãèéí ñóäàëãàà
             Scanning Series 3000        õàäãàëàõ                                                  65,000.0
             Super Aurius Accessoris
             Scan milk                   Áîäèñûí íàéðëàãûã ììîëü/ë      Áèîòåõíîëîãè, õèìèéí
                                                                                                   65,000.0
                                         òîäîðõîéëîõ                    ñóäàëãàà
             Áóñàä äàãàëäàõ áàãàæ        Ñ¿¿íèé íàéðëàãà òîäîðõîéëîõ    Á¿òýýãäýõ¿¿í ñóäëàë
             õýðýãñýë, ýì óðâàëæ,                                                                  72,167.0
             íýìýëò òîíîãëîë
                                                                156

                                                          Ä¿í                                       299,600.0
                                  պ人 àæ àõóéí èõ ñóðãóóëèéí ä¿í                                 2,428,000.0
30.           Ñ¿ëæýý õîëáîëò,            Storage server                 -Áîëîâñðîë õºãæëèéí
Áîëîâñðîëûí   õàíäàëòûí òºõººðºìæ¿¿ä     UPS10 kW/                      ñóäàëãàà
ìýäýýëýë                                 Cisco Router 7600 series       -Áàãøèéí õºãæëèéí
õîëáîîíû                                                                ñóäàëãàà                    200,000.0
òåõíîëîãèéí                                                             -Ñóðãóóëü, áîëîâñðîëûí
öîãö                                                                    óäèðäëàãûí ñóäàëãàà
¿éë÷èëãýý-    Òåõíèê õýðýãñë¿¿ä          Cisco Switch 6500 series       -Ñóðàã÷, îþóòíû ÷àäâàð
íèé òºâ                                  PixFirewall                    òºëºâøëèéí ñóäàëãàà
ëàáîðàòîðè                               Switch managed/                -Àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí      500,000.0    ÌÓÁÈÑ
2014                                                                    ñóäàëãàà
              Áóñàä                      (Øèëýí êàáåëü, èíæåíåðèéí
                                         óãñðàëò, õîëáîëò, õ¿íèé
                                         íººöèéí ñóðãàëò, òåõíèê                                    177,000.0
                                         òåõíîëîãèéí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëæ,
                                         òîíîãëîõ óãñðàëò òýýâýðëýëò)
31. Ãàäààä Control console with          -Son¯ LLC-4500                 - Ãàäààä õýë, ñî¸ë
õýë,   ñî¸ëûí software Master recorder   -SC2000I                        ñóðãàëòûí ñóäàëãàà
                                                                                                     20,000.0
ñóäëàëûí      and Recorder for student   -SC2000T                       - Õýëíèé äºðâºí ÷àäâàðûí
ëàáîðàòîðè    Teacher and student        -SC2000I                        õºãæëèéí ñóäàëãàà
                                                                 157

2014            headset
                Connecting cable/
                student
                                   Ìîíãîë óëñûí áàãøèéí èõ ñóðãóóëèéí ä¿í                             1,047,000.0
                                             Íèéò áàãàæèéí ä¿í                                       13,000,000.0
32.       Íîìûí Äóíäûí íîìûí ñàí             Ýëåêòðîí ñàí                   Ìýäëýã äàìæóóëàõ îð÷èí
ñàíãèéí                                                                     ¿åèéí õýëáýðò îðîõ
öîãöîëáîð                                                                                            10,000,000.0
2010-2011
33.             Ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðèéí
Áàðèëãà         çîðèóëàëòòàé áàðèëãà                                                                 50,000,000.0
áàéãóóëàìæ áàéãóóëàìæ
2009-2012
                                                  Íèéò ä¿í                                           73,000,000.0
                                                                158

                                                                                           Õàâñðàëò 3.3


                          Òºðèéí ºì÷èò èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí
                                   àæëûã äýìæèõ äýä õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí òîîöîî
                                                                                                                                (ñàÿ òºãðºã)


                                       2008-2015                      2008                    2009-2010                     2011-2015
¹       Çàðäëûí òºðºë
                                                     áóñà                     áóñà                        áóñà                          áóñà
                                íèéò       òºñºâ              íèéò    òºñºâ            íèéò     òºñºâ              íèéò       òºñºâ
                                                      ä                        ä                           ä                             ä
    Ñóäàëãààíû
                               52,265.     52,265.                                     4,000. 4,000.               48,26     48,265.
1   çîðèóëàëòòàé áàðèëãà                                  -       -       -        -                           -                             -
                                       0        0                                          0        0                5.0          0
    áàéãóóëàìæ, äýä á¿òýö
    Èõ ñóðãóóëèéí              11,800.                                                 4,000. 1,500. 2,500. 7,800.
2                                          9,300.0        -       -       -        -                                         7,800.0         -
    öîãöîëáîð íîìûí ñàí                0                                                   0        0          0       0
    Áàéãàëü øèíæëýëèéí
                                                                                       3,000. 3,000.               1,956.
3   àíàëèçûí íýãäñýí           4,956.0     4,956.0        -       -       -        -                           -             1,956.0         -
                                                                                           0        0                  0
    ëàáîðàòîðè
    Ìóçåé-ëàáîðàòîðèéí
4                               826.0       826.0         -       -       -        -   500.0    500.0          -   326.0       326.0
    öîãöîëáîð
5   Ýðõ ç¿éí îð÷èí,             350.0            -   350.0    350.0       -   350.0        -        -          -        -          -         -
                                                     159

    ñóðãàëòûí àãóóëãûã
    áîëîâñðîíãóé áîëãîõ,
    ìýäýýëëèéí íýãäñýí
    ñèñòåì á¿ðä¿¿ëýõ
    Áîëîâñðîëûí ìýäýýëýë                                                       1,239.
6                            1,239.0   1,239.0   -    -    -   -   -   -   -            1,239.0   -
    õîëáîîíû öîãö òºâ                                                              0
    Àñóóäàë øèéäâýðëýõ
    ëàáîðàòîðè
    (Áèîòåõíîëîãè)
    (Óðãàìëûí
    áèîòåõíîëîãèéí ñàëáàð
    äóíäûí, Ýêîëîãè, պ人
    àæ àõóéí
    á¿òýýãäýõ¿¿í, ¯íýëãýý,                                                     4,012.
7                            4,012.0   4,012.0   -    -    -   -   -   -   -            4,012.0   -
    Ìàë, àìüòíû õàëäâàðã¿é                                                         0
    ºâ÷íèé ýðäýì
    øèíæèëãýý-ñóäàëãàà-
    ¿éëäâýðëýë, Óðãàìëûí
    öèòîýìáðèîëîãè-
    áèîõèìèéí ñóäàëãààíû,
    Ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé
    á¿òýýãäýõ¿¿í ñóäëàë,
                                                      160

    Áèîòåõíîëîãèéí, Ìèêðîáûí
    ñèíòåçèéí õàãàñ
    ¿éëäâýðëýëèéí, Ýð¿¿ë
    àõóéí, Ìîëåêóë
    áèîëîãèéí, Äàðõëàà
    ñóäëàëûí,
    Ìèêðîáèîëîãèéí
    ëàáîðàòîðè)


    Èíæåíåðèéí ñóäàëãààíû
    àñóóäàë øèéäâýðëýõ
    ëàáîðàòîðè
    (Ìàòåðèàë ñóäëàë,
    Òðèáîëîãèéí
    ñóäàëãààíû, Îïòèê
                                             2,950.                             2,950.       2,950.
8   õîëáîîíû, CAD/CAM,         2,950.0   -             -    -   -   -   -   -            -
                                                 0                                  0            0
    Òýýâýð ñóäëàëûí,
    Øèíãýíèé,
    Ìåõàòðîíèêèéí,
    Íýõìýëèéí ìàòåðèàë
    ñóäëàëûí, Îéí õèìèéí
    á¿òýýãäýõ¿¿íèé,
                                                       161

     Õ¿íñíèé ðåîëîãè
     ñóäëàëûí ëàáîðàòîðè)
     Õ¿íä ìàøèí ìåõàíèçì, óóë
     óóðõàéí ëàáîðàòîðè
     (Ìàøèí ¿éëäâýðëýëèéí ,
     Ýð÷èì õ¿÷, ò¿ëøíèé,
     Øàòàõ òîñëîõ
     ìàòåðèàëûí
     øèíæèëãýýíèé,
     Áàðèëãûí äóëààíû
     ôèçèê õºðãºëò, àãààð                     1,416                                       1,416.       1,416.
9                               1,416.0   -             -    -   -        -   -       -            -
     ñýëãýëòèéí, Áàðèëãûí                         0                                           0            0
     ìàòåðèàëûí, Àâòîçàì,
     ãåîòåõíèêèéí, Òýñðýõ
     áîäèñûí õÿíàëò-
     øèíæèëãýýíèé
     ýêñïåðòèç, Óóë
     óóðõàéí òîíîã
     òºõººðºìæèéí
     îíîøèëãîîíû ëàáîðàòîðè)
     Ìàãèñòð, äîêòîðûí                        5,000.                 1,000.       1,000. 4,000.        4,000.
10                              5,000.0   -             -    -   -            -                    -
     ñóðãàëòûã äýìæèõ                             0                      0            0       0            0
                                                           162

     Ãàäíààñ ìýðãýæèëòýí
     óðèõ, áàãø,           20,000.   16,902. 3,098.                                                    20,00    16,902. 3,098.
11                                                          -       -       -       -       -      -
     ñóäëàà÷äûã ãàäààäàä        0         0        0                                                     0.0         0        0
     ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ
     Äîêòîðûí äàðààõü
     ñóäàëãààíû àæèëä
                                               1,900.                                                  1,900.             1,900.
12   çàëóóñûã ºíäºð        1,900.0         -                -       -       -       -       -      -                  -
                                                   0                                                       0                  0
     õºãæèëòýé îðîíä
     ÿâóóëæ àæèëëóóëàõ
     Øèíæëýõ óõààí,
                                               1,416.
13   òåõíîëîãèéí ïàðê      1,416.0         -            580.0       -   580.0   500.0   500.0      -   336.0          -   336.0
                                                   0
     áàéãóóëàõ
     Òåõíîëîãè äàìæóóëàõ                       2,800.                                                  2,800              2,800.
14                         2,800.0         -                -       -       -       -       -      -                  -
     òºâ                                           0                                                       0                  0
     Öºìèéí ýíåðãèéí                                    1,000. 1,000.
15                         1,000.0   1,000.0        -                       -       -       -      -        -         -        -
     ñóäàëãàà                                               0      0
                           111,93    91,000.   20,35 1,930. 1,000.              13,00 9,500. 3,500.    97,00    80,500.   16,50
16   Íèéò çàðäàë                                                        930.0
                               0.0        0      0.0        0      0              0.0      0      0      0.0         0      0.0
                           33,611.   27,000. 6,611.                             3,900. 2,850. 1,050.   29,10    24,150. 5,376.
17   Óðñãàë çàðäàë                                      185.0       -   185.0
                                0         0        0                                0      0      0      0.0         0        0
18   Õºðºí㺠îðóóëàëò      78,319.   64,000.   14,31 1,745. 1,000.      745.0 9,100. 6,650. 2,450.     67,90    56,350.   11,12
              163

0   0   9.0    0    0   0   0   0   0.0   0   4.0
                                        164



                                                                    Õàâñðàëò 3.4




Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì øèíæèëãýý, ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí àæëûã
                              ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò


  à/ Íèéãýìä ¿ç¿¿ëýõ íºëººã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò:


  -Ñóäàëãààíû òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí èðýýä¿éí òàëààð íýãäìýë îéëãîëò;


  -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èí;


  -Áàãø, ñóäëàà÷äûí íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü, ¸ñ ç¿é, õàðèóöëàãà;


  -Òºðèéí ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèóäûí ýðõ ç¿é, ñòàòóñ;


  -Ñóäëàà÷èéí íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü, îðëîãî;


  -Òºãñºã÷äèéí àæèë ýðõëýõ ÷àäâàð.


  á/ Õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæ:


  -Íèéò ñóäëàà÷ áàãøèéí òîî;


  -Òºðèéí ºì÷èéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãûí ñóäëàà÷äûí òîî;


  -Äîêòîðûí çýðýãòýé ñóäëàà÷äûí òîî;


  -Áýëòãýñýí ñóäëàà÷äûí äîòîð ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæèëä øèëæñýí õ¿íèé ýçëýõ
õóâü;


  -ªíäºð òåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð áýëòãýñýí ñóäëàà÷äûí òîî;
                                       165



  -ªíäºð òåõíîëîãèéí ÷èãëýëýýð áýëòãýñýí ñóäëàà÷äûí äîòîð òóõàéí ÷èãëýëýýð
ñóäàëãààíû àæèë ýðõëýã÷äèéí ýçëýõ õóâü;


  -40 õ¿ðòýëõ íàñíû ñóäëàà÷äûí òîî;


  -Ìàãèñòðàíò, äîêòîð îþóòíû òîî;


  -Äîêòîðûí äàðààõü ñóäàëãàà õèéæ áàéãàà ñóäëàà÷èéí òîî;


  -Ãàäààä ðóó ÷èãëýñýí ìîíãîë÷óóäûí îþóíû óðñãàëûí áàéäàë,


  -Øèëäýã ýðäýìòýä, èðýýä¿éòýé îþóíëàã çàëóóñ ººðèéí ýõ îðîíäîî òîãòâîð
ñóóðüøèëòàé àæèëëàæ, ñóðàëöàõ ñîíèðõîë.


  â/ Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ñàíõ¿¿æèëò, çàðäëûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò:


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí äîòîîäûí íèéò çàðäàë;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðèéí
ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýý;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí äýýä áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí
çàðäëûí õýìæýý;


  -Ñóäàëãàà,      áîëîâñðóóëàëòûí   àæèëä    çàðöóóëñàí   áèçíåñèéí   áàéãóóëëàãûí
çàðäëûí õýìæýý;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí õóâèéí õýâøëèéí áàéãóóëëàãûí
çàðäëûí õýìæýý;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí äîòîîäûí íèéò çàðäàëä ñóóðü
ñóäàëãààíû çàðäëûí ýçëýõ õóâü;
                                       166



  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí äîòîîäûí íèéò çàðäàëä õàâñàðãà
ñóäàëãààíû çàðäëûí ýçëýõ õóâü;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí äîòîîäûí íèéò çàðäàëä òóðøèëò
áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ýçëýõ õóâü;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðò ñóóðü
ñóäàëãààíû çàðäëûí ýçëýõ õóâü;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðò
õàâñàðãà ñóäàëãààíû çàðäëûí ýçëýõ õóâü;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí àæèëä çàðöóóëñàí òºñâèéí áóñ ýõ ¿¿ñâýðò
òóðøèëò áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ýçëýõ õóâü;


  -Ñóäàëãàà, áîëîâñðóóëàëòûí