FRANCHISING

FRANCHISING









Autorki pracy:

Katarzyna Banach

Justyna Balachowska

Monika Chrapusta

Malgorzata Zoń

Spis treści

Rozdziały



1. Wprowadzenie

2. Franchising w teorii

3. Umowa franchisingowa

4. Franchising w praktyce

5. Podsumowanie

6. Słowniczek pojęć



Bibliografia

Rozdział I



WPROWADZENIE

Tematem naszej pracy jest charakterystyka franchisingu (franczyzy) – jednej ze

współczesnych metod organizacji współpracy przedsiębiorstw. Na początku przedstawimy jak

przebiegał rozwój franchisingu od początku jego istnienia do czasów współczesnych;

następnie skupimy się na istocie tego zjawiska opisując poszczególne jego cechy i omawiając

zasady umowy franchisingowej. Kolejnym punktem naszych rozważań będzie wskazanie

przykładów występowania przedsiębiorstw działających na zasadzie franczyzy na gruncie

polskim. W podsumowaniu skupimy się na zaletach i wadach jakie niesie ze sobą

przedsięwzięcie franchisingu.

Termin franchising wywodzi się z języka francuskiego, pod postacią słowa la

franchise, które początkowo oznaczało zwolnienie z danin publicznych. W późniejszym

czasie dotyczyło ono pewnego przywileju – kupcy i rzemieślnicy otrzymywali od monarchy

bądź Kościoła, pozwolenie na handel lub świadczenie usług po uiszczeniu określonych kwot.

Współcześnie w języku francuskim słowo la franchise oznacza koncesję, bądź zezwolenie.

Określenie to przeniknęło także do języka angielskiego i uzyskało formę franchising.

W kulturze amerykańskiej to pojęcie łączy się z zezwoleniami, jakie udzielają posiadacze

poszczególnych praw innym osobom, na korzystanie z tych praw, na określonych przez nich

zasadach. Ten rodzaj współpracy stał się formą działania poszczególnych przedsiębiorstw

i przeżywa pełen rozkwit aż do dnia dzisiejszego.

Franchising jako metoda współpracy gospodarczej pojawił się po raz pierwszy

w Stanach Zjednoczonych. Początkowo, w XIX wieku, producent maszyn do szycia, Izaak

Singer, zorganizował sieć dystrybutorów (dealers), którzy za stosowną opłatą, otrzymali

wyłączne prawo sprzedaży wyprodukowanych przez niego maszyn na określonym obszarze.

Pod koniec XIX wieku pojawiła się nowoczesna sieć przedsiębiorstw. Jej właściciel,

a zarazem twórca napoju o nazwie Coca-cola, John S. Pemberton, udzielił licencji

rozlewniom uczestniczącym w sieci na rozprowadzanie produktu według jego receptury.

Innym przykładem z przeszłości są umowy jakie w 1902 roku zawierał

Louis K. Ligget wraz z przedstawicielami przedsiębiorstw drogeryjnych. Na podstawie

owych umów, przedsiębiorcy uzyskali prawo do korzystania z nazwy firmy REXALL

należącej do Ligget’a.

W latach trzydziestych XX wieku, franchising objawiał się najpełniej w dziedzinie

handlu samochodami. Wówczas proces produkcji pojazdów rozwijał się bardzo szybko.

Przedsiębiorstwa z branży motoryzacyjnej musiały rozprowadzić wyprodukowane

samochody, lecz także dalekowzrocznie poszukiwać następnych potencjalnych klientów.

Wobec zaistniałych potrzeb, tworzono nowoczesne sieci sprzedaży – punkty dealerskie, które

docierały do nowych klientów i utrzymywały poziom sprzedawanych pojazdów.

Po II wojnie światowej nastaje okres pełnego rozkwitu franchisingu. Znalazł on

zastosowanie w różnych gałęziach gospodarki, między innymi w gastronomii i usługach.

Skutkiem tego stało się zainteresowanie tą formą w krajach Europy Zachodniej, gdzie

franchising dotarł w latach 60. Początkowo przedsiębiorstwa amerykańskie rozpoczęły

tworzenie sieci franchisingowych w Europie. Najlepiej funkcjonuje w takich krajach jak:

Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy, Dania i Holandia. Dotarł również do krajów

południowo-amerykańskich i azjatyckich, gdzie najlepiej rozwinął się w Japonii. Franchising

ogarnął także kraje Europy Środkowej i Wschodniej.

W Polsce pewne formy biznesu na licencji pojawiły się w latach 50. XX wieku. Bank

PKO BP oraz Poczta Polska otwierały wówczas ajencje – punkty przyjmowania opłat w

mniejszych miejscowościach czy zakładach pracy. Natomiast placówki poczty były otwierane

przez mieszkańców miast, jednak Poczta Polska sprawowała nad nimi kontrolę. W latach 70.

działalność franczyzową prowadziło biuro podróży Orbis, które współpracowało

z zagranicznymi hotelami. Orbis zostało później sprywatyzowane, a biura podróży pod tym

logo prowadzili prywatni przedsiębiorcy. Taka współpraca trwała kilka lat.

Franchising, we współczesnym tego słowa znaczeniu, zaczął rozwijać się w Polsce

20 lat temu. Jest to nierozerwalnie związane z przemianami politycznymi i gospodarczymi

jakie miały miejsce po 1989 roku. Jednym ze skutków transformacji stał się upadek monopolu

państwa w prowadzeniu działalności gospodarczej i otwarcie rynku na przedsiębiorców

z zewnątrz. Pierwszą sieć franchisingową w Polsce, otworzyła francuska perfumeria Yves

Rocher w 1989 roku. Kolejnym przedsiębiorstwem, które uruchomiło taką działalność, była

firma McDonald’s. Początkowo utworzyła jedynie placówki pilotażowe, aby monitorować

zyski. Sytuacja gospodarcza w Polsce nie była jeszcze na tyle pewna, aby swobodnie

rozpocząć pełną działalność franczyzową. Kiedy jednak zyski okazały się zadowalające,

w Bydgoszczy otworzono pierwszą w Polsce restaurację na licencji McDonald’s. Miało to

miejsce w 1994 roku.

Pierwszymi polskimi przedsiębiorcami, którzy zainteresowali się franchisingiem, byli

właściciele restauracji Mr Hamburger, którzy wzorowali się na amerykańskich fast foodach

oraz właściciele cukierni A.Blikle. W tym drugim przypadku franczyza powstała w wyniku

zainteresowania taką formą biznesu.

Od 2000 roku, sytuacja polskiego franchisingu jest ustabilizowana. Powstały firmy

zajmujące się doradztwem franczyzowym oraz wydawane są czasopisma o tej tematyce.

Firmy macierzyste powołały też Polską Organizację Franczyzodawców. Cyklicznie w Pałacu

Kultury i Nauki w Warszawie, odbywa się Ogólnopolski Salon Franchisingu. W jego ramach,

przedsiębiorcy mogą przedstawiać swoje koncepcje. Liczba firm franczyzowych w Polsce

rośnie. W 2008 roku zanotowano ich ponad 500. Nawet kryzys, który obecnie ogarnął wiele

państw, nie zahamował wzrostu liczby firm franczyzowych w Polsce. Polskie firmy rozwijają

się także za granicą, głównie w krajach ościennych. O dojrzałej polskiej franczyzie świadczy

przewaga rodzimych sieci przedsiębiorstw nad zagranicznymi, a także rozwój naszych firm za

granicą.

W dzisiejszych czasach franchising to nie tylko koncesja czy licencja, lecz koncepcja

prowadzenia interesów dużej firmy. Powyższe przykłady ukazują istotę franchisingu.

Współcześnie rozumiana jest jako „przekazanie danemu użytkownikowi przez firmę

macierzystą prawa utworzenia oraz prowadzenia przedsiębiorstwa według jej pomysłu,

z wykorzystaniem jej procedury oraz na bazie jej organizacji.” 1 Poprzez firmę macierzystą

(franczyzodawcę) należy rozumieć duże przedsiębiorstwo, które posiada daną wartość.

Wartości te stają się przedmiotem franchisingu. Można do nich zaliczyć markę firmy (good

will) czy organizację produkcji (know-how). Z kolei użytkownik (lub franczyzobiorca) to

zazwyczaj mała firma, która posiada mały kapitał. Reprezentowany jest przed jedną lub kilka

osób, których celem jest uzyskanie zezwolenia od firmy macierzystej na korzystanie

z przedmiotu franchisingu, czyli wartości jakich oferuje firma macierzysta. Zaś stosunki

między firmą macierzystą a użytkownikiem reguluje umowa jaką ze sobą zawarli, włączając

w to elementy kontroli nad użytkownikiem.





1

Ewa Banachowicz, Franchising. Skorzystaj z tej szansy!, Warszawa, 1994.

Bardzo ważny jest pomysł na jakim opiera się firma macierzysta. Zazwyczaj jest to

prosta struktura organizacyjna. Pomysłodawca otrzymuje patent, przez co ubezpiecza swój

pomysł. Dzięki zastosowaniu franchisingu zarówno firma macierzysta jak i użytkownik

osiągają korzyść – firma macierzysta jest źródłem pomysłu, natomiast użytkownik zapewnia

rynek zbytu i angażuje swój kapitał. Firma macierzysta przejmuje opiekę nad mniejszą firmą-

użytkownikiem, której właściciel niekoniecznie posiada doświadczenie w prowadzeniu

przedsiębiorstwa. Istotą franchisingu jest także standaryzacja. Użytkownicy muszą

dostosować się do określonych standardów jakich wymaga firma macierzysta. Dotyczy to

przede wszystkim jakości danego produktu czy usługi, sposobu sprzedaży czy nawet wystroju

punktu sprzedaży.

Sumując powyższe przykłady, a także docierając do sedna istoty franchisingu, można

wywnioskować, iż ta forma prowadzenia biznesu zalicza się do metod organizacyjnych

zarządzania. Franchising jest swoistym instrumentem organizacyjnym w rękach firmy

macierzystej pozwalający na rozwijanie działalności, osiąganie rynku zbytu oraz odpowiedni

poziom sprzedaży. Firma macierzysta nakłada warunki na franczyzobiorcę i kontroluje jego

działanie, decyduje także o podziale pracy. Dzięki tak zorganizowanemu systemowi zarówno

firma macierzysta jak i użytkownik czerpią wiele korzyści ze współpracy franchisingowej.

Metoda franchisingu służy organizacji sprawnej współpracy firmy macierzystej

i użytkownika, która zwiększa efektywność oraz pozwala na rozbudowę przedsiębiorstwa

i zwiększenie jego ekspansji na rynek. Znajduje to także wyraz w orzecznictwie Naczelnego

Sądu Administracyjnego: Istota franchisingowej metody współpracy polega na tym, iż

poprzez umowę franchisingu dawca franchisingu zobowiązuje się do udostępnienia

podmiotowi korzystającemu z franchisingu (biorcy franchisingu) korzystania z oznaczenia

jego firmy, godła – emblematu, symboli, patentów, zaś biorca franchisingu zobowiązuje się do

prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem udostępnionych mu praw

pozyskiwania nowych odbiorców (nowych rynków zbytu). Jednym z głównych zadań

franchisingu jest dokładne zbadanie rynku, na którym ma on rozwijać działalność

franchisingową oraz optymalne zorganizowanie sprzedaży. Biorca franchisingu działa przez

cały czas trwania umowy we własnym imieniu i na własny rachunek, zawiera umowy

bezpośrednio z nowymi kontrahentami, pozyskuje nowe rynki zbytu.2 Wyrok NSA oddaje sens

i istotę franchisingu, jako taki sposób organizacji współpracy różnych przedsiębiorstw,

którego celem jest jak największa wydajność, poszukiwanie nowych klientów dla danego

produktu czy odbiorców świadczonych usług, a także możliwość dalszego, owocnego

rozwoju.









2

Wyrok NSA z 21.01.1998 (Sygn. Akt I S.A./KR 507/97)

Rozdział II



FRANCHISING W TEORII

Definicje i typy franchisingu



Pojęcie franchisingu ogólnie zdefiniować można jako system prowadzenia biznesu

polegający na udzielaniu długookresowej licencji na metody prowadzenia działalności

gospodarczej opartej na umowie franchisingu.

Autorzy tacy jak J.N.Adams i K.V. Prichard Jones oraz S. Jędrzejewski, autor

"Umowy franchisingu" dopatrują się dwóch znaczeń terminu "franczyza." W wąskim

znaczeniu oznacza on umowę dystrybucyjną uzupełnioną o prawo używania przez

dystrybutora znaku handlowego producenta. W szerszym pojęciu jest to umowa, na mocy

której jedna strona przekazuje prawo posługiwania się jej nazwą handlową drugiej stronie,

udziela jej wsparcia i porad w prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz nadzoruje jej działalność z

zachowaniem odrębności obu stron.

Według Martina Mendelsohna, autora podręcznika "Jak wybrać biznes dla siebie",

popularność terminu franczyza wzrastała wraz z rozwojem tzw. franczyzy koncepcji

biznesowej, która oznacza udzielenie przez jedną osobę (franczyzodawcę) licencji drugiej

osobie (franczyzobiorcy). Licencja ta uprawnia franczyzobiorcę do prowadzenia działalności

pod marką/znakiem towarowym franczyzodawcy oraz do korzystania z całego pakietu

franczyzowego, który zawiera wszystkie elementy niezbędne do założenia firmy przez nową

osobę i do prowadzenia działalności przy stałej pomocy franczyzodawcy, udzielanej według

wcześniej ustalonych zasad.

Według Barbary Pokorskiej, autorki "Leksykonu franczyzy", najbardziej znane

definicje znajdują się w dwóch typach uregulowań: w kodeksach etycznych stowarzyszeń

(związków) franczyzy oraz prawie antymonopolowym. Europejski Kodeks Etyczny

Franczyzy definiuje franczyzę jako system marketingu dóbr, usług i technologii, oparty na

ścisłej i ciągłej współpracy między prawnie i finansowo odrębnymi przedsiębiorstwami,

franczyzodawcą i jego franczyzobiorcami, w ramach której franczyzodawca nadaje swym

franczyzobiorcom prawo, a także nakłada obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z

koncepcją franczyzodawcy. Prawo to upoważnia i obliguje każdego franczyzobiorcę w

zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenie finansowe, do wykorzystania nazwy

handlowej, znaku towarowego lub znaku usługowego, know-how3, metod handlowych i

technicznych, systemów proceduralnych i innych praw własności przemysłowej lub

intelektualnej, przy zapewnieniu stałej pomocy handlowej i technicznej, w ramach i na czas

trwania pisemnej umowy franczyzy, zawartej w tym celu między stronami.

Również precyzyjną definicję franczyzy przedstawia Polska Organizacja Franczyzodawców:

"Dla celów odróżnienia prowadzonej działalności w oparciu o franczyzę od innych systemów

dystrybucji oraz rozróżnienia franczyzodawców od innych przedsiębiorców przyjmuje się, że

cechami wyróżniającymi franczyzę, oprócz cech wskazanych w Kodeksie Etyki Udzielania

Franczyzy są m.in.:

trwały, kontraktowy stosunek umowny łączący franczyzodawcę i franczyzobiorcę, z którego

wynika obowiązek franczyzodawcy przekazywania franczyzobiorcy „know-how” w sposób

ciągły, przez cały okres obowiązywania umowy, i który nakłada na franczyzobiorcę

3

Know-how- (z ang. know – “wiedzieć”, how – “jak”) termin określający konkretną wiedzę techniczną z danej

dziedziny, umiejętność wykonania lub wyprodukowania czegoś, kompetencję, biegłość.

obowiązek uiszczania na rzecz franczyzodawcy opłat franczyzowych, lub innych świadczeń, w

sposób uzgodniony pomiędzy stronami,

niezależność gospodarcza, prawna oraz organizacyjna franczyzobiorcy względem

franczyzodawcy (czego odzwierciedleniem na gruncie polskiego systemu prawnego jest m.in.

w przypadku działalności w ramach franczyzy adresowanej do konsumentów - posiadanie

własnych kas rejestrujących)."

Na podstawie wyżej przedstawionych definicji możemy wyprowadzić

10 podstawowych zasad franchisingu. Są to:



1. Franczyzodawca jest właścicielem znaku towarowego i marki sieci franczyzowej.

2. Franczyzodawca sam przetestował koncept biznesowy i wykazał jego rentowność.

3. Franczyzobiorca prowadzi punkt pod szyldem franczyzodawcy jako niezależny

przedsiębiorca: jego zarobkiem jest zysk osiągnięty na działalności.

4. Franczyzobiorca finansuje zasadniczą część inwestycji w otwarcie punktu i zakup

towaru.

5. Franczyzobiorca jest właścicielem mienia znajdującego się w punkcie.

6. Franczyzodawca przekazuje franczyzobiorcy wiedzę jak właściwie prowadzić

działalność.

7. Franczyzobiorca płaci za licencję franczyzową, płaci także miesięczną opłatę

franczyzową za korzystanie z know-how (bezpośrednio w formie opłat lub pośrednio

w marżach produktów kupowanych od franczyzodawcy).

8. Franczyzobiorca określa ceny towarów lub usług w swoim punkcie. Zysk (jeśli się

pojawi) zależy więc nie tylko od wysokości sprzedaży, ale także od ustalonej marży

na produktach.

9. Zwykle franczyzobiorca ma pewien wpływ na rodzaj i różnorodność asortymentu w

punkcie.

10. Zasady współpracy franczyzodawcy i franczyzobiorcy reguluje umowa franczyzowa.



PODZIAŁ I



W efekcie długotrwałej ewolucji tej metody wykształciły się na rynku różne jej typy

strukturalne. Głównym wyróżnianym tutaj kryterium jest kryterium przedmiotowe czyli

charakteru działalności gospodarczej. Na jego podstawie wyróżnia się przede wszystkim:

 franchising przemysłowy (produkcyjny)

 franchising handlowy (dystrybucyjny)

 franchising usługowy

 franchising mieszany.

Franchising przemysłowy (produkcyjny)

W tym przypadku przedmiotem całej relacji jest umowa, na której podstawie

franczyzodawca udostępnia franczyzobiorcy swoje know-how, technologie produkcji,

tajemnice zawodowe i doświadczenie techniczne, by ten w ramach swojego przedsiębiorstwa

wytwarzał określone wyroby o określonej jakości i takich samych cechach zewnętrznych

jakie posiadają dobra produkowane przez jednostkę macierzystą. Beneficjariusz 4

upoważniony jest do korzystania ze znaku firmowego beneficjenta5 oraz do oznaczania nim

wyrobów znakami towarowymi, do których beneficjentowi przysługiwało dotąd prawo

wyłączności. Franczyzobiorca zobowiązuje się w umowie do wytwarzania wskazanych w niej

dóbr zgodnie z jej postanowieniami i do uiszczania uzgodnionych opłat.



Franchising handlowy

Rodzaj franczyzy, w której franczyzodawca udostępnia franczyzobiorcy swoje know-

how w postaci asortymentu towarów i wiedzy jak należy je sprzedawać. Franczyzobiorca

oznacza prowadzony przez siebie sklep znakiem towarowym franczyzodawcy oraz

najczęściej korzysta ze wsparcia w zakresie wizualizacji punktu handlowego, wyboru

asortymentu, szkolenia personelu, obsługi klienta i marketingu. Franczyzobiorca, czyli w tym

przypadku dystrybutor, prowadzi jednak swe przedsiębiorstwo w swoim imieniu i na własny

rachunek, posługując się firmowym znakiem franczyzodawcy. W katalogu systemów

wyróżnione są następujące branże w dystrybucji:



 art. spożywcze i przemysłowe;

 art. zdrowotne;

 odzież i obuwie;

 art. dziecięce;

 kosmetyki, biżuteria, upominki;

 art. dla domu i ogrodu;

 AGD/RTV i telekomunikacja;

 stacje paliw.





Rozwój dystrybucyjnych systemów franczyzowych nastąpił wcześniej niż w przypadku

systemów usługowych. Taki trend można było zaobserwować w Europie Zachodniej i USA

po II wojnie światowej oraz w Polsce od 1989 roku. Wynika to m.in. z tego, że system

dystrybucyjny jest łatwiejszy do opracowania niż usługowy. Standaryzacja działalności

punktu handlowego jest prostsza niż w przypadku punktu usługowego, gdzie należy

opracować dokładne receptury lub procedury potrzebne do wykonania usługi.

W Polsce na początku lat dziewięćdziesiątych wysokie marże handlowe zapewniały szybki

zwrot z inwestycji w punkty handlowe. Na dojrzałych rynkach franczyza dystrybucyjna nadal

się rozwija, ponieważ rośnie wartość dobrej marki, właściwie dobranego asortymentu i know-

how o sprzedaży.









4

Określenie franczyzobiorcy stosowane przez L. Steckiego w podręczniku Franchising, 1997, Toruń

5

Określenie franczyzodawcy stosowane przez L. Steckiego w podręczniku Franchising, 1997, Toruń

Rozwój dystrybucyjnych systemów franczyzowych w Polsce



Procentowy udział dystrybucji

Rok Liczba systemów dystrybucyjnych

wśród wszystkich systemów

1990 1 100 proc.

1995 17 65 proc.

2000 63 62 proc.

2005 148 57 proc.



Źródło: PROFIT system, Raport o franczyzie i systemach agencyjnych w Polsce 2005/2006







Franchising usługowy.

Ta forma franchisingu związana jest z obowiązkiem franczyzobiorcy do posługiwania

się znakiem firmowym franczyzodawcy oraz stosowanym przez niego oznakowaniem

przedmiotów wykonywanych usług. Obecnie często mamy do czynienia z dążeniem

podmiotów do nadania umowie treści mieszanej, a więc łączącej w sobie elementy

franchisingu handlowego lub nawet produkcyjnego z usługowym. Tutaj możliwe jest

wyróżnienie osobnego dodatkowego typu franszyzy – typu mieszanego.

Najpopularniejszymi dziedzinami, korzystającymi z modelu usługowego jest m.in.

 hotelarstwo

 gastronomia

 mechanika pojazdowa

 naprawy aparatury precyzyjnej

 usługi fotograficzne

 usługi turystyczne





PODZIAŁ II

Istnieje jeszcze jedno istotne kryterium rozróżnienia typów franchisingu. Podział ten

dokonywany jest pod względem organizacji systemu. I tak wyróżnić możemy:



 franchising bezpośredni

 franchising pośredni

 franchising indywidualny

 franchising podporządkowany

 franchising wielokrotny

 franchising obejmujący całą strukturę przedsiębiorstwa franczyzobiorcy

 franchising wydzielony

 franchising krajowy i międzynarodowy

 subfranchising

Franchising bezpośredni.

O franchisingu bezpośrednim mówimy w sytuacji, kiedy dany podmiot

zainteresowany prowadzeniem działalności opartej na umowie franczyzy zawiera ją z

osobami wyrażającymi chęć współpracy bezpośrednio tzn., sam, bezpośrednio. Istotą metody

bezpośredniej jest brak podmiotów pośredniczących w zawieraniu umowy. Dlatego też

następstwem jest fakt, ze wszystkie kolejne działania związane ze współpraca również

odbywają się na zasadzie bezpośredniej relacji franczyzodawca - franczyzobiorca. Dotyczy to

zarówno relacji faktycznych jak i prawnych m.in. udzielania pomocy, zawodowego

przygotowania pracowników, marketingu, reklamy i analiz ekonomicznych.

Jednakże ta forma relacji nie sprawdza się na gruncie oddalonych od siebie jednostek

obu partnerów gospodarczych, gdyż ogranicza beneficjentowi należyte poznawanie specyfiki

warunków panujących na terenie znacznie odległym od jego siedziby. A to może prowadzić

do nieuwzględnienia pojawiających się różnic, a w efekcie do kształtowania dochodów

niższych niż przewidziane w umowie. Rozwiązaniem tego problemu może być m.in.

tworzenie dodatkowych filii jednostki macierzystej na danym terenie dzięki którym uzyskuje

bieżące informacje dotyczące funkcjonowania danej jednostki.



Franchising pośredni.

Z franchisingiem pośrednim spotykamy się wówczas, gdy producent pragnący

wyprowadzić swoje wyroby (towary, usługi) na rynek zagraniczny w ramach instytucji

franchisingu, nie tworzy sam sieci osób będących potencjalnymi partnerami

(franczyzobiorcami) lecz zawiera umowę z jednym przedsiębiorcą, który będzie prowadził

działalność na terenie kraju. Taki pośrednik zyskuje wyłączność na rozpowszechnianie na

danym terenie działalności franczyzodawcy. W takim przypadku treść umowy musi być

wyposażona w odpowiednie regulacje dotyczące prawno-gospodarczej pozycji takiego

pośrednika, który odpowiedzialny jest za utworzenie sieci indywidualnych już, bezpośrednich

biorców franchisingu. Wszystkie te przedsiębiorstwa muszą pod względem technicznym i

estetycznym być urządzone w taki sam określony w umowie sposób oraz uiszczać

odpowiednie opłaty franchisingowe.



Franchising indywidualny.

Jest on rodzajem franchisingu bezpośredniego, jednak umowa obejmuje utworzenie

przez franczyzobiorcę tylko jednego przedsiębiorstwa i jego działalność ograniczona jest

tylko do oznaczonej miejscowości lub ściśle określonego obszaru. Jednak ta metoda nie jest

uważana za korzystną dla podmiotu inicjującego ten rodzaj współpracy ze względu na

wysokie koszty i brak ich pokrycia w dochodach.







Franchising podporządkowany.

W tym przypadku mamy do czynienia z pewnego rodzaju podporządkowaniem

prawnym i gospodarczym osoby korzystającej z franchisingu organizatorowi danej sieci.

Istnieją dwa stanowiska odnoszące się do zakresu i stopnia tego podporządkowania.

Pierwsze z nich głosi, że biorca franchisingu związany jest jedynie wskazówkami dawcy coi

doi kształtowania zbytu towarów. Drugie natomiast, dopuszcza silniejszą więź

podporządkowania właściwą dla przedstawicielstwa handlowego. Jednak nie można tu mówić

o jakimkolwiek prawnym podporządkowaniu pracowniczym, gdyż beneficjent nie jest,

bynajmniej, pracodawcą biorcy franchisingu.

Wyrazem podporządkowania może być np. obowiązek uzyskiwania zgody

beneficjenta na podejmowanie decyzji dotyczących zatrudnienia w przedsiębiorstwie,

prowadzenia analiz ekonomicznych, czy zmiany wewnętrznego lub zewnętrznego

wyposażenia lokali (głownie gastronomicznych). Taki stosunek subordynacji jest korzystny

dla dawcy franchisingu, gdyż zapewnia jednolitość działania podmiotów franchisingu.



Franchising wielokrotny.

Franchising wielokrotny jest przeciwieństwem wspomnianego wyżej franchisingu

indywidualnego. W tym przypadku zawarta zostaje umowa na podstawie której

franczyzodawca wyraża zgodę na utworzenie na danym terenie kilku przedsiębiorstw

(jednostek organizacyjno-gospodarczych). Biorca franchisingu tworzy te przedsiębiorstwa we

własnym zakresie, aczkolwiek nie jest wykluczona możliwość stosownej pomocy technicznej

i finansowej przez beneficjenta. Charakterystyczne dla tego modelu jest również to, ze

franczyzobiorca jest wyłącznym właścicielem utworzonych przez siebie przedsiębiorstw,

jednak każde z nich jest typowym przedsiębiorstwem franchisingowym i dotyczy to zarówno

organizacji zewnętrznej jak i wewnętrznej przedsiębiorstwa, wszelkich zależności oraz

franchisingowych.



Franchising obejmujący całą strukturę przedsiębiorstwa franczyzobiorcy.

W tym przypadku przedmiotem uzgodnienia jest to, czy określona franchisingiem

działalność gospodarcza powinna być prowadzona w ramach całej struktury przedsiębiorstwa

beneficjariusza czy danej jego części. W tym pierwszym przypadku regułom franchisingu

poddaje się całokształt działalności danej osoby, która prowadzona jest na zasadzie

wyłączności. Dotyczy to również filii i oddziałów danego przedsiębiorstwa, które podlegają

włączeniu w relację oparta na franchisingu.



Franchising wydzielony.

Przeciwieństwem modelu franchisingu obejmującego całą strukturę przedsiębiorstwa

jest franchising wydzielony. Działalność na podstawie umowy franchisingu prowadzona jest

jedynie w części organizacyjnej struktury przedsiębiorstwa franczyzobiorcy, która to część

jest odpowiednio wyodrębniona i wydzielona, by mogła spełniać wymogi konieczne do takiej

współpracy. Z taką formą działalności spotkać się można m.in. w dziedzinie sprzedaży

odzieży ekskluzywnej, lub artykułów fotograficznych oraz tychże usług. Przykładem może tu

być przedsiębiorca zajmujący się sprzedażą obuwia sportowego, który zawierając umowę z

beneficjentem zobowiązuje się do wydzielenia części pomieszczeń przedsiębiorstwa na

sprzedaż sprzętu danego producenta. Oczywiście, pomieszczenia te powinny zostać

odpowiednio oznaczone znakami firmowymi oraz opierać się na wzorach użytkowych

macierzystego producenta.



Franchising krajowy i międzynarodowy.

Jak sama nazwa mówi, rozróżnienie tych dwóch typów jest proste. Franchising

krajowy jest to prowadzenie działalności przez podmioty na terenie ich rodzimego kraju,

natomiast międzynarodowy obejmuje działalność również poza jego granicami. Ten pierwszy

przypadek dotyczy to franczyzodawny jak i franczyzobiorcy (-ów), natomiast w drugim

wystarczy, że kilka podmiotów (niekoniecznie wszystkie) znajdują się w innym kraju.

W odniesieniu do franchisingu międzynarodowego cała współpraca oraz jej zasady są

bardziej skomplikowane. Franczyzodawca zawierając taka umowę musi brać pod uwagę

różne czynniki m.in. rządzące w danym kraju reguły franchisingowe, zasady tworzenia

przedsiębiorstw, regulacje podatkowe, celne, dewizowe, a także regulacje prawne obejmujące

prowadzenie działalności gospodarczej, stosunki własnościowe czy dotyczące importu i

eksportu. Uwzględnić również należy racje kulturowe.

Na tej podstawie przedsiębiorca powinien zdecydować, czy kierować się w stronę

relacji bezpośrednich z franczyzobiorcami czy wykorzystać pośredni model franchisingu. W

sytuacji, kiedy regulacje danego państwa są surowe lub mogą sprawiać trudności w

organizacji warto skorzystać z tej drugiej opcji. Jednak jak każde rozwiązanie ma ono swoje

wady m.in. ograniczony dostęp do informacji na temat stanu i przebiegu działalności

przedsiębiorstw objętych franchisingiem, a także zwiększone koszty niż w przypadki

franchisingu międzynarodowego bezpośredniego.

Innym rozwiązaniem może być utworzenie na terenie danego kraju filii lub oddziału

przedsiębiorstwa macierzystego, jednak jest to dość ryzykowne przedsięwzięcie i skierowane

do silnych, stabilnych i dobrze zorganizowanych jednostek.



Subfranchising (master franchising)

Z subfranchisingiem mamy do czynienia, gdy w zawartej umowie indywidualnej

zawarta zostaje wzmianka o uprawnieniu franczyzobiorcy do podpisania umowy

franchisingu z inną osobą. W efekcie takiego działania, franczyzobiorca może stać się

również franczyzodawcą. Nazwać go wtedy można dawcą subfranchisingu i na tej zasadzie

może on samodzielnie statutować działalnośc jednostki która jest w stosunku do niego biorcą.

Działając w oparciu o ustalenia zawarte w umowie franczyzobiorca (dawca

subfranchisingu) nie potrzebuje zgody jednostki macierzystej na kreowanie przez niego

stosunków subfranchisingu. Jednakże nie ma tutaj całkowitej autonomii. Stosunek

subfranchisingu ustaje wraz z ustaniem podstawowej (czyli początkowej) relacji franchisingu.

Oczywiste jest, że przedmiotem subfranchisingu może być tylko to, co jest nim w przypadku

właściwej umowy franczyzodawca – franczyzobiorca. Kolejna zależność przejawia się w

obowiązku konsultacji wysokości opłat z głównym beneficjentem i, co jest oczywiste, ich

część musi wpływać także na jego konto.



Prawa i obowiązku podmiotów umowy franchisingu



1. Prawa i obowiązki dawcy franchisingu.



PRAWA:

 pobranie określonej w umowie tzw. opłaty wstępnej oraz bieżących opłat

franchisingowych oraz opłat dodatkowych

 żądania, aby biorca franchisingu urządził i wyposażył pomieszczenia swojego

przedsiębiorstwa na wzór przedsiębiorstwa macierzystego

 żądania, od franczyzobiorcy wykorzystywania określonych receptur, technologii i

technik produkcji, organizacji itp.

 domagania się zachowania tajemnicy zawodowej

 domagania się lojalności i przestrzegania zakazu prowadzenia działalności

konkurencyjnej

 korzystania z prerogatyw w dziedzinie szkolenia pracowników oraz obsady niektórych

stanowisk

 kształtowania cen sprzedaży i wysokości wynagrodzeń za wykonywane usługi

 rozszerzania sieci franchisingowej

 odstąpienia od umowy (na zasadach przewidzianych przez prawo)

 żądania stosownego zmodyfikowania postanowień umowy

 wymagania, by franczyzobiorca korzystał jedynie z tych znaków towarowych, wzorów

zdobniczych i innych oznaczeń, które zostały mu udostępnione na podstawie umowy

 uprawnienia o charakterze odszkodowawczym



OBOWIĄZKI:

 udostępnianie biorcy franchisingu oznaczenia firmowego (m.in. nazwy, logo, symboli

itp.), wzorców użytkowych i zdobniczych

 udostępnianie doświadczeń zawodowych łącznie z tajemnicami zawodowymi

 jeśli umowa tak stanowi, uczestniczenie w kosztach budowy obiektów związanych ze

współpracą

 urządzanie i wyposażanie pomieszczeń przedsiębiorstwa franchisowego (opcjonalnie)

 udostępnianie koncepcji prowadzenia przedsiębiorstwa

 bieżące zaopatrywanie franczyzobiorcy we wskazane w umowie surowce, produkty

itp. (w zależności od charakteru działalności)

 inne obowiązki związane ze stosowaniem np. franchisingu międzynarodowego (np.

ubezpieczenie towarów, organizowanie transportu)

 bieżące informowanie partnerów o zmianach i modernizacjach oraz wprowadzanych

nowych technologiach

 szeroko pojęte czynności doradcze, reklamowe, marketingowe

 zapewnienie odpowiedniego przygotowania zawodowego pracowników podmiotów

umowy

 lojalność

 zachowanie tajemnicy zawodowej (także poza okresem trwania stosunku franchisingu)

2. Prawa i obowiązki biorcy franchisingu.



PRAWA:

 prowadzenia działalności gospodarczej objętej umową franchisingu we własnym

imieniu i na własny rachunek

 korzystania z oznaczeń firmowych przedsiębiorstwa macierzystego (wspomniane przy

obowiązkach franczyzodawcy) oraz patentów, wynalazków, know – how itp.

 korzystania z całokształtu koncepcji prowadzenia określonej działalności gospodarczej

wypracowanej przez gospodarstwo „centralne”

 oczekiwania od franczyzodawcy niezbędnej współpracy, pomocy oraz lojalności

 żądania, by beneficjent uczestniczył w budowie, modernizacji pomieszczeń

przedsiębiorstwa służącego działalności

 uczestnictwa w systemie consultingowym, marketingowym i reklamowym (chyba, ze

umowa stanowi inaczej)

 żądania dostarczania przez franczyzodawce niezbędnych produktów, surowców,

materiałów

 otrzymywania informacji o zmianach

 odstąpienia od umowy franchisingu (na zasadach określonych prawem)

 żądania wynagrodzenia szkód poniesionych w następstwie nienależytego wypełniania

umowy przez partnera



OBOWIĄZKI:

 należyte korzystanie z całego zespołu praw zawartych w umowie franchisingu

 dotrzymywanie lojalności i tajemnicy zawodowej

 dostosowanie organizacji wewnętrznej i zewnętrznej przedsiębiorstwa do standardów

obowiązujących w jednostce macierzystej (wspomniane już wcześniej)

 dostosowanie jakości produktów i usług do norm panujących w przedsiębiorstwie

franczyzodawcy

 opracowanie odpowiedniego regulaminu pracy, jaki powinien być przestrzegany przez

personel oraz przeprowadzanie odpowiednich szkoleń pracowniczych

 dokonywanie zakupów u franczyzodawcy (potrzebnych surowców, materiałów,

produktów)

 kształtowanie cen sprzedaży (częściowo jednak uzależnione od wymagań dawcy

franchisingu)

 powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej

 uiszczanie opłat związanych z franchisingiem tj.:

 opłaty wstępnej (jednorazowa, uiszczana w chwili dochodzenia do skutku

umowy franchisingu. Jej wysokość uzależniona jest m.in. od rozmiaru

poniesionych przez franczyzodawcę kosztów i wydatków, jego udziału

własnego, przewidywanych obrotów i zysków, rozmiary ewentualnego ryzyka

itp.)

 opłat bieżących (uzależnione od udziału franczyzodawcy np. w kampaniach

marketingowych i reklamowych, specyfiki dziedziny oraz charakteru

przedmiotu franchisingu. W przypadku franchisingu międzynarodowego

istotne znaczenie mają także kursy walut oraz sytuacja na rynku

zagranicznym.)

 opłaty dodatkowe (wynikające z charakteru, typu oraz przedmiotu

franchisingu, zawarte w umowie. Nie są obligatoryjne)



Europejski Kodeks Etyki Franczyzy



Kodeks Etyki Franczyzy przyjęty przez Europejską Federację Franczyzy jest

stosowany przez firmy należące do Polskiej Organizacji Franczyzodawców. Europejska

Federacja Franczyzy, EFF, została utworzona 23 września 1972 r. Jej członkami są krajowe

stowarzyszenia franczyzowe lub federacje franczyzowe z terenu Europy. EFF przyjmuje także

członków stowarzyszonych, tj. stowarzyszenia franczyzowe lub federacje franczyzowe spoza

Europy, a także inne osoby, które z racji wykonywanego zawodu są zainteresowane franczyzą

lub zaangażowane w działalność z nią związaną.

Cele EFF to, między innymi, prowadzenie bezstronnych i kompetentnych badań nad

wszelkimi zagadnieniami związanymi z franczyzą, koordynowanie działań jej członków,

promowanie franczyzy, a w szczególności promowanie interesów jej członków.

W ramach EFF działa także Komitet Prawny, w którego skład wchodzi po dwóch prawników

z każdego krajowego stowarzyszenia lub federacji posiadających wysokie kwalifikacje w

zagadnieniach związanych z franczyzą.

EFF utworzyła ponadto Komitet Arbitrażowy Franczyzy będący do dyspozycji stron

chcących przedstawić mu swoje spory do rozstrzygnięcia.

Ewolucja i wciąż rosnące znaczenie franczyzy w gospodarce Wspólnot Europejskich, jak

również Rozporządzenie Wspólnot Europejskich w Sprawie Wyłączenia Grupowego dla

umów franczyzowych, które weszło w życie w dniu 1 lutego 1989 roku, spowodowały, że

EFF postanowiła zaktualizować jej dotychczasowy Kodeks Etyki.

Przystępując do EFF jej członkowie przyjmują do wiadomości Europejski Kodeks Etyki i

zobowiązują się w pełni stosować do jego postanowień. Jednakże oczywiste jest, że

ustawodawstwa krajowe mogą wprowadzać do niego inne klauzule lub postanowienia, a EFF

nie będzie się temu sprzeciwiała, o ile te klauzule lub postanowienia nie będą sprzeczne z

Kodeksem, nie będą pozbawiały go mocy wiążącej i będą dołączane do Kodeksu jako

oddzielny dokument.

Rozdział III



UMOWA FRANCHISINGOWA



1. Pojęcie umowy franchisingowej



Umowa franchisingowa – (w innych językach: franchising agreement, la contrat de

franchisage, Franchise-Vertrag). Jest to umowa pomiędzy franczyzodawcą a

franczyzobiorcą, w której strony te zobowiązują się do pewnych działań:



a) franczyzodawca (organizator sieci franchisingowej):

- udziela zezwolenia na korzystanie z zespołu dóbr (franchise), w celu prowadzenia

określonej działalności gospodarczej.

- zobowiązuje się do udzielenia wszelkiej pomocy koniecznej do prawidłowego korzystania z

udzielonego zezwolenia



b) franczyzobiorca

- przy wykorzystaniu udzielonego zezwolenia zobowiązuje się do prowadzenia (we własnym

imieniu i na własny rachunek) określonej działalności gospodarczej

- zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia franchisingowego



Uniwersalizm tej umowy spowodował, że została ona przejęta na grunt europejski z

Ameryki, podobnie jak sama instytucja franchisingu. Jest to jeden z wielu przykładów

obecnie postępującej „internalizacji” niektórych typów umów.



Umowa może składać się z wielu elementów, ale niektóre z nich są w niej konieczne:

a) zezwolenie na posługiwanie się franchise, w celu prowadzenia działalności gospodarczej

określonego rodzaju

b) postanowienie o obowiązku i prawie franczyzobiorcy do działania we własnym imieniu i

na własny rachunek

c) postanowienie o wspieraniu franczyzodawcy przez organizatora sieci, doradztwo

d) wynagrodzenie na rzecz franczyzodawcy.





2. Prawne zakwalifikowanie umowy franchisingu



Prawne zakwalifikowanie tej umowy ma o tyle istotne znaczenie, iż od tego zależy

jakie przepisy będzie można stosować w regulowaniu jej postanowień.



a) to umowa typu kooperacyjnego

Umowa ta jest efektem nowoczesnych form kooperacji pomiędzy podmiotami gospodarczymi

w dziedzinach produkcji, handlu oraz usług.

b) dotychczas brak ustawowych unormowań instytucji franchisingu

Pomimo braku ustawodawstwa dotyczącego tej dziedziny, franchising to instytucja szeroko

rozpowszechniona na całym świecie. Dlatego coraz częściej używa się określenia „prawo

franchisingowe”, jako stopniowo kształtującej i wyodrębniającej się dyscypliny nauk

prawnych. Jak pisze Leopold Stecki: „(…) w rozważanej dziedzinie życie wyprzedziło

jednakże zabiegi zmierzające do stosownego wyodrębnienia umowy i nadania jej prawnego

kształtu. Wolno wyrazić przekonanie, że jeżeli chodzi o franchising, to mamy już do czynienia

ze zjawiskiem społeczno-gospodarczym i prawnym o wyraźnej strukturze jurydycznej i

gospodarczej.”6



c) wertykalne powiązanie podmiotów kooperujących

Relacja wertykalna między podmiotami, inaczej pionowa, polega na tym, że wyróżnia się

zróżnicowanie hierarchiczne, co można przedstawić w schematyczny sposób:







franczyzodawca









franczyzobiorca

.



d) umowa franchisingowa to czynność prawna kazualna, dokonywana inter vivos (między

żyjącymi)



e) umowa ta jest źródłem typowego stosunku prawnego o charakterze ciągłym. Powstający

na jej podstawie stosunek prawny jest także stosunkiem zaufania, to typowa umowa

wzajemnego zaufania. L. Stecki przejrzyście to ujął: „Beneficjent niejako ‘składa w ręce’

beneficjariusza całą swoją renomę, jaką uzyskał w toku swej działalności gospodarczej. Z

kolei beneficjariusz ufa, iż jego partner będzie podejmował wszelkie działania, które

umożliwiają także jemu wyrobienie sobie ‘nazwiska’ w danej dziedzinie i na oznaczonym

obszarze.”7 Zatem, gdy brakuje między podmiotami stosunku franszyzy zaufania, wówczas

racja bytu takiej instytucji między nimi jest niweczona.



f) jest to umowa mieszana (negotium mixtum) – niejednokrotnie zawiera istotne elementy

kilku umów cywilnoprawnych. Jednocześnie jest to jeden akt prawa kontraktowego, a nie

luźne połączenie umów jednostkowych (szerzej o tym w podpunkcie h).



g) jest to umowa nienazwana. Nie została ona bowiem unormowana dotąd przez znaczące

ustawodawstwa cywilne (handlowe). Jest to bez wątpienia umowa sui generis (unikalna,

nietypowa).



h) umowa franchisingu rodzi stosunek cywilnoprawny o atrybutach obligacyjnych

(charakter rozporządzający, zobowiązujący), a więc jest to umowa dwustronnie

zobowiązująca – w pewnym zakresie jej treści. Bowiem w umowie tej beneficjent może





6

L. Stecki, Franchising, 1997, Toruń, s. 63.

7

Tamże, s. 66.

zobowiązać się do dostarczenia (sprzedaży) beneficjariuszowi np. danego urządzenia

technicznego. Jest to typowa czynność rozporządzająca.

W innym zakresie treści umowy (w części podstawowej) jest to umowa o korzystanie z

praw. Nie dochodzi jednak do definitywnej alienacji tych praw ze strony beneficjenta, także

w tym wypadku brak jest czynności prawnych obligacyjnych (brak widocznego transferu

oznaczonych praw z beneficjenta na beneficjariusza).



Ów stosunek cywilnoprawny, jak już zostało wspomniane wcześniej, ma miejsce pomiędzy

dwoma podmiotami – beneficjentem i beneficjariuszem. Niekiedy jednak można spotkać

twierdzenia, że jest to stosunek trójkątny, nie znajduje on jednak przekonywującego

uzasadnienia.





i) jest to już dziś umowa formularzowa (formal contract), ponieważ istnieje pewien jej wzór

(głównie w ramach danej sieci), do powstawania którego przyczyniają się liczne

stowarzyszenia franchisingowe, istniejące w wielu krajach. Umowa ta nabiera także

charakteru umowy adhezyjnej (contrat d’adhesion)8. Ma to na celu ujednolicenie

prowadzenia poszczególnych jednostek danej sieci.



j) umowa ta jest czynnością przysparzającą – w każdym wypadku sfera uprawnień

beneficjariusza ulega wzbogaceniu.



h) dyskusyjną kwestią jest uznanie umowy franchisingowej za umowę wzajemną, niektórzy

autorzy opracowań naukowych w tym temacie są zgodni, że można „pokusić się” o

stwierdzenie, że jest to umowa wzajemna, czyli synallagmatyczna (np. wspomniany L.

Stecki). Ważne jednak, aby skupić się na tej kwestii bardziej i wyjaśnić ew. wątpliwości:

Art. 487 § 2 k.c. stanowi, że: Umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się

w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej.

Wynika więc z tego przepisu, że podstawową cechą umowy wzajemnej jest ekwiwalentność

świadczeń obu jej stron. Bogato prezentuje się zespół świadczeń dokonywanych przez

beneficjenta na rzecz beneficjariusza. Natomiast kwestią problematyczną stają się

świadczenia dokonywane przez beneficjariusza na rzecz beneficjenta. W tym wypadku mamy

do czynienia z opłatami: wstępną, bieżącymi, ew. dodatkowymi. Często w umowach

franchisingu brakuje zasady ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron. Inną

okolicznością, która neguje tezę o nazwaniu umowy, będącej tematem naszej pracy, umową

wzajemną, jest niewymierność pewnych świadczeń dokonywanych przez beneficjentów (np.

nie da się wycenić i zmierzyć „sukcesu” wytwórczego itd.). Ponadto art. 488 § 1 k.c. nie

sprzyja również obronie stanowiska zawartego w tezie. Artykuł ten stanowi, że: Świadczenia

będące przedmiotem zobowiązań z umów wzajemnych (świadczenia wzajemne) powinny być

spełniane jednocześnie, chyba że z umowy, z ustawy albo z orzeczenia sądu lub decyzji innego

właściwego organu wynika, iż jedna ze stron obowiązana jest do wcześniejszego świadczenia.

Aby obronić założonego stanowiska, argumentem za zakwalifikowaniem umowy

franszyzy jako umowy wzajemnej jest fakt, że beneficjent ostatecznie osiąga wiele korzyści

majątkowych. Chodzi jednak o to, że korzyści, które w tym wypadku osiąga beneficjent nie są

traktowane jako świadczenia spełniane przez beneficjariusza.





8

Umowa adhezyjna - to kategoria umów, których najważniejsze warunki określa jeden z kontrahentów, zwykle

ekonomicznie silniejszy występujący często w pozycji monopolistycznej, drugi natomiast może je zaakceptować

i przystąpić do umowy lub zrezygnować z jej zawarcia. Cechą umów adhezyjnych jest ich powtarzalność,

masowość i w zasadzie jednakowa treść.

Efektem powyższego rozumowania jest stwierdzenie L. Stockiego, które warto w tym

miejscu przytoczyć: „(…) potraktowanie umowy franchisingowej jako umowy wzajemnej,

wymaga zastosowania zasady życzliwości wykładni przepisów art. 487 i nast. k.c. oraz

przychylności w interpretowaniu jej treści podstawowej. Umowy jej towarzyszące mogą być

także umowami wzajemnymi.”9



W konkluzji powyższych dywagacji nad istotą prawną umowy franchisingowej

dochodzimy do pewnych przekonań, które budują definicję tejże umowy. Jest to umowa nie

nazwana, sui generis, o treści mieszanej, wzajemna. Bez zastrzeżeń jest fakt, że należy

stosować przepisy kodeksu cywilnego.



Zatem akty prawne regulujące umowę franczyzową to:

- prawa kontraktowego (art. 56 – 116 k.c.)

- przepisy ogólne o zobowiązaniach (art. 353 – 383 k.c.)

- przepisy o wykonaniu zobowiązania (art. 450 – 470 k.c.)

- przepisy o skutkach niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art.

471 – 486 k.c.)

- przepisy regulujące skutki niewykonania i wykonanie zobowiązań wynikających z

umowy wzajemnej (art. 487 – 496 k.c.)

- ogólne zasady potrącenia, nowacji, zwolnienia z długu, zmiany wierzyciela lub

dłużnika (art. 498 – 543 k.c.)

- przepisy dotyczące spółek, różnych form pośrednictwa (przedstawicielstwa)

handlowego, licencji, sprzedaży, dzierżawy oraz zlecenia.



Warto w tym miejscu dodać także, że umowa franczyzy jest również przedmiotem

regulacji wielu zagranicznych aktów prawnych. Najważniejszym aktem prawa

międzynarodowego w tym zakresie jest Rozporządzenie Komisji Europejskiej z 22 grudnia

1999 r., 2790/1999, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich (Official

Journal z 29 grudnia 1999 r. Nr L. 336/21), które zastąpiło Rozporządzenie Komisji

Europejskiej z 30 listopada 1988 r., 4087/88, określające cechy umowy franchisingu i

dopuszczalne w jej ramach klauzule umowne. Warto przytoczyć §6 wyżej wymienionego

rozporządzenia nr 2790/1999: §6. Porozumienia wertykalne kategorii określonych w

niniejszym rozporządzeniu mogą poprawiać efektywność gospodarczą w ramach łańcucha

produkcji lub dystrybucji przez ułatwienie lepszej koordynacji między przedsiębiorstwami

uczestniczącymi; w szczególności mogą one prowadzić do obniżenia kosztów transakcji i

dystrybucji stron porozumienia i do optymalizacji ich poziomów sprzedaży i inwestycji.10

Natomiast z rozporządzenia nr 4087/88 warto przytoczyć pojęcie samej umowy

franchisingowej której definicja nie utraciła na znaczeniu, nie została zastąpiona przez nową:

„ „umowa franchisingu" oznacza umowę, w której jeden przedsiębiorca (franczyzodawca)

przyznaje drugiemu przedsiębiorcy (franczyzobiorcy), w zamian za bezpośrednie lub

pośrednie finansowe wynagrodzenie, prawo do wykorzystania jego pakietu franchisingowego

w celu sprzedaży ściśle określonych dóbr lub usług. (…)”.11







9

L. Stecki, Franchising, 1997, Toruń, s. 77.

10

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2790/1999 z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3

Traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych. Dziennik Urzędowy L 336 , 29/12/1999

P. 0021 – 002.

11

Art. 1 ust. 3 punkt b) Rozporządzenia Komisji Europejskiej z 30 listopada 1988 r., 4087/88 w sprawie

zastosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do umów franchisingu, Official Journal 1988, L 359.

3. Podtypy umowy franchisingu



a) Umowa zwykła, podstawowa (opisywana w powyższych punktach)



b) Umowa franchisingu wielokrotnego

Cechą różniącą tę umowę od zwykłej umowy franchisingowej jest fakt, że beneficjent składa

oświadczenie upoważniające beneficjariusza do utworzenia dalszych jednostek

franchisingowych o liczbie określonej w tym świadczeniu.



c) Umowa franchisingu zezwalająca na subfranchising

Obok elementów koniecznych umowy franchisingowej, umowa ta zawiera ponadto

postanowienia, na mocy których beneficjariusz może w przyszłości zawrzeć z innymi

osobami umowę/umowy subfranchisingu (typowa postać pełnomocnictwa). W typowym

pełnomocnictwie pełnomocnik działa w imieniu reprezentowanego, w dziedzinie franchisingu

beneficjariusz działa we własnym imieniu, jako samoistny podmiot prawa. W rezultacie tego

są tylko dwa podmioty tego stosunku:

- beneficjariusz (dawca subfranchisingu)

- osoba trzecia (biorca subfranchisingu)



d) Umowa generalna franchisingu

Różnicą jest fakt, że w części zawierającej umocowanie (upoważnienie) beneficjariusza do

zawierania umów subfranchisingu, jako podmiot będący biorcą subfranchisingu nie jest

określona osoba, lecz bliżej nie oznaczeni adresaci (charakter blankietowy upoważnienia).

Sam beneficjariusz decyduje o wyborze kontrahentów (biorcy subfranchisingu). Liczba tych

kontrahentów jest także określana przez beneficjariusza, natomiast sama umowa generalna

może precyzować w tej dziedzinie pewne ograniczenia. Zatem, istota tej umowy (za L.

Steckim) brzmi tak: „(…) na podstawie tej umowy beneficjariusz uzyskuje od beneficjenta

swoiste pełnomocnictwo ogólne (generalne) do zawierania z wybranymi przez siebie osobami

umów subfranchisingu. W wypadku zaś zwykłej umowy franchisingu, zezwalającej na

utworzenie jednostkowego stosunku subfranchisingu, trzeba by mówić o pełnomocnictwie

syngularnym, udzielonym ad casum.”12



4. Stosunki przedumowne przyszłych partnerów



Istotna w przedumownych rozmowach, dyskusjach jest zasada zaufania oraz zasada

wzajemnego informowania się, tak by utworzyć relację długotrwałą i o wystarczająco silnych

podstawach. Organizator sieci w tym etapie wstępnym ma za zadanie udzielić

franczyzobiorcymożliwie jak największej ilości informacji na temat systemu. Natomiast

beneficjent powinien udzielić informacji o swych zawodowych doświadczeniach, gotowości

do działania, wypłacalności.

Jeśli obowiązek udzielenia informacji został wypełniony nienależycie lub doszło do

innych aktów nielojalności w okresie przedumownym, wówczas można pociągnąć do

odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę (odpowiedzialność z tytułu culpa in contrahendo).

Charakter prawny tej odpowiedzialności może być: ex contractu (według tej koncepcji więź

umowna powstaje już od pierwszych kontaktów stron) lub ex delicto (odpowiedzialność ta

jest charakteryzowana w art. 415 k.c.: „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę,

obowiązany jest do jej naprawienia”).





12

Tamże, s. 85.

Często ma miejsce zawarcie umowy wstępnej (zwana często pilotażową). Ma ona

charakter przejściowy, zabezpieczający. Może zawierać pozwolenie dla przyszłego

beneficjenta na wypróbowanie koncepcji franchisingowej (swoisty eksperyment). Wówczas

można postanowić, że pozytywny wynik eksperymentu będzie skutkował zawarciem umowy.

Wówczas owa umowa przedwstępna ma znamiona warunkowej umowy przedwstępnej.

Możliwości w zakresie umów wstępnych są bardzo zróżnicowane i w zasadzie

nieograniczone.

Przed zawarciem umowy partnerzy mogą zdecydować się na użycie gotowego wzorca

umowy franchisingowej, co jest ułatwieniem dla obu stron. Mówi się, że wówczas umowa

franchisingowa ma charakter formularzowy. Bernadeta Fuchs w książce „Franchising. Wzory

umów z komentarzem” stwierdza, że: „Jest to nie tylko wyrazem założenia, że wszystkie

podmioty należące do sieci powinny być traktowane jednakowo, lecz i wynikiem dążenia

organizatora do utrzymania jednolitości systemu. Dzięki takiemu sposobowi zawierania

umowy zrealizowana zostaje zasada równouprawnieniafranczyzobiorców. Ich pozycja w

systemie jest taka sama, podobnie jak wobec organizatora (…) Wyklucza to możliwość

wystąpienia sporu na tle wzajemnych relacji pomiędzy franczyzobiorcami.”13





5. Treść umowy franchisingowej



a) oznaczenie stron umowy franchisingowej

- organizator sieci (franczyzodawca/ Franchisegeber / franchisor)

- beneficjent zezwolenia franchisingowego (franczyzobiorca/ Franchisenehmer, franchisee)

Strony te muszą być dokładnie oznaczone. Jeśli stroną jest osoba prawna – trzeba podać jej

nazwę, siedzibę, reprezentanta i ew. pełnomocników.



b) preambuła

Preambuła to element fakultatywny umowy franchisingowej. Jest jednak często przydatna,

gdyż określa wspólne cele partnerów, mogą oni podawać własne motywy i oczekiwania.

Ocena prawna preambuły jest niejednoznaczna, z reguły jednak przyjmuje się, że jej

zawartość bywa pomocna przy wykładni właściwych postanowień umowy. Nie należy więc

traktować jej jak część mniej istotną.

Zawiera ona krótką charakterystykę systemu jako całości oraz poszczególnych elementów

systemu. Dane, które zazwyczaj zawiera preambuła to:

a) prawa chroniące własność przemysłową (np. znaki towarowe). Zostaną one

udostępnione franczyzobiorcy wraz z upoważnieniem, informacjami o wszczęciu

postępowania o zarejestrowanie znaków, wzorów użytkowych itp.

b) nazwa przedsiębiorstwa, symbole, znaki, kolory itd.

c) doświadczenia techniczne i sekrety przemysłowe (know-how)14

d) koncepcja marketingowa, reklamowa, organizacyjna

e) wspieranie bieżące franczyzobiorcy

f) szkolenia i kursy oferowane przez franczyzodawcę









13

B. Fuchs, Franchising. Wzory umów z komentarzem, 1997, Gdańsk, wyd. GRANIT, s. 25.

14

„know-how" oznacza pakiet nie opatentowanych praktycznych wiadomości wynikających z doświadczeń

franchisodawcy i przez niego wypróbowanych, które są poufne, istotne i zidentyfikowane – definicja według:

Art. 1 ust. 3 punkt f) Rozporządzenia Komisji Europejskiej z 30 listopada 1988 r., 4087/88 w sprawie

zastosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do umów franchisingu, Official Journal 1988, L 359.

c) przedmiot umowy

Nie chodzi tu o sam przedmiot świadczenia, lecz również zachowanie się dłużnika, a więc

samo świadczenie. Elementy przedmiotu umowy to głównie:

a) prawa przysługujące franczyzodawcy

b) czasowy, rzeczowy, miejscowy zakres franchise

c) przyrzeczenie udostępnienia franchise

d) sposób wykorzystania franchise

e) ustalenie prawnej pozycji franczyzobiorcy jako niezależnego przedsiębiorcy

(działający we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność)

Jest to niewyczerpane wyliczenie, a jedynie przykładowe. Jest bowiem wiele postaci systemu

franchisingowego, umowa jest bardzo często kreowana w sposób indywidualny przez daną

firmę.



c) pozycja prawna franczyzodawcy

Podmiotami stosunku franchisingowego mogą być nie tylko osoby fizyczne, ale również

osoby prawne. Beneficjent zezwolenia franchisingowego jest przez cały okres trwania umowy

gospodarczo i prawnie niezależny. Ponadto, nie jest on uprawniony do reprezentowania

organizatora sieci.



d) obowiązki franczyzobiorcy

Jest to innymi słowy tzw. pakiet franchisingowy (świadczenia franczyzodawcy). Lista tych

obowiązków jest również niewyczerpana, gdyż w różnych umowach pojawiają się różne ich

przykłady. Można podać jednak pewną pulę obowiązków, które pojawiają się najczęściej:

a) ocenia i pomoc w wyborze miejsca dogodnego do utworzenia ośrodka działalności

b) plany urządzenia lokalu (dekoracja wewnętrzna i zewnętrzna)

c) plany finansowe

d) plany reklamowe

e) doradztwo

f) wskazówki przedsiębiorcze i organizacyjne

g) szkolenia personelu

Bywa tak, że niektóre umowy franchisingowe zawierają klauzurę, która jest swoistym

zakazem wprowadzania przez franczyzodawcę na dane terytorium innych franczyzobiorców.



d) wytyczne i zasady

Są to określone formy i zasady współpracy. Orzecznictwo, które dotyczy umowy franszyzy

potwierdza tezę, że system wytycznych stanowi prawidłowy sposób urealniania koncepcji

przedsiębiorcy.



e) obowiązki franczyzobiorców

Przeważnie franczyzobiorca przyjmuje następujące zobowiązania:

a) w danej działalności gospodarczej będzie stosował oznaczenia systemowe

b) przestrzeganie zasad, instrukcji od franczyzodawcy

c) uczestnictwo w szkoleniach, kursach itd.

d) przeprowadzanie proponowanych środków reklamowych

e) branie pod uwagę koncepcji organizatora w sferze ustalania cen (jednak wytyczne

tego typu nie są wiążące)

f) informowania franczyzobiorcę o rozwoju przedsiębiorstwa, obrotach

g) zapłata wynagrodzenia

Nie jest oczywiście katalog zamknięty, jednak obowiązki tego typu ze strony franczyzobiorcy

pojawiają się w umowie franchisingowej najczęściej, jako stałe elementy.

f) przedsiębiorstwo franczyzobiorcy

Jest to opis zasad prowadzenia przedsiębiorstwa, np. tak, aby klienci byli otoczeni opieką, w

określonym w umowie lokalu. Ponadto, aby zmienić lokalizację przedsiębiorstwa lub jego

wizerunek – konieczna jest zgoda franczyzodawcy. Franczyzobiorca ma także w określonych

odstępach czasu dokonywać napraw, renowacji itd. W rezultacie tego działania

franczyzobiorcy są bardzo ograniczone. Jak podkreśla jednak autorka B. Fuchs: „Celem

nadrzędnym jest jednak, wspomniana już niejednokrotnie, jednolitość i dobre imię sieci.”15



g) sprawozdawczość, uprawnienia kontrolne franczyzodawcy

Sprawozdanie takie ma zawierać informacje na temat sprzedaży, rachunek zysków i strat,

dane mające znaczenie dla całego przedsiębiorstwa. Dane te są przesyłane przez

franczyzodawcę także do innych podmiotów prowadzących jednostki w sieci, aby mogli oni

ulepszać swoją działalność. Aby utrzymać jednolitość i tożsamość systemu konieczna jest

także kontrola. Franczyzodawca ma w tej dziedzinie m.in. prawo wstępu do lokalu, gdzie

mieści się przedsiębiorstwo; wgląd do dokumentacji prowadzonej przez franczyzobiorcę.

Co ważne, uprawnienia kontrolne nie tylko służą samemu franczyzodawcy, lecz całemu

systemowi.



h) rachunkowość, bilans roczny

Franczyzobiorca organizuje rachunkowość, prowadzenie ksiąg handlowych – biorąc przy tym

pod uwagę wytyczne organizatora. Co miesiąc beneficjent oddaje franczyzobiorcy ocenę

przedsiębiorczo-gospodarczą, co roku bilans roczny (wraz z rachunkiem zysków i strat).



i) wynagrodzenie

Jest to jeden z podstawowych obowiązków franczyzobiorcy. Wynagrodzenie to ma różne

typy:

a) wynagrodzenie przy zawarciu umowy / wynagrodzenie wstępne / wynagrodzenie

jednorazowe

b) bieżące wynagrodzenie – odpłata za świadczenia spełnione przez organizatora

Oba te świadczenia dopasowane są do konkretnego przypadku.



j) obowiązek nabywania towarów

Franczyzobiorca często jest określony w umowie jako podmiot, który ma obowiązek

sprowadzać towary od organizatora, innych dostawców itp. Wspomniane wcześniej

Rozporządzenie Komisji Unii Europejskiej 4087/88 w art. 1 ust. 3 punkt d) stanowi, że:

„dobra franczyzodawcy" oznaczają dobra wyprodukowane przez franczyzoodawcę albo

zgodnie z jego instrukcjami lub noszące nazwę albo znak towarowy franczyzodawcy.”16



k) poufność

Franczyzobiorca ma obowiązek zachować tajemnicę treści zawartej umowy franchisingowej,

załączników umowy, regulaminów obowiązujących sieć. Jest to zobowiązanie na czas trwania

umowy oraz na określony czas po jej ustaniu.



l) zakaz konkurencji oraz prowadzenia działalności dodatkowej

Beneficjentowi często nie wolno prowadzić innej działalności niż franchisingowa, ponieważ

sama ta jest już bardzo absorbującym zajęciem. Klauzula taka może, lecz nie musi być



15

B. Fuchs, Franchising. Wzory umów z komentarzem, 1997, Gdańsk, wyd. GRANIT, s. 40.

16

Art. 1 ust. 3 punkt d) Rozporządzenia Komisji Europejskiej z 30 listopada 1988 r., 4087/88 w sprawie

zastosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do umów franchisingu, Official Journal 1988, L 359.

zawarta w umowie. Natomiast z obowiązku lojalności franchise-biorcy wobec organizatora

oraz wobec innych członków sieci wynika, że nie powinien on prowadzić działalności

konkurencyjnej. Wobec tego większość umów zawiera klauzulę zakazującą tego typu

działalności.





ł) szkolenie, dokształcanie

Jest to obowiązek franczyzodawcy. Franczyzobiorca ma natomiast obowiązek uczestniczenia

w szkoleniach i kursach (dotyczy ten obowiązek także osób współpracujących z

franczyzobiorcą w przedsiębiorstwie). Kształcenie i dokształcanie ma znaczenie dla obu

partnerów, jest to korzyść obustronna.



m) reklama, popieranie sprzedaży

Współcześnie rola reklamy jest ogromna, a różnorodna oferta mass mediów daje tu ogromne

możliwości. Obecnie wzrasta znaczenie reklamy ponadregionalnej, co wiąże się jednak z

dużymi kosztami, na które często beneficjenta nie stać. Wówczas franczyzobiorca organizuje

reklamę wspólną, przy finansowym udziale wszystkich członków sieci.



n) przejście praw i obowiązków z umowy

Beneficjent prowadzi swoje przedsiębiorstwo osobiście, jedynie w wyjątkowych sytuacjach

dochodzi do przejścia praw i obowiązków na inną osobę. Może to nastąpić w przypadku:

a) cesji

Przeniesienie praw jest możliwe tylko za zgodą franczyzodawcy.

b) zbycia przedsiębiorstwa

W tym wypadku również konieczna jest zgodafranczyzodawcy. Franczyzodawca nie

może jednak na siłę utrzymywać w sieci partnera, który nie chce dalej współpracować.

Regulację właśnie tej kwestii również powinna zawierać umowa.

c) śmierci franczyzobiorcy

W tym wypadku możliwe są dwa modele: zakończenie lub wypowiedzenie. Można jednak

również wprowadzić klauzulę dziedziczenia praw i obowiązków. Zaletą tego rozwiązania

jest ciągłość prowadzenia przedsiębiorstwa.



o) prawo nabycia przedsiębiorstwa franchisingowego przez franczyzodawcę

Pozwala to uniknąć problemów, które pojawiają się w związku z przejściem praw i

obowiązków na nowego franczyzobiorcę.



p) czas trwania umowy franchisingowej

Przeważnie jest to współpraca długotrwała, wymagająca inwestycji. W praktyce umowy te są

zawierane na okres od 5-10 lat. Zależy to też od gałęzi przemysłu, rodzaju przedsiębiorstwa,

stosunków między partnerami, możliwości finansowych itd. Jeśli jednak system jest mały

oraz nakłady są małe okres ten może być krótszy.



r) zwyczajne zakończenie więzi umownej między partnerami

Może ono nastąpić poprzez:

a) upływ czasu

b) zwykłe wypowiedzenie

Jest to jednostronne zakończenie więzi między stronami. Często kwestia ta jest

problematyczna, należy jednak odnieść się do art. 353 k.c., w którym zawarta jest zasada

swobody umów, dotycząca nie tylko swobody co do treści umowy, ale także jej

zawiązywania i rozwiązywania. Zasada ta oznacza uwolnienie kontrahentów od

formalizmu. Zasadnicze jest więc ustalenie terminów wypowiedzenia, tak aby franchise-

biorca miał czas na znalezienie nowego kontrahenta, a franchise-dawca aby miał czas na

przekwalifikowanie.



s) nadzwyczajne zakończenie więzi umownej między partnerami

Najczęstszą instytucją w tym wypadku jest umowne prawo odstąpienia. Warto więc

przewidzieć w umowie okoliczności szczególne, które będą uprawniać do odstąpienia od

umowy bez zachowania terminów.



t) prawne skutki umowy franchisingowej

Zazwyczaj umowa reguluje w tej materii kwestie następujące:

a) zakaz używania nazwy, znaku organizatora itp.

b) przejęcie zakładu przez organizatora (lub osobę trzecią przez niego wyznaczoną)

c) ewentualne odszkodowanie na rzecz franchise-biorcy

d) problem roszczeń wyrównawczych

e) zakaz konkurencji po zakończeniu umowy



u) porozumienia stron w sprawie właściwości sądu lub arbitrażu

W tej materii stosuje się dwie klauzury:

a) klauzura wyboru sądu

„Zgodnie z art. 1104 k.p.c, strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umawiać się na

piśmie o poddanie wynikłych lub mogących wyniknąć z niego spraw majątkowych

jurysdykcji sądów polskich (prorogatio fori). Z kolei, zgodnie z art. 1105 § 1 k.p.c., w

zakresie zobowiązań z umów podmioty prowadzące działalność gospodarczą mogą

umówić się na piśmie o wyłączenie jurysdykcji sądów polskich na rzecz sądów państwa

obcego (derogatio fori), jeżeli zmiana taka jest skuteczna według prawa tego państwa. Nie

dotyczy to jednak spraw należących do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1105 §

1 k.p.c in fine).”17

b) klauzura arbitrażowa

Często sądownictwo polubowne jest instytucją chętniej wykorzystywaną przez strony

umowy franchisingowej niż sądownictwo powszechne. Sądy powszechne będą właściwe

wtedy gdy strony to określą w umowie, ale również wtedy, gdy umowa nic na ten temat

nie wspomina. Natomiast jeśli zamiarem stron jest poddanie sporu pod rozstrzygnięcie

sądów polubownych, muszą one zamieścić w umowie tzw. zapis na sąd polubowny. Zapis

taki pozbawia strony możliwości składania pozwów do sądu powszechnego, a jeżeli

nawet któraś z nich to uczyni, to sąd powszechny odrzuci taki pozew, o ile druga strona

złoży zarzut lub sprzeciw. Sąd powszechny i sąd polubowny można dla uzmysłowienia

różnicy między nimi przyrównać odpowiednio do sądu państwowego i sądu prywatnego.

„Zgodnie z art. 1105 § 2 k.p.c, w zakresie przewidzianym w art. 697 § 1 k.p.c., strony

mogą umówić się na piśmie o wyłączenie jurysdykcji sądów polskich na rzecz

działającego za granicą sądu polubownego, jeżeli przynajmniej jedna ze stron ma

zamieszkanie lub siedzibę za granicą albo prowadzi za granicą przedsiębiorstwo, którego

sprawa dotyczy, oraz jeżeli umowa taka jest skuteczna według prawa mającego do niej

zastosowanie w państwie, w którym ma działać sąd polubowny. Jeżeli natomiast strony

postanowią, że właściwy do rozstrzygnięcia sprawy będzie sąd arbitrażowy w Polsce,

granice wyznacza wyłącznie art. 697 § 1 k.p.c. Przepis ten wyznacza granice, w jakich

strony – w świetle prawa polskiego – mogą skutecznie zawrzeć umowę o arbitraż (zapis

na sąd polubowny).”18

17

B. Fuchs, Franchising. Wzory umów z komentarzem, 1997, Gdańsk, wyd. GRANIT, s. 59.

18

Tamże, s. 60-61.

Zaletami sądownictwa arbitrażowego jest szybkość i sprawność zakończenia sporu oraz

udział w roli arbitrów fachowców z danej dziedziny.



w) klauzule dotyczące prawa właściwego i języka kontraktu

- wybór prawa właściwego to poddanie zawartej przez partnerów umowy określonemu prawu.

W praktyce wybiera się zazwyczaj prawo kraju importera koncepcji franchisingowej.

- wybór języka kontraktu to kwestia problematyczna, gdy umowa jest zawierana w

międzynarodowym obrocie handlowym, pomiędzy partnerami posługującymi się różnymi

językami. Wówczas rozwiązaniem jest stosowna klauzula językowa, w której dokonuje się

wyboru języka kontraktu.



y) inne postanowienia umowy franchisingowej

Mogą to być m.in.:

a) Rada franchise-biorców

Klauzura powołująca radę beneficjentów jest raczej rzadkością, mimo tego że jest bardzo

przydatna. Ma rolę raczej opiniodawczą.

b) Kary umowne

c) Siła wyższa, zwłoka, ograniczenie odpowiedzialności

d) Małżeński ustrój majątkowy a kwestia odpowiedzialności za zobowiązania

e) Ubezpieczenie



z) umowy towarzyszące zawarciu umowy franchisingowej

Są one konieczne, ponieważ w jednej umowie franchisingowej nie jest możliwym

uregulowanie wszystkich istotnych kwestii. Umowy te dzieli się na:

a) umowy pomiędzy partnerami

- umowy uzupełniające (głównie dotyczą postanowień wykonania umowy głównej)

- umowy towarzyszące (głównie dotyczą najmu, dzierżawy

b) umowy z osobami trzecim

Są to głównie umowy trójstronne lub wielostronne.

- umowy o kredyt

- umowy dostawy

- umowy spółki





6. Elektroniczny wzór umowy franchisingowej.

Obecnie stosowane są bardzo często gotowe wzory umów franchisingowych, głównie dany

wzór w danej sieci organizacyjnej. Natomiast proponowane są także wzory elektroniczne, z

których jeden dołączamy do pracy jako załącznik, wraz z przykładowym uzupełnieniem.

Rozdział IV



FRANCHISING W PRAKTYCE



1. Franchising w praktyce – punkt widzenia franczyzobiorcy





Krok I: Sprawdzamy, czy nadajemy się na franczyzobiorcę



Zanim potencjalny biorca zdecyduje się na zakup licencji franczyzowej, powinien

zastanowić się, co wie o franczyzie. Jeżeli jego wiedza jest niedostateczna, tzn. nie zna zasad

działania w tym systemie, jego zalet i wad, obowiązków, które będą na nim ciążyć, powinien

przede wszystkim uzupełnić swoją wiedzę. Warto zatem odpowiedzieć sobie na kilka pytań.





Czy rzeczywiście mamy dostateczną ilość środków na wejście do sieci franczyzowej?



Potencjalny biorca powinien ocenić, czy ma dostateczne środki finansowe, aby

podjąć i rozwinąć swoją działalność, określić te środki i wiedzieć, ile może zainwestować

w nowe przedsięwzięcie. Powinien realnie i trzeźwo ocenić koszty, które

będzie ponosił nie tylko w związku z rozpoczęciem własnej działalności, ale również

w trakcie jej trwania. Ma prawo wymagać od dawcy, aby przedstawił mu dokładnie

wszystkie pozycje kosztów znajdujące się w pakiecie oraz te, które będzie

musiał ponieść w okresie funkcjonowania. Ważny jest realny szacunek środków

obrotowych potrzebnych do prowadzenia działalności, gdyż taka informacja pomaga

przewidywać i kontrolować przyszłe koszty. W koszt licencji wlicza się często koszty

wyposażenia, mebli, aranżacji lokalu, często też biorca musi płacić za pierwszą partię dostaw.

Może się jednak zdarzyć, że firma dawcy przekonana o lojalności partnera sama finansuje

zakup towaru, pozostając wówczas jego właścicielem.

Oferty dawców precyzujące wielkość kapitału, którym powinien biorca dysponować

są bardzo różne. Kapitał ten dawca określa kwotowo lub procentowo (jeśli ma stanowić część

niezbędnej sumy jako wkład finansowy do przyszłego przedsiębiorstwa).

W niektórych systemach kapitał własny biorcy jest precyzyjnie definiowany i może oznaczać

np. wyłącznie własne pieniądze biorcy, nie obciążone żadnymi roszczeniami, nie mogą to być

pieniądze pożyczone, oficjalne darowizny, udziały „cichego wspólnika” itp. Kapitał własny

może stanowić składnik majątku franczyzobiorcy (np. przedsiębiorstwo, nieruchomość).

Optymalna sytuacja dla biorcy jest taka, gdy posiada własne pieniądze. Jeżeli tak

nie jest, może skorzystać z kredytu lub innego rodzaju pożyczki. W przypadku podjęcia

decyzji występowania o kredyt bankowy należy zasięgnąć informacji czy dawca

zgadza się na zaciągnięcie kredytu. Niektórzy dawcy są temu przeciwni, uważając, że kredyt

bankowy zbytnio obciąża koszty działania biorcy. Inni dopuszczają kredytowanie tylko do

pewnej wysokości inwestycji. olskie banki traktują firmy franczyzowe tak samo, jak każdy

inny podmiot gospodarczy, stąd też należy szukać jak najkorzystniejszych warunków przy

zaciąganiu kredytu. W negocjacjach z bankiem (bo takie są możliwe) optymalnym

rozwiązaniem jest zaangażowanie dawcy, który swoim autorytetem (znaną marką, prestiżem

firmy) może pomóc biorcy, a wcześniej przygotować wspólnie z biorcą interesujący

biznesplan. Oczywiście należy liczyć się z tym, że banki wymagają również różnego

rodzaju zabezpieczeń.

Inną formą pomocy może być stworzenie biorcy preferencyjnych warunków, np. poprzez

udzielenie rabatu przy umowie licencyjnej, czy też zwolnienie z opłaty. Czasem w tym

drugim przypadku biorca zobowiązuje się do zwrotu pieniędzy, gdy pozwoli mu na to

osiągany obrót.

Innymi możliwościami uzyskania wsparcia finansowego dla małych przedsiębiorstw

mogą okazać się pożyczki, jakich udzielają Fundusze Mikro oraz regionalne instytucje

finansowe, takie jak Agencje Rozwoju Regionalnego.





Czy zawsze czytamy uważnie umowy, które podpisujemy?



Zawsze należy uważnie czytać umowy, które powodują przyrost naszych obowiązków

lub rodzą zobowiązania finansowe. Nawet jeśli to umowa z przyjacielem. Podpis należy

składać w spokoju, po uprzednim przeczytaniu i przeanalizowaniu dokumentu. Nie trzeba być

przy tym prawnikiem, trzeba chcieć poradzić się u niego. Kiedy inwestujemy kilkadziesiąt

czy kilkaset tysięcy złotych, oszczędność rzędu kilkuset złotych może spowodować stratę

całej reszty.



Czy jesteśmy w stanie sprostać specyficznym regułom i zasadom obowiązującym w

systemie franczyzy, czy nasze umiejętności i predyspozycje psychiczne pozwolą na

osiągnięcie satysfakcji z wykonywaj pracy?



Przede wszystkim trzeba zdawać sobie sprawę, że wszystkie niewątpliwe korzyści,

jakie biorca czerpie z funkcjonowania w systemie franczyzy będą wymagały od niego

podporządkowania się z góry określonym, często dość restrykcyjnym regułom i zasadom.

Biorca musi mieć pełną świadomość, że niezależnie od wsparcia dawcy, będzie sam zarządzał

swoim przedsiębiorstwem, będzie sam odpowiedzialny za jego funkcjonowanie, dlatego musi

wiedzieć, czy stać go na tak duży wysiłek, zwłaszcza w początkowym okresie rozwoju firmy,

gdy do wysiłku fizycznego dochodzi stres związany z organizacją firmy, znalezienie

odpowiednich pracowników itp. Określone nastawienie psychiczne i umiejętność znalezienia

się w dość specyficznym układzie zależności od dawcy wymaga zastanowienia się nad własną

osobowością, która może determinować wybór dawcy, a następnie codzienną z nim

współpracę.

Jeżeli biorca jest indywidualistą (takich biorców często określa się aktywnymi), ale

przy tym dobrze zorganizowany, pełen własnej inwencji i kreatywności, równocześnie

potrafiący słuchać innych, powinien wybierać system, który pozostawia pewną dozę

swobody, czasem nawet docenia wprowadzanie własnych pomysłów i ulepszeń.

Znalezienie się człowieka o takich cechach w systemie rygorystycznie narzucającym

zasady działania, stworzyłoby mu zapewne duże problemy z przystosowaniem się do

obowiązujących reguł.

Jeżeli potencjalny kandydat na biorcę woli, gdy za niego podejmuje się decyzje, jest

niechętny do podejmowania ryzyka, ostrożny, lepiej się będzie czuł w systemie, który w

większym stopniu wymaga dyscypliny i preferuje sztywne schematy działania.

Są to biorcy pasywni, wybór franczyzy jest dla nich przede wszystkim ochroną przed

konkurencją.

Stąd zastanowienie się nad własną osobowością i predyspozycjami psychicznymi

wbrew pozorom ma spore znaczenie.

Czy jesteśmy wystarczająco komunikatywny w kontaktach z innymi ludźmi?



We franczyzie trzeba umieć budować dobre relacje z ludźmi. Spotkamy ich bowiem

wielu. Zespół firmy, menadżerowie zarządzający całą siecią mogą zdecydować o naszym

sukcesie. Należy pamiętać, że decydują oni o statusie naszej firmy. Dlatego umiejętność

nawiązywania dobrych relacji jest we franczyzie konieczna.





Krok II: Zakładanie własnej firmy



By móc zaistnieć w świecie biznesu, konieczne jest uruchomienie działalności gospodarczej.



Procedura zakładania jednoosobowej działalności gospodarczej

1. Rejestracja działalności:



Miejsce- Urząd gminy

Wpis do ewidencji działalności gospodarczej, REGON, aktualizacja NIP,

zgłoszenie płatnika składek ZUS



2. Wybór szczególnej formy opodatkowania:



Miejsce- Urząd Skarbowy

Wybór szczególnej formy opodatkowania (podatek liniowy, ryczałt, karta

podatkowa) następuje w drodze oświadczenia, urząd nie pobiera za tę

czynność opłat, wyboru należy dokonać przed uzyskaniem pierwszego

dochodu, w przeciwnym razie urząd narzuca opodatkowanie na zasadach

ogólnych



3. Pieczątka firmy:



Jej wyrobienie nie jest obowiązkowe, natomiast niewątpliwie ułatwia

posługiwanie się w obrocie gospodarczym (zwłaszcza w banku) danymi

firmy takimi jak: nazwa firmy, adres czy NIP



4. Konto bankowe:



Miejsce-wybrany bank

Składamy wniosek o otwarcie rachunku z załączonym dokumentem

potwierdzającym prowadzenie działalności gospodarczej lub spółki prawa

handlowego, założenie konta bankowego jest niezbędne m.in. dla

płatników VAT



5. Rejestracja płatnika VAT



Miejsce-Urząd Skarbowy

Należy wypełnić formularz dostępny w urzędzie lub na stronie

internetowej i wnieść opłatę w wysokości 170 zł, wniosek musi być

złożony przed dniem wykonania pierwszej czynności opodatkowanej

Krok III: Wybór branży i konkretnej sieci franczyzowej



Przede wszystkim należy dobrze zidentyfikować swój talent i kupić licencję w swojej

specjalności. Ponieważ umowa franczyzowa zawierana jest zwykle na 5-10 lat, należy dobrze

zastanowić się nad wyborem licencji, tak aby z zadowoleniem prowadzić swój biznes.

Przyjemność z pracy to jedno z kryteriów sukcesu.



Jednym z najważniejszych kroków jest wybór odpowiedniej sieci franczyzowej.

Przede wszystkim istotna jest wiedza. Przyszły franczyzobiorca powinien poznać

menedżerów sieci, do której chce się włączyć. Przeanalizować zasady prowadzenia

działalności i zapytać o metody osiągania zysków. Dobrym pomysłem jest przestudiowanie

raportów rocznych i innych opracowań finansowych dotyczących franczyzodawcy. Dobrze

jest też wiedzieć, jak długo sieć jest obecna na rynku. Nowy pomysł może wyglądać na

zyskowniejszy, ale niesie też większe ryzyko inwestycyjne. Mała liczba punktów sieci może

oznaczać, że na rynku jest miejsce dla nas, ale też, że franczyzodawca nie zadbał wcześniej o

należyty rozwój sieci. Im większa wiedza o potencjalnym partnerze, tym mniejsze ryzyko.

Wstępne rozeznanie powinno służyć staraniu się o spotkanie osobiste z franczyzodawcą.



Na takie spotkanie można iść przygotowanym, to znaczy spróbować posiąść elementarne

informacje o firmie. Rzetelna wiedza o franczyzodawcy i oferowanym przez niego pakiecie

pozwala na podjęcie decyzji o podpisaniu umowy z większą świadomością i zmniejsza

ryzyko związane z podjęciem działalności.





Przegląd przykładowych sieci franczyzowych wraz z podstawowymi wymogami



a) Carrefour









Carrefour Polska należy w 100 proc. do francuskiej grupy Carrefour, która jest

numerem 1 dużej dystrybucji w Europie i numerem 2 na świecie. Firma prowadzi działalność

handlową w 2 formatach: hipermarkety i supermarkety. Jednakże od 2007 roku Carrefour

Polska rozwija franczyzową sieć sklepów osiedlowych pod szyldem 5 minut.







Sklepy te charakteryzują się:



 powierzchnią sprzedaży od 100 do 500 m2;

 szerokim asortymentem od 2500-5000 produktów, zawierającym marki własne

Carrefour;

 atrakcyjną ofertą cenową.

Carrefour Polska zaprasza do współpracy partnerów biznesowych, którym zapewni:



 dostęp do szerokiego asortymentu produktów po konkurencyjnych cenach;

 zaopatrzenie poprzez nowoczesne centra dystrybucyjne;

 merytoryczne wsparcie w oszyldowaniu, wyposażeniu i prowadzeniu sklepu;



Jednostki własne: 306

Jednostki franczyzowe: 31



Podstawowe wymagania sieci:posiadanie sklepu o powierzchni od 100 do 500 m (własność

lub najem);



 motywacja do prowadzenia własnego biznesu zgodnie ze standardami grupy

Carrefour Polska;

 doświadczenie w handlu;

 możliwość współpracy na zasadach ajencji



b) Atlantic









Atlantic oferuje dwie propozycję współpracy franczyzowej:

W pierwszej - franczyzie klasycznej – Franczyzobiorca poza inwestycją w aranżację i

wyposażenie lokalu, finansuje także zatowarowanie swojego salonu;

W drugiej – franczyzie depozytowej – Franczyzobiorca pokrywa inwestycję w aranżację i

wyposażenie lokalu, natomiast towar pozostaje własnością Franczyzodawcy

Jednostki własne: 45 salonów w Polsce, 4 salony w Czechach, 6 outletów

Jednostki franczyzowe: 98 salonów w Polsce, 28 salonów w Czechach, 12 w Rosji i 8 na

Ukrainie.







Wsparcie dla franczyzobiorcy

 Pomoc Franczyzodawcy w wyborze lokalizacji, negocjowaniu cen najmu i

wyposażenia sklepu itp.

 Opracowanie projektu aranżacji salonu Franczyzobiorcy.

 Wsparcie marketingowe:

 udział w ogólnopolskich akcjach promocyjnych,

 dostęp do materiałów reklamowych przygotowywanych wyłącznie dla sklepów

znajdujących się w systemie,

 bezpłatne umieszczenie adresu sklepu na materiałach reklamowych Atlantic.

 Szkolenia w zakresie asortymentu i prowadzenia salonu Atlantic.

 Analiza efektywności działania salonu.

Przewidywana suma inwestycji: Inwestycja w przygotowanie, umeblowanie i wyposażenie

salonu Atlantic wynosi około 2 tys. zł/m2.



Podstawowe wymagania sieci

1. Lokalizacja:

 optymalna wielkość lokalu to 35-50m2,

 miasto powyżej 20tys. mieszkańców,

 lokale w galeriach handlowych lub przy głównych ulicach handlowych.

2. Poniesienie kosztów adaptacji lokalu, zakupu mebli i wyposażenia.

3. Posiadanie środków na sfinansowanie pierwszego zaopatrzenie salonu

4. Zainteresowanie produktem oraz dbanie o wysoką jakość obsługi klienta.

5. Przestrzeganie reguł systemu franczyzowego.



c) Big Star









Big Star to producent markowej odzieży Jeans & Casual. Asortyment obejmuje m.in.

spodnie, spódnice, kurtki, bluzy, bluzki, t-shirty i akcesoria tj. torby, czapki, skarpetki, paski

itp. Big Star powstał w Szwajcarii w 1972 roku, a w latach 70. i 80. stał się marką światową.

W Europie wszedł do ścisłej czołówki rynku.



Jednostki własne: 22 sklepy, w tym 5 outletowych

Jednostki franczyzowe: 220 sklepów



Przewidywana suma inwestycji:

Inwestycja w sklep: od 120 tys. zł netto, w zależności od powierzchni sklepu.



Podstawowe wymagania sieci:

Sklep może powstać w miejscowości powyżej 50 tys. mieszkańców, w centrum miasta –

wejście od ulicy lub w centrum handlowym. Sklep powinien posiadać duże witryny.

Remont sklepu wg projektu i standardów Big Star z udziałem projektantów firmy, lokalizacje

sklepów zatwierdza Big Star, współpraca na podstawie umowy franczyzowej, brak opłaty

licencyjnej.

Czas od podjęcia rozmów do otwarcia: około 2 miesięcy.

d) 5.10.15









5.10.15 to produkcja i sprzedaż odzieży dziecięcej w przedziale wiekowym od okresu

niemowlęcego do 12 roku życia.



Sieć sklepów jest ujednolicona i wysoce wystandaryzowana pod względem wyglądu,

wyposażenia i zaopatrzenia. Standardowy asortyment sklepu obejmuje 24 grupy produktowe,

w pięciu podstawowych kategoriach wiekowych: niemowlak, chłopiec mały, chłopiec duży,

dziewczynka mała oraz dziewczynka duża. Wnętrza sklepów nawiązują klimatem do

dziecięcego pokoju.



Jednostki własne: 123

Jednostki franczyzowe: 29



1. Opłata licencyjna - 15 tys. zł. W skład opłaty licencyjnej wchodzą:

o know-how,

o projekt architektoniczny,

o początkowe przygotowanie,

o nadzór związany z otwarciem,

o wsparcie marketingowe.

2. maksymalny koszt adaptacji lokalu to 1-1,5 tys. zł za m2 sklepu,

3. wymagane zabezpieczenia w postaci zbywalnej gwarancji bankowej na kwotę

50 tys. zł oraz depozyt zwrotny w wysokości 20 tys. zł.



Podstawowe wymagania sieci



 spełnienie wymogów finansowych,

 przestrzeganie zasad podręcznika operacyjnego.



e) McDonald’s









Prowadzenie restauracji szybkiej obsługi w systemie McDonald’s.



Jednostki własne: 147

Jednostki franczyzowe: 81 restauracji / 45 franczyzobiorców

Przewidywana suma inwestycji

Wymagany kapitał własny na poziomie 800 tys. zł.



Podstawowe wymagania sieci



1. Franczyzobiorcą może być wyłącznie osoba fizyczna (wykluczone spółki kilku

osób), inwestująca własne pieniądze i bezpośrednio zarządzająca przyznaną na

mocy umowy restauracją.

2. Przed zawarciem umowy kandydat na franczyzobiorcę przechodzi

wielomiesięczne szkolenie praktyczne i teoretyczne obejmujące wszystkie

aspekty prowadzenia restauracji McDonald’s.

3. Umowa franczyzy zawierana jest na 20 lat i dotyczy konkretnej restauracji

McDonald’s.

4. Zawierając umowę franczyzy, franczyzobiorca obejmuje na ogół jedną z

funkcjonujących restauracji McDonald’s.

5. Inwestorem w nieruchomość (lokal restauracji) jest McDonald’s Polska Sp. z

o.o.

6. Decyzje co do lokalizacji restauracji McDonald’s podejmuje wyłącznie

McDonald’s Polska Sp. z o.o.



f) Yves Rocher









Yves Rocher jest francuską firmą kosmetyczną istniejącą od ponad 40 lat. Sklepy

Yves Rocher, często połączone z firmowymi gabinetami kosmetycznymi są obecne w

największych miastach w Polsce. Yves Rocher Polska oferuje pomoc w zakresie

przygotowania sklepu do otwarcia, dostarcza materiały promocyjne i umożliwia bezpłatne

szkolenia personelu.



Jednostki własne: 36

Jednostki franczyzowe: 36



Przewidywana suma inwestycji: Oprócz kosztów związanych z przystosowaniem lokalu do

prowadzenia działalności, wkład kapitałowy biorcy określa się na około 110 tys. zł netto

(meble + pierwsze zatowarowanie sklepu).



Podstawowe wymagania sieci



 Lokal z witryną w centrach handlowych lub przy głównych ulicach

handlowych miast przekraczających 100 tys. mieszkańców;

 Minimalna powierzchnia sprzedaży - 30 m2 + 10 m2 zaplecza + 10 m2 jeśli

biorca planuje prowadzenie w ramach działalności również gabinetu

kosmetycznego;

 Podporządkowanie się standardom obsługi klienta i zasadom związanym z

działaniami marketingowymi, jednolitymi w całej Polsce.







2. Franchising w praktyce – punkt widzenia franczyzera



Opracowanie koncepcji przedsiębiorstwa, które ma działać na zasadzie franczyzy to

wypracowanie sposobu (wzorca) prowadzenia firmy we wszystkich aspektach, tak aby było

możliwe osiągnięcie sukcesu. Wzorzec ten powinien pozwolić na:



1) wyeliminowanie w możliwie największym stopniu ryzyka nieodłącznie związanego

z otwarciem nowej firmy. Zarówno asortyment, sposób świadczenia usługi,

wszystkie operacje związane z uruchomieniem i prowadzeniem placówki

powinny być przetestowane na rynku w specjalnie uruchomionych placówkach

pilotażowych prowadzonych przez franczyzodawcę przed rozpoczęciem sprzedawania

licencji;



2) umożliwienie potencjalnemu biorcy, bez względu na jego doświadczenie zawodowe

rozpoczęcia działalności na własny rachunek, ale według ustalonej przez

dawcę formuły, przy wydatnym jego wsparciu i obietnicy stałej pomocy i doradztwa;



3)przedstawienie szczegółowego sposobu, w jaki powinno być prowadzone przedsiębiorstwo.



Koncepcja przygotowana przez dawcę powinna być w miarę prosta, gdyż dawca będzie

musiał nauczyć jej innych. Im bardziej skomplikowana będzie koncepcja, tym trudniejsza

okaże się rekrutacja, szkolenie i wspieranie biorców. Produkt/usługa, który ma się stać

przedmiotem franczyzy powinien być łatwo definiowalny.

Cechą produktu/usługi powinna być możliwość skojarzenia, prostota i powtarzalność (np.

prosty jadłospis, określony charakter sprzedawanego asortymentu, wyspecjalizowana usługa

adresowana do bardzo konkretnego odbiorcy). Ważne jest, aby produkt/usługa i/lub sposób

sprzedaży zawierał pewien element innowacyjności lub oryginalności, czyli coś, co odróżni je

od już funkcjonujących na rynku i stworzy szansę przewagi nad konkurencją. Nie powinny

być powieleniem pomysłów, które już funkcjonują na rynku, w żadnym przypadku plagiatem.

Ze względów etycznych i praktycznych lepiej zastanowić się nad własną nazwą, nową

koncepcją i starać się zainteresować nią potencjalnych nabywców. Przedsiębiorstwo

franczyzodawcy powinno być łatwe do założenia, zorganizowania i wyposażenia,

gdyż następne uruchamiane jednostki będą „kopiami” jego własnych (często funkcjonujących

w początkowym okresie jako pilotażowe).



Jak wspomniany wyżej ( rozdział dotyczący umowy), franczyzodawca zobowiązany

jest przygotować tzw. „pakiet franczyzowy”. Ów pakiet powinien zaoferować swoim

potencjalnym franczyzobiorcom w jak najlepszy, najbardziej zachęcający i rzetelny sposób

po to, aby zachęcić do współpracy tych, którzy spełniliby jego wymagania i oczekiwania. W

tym celu dawca uruchamia cały szereg działań, opracowuje odpowiednie metody i techniki

rozpropagowania swojego pomysłu.

Najważniejszym narzędziem marketingowym jest ukazanie korzyści i zasad działania

systemu poprzez funkcjonowanie jednostki pilotażowej. Otwarcie takiej jednostki, a w

późniejszym okresie każdorazowo nowo uruchamianym jednostkom, często towarzyszy

zapraszanie przedstawicieli mediów, telewizji, radia, co w efekcie może zaowocować

opublikowaniem artykułu w lokalnej i ogólnokrajowej prasie, emitowaniem specjalnej

kampanii reklamowej itp. Skuteczność artykułu może zwiększyć np. komentarz redakcyjny,

czy wręcz zamówiony artykuł, prezentujący historię sukcesu franczyzodawcy, jego kariery,

dotychczasowych osobistych osiągnięć itp. Również zaproszenie lokalnych władz i

społeczności na uroczyste otwarcie placówki może okazać się bardzo dobrym elementem

promocji.

Wśród mediów nie można pominąć nowego i szybko rozwijającego się, jakim jest

Internet. Dawca wykorzystuje je w coraz większym zakresie, nie tylko do prezentacji reklam

firmowych oraz produktowych (główna zaleta to dotarcie do określonej grupy odbiorców przy

konkurencyjnych kosztach w stosunku do innych mediów), ale również przy promocji

swojego systemu. Biorąc pod uwagę specyfikę franczyzy razem z promocją firmy

(identyfikującego ją znaku), powinno się prezentować specyfikę produktu/usługi, ale i zasady

franczyzy.

Dane powinny być atrakcyjnie i solidnie opracowane, ukazywać system w kontekście,

np. rozwoju procesów integracji w gospodarce, ukazywać specyfikę sieci franczyzowych.

Istotnym narzędziem może okazać się prezentacja firmy przez franczyzodawców

podczas organizowanych targów, seminariów, konferencji. Należy pamiętać, że potencjalny

biorca może zainteresować się ogłoszeniami i artykułami prasowymi, ale również może

spotkać dawcę na targach franczyzowych (ich organizacje zwykle anonsuje się w prasie),

może również zainteresować się udziałem w systemie kogoś z rodziny czy znajomych, którzy

już pracują, ewentualnie prowadzą rozmowy na ten temat, może okazać się pracownikiem

jednej z jednostek pilotażowych. Do tych wszystkich sytuacji dawca powinien dostosować

swoje działania.

Uruchomienie działań marketingowych wymaga odpowiednich materiałów: broszur,

folderów, atrakcyjnego kompletu druków reklamowych. Dawca powinien je przygotować.

Również przygotowanie do uruchomienia działań marketingowych wymaga ustalenia

oddzielnych procedur postępowania ze zgłaszającymi się chętnymi do zakupienia pakietu,

m.in. selekcji biorców, organizowania spotkań, prezentacji firmy itp.



Wybór właściwego franczyzobiorcy



Wybór odpowiednich osób jako przyszłych użytkowników jest podstawą sukcesu sieci

franchisingowej. Dokonując tego wyboru należy uwzględnić następujące elementy:

 Dysponowanie środkami finansowymi przez przyszłego użytkownika. Potencjalny

użytkownik powinien dysponować środkami finansowymi niezbędnymi do utworzenia

przedsiębiorstwa. W niektórych wypadkach firma macierzysta może mu pomóc w

zgromadzeniu części środków bądź w uzyskaniu pożyczki na korzystnych warunkach

 Żądza sukcesu. Użytkownik powinien być „pazerny na sukces”. Dobrzy użytkownicy

zwielokrotnią sukces firmy macierzystej. Doskonałe relacje personalne są kluczem do

rozwoju całej organizacji, do wzrostu sieci użytkowników

 Zdrowie. Użytkownik musi być zdrowy i przygotowany do ciężkiej pracy, zwłaszcza

w początkowym okresie funkcjonowania firmy. Duże natężenie pracy będzie

wymagało od niego również wytrzymałości psychicznej

 Doświadczenie. Użytkownik nie musi mieć doświadczenia w prowadzeniu biznesu.

Zwykle firma macierzysta uważa, że takie doświadczenie utrudnia percepcję

stosowanych przez nią metod kierowania oraz jej specyfiki. Z drugiej jednak strony –

doświadczenie pomaga w rozwoju i ekspansji rynkowej

 Wiek. Najlepszymi użytkownikami są ludzie dojrzali, w wieku 35-50 lat

 Stan cywilny. Użytkownik powinien być w związku małżeńskim; uważa się bowiem,

że posiadanie żony/męża stymuluje do wytężonej pracy

 Niezależność. Użytkownik wprawdzie jest uzależniony od reguł narzuconych przez

firmę macierzystą, jednak w ramach swojej działalności powinien być niezależny.

Musi także być operatywny w podejmowaniu decyzji

 Zdolności organizacyjne. Użytkownik musi gwarantować posiadanie umiejętności

pozwalających na sprawne prowadzenie małej firmy



Wiele firm macierzystych przyjmuje pewną średnią – profil przyszłego użytkownika.

Powinien to być mężczyzna, żonaty, w dojrzałym wieku, posiadający dwójkę dzieci, który

osiągnął sukces pracując wcześniej na średnim szczeblu kierowniczym. Powinien także być

ambitny, dążyć do samodzielnego kierowania sobą, nie musi jednak mieć doświadczenia w

prowadzeniu własnego przedsięwzięcia.

Jednym z wielu błędów, jaki popełniają firmy macierzyste przy wyborze użytkownika jest

akceptacja każdego, kto ma pieniądze na założenie przedsiębiorstwa. Dążąc do szybkiego

rozwoju sieci franchisingowej firmy te nie zwracają uwagi na najistotniejsze cechy

użytkownika



3. Franchising a kryzys

Obecna sytuacja w świecie sprawia, że wiele osób obawia się inwestować kapitał w

nowe projekty. Poniższe informacje dowodzą jednak, iż w dobie kryzysu franchising może

być bardzo dobrym sposobem na rozpoczęcie nowego biznesu. Jak podaje w najnowszym

raporcie firma doradcza Profit System, w Polsce w styczniu w ramach 480 sieci

franczyzowych działało ponad 26,6 tys. sklepów i punktów usługowych. W pierwszym

przypadku wzrost w skali roku wyniósł 25 proc., zaś liczba punktów powiększyła się o 19,5

proc.

Oczywiście kryzys w tej branży, zatrudniającej już ponad 220 tys. osób, także jest

odczuwalny, jednak choć tempo rozwoju zwolni, to nowych sieci będzie przybywało. –

Dekoniunktura na rynku pracy skłania część osób do założenia własnej firmy, a inwestycja w

biznes na licencji jest bezpieczniejsza – mówi Michał Wiśniewski, dyrektor działu doradztwa

w firmie Profit System.

Profit System prognozuje, że w tym roku firmy rozwijające się poprzez franczyzę

powinny zwiększyć zatrudnienie o kolejne 30 tys. osób. Liczba systemów ma wzrosnąć o

16,7 proc., do 560, zaś placówek o 12,6 proc., do 30 tys. I to mimo że wiele firm handlowych

czy odzieżowych rozwijających się właśnie w ten sposób przeżywa problemy i spowolniło

tempo ekspansji.

Prognozę wzrostu branży potwierdzają firmy, które nie rezygnują z rozwoju. Grupa

Muszkieterowie zarządza już siecią 200 sklepów spożywczych Intermarche i budowlanych

Bricomarche. – Widzimy dalsze perspektywy rozwoju. Chcemy otwierać kolejne sklepy w

całej Polsce – mówi Maciej Feruga, członek zarządu ITM Polska, firmy zarządzającej

sieciami. Do 2016 r. tylko Intermarche ma zwiększyć liczbę placówek do 690, ze 137

obecnie.

Dla przedsiębiorców wejście do sieci franczyzowej to spore ułatwienie. Mogą

korzystać ze znanej już na rynku marki. Działając w ramach większej struktury, mają również

możliwość skorzystania z tańszych dostaw. Wymaga to też inwestycji, jednak, jak podaje

Profit System, w przypadku ponad połowy sieci jest to nie więcej niż 100 tys. zł; najdroższe

jest uruchomienie stacji benzynowej i supermarketu spożywczego, gdzie w grę wchodzi

nawet ponad 5 mln zł. Zależnie od systemu są też pobierane opłaty licencyjne.

W Polsce franczyza rozwija się głównie w handlu i w drugiej kolejności w usługach. W

ubiegłym roku przybyło prawie 1,5 tys. sklepów z artykułami spożywczymi i przemysłowymi

oraz 430 sklepów ze sprzętem elektronicznym. W sektorze takich usług, jak: gastronomia,

fryzjerstwo i kosmetyka, edukacja, pralnie, punkty pocztowe w 2008 r. pojawiło się ponad 1,6

tys. punktów na licencji.

Rozdział V



PODSUMOWANIE



Podsumowując nasze rozważania, należy skupić się na pozytywnych i negatywnych

stronach jakie niesie ze sobą franchising.

Ważną cechą franchisingu jest jego polityczno – gospodarcze znaczenie. Przede

wszystkim przyczynia się do rozwoju przedsiębiorczości i samodzielności gospodarczej.

Dzięki franczyzie, poszczególne osoby mogą rozwijać własną działalność, a z czasem

uzyskać samodzielność. Sam franchising ma pozytywny wpływ na rozwój rynku

wewnętrznego państwa i wzmacnia pozycję średnich przedsiębiorców, gdyż otwiera przed

nimi nowe możliwości i pozwala im realizować ich pomysły. Dzięki działalności

franchisingowej, przedsiębiorcy mogą nabrać doświadczenia w zakresie działań

organizacyjnych i gospodarczych.

Franczyza ma także prawno – gospodarcze znaczenie. Korzyści z tego typu

współpracy czerpie zarówno firma macierzysta jak i użytkownik. Stosowanie franchisingu

wzmacnia również konkurencję na rynku, aczkolwiek zachowuje jednocześnie szanse dla

średnich przedsiębiorców.

Walory jakie płyną z działalności franchisingowej można rozpatrywać z punktu

widzenia firmy macierzystej i użytkownika. Firma macierzysta jako właściciel przedmiotu

franchisingu określa jakie są poszczególne warunki umowy. Zalety tego systemu dla

franczyzodawcy są liczne. Przede wszystkim zapewnia swoim produktom dostęp do rynku

zbytu nie używając przy tym swojego kapitału, którego wymagałoby tworzenie filii

i wydziałów, co wiąże się ze znacznymi oszczędnościami. Konsekwencją tego jest fakt, że to

użytkownicy, a nie firma macierzysta, ryzykuje wejściem na rynek. Dzięki sieci, jaką tworzą

użytkownicy, ekspansja na rynek jest znaczna. Firmie macierzystej zależy zazwyczaj na jak

największej liczbie użytkowników. Skutkiem takiej współpracy jest osiąganie obszarów

zbytu, do których firma macierzysta nie dotarłaby bez współpracy z użytkownikami.

Kolejną zaletą takiej współpracy jest fakt wzrostu produkcyjności, a co za tym idzie

zysków. Firma macierzysta sama wybiera użytkowników, a oni we własnym zakresie starają

się o efektywność swojego personelu. Franczyzobiorca rozpoczynając współprace

z przedsiębiorstwem, przynosi wraz ze sobą kapitał, który wpływa do kasy firmy

macierzystej. Każdy użytkownik stara się także minimalizować koszty i maksymalizować

straty. Na efektywność przedsiębiorstwa wpływa także fakt, że dzięki podziałowi pracy

produkty szybciej trafiają do odbiorców niż gdyby miało to miejsce w firmie prowadzonej

tradycyjnymi metodami.

Istotną kwestią jest możliwość rozwoju przedsiębiorstwa, wzrost jego rangi,

rozprzestrzenianie się oryginalnego pomysłu na biznes. Firma macierzysta posiada przewagę

nad użytkownikiem. Może zastrzec sobie w umowie, że użytkownik nie będzie sprzedawał

innych produktów i świadczył innych usług niż te, które ma swoim pakiecie przedsiębiorstwo.



Korzyści jakie niesie ze sobą franchising dla franczyzobiorcy różnią się od tych,

które wynikają dla franczyzodawcy, co wynika z ich wzajemnego statusu wobec siebie.

Zalety franchisingu są szczególnie widoczne w przypadku użytkownika, który dopiero

zaczyna prowadzić własny biznes.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na aspekt finansowo-gospodarczy.

Użytkownik może czerpać doświadczenie z wielu dziedzin prowadzenia przedsiębiorstwa: od

kwestii organizacyjnych, produkcyjnych, poprzez handlowe i usługowe. Przechodzi przez

pewien trening w firmie macierzystej metodą know-how - poznaje sposób działania firmy

macierzystej i na tej podstawie buduje swoją wiedzę.

Kolejną zaletą dla użytkownika jest fakt, że może znacznie szybciej osiągnąć sukces

dzięki renomie firmy macierzystej. Korzysta bowiem z nazwy firmy, jej logo.

Użytkownikowi powierza się także strategię marketingową. Dzięki funkcjonowaniu pod

szyldem znanej i renomowanej firmy, wzrasta wiarygodność kredytowa użytkownika.

Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wskazują, że przyczyną wiarygodności

kredytowej firm franchisingowych jest znacznie niższa liczba upadłości tych firm w stosunku

do liczby upadłości przedsiębiorstw nie stosujących franczyzy. W niektórych okresach czasu

liczba upadłości przedsiębiorstw działających tradycyjnie, była ośmiokrotnie większa od tych,

które zastosowały franchising.

Franczyzobiorca unika wielu zbędnych kosztów. Po pierwsze utworzenie firmy opartej

na umowie franchisingowej nie wymaga tak dużych kosztów, jak gdyby miało to miejsce przy

zakładaniu niezależnego przedsiębiorstwa. Użytkownik jest także właścicielem firmy jaka

powstanie w wyniku umowy i pozostaje niezależny w granicach określonych w tej umowie.

Przedsiębiorca może także liczyć na pomoc firmy macierzystej w zakresie struktury

organizacyjnej. Pomoc ta przejawia się między innymi w wyborze miejsca usytuowania firmy

czy uczestnictwie firmy macierzystej w kosztach budowy nowych obiektów. Niekiedy udział

ten może sięgnąć nawet 50% kosztów. Firma pomaga także w wyposażeniu i urządzeniu

pomieszczeń. Inna forma pomocy może przejawiać się zdobyciu kredytu bądź pożyczki na

wydatki związanie z rozpoczęciem działalności. Firma macierzysta zajmuje się także

szkoleniem załogi oraz pomaga w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Użytkownik może

liczyć na fachową pomoc w razie problemów z prowadzeniem przedsiębiorstwa, gdyż

korzysta z usług biura zarządzającego siecią użytkowników.

Franczyzobiorca ponosi korzyści w zakresie marketingu i reklamy. Bierze udział

w działaniach jakie prowadzi firma macierzysta. W łatwy sposób dociera do klienta, gdyż

duże przedsiębiorstwo macierzyste stać na promocje na obszarze całego kraju. Taka promocja

jest o wiele bardziej skuteczna, niż samodzielne próby reklamowania własnej firmy.

Kolejną zaletą jaką czerpie z franczyzy użytkownik, jest zredukowane ryzyko podjęcia

działalności, gdyż znajduje się pod ochroną firmy macierzystej. Może liczyć na wsparcie

prawne, gospodarcze czy organizacyjne, zwłaszcza na początku tworzenia swojej firmy.

Wprawdzie, nie oznacza to braku ryzyka bankructwa, jednak dzięki ciężkiej pracy może

odnieść duży sukces.

Ważną kwestią jest fakt, że użytkownik może czerpać wiedzę z badań doskonalących

produkt, jakich prowadzi firma macierzysta, a także z działań rozwojowych. Dzięki temu,

franczyzobiorca otrzymuje komplet informacji na temat mechanizmów działania

przedsiębiorstwa.

W zakresie organizacyjnym, niewątpliwą zaletą jaką niesie ze sobą uczestnictwo

w stosunku franchisingu, użytkownik nie jest obciążony wieloma funkcjami. Musi się

wywiązywać z zadań dotyczących bezpośrednio sprzedaży i obsługi klientów, transportu czy

magazynowania produktów. Natomiast sferę księgowości i prowadzenia analiz

ekonomicznych przejmuje firma macierzysta, jednocześnie zwalniając z tego obowiązku

użytkownika.

Godne podkreślenia jest, że dzięki uczestnictwie użytkownika we franchisingu

znacznie wzrasta jego pozycja w znaczeniu konkurencji wobec innych firm działających

jednostkowo. Już na początku swojej działalności jest znany, dzięki renomie jaką daje mu

współpraca z solidnym i poważanym przedsiębiorstwem.

Oprócz wielu walorów jakie posiada franchising, należy także zwrócić uwagę na wady

takiego przedsięwzięcia. Aby jak najlepiej je przeanalizować, znów posłużymy się podziałem

problemów ze względu na punkt widzenia franczyzodawcy i franczyzobiorcy.

Minusy stosowania franchisingu, jakie stoją przed firmą macierzystą są wynikiem

pewnej sprzeczności między traktowaniem użytkownika przez firmę macierzystą jako jej

integralnej części, lecz równocześnie jak niezależnej firmy.

Po pierwsze, franczyzodawca już na początku ponosi duże ryzyko osobowe i

gospodarcze, związane z podmiotem, z którym zawiera umowę. Trudno bowiem zawsze

uzyskać odpowiednie dane na temat kwalifikacji użytkownika, a także zatrudnionego przez

niego personelu. Ryzyko gospodarcze związane jest z trudną do przewidzenia efektywnością

nowego przedsiębiorstwa. Firma musi bardzo starannie przeprowadzić selekcję

użytkowników, aby rzeczywiście nawiązać współprace z najodpowiedniejszymi do tego

osobami. Inną obawą jaka może towarzyszyć firmie macierzystej jest fakt, że cały trud i pracę

i jakie włoży pomagając franczyzobiorcy, może się kiedyś obrócić przeciwko niej, ponieważ

w przyszłości użytkownik może przemienić się w konkurenta. Inne ryzyko jakie ponosi firma

macierzysta związane jest z sytuacją, kiedy w sieci użytkowników powstaną niemożliwe do

pogodzenia zależności w stosunku do franczyzodawcy.

Firma macierzysta ma ograniczoną możliwość nadzoru i kontroli nad użytkownikiem.

Sam stosunek franchisingu jest mało stabilny, gdyż umowa może być rozwiązana

jednostronnym oświadczeniem woli. Często bywa tak, iż po utworzeniu przedsiębiorstwa,

użytkownik pragnie być niezależny. W sytuacji gdy odniósł sukces, a jego biznes przyniósł

i nadal przynosi zyski, najchętniej odciąłby się od firmy macierzystej, która wciąż wykonuje

wobec niego swoje obowiązki. Sukces powoduje w użytkowniku poczucie, że fakt, iż biznes

dobrze prosperuje należy zawdzięczać tylko jemu. W takim wypadku firma macierzysta musi

w sposób bardzo delikatny i rozważny radzić sobie z sytuacją.

Wraz z zawiązaniem współpracy franchisingowej, firma macierzysta bierze na siebie

nowe obowiązki, takie jak pomoc we wdrożeniu użytkownika w procedury, wspieranie go

w sytuacjach problemowych. Aby pomóc użytkownikowi, organizuje fachowe biuro

zarządzające siecią przedsiębiorstw.

Często bywa tak, iż użytkownicy nie są skłonni do rzetelnej pracy. Firma macierzysta

nie może go ukarać w sposób, jaki karałaby własne kadry w związku z tym, że użytkownik

posiada odrębność majątkową i organizacyjną. Wobec tego wyzwania, firma macierzysta

musi prowadzić odpowiednią politykę, której celem jest sugestia, aby użytkownik korzystał

z wiedzy i pomocy specjalistów. Od prawidłowości tej polityki zależy, czy użytkownik

w sposób należyty wykorzysta oferowaną mu pomoc.

Kłopotem firmy macierzystej może stać trudność z wyegzekwowaniem standardów

jakie powinien przyjąć użytkownik otwierając swoje przedsiębiorstwo. Dotyczy to przede

wszystkim kwestii identyfikujących firmę na rynku, takich jak marka, znak handlowy,

wystrój pomieszczenia.

Problemy mogą pojawić się także w związku z komunikacją między użytkownikiem

a firmą macierzystą. Firma będzie posiadała jedynie taką wiedzę jaką przekaże jej

użytkownik. Proces ten działa w obie strony. Istotne w procesie komunikacji jest obopólne

zrozumienie przekazów i wzajemny szacunek każdej ze stron.

Firma macierzysta może paść ofiarą nieuczciwości użytkownika. Jeśli ten płaci opłatę

franchisingową zależną od osiągniętego zysku, prawdopodobnie będzie próbował ukryć jego

faktyczny poziom.



Negatywne cechy franchisingu z punktu widzenia franczyzobiorcy mają swoje

podłoże przede wszystkim w zależności użytkownika od firmy macierzystej. To uzależnienie

przejawia się w umowie franchisingowej, która zawiera różne wskazania, rady i standardy

generowane przez franczyzodawca. Wobec tego, w pewnym sensie ogranicza się rozwój

niektórych idei użytkownika i jego dążenia do samodzielności. Wraz z zawarciem umowy,

użytkownik może jedynie świadczyć te usługi, które jasno ta umowa określa. Jeżeli umowa

zezwala użytkownikowi na dokonywanie zakupu w innych przedsiębiorstwach, ciągnie to za

sobą inne ograniczenia, co do wskazania, jakie to mogą być przedsiębiorstwa, a także do

precyzyjnego wskazania produktów objętych zezwoleniem. Wraz z niezależnością

użytkownika wiąże się możliwość jego kontrolowania przez firmę macierzystą. Użytkownik,

który nie jest rzetelny w swojej pracy, psuje markę całej firmy oraz innych użytkowników. W

związku z tym musi on przestrzegać narzuconych standardów.

Kolejną wadą systemu franczyzy z punktu widzenia użytkownika jest fakt, że musi on

płacić opłatę franchisingową. Często trudno oszacować wartość danego przedmiotu

franchisingu. Wtedy użytkownik musi na własną rękę przeprowadzić niezbędne analizy i sam

zadecydować przy jakich opłatach jego działalność będzie przynosić zyski.

Innym problem stanowi klauzula jaka może się pojawić w umowie franchisingowej,

mówiąca o ograniczeniu rozmiaru sprzedaży. Ograniczenie to, może stanowczo hamować

rozwój przedsiębiorstwa franczyzobiorcy.

Ważnym elementem wpływającym na działalność użytkownika jest polityka firmy

macierzystej. Jeśli bowiem firma zacznie popełniać błędy i podejmować złe decyzje, może to

w efekcie zaszkodzić użytkownikowi. Najgorsze skutki dla użytkownika niesie ze sobą

upadłość firmy macierzystej. Jeśli likwidacja firmy macierzystej jest nagła i wczesna, może

bardzo naruszyć strukturę przedsiębiorstwa franczyzobiorcy. Również brak stabilności

w działaniu franczyzodawcy stanowi poważny mankament. Zła wola przedstawiciela firmy

macierzystej może doprowadzić do rozwiązania umowy.

Sposób dobierania użytkowników przez firmę macierzystą, może w pewnym sensie

działać na ich niekorzyść. Bowiem firma poszukuje najchętniej osób, które nigdy wcześniej

nie miały doświadczenia w biznesie. Użytkownicy są więc zdani na wiedzę jaką zdobędą

w ramach firmy macierzystej i działają pod kontrolą jej specjalistów. W ten sposób są

ograniczani, a ich rola sprowadza się do realizacji strategii firmy macierzystej.

Reasumując, franchising jest obecnie jednym z najlepiej prosperujących pomysłów na

biznes.. Przy wkładzie ciężkiej pracy, daje duże szanse na sukces, co odzwierciedlają

przykłady z odległej przeszłości, a także przedsiębiorstwa funkcjonujące współcześnie. Ten

rodzaj współpracy rozwinął się także w Polsce. Na przełomie 2007 i 2008 roku w Polsce 19

tys. franczyzobiorców prowadziło 22,7 tys. sklepów i punktów usługowych w ramach 440

sieci franczyzowych. Natomiast w 58 sieciach agencyjnych działało 14 tys. agentów

prowadząc ponad 17 tys. placówek.19 Franczyza jest powszechną formą prowadzenia

przedsiębiorstw i cieszy się powodzeniem na całym świecie, dzięki ogromnym korzyściom

jakie przynosi obu stronom umowy franchisingowej.









19

Informacje znajdują się na stronie internetowej www.franchising.pl w artykule Franczyza w Polsce. Rozwój

krok po kroku.

SŁOWNICZEK POJĘĆ20

ARANŻACJA PLACÓWKI FRANCZYZOWEJ (ang. layout of shop) –

zagospodarowanie powierzchni sklepu lub placówki usługowej, wyrażające się w ustawieniu

mebli, urządzeń ekspozycyjnych i innych urządzeń, rozplanowanie usytuowania

stanowisk pracy, dróg poruszania się nabywców i sprzedawców oraz w przypadku placówki

handlowej rozmieszczenia towarów. Elementami aranżacji są również: kolor ścian,

oświetlenie, oznaczenia, znaki reklamowe, gadżety i inne elementy wyróżniające placówkę

działającą w systemie franczyzy.



BIZNESPLAN – rodzaj średniorocznego planu sporządzany przy uruchamianiu

nowego przedsięwzięcia lub w planowanym rozwoju już istniejącego. Plan powinien

zawierać krótko- i długookresowe cele przedsiębiorstwa, opis produktów i usług,

ocenę możliwości rynkowych, charakterystykę zaangażowanych i przewidywanych

do wykorzystania zasobów kadrowych, rzeczowych i finansowych. Potrzebny jest

opis źródeł informacji oraz środków umożliwiających osiągnięcie założonych celów.

Typowy biznesplan zawiera: 1) opis istoty biznesu, 2) charakterystykę przedsięwzięcia,

3) opis misji, celów, strategii firmy, 4) charakterystykę produktu/usługi,

5) opis rynku, na którym działa, opis stosowanych procedur handlowych/

/usługowych, 7) opis systemu (w tym metod zarządzania/kierowania przedsiębiorstwem,

8) analizy ekonomiczno-finansowe, 9) bilans, 10) zestawienie przepływu pieniędzy, 11)

źródła finansowania majątku firmy, 12) sposób kontroli i monitorowanie

działań firmy.

Załączniki mogą obejmować: życiorys właściciela, dane techniczne, schemat struktury

organizacyjnej, szczegóły patentowe, szczegółowe metody badań marketingowych

oraz dane o profesjonalnych konsultantach, u których zasięgało się informacji.

W przypadku przedsięwzięcia rozwijanego na zasadzie franczyzy adresatem b.p. jest

franczyzodawca, a pośrednio np. banki udzielające kredytów.



FRANCZYZA – system oparty na ścisłej i ciągłej współpracy między prawnie

i finansowo odrębnymi przedsiębiorstwami, franczyzodawcą i jego franczyzobiorcami,

w ramach której franczyzodawca nadaje swym franczyzobiorcom prawo, a także

nakłada obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z koncepcją franczyzodawcy.

Prawo to upoważnia i obliguje każdego franczyzobiorcę w zamian za bezpośrednie lub

pośrednie świadczenie finansowe, do wykorzystania nazwy handlowej i/lub znaku

towarowego i/lub znaku usługowego, know-how, metod handlowych i technicznych,

systemów proceduralnych i innych praw własności przemysłowej lub intelektualnej,

przy zapewnieniu stałej pomocy handlowej i technicznej, w ramach i na czas trwania

pisemnej umowy franczyzy, zawartej w tym celu między stronami.





KNOW-HOW – dosłownie znaczy „znać sposób, wiedzieć jak”, zwrot angielski mówiący

o umiejętności praktycznego wykorzystania wiedzy i rozwiązywania problemów.



LOGO – (znak firmy, znak marki), emblemat, graficzny symbol przedsiębiorstwa,

składający się zwykle ze znaku graficznego i nazwy. Umieszcza się go na szyldach,



20

Opracowano na podstawie B.Pokorska „Przedsiębiorca w systemie franczyzowym”, Warszawa 2004

wizytówkach, projektach, prospektach, wszelkiego rodzaju korespondencji, gadżetach

reklamowych. Pozwala na identyfikację firmy, ma ogromne znaczenie w działaniach

marketingowych.



NAZWA HANDLOWA – to oznaczenie, pod którym osoba fizyczna lub prawna

prowadzi działalność gospodarczą. Nazwa handlowa określa przedmiot działalności

określonego przedsiębiorstwa i jego formę prawną. Również nazwa handlowa

indywidualizuje

określone dobro (towar lub usługę), wskazując na jego pochodzenie od

określonego podmiotu. W sytuacji, gdy występuje w postaci znaku firmowego ma

na celu wyodrębnienie danego przedsiębiorstwa lub jego działalności od innych

przedsiębiorstw. Nazwa handlowa może mieć postać znaku towarowego bądź usługowego

lub stanowić część tego znaku. Znak towarowy jest środkiem ugruntowania

renomy, dobrego imienia, popularności oznaczonego podmiotu i szczególnej pozycji

produkowanych przez niego towarów i świadczonych usług. Konsumentowi ułatwia

identyfikację podmiotową producenta czy usługodawcy. Nazwy handlowe mogą

wystąpić w działalności przemysłowej, usługowej, rolniczej i innej.



NEGOCJOWANIE UMOWY FRANCZYZY (ang. negotiaton franchise agreement,

fr. negotiation le contrat de franchise) – jest to proces ustalania zasad współpracy

między franczyzodawcą a franczyzobiorcą, polegający na rozsądnych ustaleniach

prowadzących do rozwiązania ewentualnego konfliktu interesów tak, aby obie strony

osiągnęły „uzasadnione korzyści”, aby porozumienie było zgodne z obowiązującymi

przepisami prawnymi i zasadami etyki franczyzy.



OPŁATY FRANCZYZOWE – źródło przychodów franczyzodawcy z tytułu

udzielonego pozwolenia na korzystanie z pakietu franczyzy. Składają się z trzech

rodzajów opłat: wstępnej opłaty franczyzowej (ang. an initial franchiso fee); bieżącej

opłaty franczyzowej (ang. a royalty) i opłaty marketingowej (an advertising fee).



PAKIET FRANCZYZY – jest to zbiór elementów (świadczeń) oferowanych

franczyzobiorcy przez franczyzodawcę, odzwierciedlający całe zgromadzone przez niego

doświadczenie w prowadzeniu przedsiębiorstwa, Do typowych składników pakietu

franczyzy należą: pomoc w wyborze miejsca mającego stanowić siedzibę przedsiębiorstwa

franczyzobiorcy (lokalizację), wielkość obiektu, plany jego urządzenia (włączając wystrój

zewnętrzny i wewnętrzny); plany organizowania reklamy bieżącej oraz specjalnych kampanii

reklamowych, doradztwo, pomoc przy uzyskiwaniu zezwoleń o charakterze publiczno-

prawnym, np. specjalnych zezwoleń, koncesji; ustalenie kryteriów wymagań w sprawach

dotyczących zatrudnienia personelu (źródeł, procedur doboru); szkolenia franczyzobiorcy i

jego personelu; podstawowe zasady obsługi klientów; zobowiązania się do dostarczania

odpowiednich towarów, pośredniczenia w zakupie towarów, materiałów, urządzeń; opis

stosowanego systemu pracy, zakresu i rodzaju pomocy w dostępie do źródeł finansowania

franczyzobiorcy (pożyczki, kredyty bankowe). Większość informacji zawartych jest w

podręczniku operacyjnym.



PROFIL ZAWODOWY FRANCZYZOBIORCY – zespół cech osobowościowych

i umiejętności zawodowych wymagany od franczyzobiorcy. W różnych systemach wymogi

różnią się od siebie, niemniej do bardzo ważnych cech wymaganych przez wszystkich

franczyzodawców należy umiejętność podporządkowania się pewnym ograniczeniom,

jakie stawia typ powiązań i charakter współpracy z dawcą systemu przy równoczesnej

umiejętności kierowania własną firmą. Stąd szczególnie ważne są takie cechy

osobowości, jak: silne związanie z misją firmy dawcy, pasja zawodowa, komunikatywność

w kontaktach międzyludzkich, umiejętność pracy w narzuconym zewnętrznie

układzie organizacyjnym i zewnętrznej kontroli. Ważne jest zdrowie, energia, umiejętność

znoszenia napięcia nerwowego wynikającego z wniesienia w momencie przystąpienia

do systemu często całego majątku i środków egzystencji. Franczyzobiorca powinien

być niezależny, posiadać inicjatywę, zdolności menedżerskie, być przedsiębiorczym,

mieć silne pragnienie odniesienia sukcesu (być „pazernym” na sukces), posiadać

zmysł organizacyjny, poświęcić się wyłącznie prowadzeniu własnej firmy



SYSTEM FRANCZYZY – to organizacyjna całość obejmująca organizatora systemu

(franczyzodawcę), franczyzobiorców (wchodzących w skład danego systemu);

składniki materialne i procedury; funkcjonuje pod wspólnym logo dawcy na zasadzie

specyficznej umowy franczyzy. Biorąc pod uwagę podstawowe kryteria, systemy

dzieli się na własne, obce (zagraniczne) i mieszane.



STRONY UMOWY FRANCZYZY – są nimi organizator sieci (franczyzodawca)

oraz przystępujący do niej beneficjent zezwolenia franczyzowego (franczyzobiorca).

Organizator jest podmiotem uprawnionym do zawarcia umowy, jemu też przysługują

prawa z zakresu własności przemysłowej i handlowej. Organizator sieci decyduje

o polityce i strategii rozwojowej całej firmy. Decyduje również o odpowiednim

wyborze odpowiedniego kandydatana swojego przyszłego partnera, współtworzącego

sieć franczyzy.



UMOWA FRANCZYZY (ang. franchise agreement, fran. accord de franchise) –

to umowa, na mocy której jeden przedsiębiorca (franczyzodawca – organizator sieci)

drugiemu przedsiębiorcy (franczyzobiorcy) zezwala za bezpośrednim lub pośrednim

pieniężnym wynagrodzeniem na stosowanie franczyzy w celu umiejscowienia na

rynku określonych towarów i/lub usług (def. Komisji Unii Europejskiej). Zgodnie

z opracowaniem OECD umowa franczyzy zawiera co najmniej trzy warunki:

1) franczyzodawca jest właścicielem znaku towarowego oraz innych znaków i symboli;

2) franczyzodawca udziela licencji niezależnym przedsiębiorcom (franczyzobiorcom)

na używanie tych znaków w prowadzeniu dystrybucji dóbr lub świadczeniu

usług w zamian za określone wynagrodzenie; 3) umowa reguluje stosunki między

franczyzodawcą a franczyzobiorcą na czas określony i ustala ich zobowiązania.



WZÓR UŻYTKOWY – to podlegające ochronie nowe i użyteczne rozwiązanie

o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy przedmiotu o trwałej postaci.

Wzór użytkowy chroniony jest prawem wyłącznym (prawo ochronne na wzór

użytkowy). Wzór użytkowy może być jednym z elementów pakietu franczyzy.



ZNAK TOWAROWY/USŁUGOWY – to „każde oznaczenie, które można przedstawić

w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów

jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa, „znakiem towarowym”

może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna,

forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia

lub inny sygnał dźwiękowy. Znak towarowy jest dobrem niematerialnym i obejmuje

ogół wyobrażeń odbiorców o towarze i związanych z nim świadczeniach pochodzących

z abstrakcyjnie lub imiennie wskazanego źródła. Do podstawowych funkcji

znaku towarowego zalicza się: oznaczenie pochodzenia, funkcję jakościową i reklamową.

Bibliografia

Literatura



1. L. Stecki, Franchising, 1997, Toruń, Dom Organizatora.



2. B. Fuchs, Franchising. Wzory umów z komentarzem, 1997, Gdańsk, Granit.



3. M. Mendelsohn, D. Acheson, Franchising, tł. [z ang.] Teresa Kojdecka, Ewa

Kolanowska, 1992, Warszawa, Poltex.



4. B. Pokorska, „Przedsiębiorca w systemie franczyzowym”, Warszawa 2004.



5. E. Banachowicz, Franchising. Skorzystaj z tej szansy!, Warszawa, 1994.





Artykuły



P. Mazurkiewicz „Franczyza jest odporna na kryzys”, Rzeczpospolita wyd. 07.07.2009 r.



Akty prawne



Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2790/1999 z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie

stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk

uzgodnionych, Dziennik Urzędowy L 336 , 29/12/1999 P. 0021 – 0025.



Rozporządzenie Komisji Europejskiej z 30 listopada 1988 r., 4087/88 w sprawie

zastosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do umów franchisingu, Official Journal 1988, L 359.



Wyrok NSA z 21.01.1998 (Sygn. Akt I S.A./KR 507/97)



Strony internetowe



www.franchising.pl

www.franczyzawpolsce.pl