KINH by y1YGa88

VIEWS: 36 PAGES: 165

									     LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
     QUYEÅN 6
     Phaåm 11: PHAÂN BIEÄT COÂNG ÑÖÙC

      Hoûi: Saùm hoái, khuyeán thænh, tuøy hyû, hoài höôùng, neân
thöïc haønh bao nhieâu thôøi trong ngaøy ñeâm?
      Ñaùp:
      Goái beân phaûi chaám ñaát
      Ñeå hôû vai beân maët
      Chaáp tay taâm cung kính
      Ngaøy ñeâm ñeàu ba thôøi.
      Do töôùng cung kính neân goái beân phaûi chaám ñaát, ñeå hôû vai
beân maët, chaáp tay. Caùch leã aáy, neân haønh trì vaøo thôøi leã ñaàu
ñeâm, kính laïy heát thaûy chö Phaät, saùm hoái, khuyeán thænh, tuøy
hyû, hoài höôùng. Giöõa ñeâm vaø cuoái ñeâm ñeàu cuõng nhö theá. Ban
ngaøy: Buoåi saùng, buoåi tröa, buoåi chieàu cuõng haønh trì nhö theá.
Caû ngaøy ñeâm laø saùu thôøi, nhaát taâm nhôù nghó ñeán chö Phaät
nhö ñang hieän tieàn.
      Hoûi: Haønh trì nhö vaäy ñöôïc quaû baùo gì?
      Ñaùp:
      Neáu haønh nôi moät thôøi
      Phöôùc ñöùc maø hieän hình
      Haèng haø sa theá giôùi
      Töï khoâng theå dung naïp.
      Haønh trì nhö vaäy trong moät thôøi, phöôùc ñöùc ñaït ñöôïc, neáu
chuùng coù hình töôùng thì voâ löôïng voâ bieân, khoâng theå nghó baøn,
nhö Haèng haø sa v.v… Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi cuõng khoâng
dung naïp. Nhö trong phaåm Tröø Toäi Nghieäp cuûa Kinh Tam Chi noùi:
“Phaät baûo Toân giaû Xaù-lôïi-phaát: Neáu caùc thieän nam, thieän nöõ
ñem baûy baùu ñaày khaép Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi, nhö Haèng
haø sa v.v… boá thí cho chö Phaät. Neáu laïi coù ngöôøi khuyeán thænh
chö Phaät chuyeån phaùp luaân, thì phöôùc ñöùc cuûa ngöôøi naày coù
ñöôïc so vôùi phöôùc ñöùc boá thí kia laø hôn”.
      Laïi nöõa, nhö trong phaåm Tuøy Hyû Hoài Höôùng Baùt Nhaõ Ba
La Maät noùi: “Laønh thay! Laønh thay! Naày Toân giaû Tu-boà-ñeà!
Toân giaû coù theå vì Phaät söï cuøng caùc Boà-taùt noùi phaùp hoài
höôùng. Neáu Boà-taùt nghó nhö vaày: Nhö chö Phaät ñaõ thaáy bieát veà
theå töôùng, goác ngoïn nôi phöôùc ñöùc cuûa caên thieän naày do nhaân
duyeân naøo maø coù, ta cuõng theo choã thaáy bieát cuûa chö Phaät maø
hoài höôùng, ngöôøi aáy töùc ñöôïc nhieàu phöôùc. Ví nhö trong Haèng
haø sa v.v… Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi, caùc chuùng sinh ñeàu
thaønh töïu möôøi ñaïo thieän, thì phöôùc ñöùc cuûa Boà-taùt hoài
höôùng kia laø cao toät hôn heát, toát ñeïp hôn heát, khoâng gì baèng,
khoâng gì coù theå so saùnh.
      Naày Toân giaû Tu-boà-ñeà! Ñeå sang moät beân caùc chuùng sinh
trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö Haèng haø sa v.v… ñaõ
thaønh töïu möôøi ñaïo thieän. Neáu chuùng sinh trong Tam thieân ñaïi
thieân theá giôùi nhö Haèng haø sa v.v… ñeàu ñöôïc töù thieàn, thì
phöôùc ñöùc kia so vôùi ñaây cuõng laïi laø toái thaéng, toái dieäu, toái
thöôïng. Boán taâm voâ löôïng, boán ñònh voâ saéc, naêm thaàn thoâng,
ñöôïc quaû Tu-ñaø-hoaøn, quaû Tö-ñaø-haøm, quaû A-na-haøm, quaû A-
la-haùn, ñaïo Phaät-bích-chi, cuõng nhö vaäy. Nhö phaùp hoài höôùng,
phöôùc ñöùc laø toái thaéng, toái dieäu, toái thöôïng.
      Naày Toân giaû Tu-boà-ñeà! Ñeå sang moät beân caùc chuùng sinh
trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö Haèng haø sa v.v… ñeàu
thaønh Phaät-bích-chi. Neáu coù chuùng sinh trong Tam thieân ñaïi thieân
theá giôùi nhö Haèng haø sa v.v…, ñeàu phaùt taâm caàu ñaït ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Laïi coù chuùng sinh trong
Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö Haèng haø sa v.v…, trong aáy chæ
coù moät Boà-taùt, ñem taâm chaáp giöõ töôùng, cuùng döôøng caùc
chuùng sinh naày nhöõng y phuïc, thöùc aên uoáng, giöôøng naèm, thuoác
men, traûi qua voâ soá kieáp nhieàu nhö caùt soâng Haèng, duøng moïi
thöù taïo an laïc cung kính cuùng döôøng, toân troïng, khen ngôïi, moãi
moãi Boà-taùt ñeàu cuõng boá thí nhö vaäy, naày Toân giaû Tu-boà-ñeà!
YÙ cuûa Toân giaû theá naøo? Caùc Boà-taùt aáy, do nhaân duyeân naày
coù ñöôïc nhieàu phöôùc ñöùc chaêng?
      Toân giaû Tu-boà-ñeà thöa: Baïch Ñöùc Theá Toân! Phöôùc ñöùc
aáy laø raát nhieàu. Phöôùc ñöùc nhieàu nhö theá, neân khoâng theå tính
ñeám hay duøng laáy thí duï noùi ñöôïc. Neáu phöôùc ñöùc aáy coù hình
töôùng thì Haèng haø sa theá giôùi cuõng khoâng theå tieáp nhaän heát.
      Phaät baûo Toân giaû Tu-boà-ñeà: Laønh thay! Laønh thay! Naày
Toân giaû Tu-boà-ñeà! Boà-taùt aáy vì hoä trì Baùt-nhaõ Ba-la-maät,
neân ñem caên thieän thuaän phaùp taùnh ñeå hoài höôùng thì phöôùc
ñöùc coù ñöôïc so vôùi phöôùc ñöùc coù ñöôïc do boá thí chaáp giöõ
töôùng cuûa caùc Boà-taùt tröôùc, thì phöôùc ñöùc tröôùc khoâng baèng
moät phaàn traêm, moät phaàn ngaøn, moät phaàn vaïn, moät phaàn traêm
ngaøn vaïn öùc. Cho ñeán duøng toaùn soá thí duï cuõng khoâng theå
neâu heát phöôùc ñöùc cuûa hoài höôùng thuaän phaùp taùnh kia. Vì sao?
Vì caùc Boà-taùt ôû tröôùc, khi boá thí coøn chaáp töôùng, phaân bieät,
neân phöôùc ñöùc coù ñöôïc ñeàu laø coù löôïng coù soá”.
      Laïi nöõa, trong phaåm Hoài Höôùng Baùt Nhaõ Ba La Maät, noùi:
“Phaät baûo Thieân töû Tònh Cö: Ñeå sang moät beân caùc chuùng sinh
trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö caùt soâng Haèng, ñeàu phaùt
taâm Boà-ñeà caàu ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
Caùc chuùng sinh khaùc trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö caùt
soâng Haèng, ôû ñaáy, moãi moãi Boà-taùt vôùi taâm chaáp töôùng,
cuùng döôøng caùc chuùng sinh naày nhöõng thöù vaät duïng caàn thieát
cho ñôøi soáng nhö y phuïc, thöùc aên uoáng, giöôøng naèm, thuoác men,
theo yù cuùng döôøng trong Haèng haø sa kieáp. Naày caùc Thieân töû!
Neáu caùc chuùng sinh aáy trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö
caùt soâng Haèng, ñeàu phaùt taâm Boà-ñeà caàu ñaïo quaû Chaùnh
ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Ngoaøi ra, coøn coù caùc chuùng sinh
trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi nhö caùt soâng Haèng, cuõng ñeàu
phaùt taâm Boà-ñeà caàu ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng, trong ñoù, chæ moät Boà-taùt cuùng döôøng cho nhöõng Boà-
taùt naày nhöõng vaät duïng caàn thieát cho ñôøi soáng nhö y phuïc,
thöùc aên uoáng, giöôøng naèm, thuoác men, traûi qua soá kieáp nhieàu
nhö caùt soâng Haèng, boá thí coù phaân bieät chaáp töôùng! Nhö vaäy,
caùc Boà-taùt moãi vò ñeàu traûi qua Haèng haø sa kieáp, cuùng döôøng
cho chö Boà-taùt naày nhöõng thöù vaät duïng caàn duøng nhö y phuïc,
thöùc aên uoáng, giöôøng naèm, thuoác men, tuøy yù cuùng döôøng, cung
kính, toân troïng khen ngôïi, ñeàu laø boá thí chaáp töôùng.
      Neáu Boà-taùt vì hoä trì Baùt-nhaõ Ba-la-maät neân haønh trì
nhöõng phaåm Giôùi Ñònh Tueä, phaåm Giaûi thoaùt, phaåm Giaûi
thoaùt tri kieán cuûa chö Phaät nôi quaù khöù, hieän taïi, vò lai cuøng
naêm phaåm cuûa Thanh-vaên, vaø nhöõng phaøm phu gieo troàng caên
thieän ôû ñaây, hoaëc ñaõ troàng, ñang troàng, seõ troàng, heát thaûy ñeàu
hoøa hôïp, neâu xöng, ñaày ñuû khoâng soùt, thì phöôùc ñöùc tuøy hyû
ñoù laø toái thaéng, toái dieäu, toái thöôïng, khoâng gì baèng, khoâng gì
coù theå so saùnh, khoâng theå nghó baøn. Ñem phöôùc ñöùc aáy hoài
höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, roài
nghó nhö vaày: Phöôùc ñöùc aáy cuûa ta coù theå ñaït ñeán Phaät ñaïo.
Phöôùc ñöùc naày so vôùi phöôùc ñöùc chaáp töôùng tröôùc kia thì
phöôùc ñöùc kia khoâng baèng moät phaàn ngaøn, moät phaàn vaïn, moät
phaàn öùc, cho ñeán duøng toaùn soá thí duï cuõng khoâng neâu heát
phöôùc ñöùc cuûa söï hoài höôùng kia. Vì sao? Vì nhöõng Boà-taùt aáy
boá thí coøn phaân bieät chaáp töôùng.
      Laïi nöõa, nhö coù chuùng sinh trong Tam thieân ñaïi thieân theá
giôùi nhö caùt soâng Haèng, ñeàu phaùt taâm caàu ñaïo quaû Chaùnh
ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, thaân, mieäng, yù ñeàu haønh taùc
nghieäp thieän. Laïi coù chuùng sinh trong Tam thieân ñaïi thieân theá
giôùi nhö caùt soâng Haèng, ñeàu phaùt taâm caàu ñaïo quaû Chaùnh
ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Neáu nhö ngöôøi traûi qua Haèng haø
sa v.v… kieáp, ñeàu coù theå chòu ñöïng, nhaãn nhòn voâ soá nhöõng
lôøi maéng nhieác, lôøi aùc ñoäc, cuõng traûi qua Haèng haø sa v.v…
kieáp thaân taâm luoân tinh taán, tröø boû moïi bieáng treã, thaâu giöõ
taâm nôi thieàn ñònh khoâng coù caùc töôûng loaïn, nhöng ñeàu chaáp
giöõ töôùng, thì khoâng baèng Boà-taùt nhö phaùp taùnh hoài höôùng,
phöôùc ñöùc cuûa söï hoài höôùng naày laø hôn haún. Do vaäy, tröôùc
ñaây oâng ñaõ hoûi: Haønh trì nhö vaäy ñöôïc lôïi ích gì? Töùc ñöôïc tuï
phöôùc ñöùc lôùn nhö vaäy, theá neân neáu ngöôøi muoán ñöôïc tuï
phöôùc ñöùc voâ löôïng voâ bieân khoâng theå nghó baøn nhö vaäy,
phaûi haønh trì saùm hoái, khuyeán thænh, tuøy hyû, hoài höôùng,
khoâng tieác thaân maïng, khoâng maøng tôùi lôïi döôõng, tieáng khen,
ñeâm ngaøy sieâng naêng haønh trì caùc phaùp ñoù.
      Hoûi: OÂng chæ noùi phöôùc ñöùc trong vieäc khuyeán thænh,
tuøy hyû, hoài höôùng, sao khoâng thaáy noùi ñeán phöôùc ñöùc cuûa
saùm hoái?
      Ñaùp: Phöôùc ñöùc cuûa saùm hoái laø lôùn hôn heát trong caùc
phöôùc ñöùc, vì toäi loãi cuûa nghieäp chöôùng ñöôïc dieät tröø, kheùo
haønh ñöôïc ñaïo Boà-taùt, khieán cho haønh khuyeán thænh, tuøy hyû,
hoài höôùng cuøng hoøa hôïp vôùi khoâng, voâ töôùng, voâ nguyeän
khoâng khaùc.
      Laïi nöõa, saùm hoái ví nhö ngoïc baùu Nhö yù, tuøy nguyeän ñeàu
ñaït, nhö Phaät ñaõ noùi: “Neáu coù ngöôøi muoán sinh vaøo toäc hoï
lôùn Baø-la-moân, sinh vaøo toäc hoï lôùn Saùt-ñeá-lôïi, hay sinh vaøo
nhaø Cö só coù uy theá lôùn, thì neân saùm hoái nghieäp toäi nhö theá,
khoâng ñöôïc che giaáu, veà sau khoâng haønh taùc nhö vaäy nöõa. Neáu
coù ngöôøi muoán sinh leân caùc coõi trôøi: Töù Thieân vöông, Ñao-lôïi,
Daï-ma, Ñaâu-suaát-ñaø, Hoùa-laïc, Tha-hoùa-töï-taïi, thì cuõng saùm
hoái nghieäp toäi nhö vaäy, khoâng che giaáu, veà sau khoâng gaây taïo
nhö vaäy nöõa. Neáu ngöôøi muoán sinh leân Phaïm theá, cho ñeán xöù
Phi töôûng phi phi töôûng, ngöôøi aáy cuõng saùm hoái nghieäp toäi nhö
vaäy, khoâng che giaáu, veà sau khoâng taùi phaïm nöõa. Neáu ngöôøi
muoán chöùng ñöôïc quaû Tu-ñaø-hoaøn, quaû Tö-ñaø-haøm, quaû A-na-
haøm, quaû A-la-haùn, cuõng saùm hoái nghieäp toäi nhö theá. Neáu
ngöôøi muoán chöùng ñöôïc ba minh, saùu thoâng vaø dieäu löïc töï taïi
trong ñaïo Thanh-vaên, cuøng taän coâng ñöùc cuûa Thanh-vaên ñeå ñaït
tôùi bôø kia, cuõng neân saùm hoái nghieäp toäi nhö theá. Neáu ngöôøi
muoán chöùng ñöôïc ñaïo Phaät-bích-chi, cuõng neân saùm hoái toäi
nghieäp nhö vaäy. Neáu ngöôøi muoán chöùng ñöôïc Nhaát thieát trí, trí
tueä khoâng theå nghó baøn, trí tueä voâ ngaïi, trí tueä voâ thöôïng, thì
cuõng saùm hoái nghieäp toäi nhö theá, khoâng heà che giaáu, veà sau
khoâng coøn gaây taïo nhö theá nöõa”. Do ñaáy neân bieát, saùm hoái
ñöôïc quaû baùo raát lôùn.
      Hoûi: OÂng noùi saùm hoái tröø toäi cuûa nghieäp chöôùng, nhöng
trong kinh khaùc laïi noùi: “Phaät baûo Toân giaû A-nan: Coá yù taïo
nghieäp taát seõ thoï baùo”.
      Laïi, trong A-tyø-ñaøm cuõng noùi: “Nhaân duyeân cuûa caùc
nghieäp chaúng khoâng, quaû baùo khoâng maát, khoâng dieät”.
      Laïi nöõa, nhö kinh noùi: “Chuùng sinh ñeàu raøng buoäc do
nghieäp, ñeàu theo nghieäp maø coù, nöông döïa nôi nghieäp. Chuùng
sinh theo nghieäp ñeàu töï thoï baùo, hoaëc hieän baùo, hoaëc sinh baùo,
hoaëc haäu baùo”.
      Laïi nöõa, trong Kinh Nghieäp Baùo, vua Dieâm-la ñaõ vì chuùng
sinh noùi: “OÂi, chuùng sinh! Toäi naày cuûa caùc ngöôi khoâng phaûi
do cha meï laøm, khoâng phaûi do trôøi laøm, hay Sa-moân, Baø-la-moân
laøm. Chính caùc ngöôi ñaõ gaây taïo, neân phaûi töï nhaän baùo”.
      Laïi nöõa, trong keä Hieàn Thaùnh noùi:
      Phaùp thaät nhö kim cöông
      Ñoái nghieäp löïc khoâng hôn
      Nay ta ñaõ chöùng ñaïo
      Vaãn thoï baùo nghieäp aùc.
      Laïi nöõa, Phaät töï noùi:
      Bieån lôùn vaø nuùi ñaù
      Nhöõng goø noång, caây röøng
      Cuøng ñaát nöôùc gioù löûa
      Caùc tinh tuù, nhaät, nguyeät.
      Neáu ñeán khi kieáp thieâu
      Ñeàu heát khoâng coøn gì
      Nghieäp nôi voâ löôïng kieáp
      Luoân coøn, khoâng heà maát.
      OÂng gaëp
      Nhaát thieát trí thaày ngöôøi
      Tröôùc gaây taïo nghieäp toäi
      Ñaõ traû heát quaû baùo.
      Nay tuy ñöôïc gaëp Phaät
      Caáu heát, chöùng quaû Thaùnh
      Do nhaân duyeân taøn dö
      Caây nhoïn ñaâm nôi thaân.
      Do vaäy, oâng khoâng neân baûo saùm hoái laø tröø heát nghieäp
toäi!
      Ñaùp: Toâi khoâng noùi saùm hoái thì nghieäp toäi dieät heát,
khoâng coù quaû baùo. Toâi chæ noùi saùm hoái thì toäi nôi töøng luùc
thoï nhaän seõ nheï moûng ñi. Do vaäy, phaûi neân saùm hoái.
      Nhö trong keä noùi: “Phaûi ñoïa ba ñöôøng aùc, Nguyeän trong
thaân ngöôøi nhaän”.
      Laïi nöõa, trong Kinh Nhö Lai Trí AÁn noùi: “Phaät baûo Boà-taùt
Di-laëc: Thaâm taâm cuûa caùc Boà-taùt luoân yeâu thích ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, neáu coù toäi phaûi bò ñoïa
vaøo ñöôøng aùc thoï baùo laø toäi nheï nhoû, ñôøi sau bò thaân hình
xaáu xí, hoaëc bò nhieàu beänh taät, khoâng coù oai ñöùc, sinh vaøo nhaø
baàn cuøng, thaáp keùm, nhaø taø kieán, nhaø soáng theo ngheà taø vaïy.
Hoaëc sinh vaøo xöù khoâng hôïp yù, xöù coù nhieàu öu saàu. Nôi ôû laø
ñaát nöôùc bò taøn phaù, xoùm laøng trô troïi, nhaø cöûa hö hoaïi,
nhöõng gì yeâu thích ñeàu bò taøn ruïi. Khoâng gaëp tri thöùc thieän,
khoâng ñöôïc nghe phaùp, khoâng ñöôïc lôïi döôõng. Neáu ñöôïc thì chæ
laø nhöõng thöù thoâ xaáu, thöôøng khoâng töï cung caáp, chæ coù theå
khieán keû thaáp keùm tin kính, khoâng ñöôïc baäc Ñaïi nhaân kính tin.
Khi tu taäp caùc phöôùc thieän thì coù nhieàu chöôùng ngaïi, khoâng
ñöôïc thaønh töïu. Caùc caên ñoän, toái, tu thieàn, yù bò taùn loaïn,
khoâng ñöôïc coâng ñöùc cuûa giaùc yù voâ laäu. Khoâng bieát kinh
phaùp ñeå tuøy nghi höôùng tôùi, cho ñeán moäng aùc cuõng thaáy phaûi
thoï baùo ôû neûo aùc”.
      Laïi nöõa, Phaät noùi: “Ngöôøi coù toäi nhoû, ngay ñôøi naày phaûi
nhaän baùo. Neáu toäi naày trôû neân nhieàu thì bò ñoïa vaøo ñòa nguïc”.
      Vì sao ngöôøi ñoù nôi ñôøi naày chæ coù toäi nhoû, trôû thaønh toäi
nhieàu ñeå rôi vaøo ñòa nguïc? Do coù ngöôøi khoâng tu thaân, khoâng tu
giôùi, khoâng tu taâm, khoâng tu tueä, khoâng coù yù chí lôùn, keû aáy
duø maéc toäi nhoû cuõng rôi vaøo ñòa nguïc.
      Vì sao ngöôøi aáy coù toäi, ñôøi naày phaûi nhaän quaû baùo? Do
toäi khoâng taêng theâm neân khoûi bò ñoïa vaøo ñòa nguïc. Coù ngöôøi
do tu thaân, tu giôùi, tu taâm, tu tueä, coù yù chí lôùn, taâm khoâng coá
chaáp, ngöôøi nhö theá coù toäi, nhöng toäi khoâng taêng theâm, neân
chòu quaû baùo ngay ñôøi naày. Ví nhö ngöôøi duøng ñoà chöùa nhoû
ñöïng ñaày nöôùc, roài boû vaøo ñaáy moät voác muoái thì khoâng theå
uoáng ñöôïc. Neáu laïi coù ngöôøi duøng moät thaêng muoái neùm vaøo
ao to thì khi uoáng nöôùc ao aáy khoâng ai bieát ñaâu laø vò maën. Vì
sao? Vì nöôùc nhieàu maø muoái thì quaù ít. Toäi loãi cuõng nhö theá.
Keä noùi:
      Thaêng muoái neùm bieån lôùn
      Vò maën khoâng coù khaùc
      Ñoå muoái aáy vaøo cheùn
      Maën ñaéng khoâng theå uoáng.
      Nhö ngöôøi chöùa phöôùc lôùn
      Nhöng coù toäi xaáu nhoû
      Khoâng ñoïa nôi ñöôøng aùc
      Duyeân coøn neân thoï nheï.
      Laïi ngöôøi phöôùc ñöùc moûng
      Nhöng coù toäi xaáu nhoû
      Taâm chí laïi heïp caïn
      Toäi khieán ñoïa neûo aùc.
      Neáu ngöôøi söùc noùng yeáu
      AÊn ít, laïi khoù tieâu
      Ngöôøi naày tuy khoâng cheát
      Thaân chòu nhieàu khoå lôùn.
      Neáu ngöôøi thaân khoûe maïnh
      AÊn ít, aên khoù tieâu
      Ngöôøi naày troïn khoâng cheát
      Chæ thoï khoå nheï, ít.
      Löûa phöôùc tueä thieän yeáu
      Nhöng coù toäi loãi ít
      Toäi aáy khoâng cöùu noåi
      Khieán bò ñoïa ñòa nguïc.
      Ngöôøi coù phöôùc ñöùc lôùn
      Cho duø maéc toäi aùc
      Khoâng khieán ñoïa ñòa nguïc
      Thaân hieän thoï baùo nheï.
      Ví nhö Öông-quaät-ma
      Ñaõ gieát haïi nhieàu ngöôøi
      Laïi muoán haïi meï, Phaät
      Tu ñaéc A-la-haùn.
      Ñôøi naày nhaän baùo nheï laø nhö vua A-xaø-theá gieát vua cha,
laø ngöôøi ñaéc ñaïo, nhöng nhôø nhaân duyeân gaëp Phaät vaø Boà-taùt
Vaên-thuø-sö-lôïi neân toäi naëng cuûa oâng thoï nhaän baùo nheï.
      Laïi nhö coù ngöôøi döõ nhö raén ñoäc, khi sinh ra nhö coù möa
maùu. Veà sau lôùn leân, khi coù yù muoán gieát ngöôøi, vöøa môû maét
nhìn laø ngöôøi kia cheát ngay. Hoaëc khi noù haø hôi keû khaùc cuõng
cheát, theá neân thuôû aáy ngöôøi ta goïi noù laø Khí Hö. Luùc keû aáy
maïng chung, Toân giaû Xaù-lôïi-phaát ñi tôùi ñoù, do taâm giaän döõ,
noù troá maét nhìn Toân giaû Xaù-lôïi-phaát vaø haø hôi cuõng khoâng
laøm cheát Toân giaû, Toân giaû beøn duøng thaân saéc laøm phöông
tieän, toûa haøo quang saùng ngôøi, khieán taâm cuûa keû aáy thanh tònh.
Toân giaû Xaù-lôïi-phaát quan saùt töø ñaàu ñeán chaân keû aáy baûy
laàn. Do nhaân duyeân naày, neân sau khi cheát, keû aáy sinh leân coõi
trôøi baûy laàn, sinh trong kieáp ngöôøi baûy laàn, veà sau, khi con
ngöôøi soáng ñeán boán vaïn tuoåi, keû aáy seõ thaønh Phaät-bích-chi,
thaân maøu vaøng roøng, luùc ñoù ngöôøi ta seõ goïi teân oâng laø
“Khoái Vaøng Ñeán”. Ngöôøi ta muoán cheùm laáy thì oâng aáy lieàn
nhaäp Nieát-baøn.
      Laïi nhö vua A-thaâu-giaø ñem binh ñaùnh coõi Dieâm-phuø-ñeà,
gieát cheát moät vaïn taùm ngaøn cung nhaân. Nhöng ñôøi tröôùc oâng
ñaõ cuùng ñaát cho Phaät, xaây taùm vaïn ngoâi thaùp, thöôøng ôû choã
baäc Ñaïi A-la-haùn nghe nhaän kinh phaùp, neân veà sau chöùng quaû
Tu-ñaø-hoaøn, thaân oâng chæ nhaän laáy toäi nheï. Nhöõng toäi loãi nhö
theá, phaàn nhieàu nhôø haønh phöôùc ñöùc vôùi yù chí roäng lôùn, caùc
phöôùc ñöùc aáy ñöôïc tích taäp neân khoâng bò ñoïa vaøo ñöôøng aùc.
      Do vaäy, tröôùc ñaây oâng neâu vaán naïn laø neáu saùm hoái
nghieäp toäi töùc dieät heát khoâng coù quaû baùo, noùi nhö theá laø
khoâng ñuùng. Laïi nöõa, neáu noùi toäi khoâng theå dieät tröø, thì trong
Tyø-ni Phaät noùi: “Saùm hoái tieâu tröø toäi, töùc khoâng theå tin”. Söï
vieäc naày khoâng nhö theá. Cho neân toäi cuûa nghieäp chöôùng phaûi
neân saùm hoái.

      Phaåm 12: PHAÂN BIEÄT BOÁ THÍ, phaàn 1
      Boà-taùt coù theå haønh trì saùm hoái, khuyeán thænh, tuøy hyû,
hoài höôùng nhö vaäy.
      Söùc phöôùc ñöùc chuyeån taêng
      Taâm cuõng theâm hoøa dòu
      Töùc tin coâng ñöùc Phaät
      Cuøng haïnh lôùn Boà-taùt.
      Boà-taùt naày do saùm hoái, khuyeán thænh, tuøy hyû, hoài höôùng
maø phöôùc löïc chuyeån taêng, taâm trôû neân hoøa dòu. Ñoái vôùi voâ
löôïng coâng ñöùc thanh tònh baäc nhaát cuûa chö Phaät, haøng phaøm
phu khoâng tin, nhöng Boà-taùt ñeàu coù theå tin thoï vaø cuõng coù theå
tin nhaän nhöõng söï vieäc hy höõu khoù laøm nôi haïnh lôùn thanh tònh
cuûa caùc Ñaïi Boà-taùt.
       Laïi nöõa:
       Caùc chuùng sinh khoå naõo
       Khoâng phaùp tònh thaâm dieäu
       Do ñaáy sinh xoùt thöông
       Neân phaùt taâm bi saâu.
       Boà-taùt ñaõ tin vaøo voâ löôïng söï thanh tònh thaâm dieäu cuûa
chö Phaät Boà-taùt laø coâng ñöùc baäc nhaát, neân thöông xoùt chuùng
sinh. Do khoâng coù coâng ñöùc aáy, neân chuùng sinh chæ haønh theo
caùc taø kieán, neân thoï nhaän voâ soá thöù khoå naõo, theá neân, Boà-
taùt sinh taâm bi saâu xa.
       Nghó caùc chuùng sinh aáy
       Chìm trong buøn khoå naõo
       Ta seõ cöùu vôùt hoï
       Khieán truï xöù an oån.
       Boà-taùt naày coù taâm bi, roài laïi nghó nhö vaày: Caùc chuùng
sinh aáy thöôøng bò beänh tham, giaän, si böùc baùch, neân thaân taâm
thoï nhaän nhieàu khoå naõo. Ta seõ cöùu vôùt, khieán thaân taâm hoï ra
khoûi vuõng buøn laày khoå naõo aáy, roát cuøng khoâng coøn tai hoïa
cuûa sinh giaø beänh cheát, ñöôïc truï nôi xöù Nieát-baøn an laïc. Theá
neân, ñoái vôùi nhöõng chuùng sinh khoå naõo, Boà-taùt sinh taâm bi
saâu xa. Do taâm bi aáy, vì hoï caàu tuøy yù khieán ñaït ñöôïc an laïc, ñoù
goïi laø taâm töø.
       Neáu Boà-taùt nhö vaäy
       Tuøy taâm töø bi saâu
       Ñoaïn heát thaûy tham tieác
       Cho hoï sieâng tinh taán.
       Boà-taùt laø ngöôøi caàu Phaät ñaïo, cöùu ñoä chuùng sinh khoå
naõo.
       Nieäm laø tuøy theo, laø tuøy thuaän taâm töø bi, khoâng theo taâm
khaùc. Taâm töø saâu xa goïi laø truøm khaép, laø taâm nhôù nghó ñeán
chuùng sinh thaáu taän xöông tuûy. Hieän coù goïi laø taát caû trong
ngoaøi, nhö hieän coù vaøng baïc, chaâu baùu, ñaát nöôùc, thaønh aáp,
vôï con v.v... Tham laø tham muoán ñöôïc moät ñieàu gì khoâng bieát
nhaøm chaùn. Tieác goïi laø yeâu meán chaáp vöôùng, khoâng muoán cho
keû khaùc. Ñoaïn tröø laø xa lìa ba ñieàu aùc aáy, nhö vaäy töùc laø môû
ra cöûa Boá thí Ba-la-maät. Do ñoù, Boà-taùt luoân phaûi sieâng naêng,
moät loøng haønh trì, khoâng khieán phoùng daät. Vì sao? Vì Boà-taùt
suy nghó nhö vaày: “Hoâm nay ta phaùt taâm boá thí kieân coá, tuøy theo
nhöõng gì coù theå ñeàu nhaèm ñem lôïi ích cho chuùng sinh”.
      Heát thaûy vaät hieän coù
      Coù maïng hoaëc khoâng maïng
      Laøm Chuyeån luaân, Thieân vöông
      Ai caàu xin laø cho.
      Cho ñeán caû nam, nöõ
      Theâ thieáp toäc hoï toát
      Tuoåi treû raát ñoan nghieâm
      Kheùo leùo haàu haï ngöôøi.
      Taâm cung thuaän nhu hoøa
      Tình thöông nhôù cuøng toät
      Tieác hôn maïng soáng mình
      Ngöôøi xin ñeàu ban cho.
      Caû ñeán maùu thòt, thaân
      Xöông tuûy cuøng tay chaân
      Ñaàu, maét vaø tai, muõi
      Caû thaân ñeàu cho heát.
      Boà-taùt naày taâm ñònh boá thí, thì caùc vaät beân ngoaøi hieän
coù, thöù coù maïng soáng hay khoâng coù maïng soáng, khoâng bao giôø
coù ngöôøi ñeán xin laïi khoâng cho. Vaät khoâng coù maïng soáng laø
vaøng baïc, chaâu baùu, cho ñeán caû ngoâi vò Chuyeån luaân Thaùnh
vöông, ngoâi vò Thieân vöông. Vaät coù maïng soáng laø con trai, con
gaùi, toäc hoï cao quyù, theâ thieáp tuoåi treû, con nhaø danh giaù, ñoan
nghieâm, nhu hoøa, cung kính, kheùo tuøy thuaän, yeâu tieác hôn caû
thaân maïng nhöng coù theå ñem boá thí cho ngöôøi. Nhö Boà-taùt haønh
nhaát thieát thí, heát thaûy vaät duïng beân ngoaøi hieän coù vaø caû vôï
con, ñeàu coù theå ñem cho. Boà-taùt naày boá thí caû ñeán thaân mình
nhö maùu, ñaàu, maét, tay, chaân, tai, muõi, loùc thòt, khoeùt xöông, ñaäp
xöông laáy tuûy, nhö Taùt ñaø ba luaân. Hoaëc boá thí nguyeân thaân
mình.
      Heát thaûy nhöõng thöù con ngöôøi yeâu meán, khoâng gì hôn thaân
maïng mình, nhöng Boà-taùt vaãn coù theå thí cho ngöôøi khaùc, nhö
Taùt hoøa ñaøn, nhö Boà-taùt laøm kieáp thoû, ñaõ ñem maïng mình boá
thí cho Tieân nhaân, nhö vua Thi Tyø duøng thaân cheát thay cho chim
boà caâu.
      Hoûi: Boà-taùt naày do phaân bieät nhaän bieát boá thí vaø quaû
baùo cuûa boá thí neân coù theå duøng vieäc khoù ñeå boá thí hay chæ do
taâm töø bi neân phaùt taâm boá thí?
      Ñaùp:
      Ngöôøi boá thí nhö theá
      Töùc ñöôïc baùo nhö theá
      Trong do caùc chi phaàn
      Cuøng caùc vaät beân ngoaøi.
      Vaät beân trong laø ñaàu, maét, tay, chaân v.v… Vaät beân ngoaøi
laø vôï con, vaøng baïc, vaät baùu v.v... Boà-taùt naày bieát nhö thaät veà
boá thí. Söï ñaït ñöôïc aáy, hay quaû baùo aáy, moãi moãi vieäc ñeàu
phaân bieät roõ. Laïi tin ôû caùc kinh ñaõ noùi, hoaëc duøng thieân nhaõn
neân bieát ñöôïc.
      Hoûi: Tröôùc ñaây, oâng noùi: Duøng caùc phaàn cuûa thaân ñeå
boá thí vaø vaät beân ngoaøi ñeå boá thí seõ ñöôïc quaû baùo. Nay coù
theå noùi veà quaû baùo ñaït ñöôïc aáy chaêng?
      Ñaùp: Phaåm thöù 30: Boà Taùt Voâ Taän YÙ trong Kinh Baûo
Ñaûnh vaø trong nghóa Boá thí Ba-la-maät coù noùi: “Boà-taùt laäp
nguyeän: Ai caàn aên thì cho aên”, khieán ta ñöôïc naêm thöù quaû baùo:
      1. Ñöôïc soáng laâu.
      2. Ñöôïc chaêm soùc.
      3. Ñöôïc an vui.
      4. Ñöôïc söùc maïnh.
      5. Ñöôïc saéc ñeïp.
      Ai caàn nöôùc uoáng cho nöôùc uoáng, tröôùc heát, ñoái vôùi con
ngöôøi, ñöôïc uoáng nöôùc thôm ngon. Veà sau dieät tröø ñöôïc phieàn
naõo khaùt aùi.
      Ai caàn xe cho xe, töùc ñöôïc quaû baùo vui thích tuøy yù, thaønh
töïu boán nhö yù tuùc, veà sau seõ ñöôïc ñaïo ba Thöøa.
      Ai caàn aùo cho aùo, töùc ñöôïc quaû baùo laø coù aùo bieát hoå
theïn.
         Ai caàn ñeøn saùng cho ñeøn saùng, töùc ñöôïc Phaät nhaõn saùng
toû.
      Ai caàn nhaïc hay cho nhaïc hay, töùc ñöôïc thieân nhó ñaày ñuû.
      Ai caàn höông boät, höông xoa, cho höông boät, höông xoa, seõ
ñöôïc thaân khoâng muøi hoâi haùm.
      Ai caàn chaát nöôùc eùp cho chaát nöôùc eùp, töùc ñöôïc quaû baùo
laø luoân coù höông vò noái tieáp.
      Ai caàn nhaø phoøng cho nhaø phoøng, töùc ñöôïc laøm nôi nöông
döïa cöùu giuùp cho taát caû chuùng sinh.
      Boá thí vaät caàn duøng cho ñôøi soáng töùc ñöôïc coâng ñöùc trôï
ñaïo Boà-ñeà.
      Boá thí thuoác men thì ñöôïc khoûi söï giaø beänh cheát, thöôøng
ñöôïc an oån, vui veû.
      Boá thí toâi tôù thì ñöôïc trí tueä ñaày ñuû, tuøy yù töï taïi.
      Boá thí vaøng baïc, löu ly, xa cöø, maõ naõo, töùc ñöôïc ñaày ñuû
ba möôi hai töôùng toát.
      Boá thí nhöõng thöù vaät taïp ñeå trang söùc thaân seõ ñöôïc taùm
möôi veû ñeïp tuøy hình.
      Boá thí voi, ngöïa, xe, seõ ñöôïc ñaày ñuû phaùp Ñaïi thöøa.
      Boá thí vöôøn röøng seõ ñöôïc thieàn ñònh an laïc ñaày ñuû.
      Boá thí ngöôøi nam nöõ, töùc ñöôïc taâm yeâu thích ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
      Boá thí kho luùa thoùc, kho baùu, seõ ñöôïc Taïng phaùp ñaày ñuû.
      Ñem ngoâi vua moät nöôùc, ngoâi vua moät chaâu Dieâm-phuø-ñeà,
ngoâi vua boán chaâu thieân haï ñeå boá thí, seõ ñöôïc laøm baäc Phaùp
vöông töï taïi nôi ñaïo traøng.
      Boá thí nhöõng thöù taïo an laïc vui chôi seõ ñöôïc söï an laïc cuûa
chaùnh phaùp.
      Duøng chaân ñeå boá thí seõ ñaït ñöôïc chaân phaùp, coù theå ñi
ñeán ñaïo traøng.
      Duøng tay ñeå boá thí seõ ñöôïc caùnh tay baùu coù khaû naêng ban
cho taát caû.
      Duøng tai, muõi ñeå boá thí seõ ñöôïc thaân theå ñaày ñuû.
      Duøng maét ñeå boá thí seõ ñöôïc phaùp nhaõn ñaày ñuû, khoâng
heà chöôùng ngaïi.
      Duøng ñaàu ñeå boá thí seõ ñöôïc heát thaûy trí tueä ñaëc bieät toân
quyù trong ba coõi.
      Ñem maùu thòt boá thí khieán caùc chuùng sinh ñöôïc haïnh kieân
coá.
      Ñem tuûy boá thí seõ ñöôïc thaân kim cöông, khoâng gì coù theå
huûy hoaïi.
      Môû roäng cöûa boá thí vôùi nhöõng quaû baùo nhö vaäy, coøn
quaû baùo cuûa nhöõng boá thí khaùc cuõng neân bieát.
      Boá thí vaät duïng ñeå ngoài seõ ñöôïc giöôøng giaûi thoaùt an oån
cuûa ba Thöøa.
      Boá thí choã ngoài seõ ñöôïc xöù ñaïo traøng döôùi taùn caây Boà-
ñeà khoâng theå phaù hoaïi.
      Boá thí vôï seõ ñöôïc moïi söï vui veû cuûa chaùnh phaùp.
      Boá thí ñöôøng ñi seõ laøm maát con ñöôøng sinh töû, khieán
chuùng sinh böôùc vaøo chaùnh ñaïo.
      Boá thí beø qua soâng seõ coù quaû baùo vöôït khoûi doøng chaûy
cuûa duïc, doøng chaûy cuûa höõu, doøng chaûy cuûa kieán, doøng chaûy
cuûa voâ minh.
      Boá thí xöông seõ ñöôïc giôùi kieân ñònh, giaûi thoaùt kieân ñònh,
giaûi thoaùt tri kieán kieân ñònh vaø chuùng sinh kieân ñònh.
      Boá thí quyeán thuoäc seõ thaønh töïu ñöôïc voâ löôïng voâ bieân
A-taêng-kyø phöôùc ñöùc, quyeán thuoäc nôi coõi trôøi, ngöôøi ñoàng
taâm thanh tònh, khoâng theå huûy hoaïi.
      Boá thí lôøi “Laønh thay!” thì khi thuyeát giaûng phaùp seõ ñöôïc
caùc chuùng Thieân, Long, Daï-xoa, Caøn-thaùt-baø, Sa-moân, Baø-la-
moân hoan hyû khen ngôïi.
      Ñem kinh quyeån boá thí seõ ñöôïc chín boä kinh truï laâu trong voâ
löôïng thôøi gian.
      Boá thí phaùp seõ thoâng ñaït ñöôïc taát caû caùc phaùp, tích taäp
heát thaûy coâng ñöùc.
      Boà-taùt naày öa thích haønh boá thí nhö theá, bieát boá thí thanh
tònh, bieát quaû baùo cuûa boá thí ñaït ñöôïc nhieàu ít. Theá neân:
      Thí tieàn cuûa phi phaùp
      Cho ñeán thí trí traùch
      Khoâng coù thí nhö theá
      Thí chæ hôïp vôùi khoâng.
      Phi phaùp: Laø haønh aùc ñeå coù ñöôïc cuûa caûi. Cuûa caûi goïi
laø vaät duïng cuûa ñôøi soáng. Noùi toùm laïi do nghieäp aùc coù ñöôïc
tieàn cuûa roài ñem boá thí, Boà-taùt bieát boá thí ñoù laø khoâng thanh
tònh.
      Nhöõng caùch boá thí phi phaùp nhö theá, cho ñeán loái boá thí bò
ngöôøi trí quôû traùch, khoâng phaûi laø boá thí cuûa Boà-taùt. Boà-taùt
haønh boá thí laø chæ nhaèm ban cho trí tueä thoâng suoát cuøng hoøa
hôïp vôùi voâ soá coâng ñöùc.
      Hoûi: Ñaõ noùi veà boá thí cuûa caûi mình coù ñöôïc baèng phi
phaùp vaø boá thí trí tueä thoâng suoát cuøng hoøa hôïp. Hai thöù boá thí
naày, neân phaân bieät roäng chaêng?
      Ñaùp: Hai thöù boá thí naày, trong phaåm: Hoäi Boà Taùt Voâ
Taän YÙ vaø trong Boá thí Ba-la-maät noùi: Tröôùc neân phaân bieät
coâng ñöùc cuûa boá thí, ñoù laø: Caùc Boà-taùt khoâng caàu tìm tieàn
cuûa phi phaùp ñeå boá thí.
      Khoâng ñem nhieät naõo boá thí chuùng sinh.
      Khoâng ñem lo sôï boá thí chuùng sinh.
      Khoâng boá thí vôùi taâm vöôùng maéc.
      Khoâng boá thí khi khoâng coù keû xin.
      Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng giöõ lôøi höùa.
      Khoâng boá thí vôùi taâm keo kieät, tham thöù toát, ñem thöù xaáu
thí cho.
      Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng saâu xa.
      Khoâng boá thí vôùi taâm dua nònh, quanh co.
      Khoâng boá thí moät caùch giaû doái.
      Khoâng toån haïi quaû ñeå boá thí.
      Khoâng boá thí vôùi taâm taø.
      Khoâng boá thí vôùi taâm ngu si.
      Khoâng boá thí vôùi taâm taïp loaïn.
      Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng tin giaûi thoaùt.
      Khoâng boá thí vôùi söï meät moûi, chaùn naûn.
      Khoâng boá thí vôùi söï nhôø caäy ngöôøi thaân.
      Khoâng boá thí vôùi hy voïng ñöôïc nöông döïa nôi mình boá thí.
       Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu veà phöôùc ñieàn.
       Khoâng boá thí vôùi taâm khinh mieät nhöõng chuùng sinh chaúng
phaûi laø phöôùc ñieàn.
       Khoâng boá thí vôùi taâm phaân bieät hôn keùm ñoái vôùi keû trì
giôùi, keû phaù giôùi.
       Khoâng boá thí vôùi taâm caàu ñöôïc tieáng toát.
       Khoâng boá thí vôùi taâm töï cao.
       Khoâng boá thí vôùi taâm haï thaáp keû khaùc.
       Khoâng boá thí vôùi taâm luyeán tieác, buoàn böïc.
       Khoâng boá thí vôùi taâm hoái haän.
       Khoâng boá thí do tieáng keâu la khaån caáp.
       Khoâng boá thí cho keû xaáu aùc haï tieän.
       Khoâng boá thí phaùp moät caùch töï nhieân.
       Khoâng boá thí ñeå caàu coù quaû baùo.
       Khoâng boá thí vôùi taâm giaän döõ.
       Khoâng boá thí baèng caùch khieán cho hoï thieáu thoán ñeå boá
thí.
       Khoâng boá thí baèng caùch gaây naõo haïi cho ngöôøi caàu xin.
       Khoâng boá thí baèng caùch khinh mieät, ñuøa côït ngöôøi caàu xin.
       Khoâng boá thí baèng caùch gian traù löøa doái.
       Khoâng boá thí baèng caùch heïn laàn hoài, laùnh maët.
       Khoâng boá thí baèng caùch neùm cho.
       Khoâng boá thí khi khoâng nhaát taâm.
       Khoâng boá thí khi khoâng töï tay mình trao cho.
       Khoâng boá thí baát thöôøng.
       Khoâng boá thí vôùi söï ngöøng nghæ ñình treä.
       Khoâng boá thí chæ moät laàn roài döùt haún.
       Khoâng boá thí vôùi taâm tranh hôn cuøng keû khaùc.
       Khoâng boá thí vôùi taâm xem thöôøng vaät boá thí.
       Khoâng boá thí theo loái tuøy thích, töï yù, ñem vaät xaáu keùm
cho.
       Khoâng boá thí nhöõng gì khoâng töông xöùng vôùi söùc mình.
       Khoâng boá thí vì chaúng phaûi laø phöôùc ñieàn.
       Khoâng boá thí vôùi taâm nieäm thaáp keùm vôùi nhöõng vaät quaù
ít oûi.
      Khoâng boá thí vôùi taâm caäy vaät nhieàu, kieâu maïn boá thí.
      Khoâng boá thí vôùi haønh taø.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu thoï sinh nôi an vui.
      Khoâng boá thí vôùi taâm caäy vaøo hình saéc, toäc hoï giaøu sang.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu sinh nôi coõi trôøi Töù vöông,
Thích, Phaïm.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu thöøa Thanh-vaên, Phaät-
bích-chi.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu laøm vua, laøm con vua.
      Khoâng boá thí vôùi giôùi haïn trong moät ñôøi.
      Khoâng boá thí vôùi taâm thoûa maõn, coi nhö ñaõ xong, ñuû.
      Khoâng boá thí khi khoâng hoài höôùng ñeán Nhaát thieát trí.
      Khoâng boá thí vôùi taâm baát tònh.
      Khoâng boá thí phi thôøi.
      Khoâng boá thí ñao gaäy, chaát ñoäc.
      Khoâng boá thí vôùi haønh taùc naõo haïi, ñuøa côït chuùng sinh.
      Khoâng boá thí nhöõng gì baäc trí ñaõ quôû traùch.
      * Môû baøy chæ roõ veà moân boá thí nhö vaäy. Ngoaøi ra, coù
nhöõng loái boá thí khoâng thanh tònh, cuõng neân nhaän bieát. Ñoù laø
Boà-taùt khoâng neân vöùt boû vaät vöøa ñöôïc boá thí.
      Khoâng boá thí cho keû khoâng öa thích Nieát-baøn.
      Khoâng boá thí cho keû sung tuùc, deã ñaït ñöôïc tieàn cuûa.
      Khoâng boá thí cho keû tính chuyeän traû ôn.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu baùo ñaùp.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu coù qua coù laïi.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu coù nôi che chôû.
      Khoâng boá thí vôùi taâm mong caàu ñöôïc ñieàu toát.
      Khoâng boá thí vôùi taâm kieâu caêng.
      Khoâng theo “Gia phaùp” ñeå boá thí.
      Khoâng boá thí cho keû vöøa nhaän ñöôïc lieàn ñem cho ngöôøi
khaùc.
      Khoâng boá thí cho keû khoâng coù thaân troïn veïn.
      Khoâng boá thí vôùi taâm caáu ueá.
      Khoâng boá thí cho keû ôû khoâng, rong chôi.
      Khoâng ñem tri thöùc thieän ñeå boá thí.
     Khoâng boá thí cho keû khinh thöôøng.
     Khoâng boá thí cho ngöôøi aên chôi, phoùng daät.
     Khoâng boá thí do coù nguyeân nhaân maát maùt.
     Khoâng boá thí do mình ñöôïc khen ngôïi.
     Khoâng boá thí vì mình bò quôû maéng.
     Khoâng do chuù nguyeän neân boá thí.
     Khoâng boá thí do ñöôïc khen vì laøm vieäc hy höõu.
     Khoâng boá thí do taâm tin cuûa mình ñöôïc laøm saùng toû cho
keû khaùc bieát.
     Khoâng boá thí vì sôï haõi.
     Khoâng boá thí baèng löøa doái.
     Khoâng boá thí ñeå caàu ñöôïc nhieàu quyeán thuoäc.
     Khoâng boá thí cho keû khoâng neâu roõ söï daãn daét.
     Khoâng boá thí cho keû daãn daét ñaùm ñoâng.
     Khoâng boá thí cho ngöôøi khoâng coù taâm tin.
     Khoâng boá thí cho keû khoâng coù nhaân duyeân.
     Khoâng boá thí moät caùch tuøy yù.
     Khoâng boá thí cho keû ñang traù baøy ñieàu kyø laï.
     Khoâng boá thí cho keû töï khen ngôïi mình.
     Khoâng boá thí nhöõng gì traùi vôùi mong caàu.
     Khoâng boá thí ñeå cheá ngöï keû kia.
     Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng öa thích.
     Khoâng boá thí cho keû khoâng nhaän duøng ñoà vaät.
     Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng cung kính.
     Khoâng boá thí vôùi taâm thaáp keùm.
     Khoâng do töôùng quaù dò neân boá thí.
     Khoâng boá thí vôùi yù muoán ñeø eùp ai.
     Khoâng boá thí cho keû caäy theá maïnh chieám laáy vaät.
     Khoâng boá thí vôùi taâm khoâng thanh tònh.
     Khoâng boá thí vôùi taâm nghi ngôø.
     Khoâng boá thí cho keû coù yù phaù hoaïi ngöôøi caàu xin.
     Khoâng boá thí vaät bò caám kî.
     Khoâng boá thí vôùi taâm phaân bieät.
     Khoâng boá thí röôïu.
     Khoâng boá thí caùc thöù vuõ khí binh ñao.
      Khoâng boá thí cuûa caûi cöôùp ñoaït cuûa keû khaùc.
      Khoâng boá thí baèng caùch khieán cho keû khaùc sinh taâm nghi.
      Khoâng boá thí vì keû kia laø choã thaân caän vôùi mình.
      Khoâng boá thí cho keû ñi noùi xaáu ngöôøi khaùc.
      Khoâng boá thí baèng caùch choïn cho nhöõng vaät mình thích.
      Khoâng boá thí vôùi taâm giaän döõ.
      Khoâng boá thí vôùi taâm ngu toái.
      Khoâng boá thí vôùi nhöõng hyù luaän.
      Khoâng boá thí khoâng vì Boà-ñeà.
      Hoûi: Töø caâu: Ñem tieàn cuûa do caàu tìm phi phaùp ñeå boá thí,
ñeán caâu: Khoâng boá thí khoâng vì Boà-ñeà, Boà-taùt vì coù hay laø vì
khoâng. Neáu hoaøn toaøn khoâng töùc laø coù loãi laø khoâng caàu
phöôùc ñieàn. Khoâng coù taâm phaân bieät ñoái vôùi chuùng sinh, cuõng
khoâng bieát ôn, baùo ôn, cuõng khoâng boá thí theo pheùp nhaø, pheùp
nöôùc. Neáu coù, vì sao ñeàu noùi khoâng?
      Ñaùp: Ñem tieàn cuûa coù ñöôïc moät caùch phi phaùp ñeå boá thí,
cho ñeán Khoâng boá thí khoâng vì Boà-ñeà, Boà-taùt khoâng haún hoaøn
toaøn laø khoâng. Hoaëc coù khi boá thí naày khoâng thuoäc veà Boá thí
Ba-la-maät, khoâng theå ñaày ñuû Boá thí Ba-la-maät neân noùi laø
khoâng. Boá thí do coâng ñöùc hoøa hôïp nhö khoâng v.v…, thì nhö trong
Phaåm Boá thí Ba-la-maät cuûa Kinh Voâ Taän YÙ Boà Taùt noùi: Boà-
taùt boá thí cuøng vôùi taâm khoâng hoøa hôïp, neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày laø tu taäp voâ töôùng neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày do voâ nguyeän giöõ gìn neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày thuoäc veà caên thieän neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày theo töôùng giaûi thoaùt neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày coù theå phaù tröø heát thaûy ma neân khoâng cuøng
taän.
      Boá thí naày khoâng laãn loän vôùi phieàn naõo neân khoâng cuøng
taän.
      Boá thí naày ñöôïc chuyeån ñoåi thaéng lôïi neân khoâng cuøng
taän.
      Boá thí naày vôùi taâm quyeát ñònh neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày tích taäp phaùp trôï Boà-ñeà neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày laø hoài höôùng chaân chaùnh neân khoâng cuøng
taän.
      Boá thí naày ñöôïc quaû cuûa ñaïo traøng giaûi thoaùt neân khoâng
cuøng taän.
      Boá thí naày laø voâ bieân neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày khoâng theå heát neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày khoâng döùt maát neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày roäng lôùn neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày khoâng theå huûy hoaïi neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày khoâng theå vöôït hôn neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày ñaït ñeán heát thaûy trí tueä neân khoâng cuøng taän.
      Boá thí naày ñoaïn tröø moïi caáu ueá cuûa boá thí tieàn cuûa caàu
tìm do phi phaùp vaø thaønh töïu caùc coâng ñöùc nhö khoâng v.v... neân
khoâng cuøng taän.
      Caàu tìm tieàn cuûa do phi phaùp ñeå boá thí, thì ñoù laø boá thí
caáu ueá. Cuøng vôùi caáu ueá neân laø boá thí khoâng tònh. Hoøa hôïp
vôùi caùc coâng ñöùc nhö khoâng v.v… laø boá thí tònh.
      Laïi nöõa, boá thí aáy laø tònh vaø baát tònh, nay seõ noùi theâm.
Kinh noùi coù boán thöù boá thí:
      1. Coù boá thí, ngöôøi boá thí laø tònh, ngöôøi nhaän khoâng tònh.
      2. Coù boá thí, ngöôøi nhaän tònh, ngöôøi boá thí khoâng tònh.
      3. Coù boá thí, ngöôøi boá thí tònh, ngöôøi nhaän cuõng tònh
      4. Coù boá thí, ngöôøi boá thí, ngöôøi nhaän ñeàu khoâng tònh.
      Neáu ngöôøi boá thí thaønh töïu nghieäp thieän nôi thaân, mieäng
yù, keû nhaän thì thaân, mieäng, yù haønh aùc, ñoù goïi laø ngöôøi boá
thí tònh, keû nhaän khoâng tònh.
      Neáu ngöôøi boá thí thaân khaåu yù haønh aùc, ngöôøi nhaän thaân
khaåu yù haønh thieän, ñoù goïi laø ngöôøi nhaän tònh, ngöôøi boá thí
khoâng tònh.
      Neáu ngöôøi boá thí thaân khaåu yù haønh thieän, ngöôøi nhaän
thaân khaåu yù cuõng haønh thieän, ñoù goïi laø keû boá thí, ngöôøi
nhaän ñeàu tònh.
      Neáu ngöôøi boá thí thaân khaåu yù haønh baát thieän, ngöôøi
nhaän thaân khaåu yù cuõng haønh baát thieän, ñoù goïi laø keû boá thí,
ngöôøi nhaän ñeàu khoâng tònh.
      Tham duïc, giaän döõ, ngu si, ñoaïn tröø hay khoâng ñoaïn tröø
cuõng neân phaân bieät nhö vaäy.
      * Laïi nöõa, trong boán caùch boá thí, vieäc xaùc ñònh tònh hay
baát tònh coøn tuøy:
      Keû boá thí tònh, ngöôøi nhaän tònh, caû hai cuøng tònh, ñoù goïi
laø tònh.
      Keû boá thí khoâng tònh, ngöôøi nhaän khoâng tònh, caû hai
khoâng tònh, ñoù goïi laø khoâng tònh.
      ÔÛ ñaây ngöôøi boá thí coù coâng ñöùc, neân theo ngöôøi boá thí
thì thí aáy ñöôïc goïi laø tònh. Do ngöôøi nhaän coù coâng ñöùc, neân
theo ngöôøi nhaän, thí aáy ñöôïc goïi laø tònh.
      Do ngöôøi boá thí, ngöôøi nhaän ñeàu coù coâng ñöùc, neân theo
ngöôøi boá thí, ngöôøi nhaän, thí aáy ñöôïc goïi laø tònh.
      Ngöôøi boá thí coù toäi, neân theo ngöôøi boá thí, thí aáy laø
khoâng tònh. Ngöôøi nhaän coù toäi, neân theo ngöôøi nhaän, thí aáy laø
khoâng tònh.
       Ngöôøi boá thí, keû nhaän ñeàu coù toäi, neân theo ngöôøi boá thí,
ngöôøi nhaän, thí aáy laø khoâng tònh.
      Ngöôøi boá thí coù coâng ñöùc, ngöôøi nhaän coù coâng ñöùc.
Ngöôøi boá thí coù toäi, ngöôøi nhaän coù toäi thì nhö tröôùc ñaõ noùi.
      Hoûi: Trong boán thöù boá thí naày, Boà-taùt haønh trì theo thöù
naøo?
      Ñaùp:
      Trong boán thöù boá thí
      Haønh hai thöù thí tònh
      Khoâng caàu nôi lôïi danh
      Cuõng khoâng caàu quaû baùo.
      Boá thí naày coù boán thöù ba tònh, ba khoâng tònh. Boà-taùt hoaøn
toaøn khoâng haønh trì thí khoâng tònh.
      Trong boá thí tònh, neân haønh trì hai loaïi tònh:
      1. Ngöôøi boá thí tònh, keû nhaän khoâng tònh.
      2. Caû hai cuøng tònh.
      Hai thöù boá thí tònh naày neân luoân tinh taán haønh trì. Vì sao?
Vì Boà-taùt naày khoâng caàu mong nôi quaû baùo. Neáu coù caàu mong
nôi quaû baùo töùc caàu mong cho ngöôøi nhaän thanh tònh. Tònh nghóa
laø ngöôøi boá thí, ngöôøi nhaän coù coâng ñöùc trang nghieâm, taâm hoï
thanh tònh. Khoâng tònh nghóa laø ngöôøi boá thí taâm coù luyeán tieác,
keo kieät. Nhö Ñöùc Phaät noùi: “Keo kieät laø caáu ueá cuûa boá thí.
Caùc phieàn naõo khaùc tuy ñeàu laø khoâng tònh, nhöng keo kieät laø
heát söùc naëng”.
       Hoûi: Neáu Boà-taùt ñoái vôùi ngöôøi boá thí tònh, vaø caû hai
cuøng tònh, neân sieâng naêng haønh trì hai thöù boá thí naày. Keo kieät
laø caáu ueá cuûa ngöôøi boá thí, cuõng laø caáu ueá lôùn cuûa boá thí.
Neáu Boà-taùt chöa lìa duïc, chöa coù theå ñoaïn tröø keo kieät, laøm sao
coù theå haønh trì ñöôïc hai thöù thí tònh aáy?
       Ñaùp:
       Neáu vaät hay khôûi xan (keo kieät)
       Töùc khoâng chöùa vaät aáy.
       Boà-taùt neáu ñoái vôùi vaät coù maïng soáng hay khoâng coù
maïng soáng, neáu nhaän bieát vaãn sinh taâm keo kieät, thì khoâng caát
chöùa vaät aáy. Do vaäy, Boà-taùt haønh boá thí ñeàu khoâng coù luyeán
tieác, keo kieät.
       Hoûi: Vaät beân ngoaøi coù theå khoâng chöùa caát, nhöng thaân
maïng mình thì neân theá naøo?
       Ñaùp:
       Thöôøng vì lôïi chuùng sinh
       Hieåu thaân nhö caây thuoác.
       Vì taïo lôïi ích cho chuùng sinh, neân Boà-taùt tin hieåu thaân
maïng mình nhö caây thuoác. Nhö caây thuoác, töùc chuùng sinh coù
beänh caàn thuoác ñeå trò khoûi, heã caàn goác, coäng, nhaùnh, laù, haït,
hoa, ñeàu coù theå ñeán laáy nôi caây thuoác aáy, khoâng coù ngaên giöõ
gì caû. Boà-taùt cuõng nhö vaäy, vì taïo lôïi ích cho chuùng sinh, neân
coù theå töï xaû boû thaân maïng. Suy nghó nhö vaày: Neáu chuùng sinh
caàn ñaàu, maét, tay chaân, cuøng moïi chi phaàn nôi thaân v.v…, theo
choã caàn duøng, Boà-taùt ñeàu coù theå thí cho heát. Neáu caàn nguyeân
thaân theå, Boà-taùt cuõng thí taát. Do vaäy, Boà-taùt luoân haøng phuïc
taâm mình, tu taäp caên thieän, ñoù laø phöông tieän giuùp Boà-taùt thöïc
haønh Boá thí Ba-la-maät.

     Phaåm 12: PHAÂN BIEÄT BOÁ THÍ, phaàn 2
     Thí coù töôùng toång, bieät
       Thaûy ñeàu hoài höôùng caû.
       Boà-taùt naày do coù theå thöïc haønh hai thöù thí tònh treân, neân
cuõng coù theå nhaän bieát hai thöù hoài höôùng: Töôùng chung (toång
töôùng) vaø töôùng rieâng (bieät töôùng).
       Hoài höôùng theo töôùng chung: Laø haønh boá thí nhöõng gì Boà-
taùt ñeàu hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng.
       Hoài höôùng theo töôùng rieâng: Nhö trong phaàn quaû baùo cuûa
boá thí ñaõ noùi.
       Laïi nöõa, hoài höôùng theo töôùng chung: Laø vì ñem laïi an laïc,
lôïi ích cho heát thaûy chuùng sinh.
       Hoài höôùng theo töôùng rieâng: Laø neáu coù chuùng sinh khoâng
tin thì giuùp hoï ñöôïc tin. Ñoái vôùi keû phaù giôùi giuùp hoï trì giôùi.
Ñoái vôùi keû ít hieåu bieát giuùp hoï hieåu bieát roäng. Nôi ngöôøi
bieáng treã giuùp hoï tinh taán. Ngöôøi taâm taùn loaïn giuùp hoï ñöôïc
thieàn ñònh. Keû ngu si giuùp hoï coù trí tueä. Ngöôøi keo kieät giuùp hoï
coù taâm xaû boû. Ñoù laø caùc thöù töôùng rieâng.
       Laïi nöõa, hoài höôùng theo töôùng chung laø duøng saùu phaùp
Ba-la-maät hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng.
       Hoài höôùng theo töôùng rieâng laø khi boá thí vaät beân ngoaøi,
nguyeän cho heát thaûy chuùng sinh ñöôïc an laïc baäc nhaát. Khi boá thí
caùc chi phaàn cuûa thaân theå, Boà-taùt nguyeän cho taát caû chuùng
sinh ñeàu ñöôïc ñaày ñuû thaân Phaät.
       Hoûi: Boá thí coù bao nhieâu thöù hoài höôùng, bao nhieâu thöù
khoâng hoài höôùng?
       Ñaùp: Veà boá thí tònh coù boán thöù hoài höôùng vaø coù ba thöù
khoâng hoài höôùng.
       Boà-taùt boá thí vì boán söï thanh tònh neân hoài höôùng.
       Ba thöù khoâng hoài höôùng laø:
       1. Khoâng vì ñöôïc laøm vua maø hoài höôùng.
       2. Khoâng vì ñöôïc duïc laïc maø hoài höôùng.
       3. Khoâng vì ñöôïc ñòa Thanh-vaên, Phaät-bích-chi maø hoài
höôùng.
       Khoâng vì ñöôïc laøm vua maø hoài höôùng: Laø ngaên chaän taâm
yù mong laøm vua, cuõng laø ngaên chaän uy löïc töï taïi cuûa nhöõng
keû quyeàn quyù.
       Khoâng vì ñöôïc duïc laïc maø hoài höôùng: Laø ngoaøi haïng
quyeàn quyù treân, nhöõng keû khaùc ñeàu thoï höôûng vui giaøu nôi
naêm duïc.
       Khoâng vì ñöôïc ñòa Thanh-vaên, Phaät-bích-chi maø hoài höôùng:
Laø ngaên chaän nhaân nôi Tieåu thöøa nhaäp Nieát-baøn voâ dö, khieán
an truï trong Ñaïi thöøa, phaûi raát laâu veà sau môùi chöùng ñöôïc Nieát-
baøn voâ dö.
       Boán thöù hoài höôùng thanh tònh, nghóa laø Boà-taùt boá thí:
       1. Vì laøm thanh tònh coõi Phaät neân hoài höôùng.
       2. Vì laøm thanh tònh Boà-ñeà neân hoài höôùng.
       3. Vì giaùo hoùa chuùng sinh thanh tònh neân hoài höôùng.
       4. Vì laøm thanh tònh Nhaát thieát trí neân hoài höôùng.
       Boà-taùt neân duøng phöông tieän hoài höôùng nhö vaäy, töùc
khoâng khieán boá thí bò toån giaûm maø coøn khieán coù ñöôïc uy löïc.
       Hoûi: Do phaùp gì khieán boá thí bò toån giaûm vaø do phaùp gì
khieán boá thí ñöôïc taêng theâm?
       Ñaùp:
       Neáu thí khoâng hoài höôùng
       Cuõng khoâng coù phöông tieän
       Caàu sinh nôi xöù keùm
       Gaàn guõi tri thöùc aùc
       Ngöôøi boá thí nhö vaäy
       Töùc laø bò toån giaûm.
       Neáu boá thí khoâng hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, thuaän theo an vui cuûa theá gian neân caàu
sinh nôi choán thaáp keùm, khoâng coù phöông tieän, coù theå xuaát sinh
quaû baùo cuûa boá thí thieàn ñònh neân ñöôïc nôi sinh töï taïi. Gaàn guõi
tri thöùc aùc thì gaây chöôùng ngaïi cho Ñaïi thöøa. Do boán thöù aáy
neân boá thí bò toån giaûm.
       Lìa boán, thí ñöôïc taêng
       Laïi duøng ba taâm thí
       Boà-taùt thuaän lôøi Phaät
       Cuõng khoâng caàu quaû baùo.
      Lìa boán thöù aáy thì boá thí ñöôïc taêng tröôûng:
      1. Hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng.
      2. Coù phöông tieän hoài höôùng.
      3. Caàu ñöôïc xöù Phaùp vöông.
      4. Gaàn guõi tri thöùc thieän.
      Laïi nöõa, neân ñem ba phaùp taâm ñeå haønh boá thí:
      1. Xoùt thöông heát thaûy chuùng sinh, neân ñem taâm Boà-ñeà
haønh boá thí.
      2. Khoâng xa lìa phaùp Phaät maø haønh boá thí.
      3. Khoâng caàu quaû baùo maø haønh boá thí.
      Laïi nöõa:
      Vì ñaït ñöôïc ba phaùp
      Maø haønh trì boá thí
      Vì muoán caàu hai phaùp
      Neân phaûi haønh boá thí.
      Boà-taùt vì ñaït ñöôïc ba phaùp neân haønh boá thí:
      1. Phaùp Phaät.
      2. Thuyeát phaùp.
      3. Khieán chuùng sinh truï nôi an laïc voâ thöôïng.
      Laïi nöõa, vì muoán caàu hai phaùp neân haønh boá thí:
      1. Giaøu coù lôùn.
      2. Ñaày ñuû boá thí Ba-la-maät.
      Vì sao? Vì neáu Boà-taùt giaøu coù lôùn thì lìa ngheøo khoå,
khoâng nhaän cuûa caûi ngöôøi khaùc, khoâng mong caàu lôïi töùc,
khoâng coù chuû nôï, khoâng lo vieäc traû nôï. Coù nhieàu cuûa caûi thì
coù theå töï lo côm aùo, coù theå haønh boá thí, ñem lôïi ích cho thaân
toäc vaø tri thöùc thieän, khieán baø con ñöôïc an vui, gia ñình sung tuùc,
thöôøng tham döï leã hoäi vôùi taâm haân hoan, boá thí roäng khaép,
quyeán thuoäc khoâng xem thöôøng, moïi ngöôøi ñeàu kính moä, lôøi
noùi ñöôïc ngöôøi tin, laø choán nhôø caäy cuûa nhieàu ngöôøi, ñöôïc
thaày baïn quyù meán, vaøo nôi ñoâng ngöôøi khoâng lo sôï, luoân ñöôïc
taém goäi, xoa höông thôm, maëc y phuïc môùi ñeïp, ñaày ñuû nghieâm
trang, luoân ñöôïc troâng thaáy caùc thöù saéc ñeïp, ñöôïc nghe caùc aâm
thanh hay, ngöûi muøi thôm vi dieäu, aên caùc moùn ngon thöôïng haïng,
tieáp xuùc vôùi caùc thöù meàm maïi. Keû oaùn thuø khoù phaù hoaïi, tri
thöùc thieän hoan hyû, aáy laø thaân ngöôøi ñöôïc quaû baùo thieän.
Nhieàu ngöôøi meán moä, luoân khen taëng toát ñeïp. Queân daùng hình
xaáu xí cuûa mình. Tuy sinh nôi thaáp keùm maø coù töôùng Ñaïi nhaân.
Tuy lôøi noùi vuïng veà vaãn trôû neân hay kheùo. Duø hoïc ít cuõng trôû
thaønh hieåu bieát roäng. Trí tueä keùm trôû thaønh coù trí tueä. Neáu
tröôùc ñaõ ñoan nghieâm baây giôø gaáp boäi, thuø thaéng. Neáu tröôùc
ñaõ noåi tieáng baây giôø ñöôïc toân quyù hôn. Neáu tröôùc kia aên noùi
kheùo, nay laïi kheùo hôn. Neáu tröôùc kia hoïc roäng, nay laïi hôn. Neáu
tröôùc kia coù trí tueä, nay laïi hôn nöõa. Coù theå ngoài naèm treân
giöôøng quyù baùu, sang troïng, nguû nghæ an oån, ñuû keû haàu haï,
baûo veä. Duøng caùc vaät baùu laøm nhaø, tuøy yù du ngoaïn ñoù ñaây
thoûa thích, thaân saéc ñöôïc quyù troïng. Caàn kinh saùch vöøa yù laø
coù ngay. Do uy löïc, ñòa vò, tuøy yù thaân caän vôùi vua. Ñöôïc caùc
quyù nhaân nhôù nghó. Caùc danh y töï ñeán thaêm vieáng. Luoân coù
ngöôøi thaân tín, tin töùc ñuùng luùc. Neáu coù beänh ñeàu laø nheï,
choùng khoûi. Ñôøi naày, ñôøi sau ñeàu xa lìa sôï haõi. Hoaøn toaøn lìa
boû noãi lo sôï, khoâng theå soáng noåi, luoân coù ngöôøi cöùu giuùp. Ña
soá nhöõng ngöôøi thaân caän ñeàu cho mình coù nhieàu phöôùc. Ñöôïc
nhieàu ngöôøi ñoàng yù, töï thaáy haân hoan saâu xa. Chæ thi aân moät
chuùt ít maø ñöôïc ñeàn ñaùp quaù nhieàu. Neáu gia theâm moät aùc nhoû
töùc thaønh tai hoïa lôùn. Toäi hoï ngöôøi nöõ danh giaù, treû tuoåi, ñoan
chaùnh, trang nghieâm goàm ñuû. Muoán keû haàu haï theo yù ñeàu ñöôïc
haøi loøng, moïi lôïi ích ñeàu ñeán vôùi mình. Neáu coù taïo vieäc aùc thì
vieäc aáy lieàn thaønh nheï, nhoû. Chæ boá thí ít maø ñaït ñöôïc lôïi to.
Ngaøy moät theâm nhieàu tri thöùc thieän, keû oaùn gheùt ngaøy caøng ít.
Raén rít, ñoäc döôïc, keû phoùng daät, hung döõ, nhöõng söï vieäc aáy
khoâng giaû daïng ñeå ñeán gaàn ñöôïc. Caùc söï vieäc yeâu kính thaûy
ñeàu quy höôùng. Khi ñaït ñöôïc lôïi ích thì moïi ngöôøi vui möøng thay.
Neáu coù suy suïp lo saàu thì moïi ngöôøi ñeàu buoàn baõ chia seû.
Nhieàu ngöôøi cuøng chæ daãn, tranh nhau cho laø thieän toát. Khieán lìa
phi phaùp, an truï nôi phaùp thieän. Haønh nghieäp boá thí lôùn, nhieàu
ngöôøi troâng thaáy ñeàu haân hoan. Neáu cuøng ñoàng taâm töùc cho laø
ñuû, khoâng coøn mong caàu giaøu sang lôïi loäc gì ôû theá gian nöõa.
      Giaû söû ôû phaàn vò con ngöôøi, caàn phaûi nghó giuùp ñeå tröø
moïi suy naõo. Thaáy keû khaùc giaøu sang khoâng mong caàu nhö theá.
Con ngöôøi hay ca tuïng, khen ngôïi phaàn ñöùc, chöù ít ai töï neâu loãi
cuûa mình.
      Lìa boû tieåu nhaân ñöôïc goïi laø Ñaïi nhaân, hình saéc ñöôïc ñaày
ñuû. Khi nhìn dung maïo keû khaùc, khoâng neân taïo daùng veû khaùc
laï. Neáu laøm Baø-la-moân ôû trong ñeàn thôø trôøi, thì ñöôïc nhieàu lôïi
loäc lôùn. Ñoïc kinh saùch ñöôïc nhieàu lôïi ích thaät söï. Ñöôïc nhöõng
gì roài coù theå boá thí. Neáu laø doøng Saùt-ñeá-lôïi thì haønh taäp
thaønh töïu kheùo baén cung, choïn aâm thanh, kheùo coù theå luyeän
taäp thaønh quen. Cai trò ñôøi theo ñieån tòch, thì ñöôïc quaû baùo
khoâng nhoû. Neáu laøm nhaø noâng thì gieo troàng ñeàu thuaän lôïi.
Neáu laøm khaùch buoân thì lôøi nhieàu. Neáu laøm Thuû-ñaø-la thì söï
nghieäp taïo ra ñeàu nhö yù.
      Hoûi: Tröôùc ñaây, oâng noùi: Boà-taùt boá thí taâm khoâng caàu
baùo, laïi khoâng vì caàu giaøu sang maø boá thí. Nay oâng laïi noùi caàu
giaøu coù lôùn ñeå boá thí. Lôøi noùi nhö theá coù traùi nhau chaêng?
      Ñaùp: Khoâng traùi nhau. Neáu töï vì thaân caàu giaøu coù ñeå töï
thoï höôûng an vui thì toâi noùi khoâng neân mong caàu giaøu sang. Nay
noùi mong caàu giaøu sang chæ laø vì taïo lôïi ích cho chuùng sinh. Theá
neân, toâi noùi muoán boá thí roäng lôùn neân mong caàu giaøu sang,
chöù khoâng phaûi do töï thaân maø mong giaøu sang thoï laïc. Ñoù laø
noùi nhaân trong quaû. Neáu Boà-taùt khoâng ñöôïc giaøu sang, thì tuy
coù loøng tin, öa thích boá thí, Boà-taùt cuõng khoâng laáy cuûa caûi
ñaâu ñeå ban cho moïi ngöôøi. Do vaäy, oâng khoâng neân neâu vaán
naïn.
      Laïi nöõa, do ñoaïn tröø hai phaùp neân Boà-taùt haønh trì boá thí.
Nhöõng gì laø hai phaùp? Ñoù laø keo kieät vaø tham lam. Hai phaùp
naày laø caáu ueá lôùn cuûa haønh boá thí.
      Laïi nöõa, do ñöôïc hai phaùp neân haønh boá thí. Ñoù laø taän trí
vaø voâ sinh trí.
      Laïi nöõa, coøn laøm taêng theâm ba thöù tueä:
      1. Trí tueä töï lôïi.
      2. Trí tueä caên baûn.
      3. Trí tueä ña vaên.
      Coù ngöôøi noùi: Vì taêng tröôûng hai phaùp neân Boà-taùt haønh
trì boá thí: Moät laø thieän. Hai laø tueä.
      Noùi toùm laïi, Boà-taùt neân thöïc haønh boán thöù boá thí, goàm
thaâu heát thaûy phaùp thieän:
      1. Boá thí vôùi taâm bình ñaúng.
      2. Boá thí khoâng ñoái nhau.
      3. Boá thí hoài höôùng veà Boà-ñeà.
      4. Boá thí ñaày ñuû vôùi taâm hoaøn toaøn vaéng laëng.
      Do ñaày ñuû Boá thí Ba-la-maät nhö theá, neân Boà-taùt sieâng
naêng haønh trì taøi thí.
      HEÁT - QUYEÅN 6
     LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
     QUYEÅN 7
     Phaåm 13: PHAÂN BIEÄT PHAÙP THÍ

       Boà-taùt ñoái vôùi boá thí tieàn cuûa (Taøi thí), neân tu hoïc nhö
vaäy. Laïi neân tu hoïc boá thí phaùp (Phaùp thí). Nhö noùi:
       Caùc thí: Phaùp thí toät
       Ngöôøi trí neân tu haønh.
       Trong taát caû söï boá thí, toái thöôïng, toái dieäu baäc nhaát, ñoù
laø Phaùp thí. Boá thí naày, ngöôøi trí neân haønh trì.
       Hoûi: Vì sao chæ noùi ngöôøi trí neân thöïc haønh phaùp thí?
       Ñaùp: Ngöôøi khoâng coù trí tueä haønh phaùp thí, töùc noùi nhö
dò luaän. Noùi nhö dò luaän neân töï maát lôïi, cuõng maát tha lôïi.
       Hoûi: Nhöõng gì goïi laø dò luaän?
       Ñaùp: Khi saép dieät ñoä, Ñöùc Phaät baûo Toân giaû A-nan: “Keå
töø nay veà sau, Toân giaû neân nöông döïa vaøo Kheá kinh, ñöøng
nöông döïa vaøo ngöôøi naøo khaùc. Naày Toân giaû A-nan! Theá naøo
laø nöông döïa vaøo Kheá kinh, khoâng nöông döïa vaøo ngöôøi naøo
khaùc? Ví nhö coù Tyø-kheo ñeán noùi nhö vaày: Toâi hieän theo Phaät
nghe, hieän theo Phaät laõnh nhaän, phaùp aáy laø thieän, laø do Phaät
ñaõ chæ daïy. Tyø-kheo aáy noùi vaäy, Toân giaû chôù nhaän laáy hay
xaû boû, caàn phaûi suy xeùt cho kyõ, roài ñem kinh luaät ñoái chieáu
vôùi nhöõng lôøi Tyø-kheo aáy noùi. Neáu lôøi noùi ñoù khoâng hôïp
vôùi Kinh, Luaät, laïi coøn traùi ngöôïc vôùi nghóa nôi töôùng cuûa caùc
phaùp, thì neân baûo Tyø-kheo ñoù: Phaùp aáy hoaëc khoâng phaûi laø
Phaät noùi, hoaëc laø do tröôûng laõo ñaõ nhaän laàm. Vì sao? Vì phaùp
aáy khoâng hôïp vôùi Kinh, Luaät, laïi coøn traùi ngöôïc vôùi nghóa cuûa
caùc phaùp töôùng, neân ñoù chaúng phaûi laø phaùp, chaúng phaûi laø
thieän, chaúng phaûi laø do Phaät chæ daïy. Bieát nhö vaäy roài töùc neân
loaïi boû.
       Laïi coù Tyø-kheo ñeán noùi nhö vaày: Nôi truï xöù kia coù ñaïi
chuùng, coù vò Thöôïng toïa thoâng hieåu veà kinh, kheùo thuyeát giaûng
kinh, luaät, toâi ñang theo vò aáy nghe phaùp, laõnh nhaän lôøi daïy,
phaùp aáy laø thieän, laø do Phaät ñaõ chæ daïy. Lôøi Tyø-kheo aáy noùi
nhö theá, oâng chôù nhaän laáy cuõng chôù xaû boû, caàn phaûi suy xeùt
cho kyõ roài ñem kinh luaät ñoái chieáu vôùi nhöõng lôøi Tyø-kheo aáy
noùi. Neáu lôøi noùi ñoù khoâng hôïp vôùi kinh luaät, laïi coøn traùi
ngöôïc vôùi nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, oâng neân baûo Tyø-kheo
aáy: Naày Tröôûng laõo! Vò Tyø-kheo Taêng kia veà töôùng phaùp vaø
töôùng thieän aáy, hoaëc ñaõ haønh phi phaùp, ñaõ noùi ñieàu khoâng
phaûi laø thieän, hoaëc laø tröôûng laõo ñaõ thoï nhaän sai laàm. Vì sao?
Vì phaùp aáy khoâng ñuùng vôùi kinh luaät, laïi coøn traùi ngöôïc vôùi
nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, neân ñoù chaúng phaûi laø phaùp, chaúng
phaûi laø thieän, chaúng phaûi laø nhöõng gì Phaät ñaõ giaûng daïy. Bieát
nhö vaäy roài, neân loaïi boû.
      Laïi coù Tyø-kheo ñeán noùi nhö vaày: Truï xöù kia coù nhieàu
Tyø-kheo haønh trì Kinh, Luaät, Luaän, toâi hieän theo nôi aáy nghe
phaùp, nhaän laõnh, ñoù laø phaùp, laø thieän, laø nhöõng gì Phaät ñaõ
giaûng daïy. Tyø-kheo aáy noùi nhö theá, oâng chôù nhaän laáy cuõng
chôù boû ñi, caàn phaûi suy xeùt cho kyõ, roài ñem kinh luaät ñoái chieáu
vôùi nhöõng lôøi aáy. Neáu lôøi noùi ñoù khoâng ñuùng vôùi kinh luaät,
laïi coøn traùi ngöôïc vôùi nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, oâng neân
baûo Tyø-kheo aáy: Naày tröôûng laõo! Tyø-kheo Taêng kia, veà töôùng
phaùp vaø töôùng thieän, hoaëc ñaõ haønh phi phaùp, hoaëc ñaõ noùi
ñieàu khoâng phaûi laø thieän, hoaëc laø tröôûng laõo ñaõ nhaän laõnh sai
laàm. Vì sao? Vì phaùp aáy khoâng ñuùng vôùi kinh luaät, laïi coøn traùi
ngöôïc vôùi nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, neân ñoù chaúng phaûi laø
phaùp, chaúng phaûi laø thieän, chaúng phaûi laø nhöõng gì Phaät ñaõ
giaûng daïy. Bieát nhö vaäy roài, neân loaïi boû.
      Laïi coù Tyø-kheo ñeán noùi nhö vaày: Trong truï xöù kia, coù Tyø-
kheo tröôûng laõo laø ngöôøi hieåu nhieàu bieát roäng, ñöôïc moïi ngöôøi
toân troïng. Toâi hieän theo vò aáy nghe, thoï nhaän lôøi daïy, ñoù laø
phaùp, ñoù laø thieän, laø nhöõng gì Phaät ñaõ giaûng daïy. Tyø-kheo aáy
noùi nhö theá, oâng chôù nhaän laáy cuõng chôù boû qua, caàn phaûi suy
xeùt cho kyõ, roài ñem kinh luaät ñoái chieáu vôùi nhöõng lôøi thaày aáy
noùi. Neáu lôøi noùi ñoù khoâng ñuùng vôùi kinh luaät, laïi coøn traùi
ngöôïc vôùi nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, oâng neân baûo Tyø-kheo
aáy: Naày tröôûng laõo! Caùc Tyø-kheo kia veà töôùng phaùp vaø töôùng
thieän aáy, hoaëc ñaõ haønh phi phaùp, hoaëc ñaõ noùi ñieàu khoâng
phaûi laø thieän, hoaëc laø tröôûng laõo ñaõ nhaän laõnh sai laàm. Vì
sao? Vì phaùp aáy khoâng ñuùng vôùi kinh luaät, laïi coøn traùi ngöôïc
vôùi nghóa cuûa caùc phaùp töôùng, neân ñoù chaúng phaûi laø phaùp,
chaúng phaûi laø thieän, chaúng phaûi laø nhöõng gì Phaät ñaõ giaûng
daïy. Bieát nhö vaäy roài, neân loaïi boû”.
      Boán tröôøng hôïp vöøa neâu goïi laø dò luaän. Do ñoù noùi ngöôøi
trí khoâng nöông vaøo dò luaän ñeå haønh trì phaùp thí thanh tònh.
      Hoûi: Vì sao bieát phaùp thí laø baäc nhaát trong caùc thöù boá thí?
      Ñaùp: Kinh noùi: Coù hai thöù thí, laø thí tieàn cuûa vaø thí phaùp.
Trong hai thöù aáy, thì phaùp thí laø hôn heát.
      Laïi nöõa:
      Trong Kinh Quyeát Ñònh Vöông
      Khen coâng ñöùc thuyeát phaùp
      Vaø nghi thöùc thuyeát phaùp
      Neân thöôøng tu taäp haønh.
      Neáu Boà-taùt muoán ñem phaùp boá thí cho chuùng sinh, phaûi
haønh trì nhö Kinh Ñaïi Thöøa Quyeát Ñònh Vöông ñaõ noùi, laø khen
ngôïi coâng ñöùc cuûa Phaùp sö, cuøng bieát roõ nghi thöùc thuyeát
phaùp, tuøy thuaän tu hoïc. Nghóa laø ngöôøi thuyeát phaùp neân haønh 4
phaùp:
      1. Hoïc nhieàu hieåu roäng, coù theå naém giöõ taát caû ngoân töø,
chöông caâu.
      2. Quyeát ñònh kheùo nhaän bieát veà töôùng sinh dieät cuûa caùc
phaùp theá gian, xuaát theá gian.
      3. Ñaõ ñöôïc thieàn ñònh, trí tueä, neân ñoái vôùi caùc kinh phaùp
laø tuøy thuaän, khoâng tranh caõi.
      4. Khoâng taêng khoâng giaûm, haønh trì theo nhö phaùp ñaõ neâu
giaûng.
      Ngöôøi thuyeát phaùp an toïa nôi toøa Sö töû, laïi coù 4 phaùp:
      1. Tröôùc khi leân toøa cao, phaûi cung kính leã baùi ñaïi chuùng,
sau ñaáy môùi böôùc leân.
      2. Trong chuùng nghe phaùp coù ngöôøi nöõ, neân quaùn baát tònh.
      3. Oai nghi trong moïi luùc nhìn, ngaém, phaûi coù töôùng cuûa
baäc Ñaïi nhaân. Khi dieãn lôøi noùi phaùp, saéc dieän phaûi töôi vui,
khieán moïi ngöôøi tin nhaän, khoâng noùi ñeán saùch vôû cuûa ngoaïi
ñaïo, taâm khoâng run sôï.
      4. Ñoái vôùi nhöõng lôøi vaán naïn thoâ aùc, neân haønh nhaãn
nhuïc.
      Ngoài nôi toøa Sö töû laïi coù 4 phaùp:
      1. Phaûi coù töôûng laø ñem laïi lôïi ích cho caùc chuùng sinh.
      2. Ñoái vôùi caùc chuùng sinh, khoâng sinh töôûng ngaõ.
      3. Ñoái vôùi caùc thöù vaên töï khoâng sinh khôûi töôûng phaùp.
      4. Nguyeän cho caùc chuùng sinh theo mình nghe phaùp seõ ñaït
ñöôïc khoâng thoái chuyeån ñoái vôùi ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh
giaùc Voâ thöôïng.
      Ngoài nôi toøa Sö töû laïi coù 4 phaùp:
      1. Kheùo coù theå an truï trong moân Ñaø-la-ni, tin vaø vui thích
phaùp.
      2. Kheùo ñaït ñöôïc Tam-muoäi Ban chu, sieâng naêng tinh taán trì
giôùi thanh tònh.
      3. Khoâng öa thích taát caû xöù sinh, khoâng tham lôïi döôõng,
khoâng caàu quaû baùo.
      4. Ñoái vôùi ba moân giaûi thoaùt, taâm khoâng nghi hoaëc. Laïi
coù theå kheùo phaùt khôûi caùc Tam-muoäi saâu xa. Ñaày ñuû oai nghi,
nhôù nghó vöõng vaøng, taâm nieäm an oån trong trí tueä, khoâng ñuøa
côït, khoâng voäi vaøng. Bieát hoå theïn, khoâng ngu toái loaïn ñoäng,
noùi khoâng maéc loãi laàm, giöõ gìn caùc caên, khoâng tham vò ngon,
kheùo thaâu giöõ tay chaân, moïi nhôù nghó ñeàu khoâng queân. Thích
haïnh ñaàu ñaø, phaân bieät phaùp theá gian, xuaát theá gian, taâm
khoâng nghi hoái. Ngoân töø chöông caâu khoâng theå cuøng taän. Ñem
an oån, lôïi laïc cho ngöôøi nghe, khoâng xeùt tìm loãi laàm cuûa hoï. Coù
nhöõng phaùp nhö theá neân ngoài nôi toøa Sö töû.
      Laïi coù 4 phaùp:
      1. Khoâng töï xem thöôøng taâm.
      2. Khoâng xem thöôøng ngöôøi nghe.
      3. Khoâng xem thöôøng phaùp ñaõ giaûng noùi.
      4. Khoâng vì lôïi döôõng.
      Ñöùc Phaät baûo Toân giaû A-nan: Ngöôøi thuyeát phaùp neân noùi
nhöõng phaùp gì? Naày Toân giaû A-nan! Phaùp coù theå thuyeát giaûng
laø khoâng theå neâu baøy, khoâng theå noùi laø voâ töôùng, voâ vi.
      Toân giaû A-nan thöa: Baïch Ñöùc Theá Toân! Phaùp neáu nhö
vaäy, laøm sao coù theå giaûng noùi?
      Ñöùc Phaät baûo: Naày Toân giaû A-nan! Phaùp naày raát saâu xa,
Nhö Lai duøng 4 töôùng laøm phöông tieän ñeå dieãn noùi:
      1. Duøng aâm thanh.
      2. Duøng chöõ, teân goïi.
      3. Duøng ngoân ngöõ.
      4. Duøng nghóa lyù.
      Laïi do 4 nhaân duyeân neân vì chuùng sinh giaûng noùi phaùp:
      1. Vì hoùa ñoä caùc chuùng sinh ñaùng ñöôïc hoùa ñoä.
      2. Chæ noùi danh töï cuûa saéc, thoï, töôûng, haønh, thöùc.
      3. Duøng voâ soá thöù vaên töø chöông caâu ñeå taïo lôïi ích cho
chuùng sinh.
      4. Tuy duøng danh töï ñeå giaûng noùi nhöng cuõng khoâng thuû
ñaéc.
      Ví nhö coù baùt daàu trong saïch, khoâng caën, ai nhìn vaøo ñoù thì
thaáy töôùng cuûa maët hoï. Naày Toân giaû A-nan! Toân giaû coù nghe
hoaëc thaáy ngöôøi nam trí tueä, ngöôøi nöõ trì giôùi, hoaëc ñeä töû cuûa
baäc Thaùnh, nhöõng ngöôøi aáy noùi: Toâi ôû nôi baùt daàu naày thaáy
ñöôïc ngöôøi thaät chaêng?
      Toân giaû A-nan thöa: Baïch Ñöùc Theá Toân! Con khoâng nghe,
khoâng thaáy ngöôøi nam trí tueä, ngöôøi nöõ trì giôùi, hoaëc ñeä töû
baäc Thaùnh coù theå noùi nhö vaày: Toâi ôû nôi baùt daàu naày thaáy
ñöôïc ngöôøi chaân thaät. Vì sao? Vì ngöôøi trí bieát tröôùc laø baùt daàu
khoâng coù, huoáng nöõa laø coù ngöôøi. Chæ do giaû danh maø noùi
baùt daàu nhìn vaøo maø thaáy töôùng ngöôøi.
      Ñöùc Phaät baûo: Naày Toân giaû A-nan! Nhö Lai cuõng laïi nhö
vaäy, chæ do danh töï giaû coù thuyeát giaûng. Naày Toân giaû A-nan!
Nhö Lai duøng boán nhaân duyeân vì chuùng sinh giaûng noùi phaùp.
Chuùng sinh nghe roài taâm ñöôïc an laïc, gieo troàng nhaân Nieát-baøn.
Khi Nhö Lai giaûng noùi phaùp, aâm thanh vang ñeán khaép möôøi
phöông theá giôùi. Chuùng sinh nghe ñöôïc taâm lieàn hoan hyû, xa lìa
moïi neûo aùc, sinh leân coõi trôøi Ñaâu-suaát. Trong aâm thanh cuûa
Nhö Lai khoâng coù nam nöõ, nam khoâng chaáp giöõ töôùng nöõ, nöõ
khoâng chaáp giöõ töôùng nam. Tieáng noùi cuûa Nhö Lai khoâng naõo
haïi chuùng sinh, khoâng huûy hoaïi caùc phaùp, chæ laø thò hieän taùnh
cuûa aâm thanh. Ngöôøi thuyeát phaùp caàn tu taäp haønh trì nhöõng
vieäc nhö vaäy, neân tuøy theo choán haønh trì maø thöïc hieän.
      Veà quaû baùo ñaït ñöôïc cuûa ngöôøi thí, ngöôøi nhaän, phaàn sau
seõ noùi roäng.

      Phaåm 14: TÖÔÙNG QUY MAÏNG
      ÔÛ treân ñaõ noùi veà taøi thí vaø phaùp thí, nay laïi phaân bieät.
Keä neâu:
      Ngöôøi baïch y taïi gia
      Neân haønh nhieàu taøi thí
      Haønh caùc phaùp thieän khaùc
      Nay seõ laïi giaûi noùi.
      Trong hai phaùp boá thí aáy, ngöôøi taïi gia neân haønh Taøi thí,
ngöôøi xuaát gia neân haønh Phaùp thí. Vì sao? Vì ngöôøi taïi gia haønh
phaùp thí khoâng baèng ngöôøi xuaát gia, do coâng vieäc nghe nhaän
phaùp ñoái vôùi ngöôøi taïi gia taâm tin coøn caïn moûng. Laïi, phaàn
ñoâng ngöôøi taïi gia coù nhieàu tieàn cuûa. Ngöôøi xuaát gia thì ñoái
vôùi caùc kinh phaùp ñaõ ñoïc tuïng thoâng ñaït, vì moïi ngöôøi giaûng
noùi, ôû nôi ñoâng ñaûo khoâng coøn lo sôï, laø ñieàu ngöôøi taïi gia
khoâng theå theo kòp.
      Laïi, ngöôøi taïi gia khieán ngöôøi nghe khôûi taâm cung kính
khoâng baèng ngöôøi xuaát gia. Laïi nöõa, neáu muoán noùi phaùp ñeå
haøng phuïc taâm ngöôøi thì khoâng baèng ngöôøi xuaát gia. Nhö noùi:
      Tröôùc, töï tu haønh phaùp
      Sau ñaáy daïy ngöôøi khaùc
      Môùi coù theå noùi lôøi:
      OÂng neân laøm theo toâi.
      Vieäc naày ngöôøi xuaát gia haønh trì raát phuø hôïp, khoâng phaûi
laø vieäc laøm cuûa ngöôøi taïi gia. Laïi nhö keä noùi:
      Thaân töï haønh baát thieän
      Sao khieán ngöôøi laøm thieän?
      Thaân khoâng ñöôïc tòch dieät
      Sao khieán ñöôïc ngöôøi tòch?
      Theá neân thaân töï thieän
      Môùi khieán ngöôøi haønh thieän
       Töï thaân ñöôïc tòch dieät
       Môùi khieán ngöôøi tòch dieät.
       Phaùp thieän tòch dieät laø phaùp neân haønh trì cuûa ngöôøi xuaát
gia.
       Laïi, ngöôøi nghe phaùp coù taâm cung kính hôn haún ñoái vôùi
ngöôøi xuaát gia.
       Laïi, neáu haønh taøi thí, ngöôøi xuaát gia deã haïi ñeán nhöõng
phaùp thieän khaùc, deã haïi ñeán haïnh xa lìa, vì ngöôøi tu phaûi soáng
nôi A-lan-nhaõ, nôi nuùi röøng thanh vaéng. Neáu öa thích haønh taøi thí,
ngöôøi xuaát gia taát bò trôû ngaïi veà vieäc tu haønh. Caùc söï vieäc nhö
theá, neáu haønh taøi thí, ngöôøi xuaát gia taát phaûi ñeán nôi xoùm
laøng, laøm vieäc theo ngöôøi baïch y, giao tieáp noùi naêng nhieàu. Neáu
khoâng theo vieäc thì laøm sao coù tieàn cuûa ñeå boá thí? Do ra vaøo nôi
xoùm laøng thaáy nghe thanh saéc, caùc caên khoù thaâu giöõ, deã phaùt
khôûi ba ñoäc. Ñoái vôùi vieäc haønh trì giôùi, nhaãn nhuïc, tinh taán,
thieàn ñònh, trí tueä, taâm trôû neân yeáu keùm.
       Laïi, cuøng theo vieäc vôùi ngöôøi baïch y, coù theå bò lôïi döôõng
laøm caáu ueá, phaùt khôûi caùc phieàn naõo nhö yeâu meán, giaän döõ,
keo kieät, ganh gheùt. Chæ do söùc tö duy cuûa taâm ñeå töï ngaên chaän,
haïn cheá. Ngöôøi yeáu ñuoái hoaëc khoâng töï kìm cheá, hoaëc coù theå
ñöa ñeán boû maïng, hoaëc phaûi cheát do caùc thöù phieàn naõo khoå
naïn. Tham vöôùng naêm duïc, xaû giôùi hoaøn tuïc, neân goïi laø cheát.
Hoaëc coù theå haønh traùi vôùi giôùi caám, khôûi nhieàu toäi naëng, ñoù
goïi laø cheát vôùi caùc thöù phieàn naõo khoå naïn.
       Vì nhöõng nhaân duyeân aáy ñoái vôùi ngöôøi xuaát gia neân khen
ngôïi veà phaùp thí, ñoái vôùi ngöôøi taïi gia neân taùn döông veà taøi thí.
       Nhö vaäy laø ñaõ noùi roäng veà Boà-taùt taïi gia haønh taøi thí.
Nhöõng haønh thieän khaùc nay seõ noùi. Phaùt taâm Boà-taùt, tröôùc
neân quy y Phaät, Phaùp, Taêng. Töø nôi ba quy y coù ñöôïc coâng ñöùc,
coâng ñöùc aáy ñeàu neân hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Laïi nöõa, keä noùi:
       Quy y Phaät, Phaùp, Taêng
       Boà-taùt ñeàu neân bieát.
       Boà-taùt phaûi neân hieåu roõ nhö thaät veà quy y Phaät, quy y
Phaùp, quy y Taêng.
      Hoûi: Theá naøo goïi laø quy y Phaät?
      Ñaùp:
      Khoâng boû taâm Boà-ñeà
      Khoâng hoaïi phaùp ñaõ nhaän
      Khoâng lìa taâm ñaïi bi
      Khoâng ham thích thöøa khaùc
      Nhö vaäy töùc goïi laø:
      Nhö thaät quy y Phaät.
      Taâm Boà-ñeà: Laø taâm ñaõ phaùt caàu Phaät, khoâng döøng
nghæ, khoâng xaû boû taâm aáy.
      Khoâng huûy hoaïi phaùp ñaõ nhaän: Laø caùc Boà-taùt ñeàu yeâu
meán giôùi haïnh, laø phaùp thieän mình ñaõ vui thích thoï nhaän, laø
phaùp daïy laøm nhöõng gì neân laøm, khoâng neân laøm. Ñoù laø neân
laøm caùc phaùp Ba-la-maät, hoaëc neân laøm boán xöù coâng ñöùc.
Haønh voâ soá phaùp thieän nhö theá laø ñeàu ñem lôïi ích cho chuùng
sinh. Thoï trì, tu taäp ñeàu khoâng khieán thieáu soùt, huûy hoaïi.
      Taâm ñaïi bi: Laø taâm nhaèm cöùu ñoä chuùng sinh khoå naõo, vì
caàu Phaät ñaïo, cho ñeán trong moäng cuõng khoâng lìa taâm ñaïi bi.
      Khoâng ham thích thöøa khaùc: Laø chæ vui thích tin saâu nôi Phaät
ñaïo, khoâng tham caùc thöøa Thanh-vaên, Phaät-bích-chi. Coù ñöôïc
nhöõng phaùp aáy neân bieát ñoù laø nhö thaät quy y Phaät.
      Hoûi: Theá naøo laø quy y Phaùp?
      Ñaùp:
      Gaàn guõi ngöôøi noùi phaùp
      Moät loøng nghe nhaän phaùp
      Nhôù, giöõ roài giaûng noùi
      Goïi laø quy y Phaùp.
      Ngöôøi noùi phaùp: Laø ngöôøi neâu baøy, giaûi thích, giaûng noùi
veà choã saâu xa cuûa phaùp Phaät, chæ roõø thieän vaø aùc, ñoaïn tröø
moïi nghi hoaëc. Neân luoân gaàn guõi, ñi ñeán nôi aáy, moät loøng cung
kính cuùng döôøng ñeå laéng nghe vaø nhaän laõnh phaùp. Duøng söùc
maïnh cuûa söï nhôù nghó ñeå naém giöõ khieán khoâng queân maát. Tö
duy, xeùt tính, tuøy thuaän nghóa lyù saâu xa, sau ñoù giaûng noùi cho
keû khaùc nhöõng gì mình ñaõ nhaän bieát. Ñem coâng ñöùc cuûa phaùp
thí aáy hoài höôùng veà Phaät ñaïo. Ñoù goïi laø quy y Phaùp.
      Hoûi: Theá naøo laø quy y Taêng?
      Ñaùp:
      Neáu caùc ngöôøi Thanh-vaên
      Chöa nhaäp nôi vò phaùp
      Khieán phaùt taâm voâ thöôïng
      Giuùp ñaït möôøi löïc Phaät.
      Tröôùc ñem taøi thí thaâu
      Sau môùi duøng phaùp thí
      Tin saâu boán quaû Taêng
      Quyù chuùng khoâng phaân bieät.
      Caàu coâng ñöùc Thanh-vaên
      Nhöng khoâng chöùng giaûi thoaùt
      Ñoù laø quy y Taêng
      Laïi neân nhôù ba vieäc.
      Ngöôøi Thanh-vaên: Laø ngöôøi thaønh töïu thöøa Thanh-vaên.
      Chöa nhaäp nôi vò phaùp: Laø ñoái vôùi ñaïo Thanh-vaên, chöa
ñöôïc taát ñònh, coù theå khieán cho ngöôøi naày phaùt taâm caàu Phaät
ñaïo ñeå ñaït ñöôïc möôøi löïc. Neáu vaøo vò phaùp, thì troïn khoâng theå
khieán hoï phaùt taâm voâ thöôïng. Giaû hoaëc coù phaùt taâm cuõng
khoâng thaønh töïu, nhö Toân giaû Tu-boà-ñeà ñaõ noùi trong Baùt-nhaõ
Ba-la-maät: Ñaõ nhaäp nôi vò chaùnh phaùp thì khoâng theå phaùt taâm
voâ thöôïng. Vì sao? Vì ngöôøi naày ñoái vôùi sinh töû ñaõ taïo neân
ngaên caùch, khoâng coøn qua laïi trong sinh töû.
      Ngöôøi phaùt taâm voâ thöôïng, tröôùc duøng taøi thí ñeå thaâu
giöõ, ñem nhöõng vaät duïng caàn thieát nhö y phuïc, thöùc aên uoáng,
ñoà naèm, thuoác men ñeå thaâu giöõ. Ngöôøi xuaát gia thì goàm thaâu
baèng caùch boá thí y phuïc, thöùc aên uoáng, ñoà naèm, thuoác men,
höông taïp, höông xoa. Ngöôøi taïi gia thì goàm thaâu baèng nhöõng
nhaân duyeân sinh taâm thaân aùi, nhöõng gì noùi ra khieán tin nhaän, sau
ñoù môùi duøng phaùp thí, khieán phaùt taâm höôùng veà ñaïo quaû voâ
thöôïng.
      Taêng laø boán höôùng, boán quaû.
      Chuùng laø nhöõng ngöôøi ôû trong phaùp Phaät thoï nhaän hình
töôùng xuaát gia, laø nhöõng ngöôøi vaâng giöõ ñaày ñuû caùc giôùi chöa
coù quaû höôùng khoâng phaân bieät. Taêng nhö theá do lìa khoûi söï noâ
leä cuûa aân aùi, neân goïi laø Taêng quyù. Tin töôûng vui thích ba moân
giaûi thoaùt Khoâng, Voâ töôùng, Voâ nguyeän, khoâng phaân bieät hyù
luaän, nöông döïa vaøo Taêng aáy, goïi laø quy y Taêng.
       Caàu coâng ñöùc cuûa Thanh-vaên, nhöng khoâng chöùng giaûi
thoaùt: Laø bieát Taêng naày trì giôùi ñaày ñuû, thieàn ñònh ñaày ñuû, trí
tueä ñaày ñuû, giaûi thoaùt ñaày ñuû, giaûi thoaùt tri kieán ñaày ñuû, ñaït
ba minh, saùu thoâng, taâm ñöôïc töï taïi, coù oai ñöùc lôùn, boû moïi
duïc laïc cuûa theá gian, ra khoûi caûnh giôùi ma. Khoâng laáy laøm
möøng vôùi nhöõng lôïi loäc, danh döï, khen ngôïi, hoan laïc. Khoâng
laáy laøm buoàn vì nhöõng suy toån, huûy nhuïc, cheâ traùch, khoå naõo.
Luoân haønh trì saùu phaùp xaû, ñöôïc taùm giaûi thoaùt, theo lôøi Phaät
daïy. Coù ngöôøi ñang haønh ñaïo, coù ngöôøi ñöôïc giaûi thoaùt, coù
ngöôøi haønh moät ñaïo, phaù hai thöù phieàn naõo, kheùo nhaän bieát ba
coõi, kheùo thoâng ñaït boán ñeá, kheùo döùt tröø naêm aám, an truï nôi
saùu phaùp hoøa kính, ñaày ñuû baûy phaùp khoâng thoái chuyeån, taùm
phaùp giaùc ngoä cuûa baäc Ñaïi nhaân, lìa boû chín thöù kieát, ñöôïc
möôøi thöù löïc cuûa Thanh-vaên.
       Thaønh töïu caùc coâng ñöùc nhö theá, goïi laø chuùng ñeä töû cuûa
Phaät. Chæ caàu nhöõng coâng ñöùc nhö vaäy, khoâng caàu söï giaûi
thoaùt cuûa hoï. Vì sao? Vì thaâm taâm ñaõ tin, thích neûo giaûi thoaùt
voâ ngaïi cuûa Phaät. Ñoù goïi laø quy y Taêng.
       Laïi nöõa, neáu nghe phaùp nôi vaên töï chöông caâu, töùc neân
nghó ñeán phaùp thaät töôùng, goïi laø quy maïng Phaùp. Neáu thaáy
Taêng Thanh-vaên thì nghó ngay ñeán caùc chuùng Boà-taùt phaùt taâm
Boà-ñeà, ñoù goïi laø quy y Taêng. Thaáy hình töôïng Phaät lieàn nghó
ñeán Phaät chaân thaät, ñoù laø quy y Phaät.
       Hoûi: Theá naøo laø nghó ñeán Phaät chaân thaät?
       Ñaùp: Nhö trong Kinh Boà Taùt Voâ Taän YÙ ñaõ noùi veà nghóa
cuûa Tam muoäi Nieäm Phaät: Nghó tôùi Phaät chaân thaät nghóa laø
khoâng duøng saéc, khoâng duøng töôùng, khoâng duøng nôi sinh,
khoâng duøng hoï, khoâng duøng nhaø, khoâng duøng quaù khöù, hieän
taïi, vò lai, khoâng duøng naêm aám, möôøi hai nhaäp, möôøi taùm giôùi,
khoâng duøng kieán vaên giaùc tri, khoâng duøng taâm yù thöùc, khoâng
duøng haønh taùc hyù luaän, khoâng duøng sinh dieät truï, khoâng duøng
thuû xaû, khoâng duøng nhôù nghó phaân bieät, khoâng duøng töôùng
phaùp, khoâng duøng töôùng mình, khoâng duøng töôùng moät, khoâng
duøng töôùng khaùc, khoâng duøng taâm duyeân soá, khoâng duøng trong
ngoaøi, khoâng chaáp giöõ töôùng nôi giaùc quaùn, khoâng duøng xuaát
nhaäp, khoâng duøng hình saéc töôùng maïo, khoâng duøng nhöõng oai
nghi ñaõ haønh, khoâng duøng trì giôùi, thieàn ñònh, trí tueä, giaûi thoaùt,
giaûi thoaùt tri kieán, khoâng duøng caùc phaùp nhö möôøi löïc, boán voâ
sôû uùy v.v… ñeå nghó ñeán Phaät.
       Nieäm Phaät nhö thaät laø voâ löôïng khoâng theå nghó baøn,
khoâng haønh, khoâng nhaän bieát, khoâng ngaõ, khoâng ngaõ sôû,
khoâng nhôù, khoâng nghó, khoâng phaân bieät naêm aám, möôøi hai
nhaäp, möôøi taùm giôùi. Khoâng hình, khoâng ngaïi, khoâng phaùt,
khoâng truï, khoâng chaúng truï. Khoâng truï nôi saéc, khoâng truï nôi
thoï töôûng haønh thöùc, khoâng truï nôi nhaõn saéc, khoâng truï nôi
nhaõn thöùc, khoâng truï nôi nhó thanh, khoâng truï nôi nhó thöùc,
khoâng truï nôi tyû höông, khoâng truï nôi tyû thöùc, khoâng truï nôi
thieät vò, khoâng truï nôi thieät thöùc, khoâng truï nôi thaân xuùc, khoâng
truï nôi thaân thöùc, khoâng truï nôi yù phaùp, khoâng truï nôi yù thöùc.
Khoâng truï nôi heát thaûy caùc duyeân, khoâng khôûi heát thaûy caùc
töôùng. Khoâng sinh heát thaûy ñoäng nieäm, nhôù töôûng, phaân bieät
v.v... Khoâng sinh kieán, vaên, giaùc, tri. Tuøy haønh taát caû töôùng
giaûi thoaùt chaân chaùnh. Taâm khoâng noái tieáp, tröø moïi phaân
bieät. Phaù tan caùc aùi giaän, huûy hoaïi caùc töôùng nhaân, ñoaïn döùt
ñôøi tröôùc, ñôøi giöõa, ñôøi sau. Xeùt suy thoâng roõ, khoâng coù ñaây,
kia, khoâng ñoäng neân khoâng vui möøng, khoâng nhaän höông vò neân
khoâng hoan laïc. Baûn töôùng vaéng laëng neân khoâng noùng böùc.
Taâm khoâng lo toan truø lieäu neân giaûi thoaùt. Töôùng khoâng saéc
neân khoâng thaân. Khoâng nhaän neân khoâng gaùnh chòu. Khoâng
töôûng neân khoâng bò troùi buoäc. Khoâng haønh neân voâ vi. Khoâng
nhaän bieát neân khoâng coù thöùc. Khoâng giöõ laáy neân taâm khoâng
haønh. Khoâng boû neân chaúng phaûi laø khoâng haønh. Khoâng xöù
neân khoâng truï. Khoâng neân khoâng ñeán. Chaúng sinh neân khoâng
ñi. Heát thaûy taâm, taâm soá phaùp nhôù nghó cuøng caùc phaùp khaùc,
khoâng tham, khoâng vöôùng, khoâng laáy, khoâng nhaän, khoâng chaùy,
khoâng taát. Töø tröôùc tôùi giôø khoâng sinh neân khoâng coù töôùng
sinh. Goàm thaâu taïi phaùp taùnh neân vöôït quaù neûo nhaõn saéc, hö
khoâng. Töôùng nhö theá goïi laø nieäm Phaät chaân thaät.
       Laïi, nieäm phaùp laø phaùp Phaät ñöôïc kheùo giaûng noùi, ñöôïc
quaû baùo ñôøi naày, khoâng coù thôøi nhaát ñònh. Coù theå quaùn saùt
ñöôïc ñieàu thieän. Ngöôøi saép ñaït ñeán ñaïo trí, beân trong kheùo
nhaän bieát tröôùc, giöõa, sau thieän, lôøi thieän, nghóa thieän, thuaàn
thieän, khoâng xen taïp, ñaày ñuû thanh tònh. Coù theå ñoaïn tröø tham
duïc, giaän döõ, ngu si. Coù theå ñoaïn tröø taâm kieâu maïn. Coù theå
ñoaïn tröø caùc kieán chaáp. Coù theå ñoaïn tröø nghi hoái. Coù theå
ñoaïn tröø taâm kieâu maïn cao sang. Coù theå ñoaïn tröø moïi khaùt aùi,
phaù boû moïi choã quy höôùng, ñoaïn döùt ñöôøng noái tieáp. Dieät heát
aùi, lìa duïc, ñaït ñeán Nieát-baøn tòch dieät. Caùc töôùng nhö vaäy goïi
laø nieäm Phaùp.
       Do khoâng, voâ töôùng, voâ nguyeän, khoâng sinh, khoâng dieät,
roát raùo tòch dieät, khoâng so saùnh, khoâng hieän baøy, nhö trong
nghóa nieäm Phaät ñaõ noùi.
       Laïi, nieäm Phaùp coù ba thöù: Töø phaùp Phaät laø kheùo giaûng
noùi ñeán ñaày ñuû thanh tònh goïi laø ñaïo. Töø coù theå ñoaïn tröø tham
duïc ñeán Nieát-baøn vaéng laëng, goïi laø Nieát-baøn. Töø khoâng, voâ
töôùng v.v... cho ñeán khoâng so saùnh, khoâng hieän baøy, goïi laø theå
cuûa phaùp.
       Laïi, nieäm Taêng nhö tröôùc ñaõ noùi veà coâng ñöùc cuûa Taêng.
Nieäm Tam baûo aáy ñaït ñöôïc taâm quyeát ñònh. Do nieäm nhö vaäy
ñeå caàu Phaät ñaïo, neân haønh boá thí, ñoù goïi laø quy y Phaät. Vì hoä
trì phaùp neân haønh boá thí, ñoù goïi laø quy y Phaùp. Duøng söï boá thí
ñoù khôûi taâm hoài höôùng, cho ñeán khi thaønh töïu Phaät ñaïo, goàm
thaâu Taêng Boà-taùt, Thanh-vaên, ñoù goïi laø quy y Taêng.

      Phaåm 15: NAÊM GIÔÙI
      Boà-taùt taïi gia nhö theá laø coù theå tu taäp nghieäp cuûa ngöôøi
thieän, xa lìa nghieäp cuûa ngöôøi aùc. Nhö noùi:
      Tu khôûi nghieäp ngöôøi thieän
      Nhö phaùp chöùa cuûa duøng
      Gaéng söùc nhaän gaùnh naëng
      Thieáu söùc töùc khoâng nhaän.
      Nghieäp cuûa ngöôøi thieän, noùi goïn laø haønh taùc cuûa ngöôøi
thieän, töï truï nôi thieän lôïi, cuõng coù theå lôïi ngöôøi.
      Nghieäp cuûa ngöôøi aùc laø töï giam haõm nôi suy naõo, khieán
ngöôøi khaùc cuõng bò suy naõo.
      Nhö phaùp chöa cuûa duøng: Laø khoâng saùt sinh, khoâng troäm
caép, khoâng löøa doái ngöôøi, ñem söùc mình tích taäp tieàn cuûa, söû
duïng nhö phaùp cuùng döôøng Tam baûo, cöùu giuùp keû giaø yeáu
beänh taät.
      Gaéng söùc thoï nhaän, coù theå haønh trì: Töùc laø nhaän laáy
gaùnh naëng. Khoâng theå haønh trì thì khoâng thoï nhaän. Neáu Boà-taùt
ñoái vôùi vieäc laøm ôû ñôøi naày cuøng ñôøi sau, hoaëc lôïi mình, hoaëc
lôïi ngöôøi, nhö tröôùc ñaõ noùi, taát coù theå thaønh laäp. Neáu bieát
mình khoâng theå haønh trì thì khoâng thoï nhaän.
      Laïi nöõa:
      Phaùp ñôøi khoâng lo, möøng
      Hay xaû boû töï lôïi
      Thöôøng sieâng haønh lôïi tha
      Bieát roõ aân, baùo ñaùp.
      Phaùp theá gian laø taùm thöù: lôïi loäc, suy toån, huûy nhuïc, danh
döï, khen taëng, traùch cöù, khoå naõo, vui söôùng. ÔÛ trong caùc phaùp
aáy, taâm khoâng lo, möøng.
      Boû töï lôïi, sieâng haønh lôïi tha: Laø nhöõng haønh thieän Boà-
taùt thöïc hieän, boû haún töï lôïi, giuùp keû khaùc thaønh töïu vieäc
thieän, caû ñeán nhöõng ngöôøi Boà-taùt chöa töøng bieát ñeán, chöa
töøng coù nhaân duyeân vôùi hoï.
      Hoûi: Boû töï lôïi, sieâng haønh lôïi tha, ñieàu naày khoâng ñuùng.
Nhö Phaät noùi: Ngöôøi tuy lôïi lôùn khoâng neân töï boû lôïi cuûa baûn
thaân mình. Nhö noùi: Boû moät ngöôøi ñeå thaønh moät nhaø, boû moät
nhaø ñeå thaønh moät xoùm laøng, boû moät xoùm laøng ñeå thaønh
moät nöôùc, boû moät nöôùc ñeå thaønh thaân mình, boû thaân mình ñeå
laøm chaùnh phaùp.
      Tröôùc, töï thaønh lôïi mình
      Sau ñaáy môùi lôïi ngöôøi
      Boû lôïi mình, lôïi ngöôøi
      Sau töùc sinh lo hoái
      Boû töï lôïi, lôïi ngöôøi
      Töï cho laø trí tueä
      ÔÛ trong theá gian naày
      Laø keû ngu baäc nhaát.
      Ñaùp: ÔÛ trong theá gian naày, vì keû khaùc caàu lôïi cuõng ñöôïc
khen laø thieän, do vì coù taâm vöõng chaéc, huoáng chi laø Boà-taùt ñaõ
haønh trì caùc phaùp vöôït quaù theá gian. Neáu lôïi ngöôøi cuõng töùc
laø lôïi mình. Nhö noùi:
      Boà-taùt nôi vieäc ngöôøi
      Taâm yù khoâng yeáu keùm
      Ngöôøi phaùt taâm Boà-ñeà
      Lôïi ngöôøi töùc töï lôïi.
      Nghóa naày ñaõ noùi roäng ôû phaåm ñaàu, theá neân lôøi oâng
vöøa noùi laø khoâng ñuùng.
      Bieát roõ ôn, baùo ñaùp: Laø neáu ngöôøi laøm vieäc toát cho mình,
Boà-taùt phaûi neân baùo ñaùp troïng haäu. Laïi, bieát roõ veà ôn kia, aáy
laø töôùng ngöôøi thieän. Laïi nöõa:
      Keû ngheøo thí tieàn cuûa
      Keû sôï thí khoâng sôï
      Nhöõng coâng ñöùc nhö vaäy
      Cho ñeán ñöôïc beàn chaéc.
      Keû ngheøo thí tieàn cuûa: laø coù keû do ñôøi tröôùc khoâng gieo
troàng phöôùc ñöùc, neân ñôøi naày thieáu phöông tieän sinh soáng,
soáng thieáu thoán. Theo söùc mình Boà-taùt xoùt thöông boá thí cho hoï.
      Thí khoâng sôï haõi: Laø ñoái vôùi caùc thöù sôï haõi, nhö sôï haõi
keû oaùn thuø, sôï haõi veà ñoùi khaùt, noùng laïnh, nöôùc, löûa v.v...
Boà-taùt khuyeán duï chæ daïy cho nhöõng ngöôøi coù taâm lo sôï aáy,
khieán hoï ñöôïc an oån, vui veû, xua tan caùc thöù sôï haõi cho hoï.
Coâng ñöùc nhö theá laø raát beàn chaéc. Cuoái cuøng laø ñoái vôùi
nhöõng keû coù nhieàu lo aâu, Boà-taùt phaûi tröø boû lo aâu cho hoï.
Keû thieáu naêng löïc, Boà-taùt giuùp hoï thöïc haønh nhaãn nhuïc, xa lìa
kieâu maïn v.v... Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñöôïc toân kính, Boà-taùt laøm
taêng theâm söï cung kính. Ñoái vôùi ngöôøi hieåu bieát roäng, Boà-taùt
luoân gaàn guõi, tieáp xuùc. Ñoái vôùi ngöôøi trí tueä, Boà-taùt luoân
thænh vaán veà ñieàu thieän aùc. Ñoái vôùi nhöõng vieäc Boà-taùt
thöôøng laøm, luoân haønh theo chaùnh kieán. Ñoái vôùi nhöõng chuùng
sinh, Boà-taùt khoâng coù taâm dua nònh, quanh co, khoâng yeâu meán
giaû taïm. Boà-taùt caàu ñieàu thieän khoâng chaùn, phaûi hoïc roäng
khoâng cuøng, giöõ taâm vöõng chaéc ñeå thaønh töïu caùc haønh boá thí,
thöôøng cuøng haønh taùc vôùi ngöôøi thieän. Ñoái vôùi keû aùc, Boà-
taùt luoân sinh taâm ñaïi bi. Ñoái vôùi haøng tri thöùc thieän hay khoâng
phaûi tri thöùc thieän, Boà-taùt ñeàu taïo ñöôïc hình töôùng tri thöùc
thieän beàn chaéc. Taâm bình ñaúng ñoái vôùi chuùng sinh, khoâng keo
kieät trong vieäc giaûng noùi phaùp yeáu. Dieãn noùi heát cho ngöôøi
nhöõng gì mình ñaõ nghe, nhaän, hieåu bieát. Caùc phaùp ñaõ nghe,
nhaän luoân ñaït ñöôïc nghóa lyù saâu xa. Boà-taùt luoân coù töôûng voâ
thöôøng ñoái vôùi moïi thöù hoan laïc cuûa naêm duïc. Ñoái vôùi vôï con,
Boà-taùt luoân sinh töôûng veà ñòa nguïc. Ñoái vôùi taøi saûn vaät duïng,
Boà-taùt luoân khôûi töôûng veà beänh khoå. Ñoái vôùi saûn nghieäp,
Boà-taùt sinh khôûi töôûng öu naõo. Ñoái vôùi moïi mong caàu, Boà-taùt
coù töôûng nhö caên thieän bò huûy hoaïi. Soáng ôû trong nhaø, Boà-taùt
sinh töôûng nhö lao nguïc. Ñoái vôùi thaân toäc, ban quen, Boà-taùt khôûi
töôûng nhö nhöõng nguïc toát. Ngaøy ñeâm suy xeùt vôùi töôûng laø
ñöôïc lôïi gì? Nôi thaân khoâng beàn chaéc, coù ñöôïc töôûng thaân beàn
chaéc. Ñoái vôùi cuûa caûi khoâng laâu beàn sinh khôûi töôûng veà cuûa
caûi laâu beàn. Laïi nöõa:
      Phaùp taïi gia naêm giôùi
      Taâm neân truï vöõng chaéc.
      Boà-taùt taïi gia duøng ba töï quy ñeå haønh caùc coâng ñöùc noùi
treân, neân truï vöõng chaéc vaøo naêm giôùi. Naêm giôùi laø phaùp
chung cuûa haøng taïi gia. Neân lìa taâm gieát haïi, coù loøng thöông xoùt
chuùng sinh. Bieát töï döøng ñuû, khoâng tham vaät duïng cuûa ngöôøi
khaùc, cho ñeán moät coäng coû, khoâng cho cuõng khoâng ñöôïc laáy.
      Lìa nôi taø daâm, chaùn boû chuyeän phoøng noäi. Ngaên giöõ xa
lìa caùc saéc beân ngoaøi, maét khoâng nhìn taø vaïy. Thöôøng quaùn
xeùt nhöõng thöù xaáu phôi baøy ñeå sinh töôûng chaùn lìa. Bieát roõ
naêm duïc roát cuøng ñeàu laø khoå. Neáu coù nieäm duïc ñoái vôùi vôï
cuõng neân töø boû, thöôøng quaùn baát tònh, taâm luoân bieát lo sôï.
Kieát söû böùc baùch, neân lìa duïc, khoâng tham ñaém. Luoân bieát theá
gian laø khoå, voâ ngaõ, neân phaùt nguyeän nhö vaày: Vaøo luùc naøo,
taâm ta seõ khoâng coøn khôûi töôûng duïc? Huoáng chi thaân neân
haønh xa lìa voïng ngöõ, vui thích haønh noùi thaät, khoâng doái gaït
ngöôøi. Taâm, mieäng töông öng neân coù nieäm an oån, saùng suoát.
Nhö thaáy nghe hieåu bieát, vì ngöôøi giaûng noùi. Töï haønh xöû ñuùng
phaùp, cho ñeán boû maïng cuõng khoâng noùi lôøi doái traù.
       Röôïu laø goác cuûa moïi haønh phoùng daät, xaáu aùc, Boà-taùt
phaûi luoân xa lìa, khoâng ñeå muøi röôïu beùn moâi. Khoâng cuoàng
loaïn, khoâng meâ say, khoâng voäi vaõ, khoâng hoaûng sôï. Bieát xaáu
hoå, khoâng ñuøa côït, thöôøng coù theå nhaát taâm xeùt löôøng ñieàu
xaáu toát.
       Boà-taùt naày hoaëc coù luùc vui thích xaû boû heát thaûy, suy
nghó nhö vaày: Ai caàn aên cho aên. Ai caàn uoáng cho uoáng. Neáu ñem
röôïu boá thí neân khôûi nieäm: Nay ta haønh boá thí Ba-la-maät, theo
choã caàn thì cho, sau seõ duøng phöông tieän ñeå giaùo hoùa, khieán lìa
röôïu, ñeå coù ñöôïc nieäm trí tueä, khieán khoâng phoùng daät. Vì sao?
Vì phaùp boá thí Ba-la-maät taát giuùp ngöôøi maõn nguyeän. Boà-taùt
taïi gia duøng röôïu boá thí nhö vaäy thì khoâng phaûi toäi. Ñem phöôùc
ñöùc do giöõ naêm giôùi naày hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Hoä trì naêm giôùi nhö giöõ gìn vaät baùu
quyù troïng, nhö giöõ gìn thaân maïng mình.
       Hoûi: Boà-taùt naày chæ neân hoä trì naêm giôùi, coøn caùc
nghieäp thieän khaùc khoâng hoä trì sao?
       Ñaùp:
       Boà-taùt neân truï vöõng
       Trong töôùng chung naêm giôùi
       Nghieäp thaân, mieäng, yù khaùc
       Cuõng ñeàu phaûi haønh trì.
       Ñaõ noùi xong veà nghóa cuûa naêm giôùi taïi gia. Sau khi thoï
naêm giôùi naày, neân truï vöõng chaéc vaøo ñaáy. Ba thöù nghieäp
thieän coøn laïi, cuõng neân tu haønh.
       Laïi nöõa, Boà-taùt taïi gia neân haønh phaùp:
       Tuøy neân lôïi chuùng sinh
       Thuyeát phaùp maø giaùo hoùa.
       Boà-taùt ñoái vôùi caùc chuùng sinh, theo choã coù thieáu thoán,
ñeàu coù theå giuùp cho. Hoaëc taïi thaønh aáp, xoùm laøng, ven röøng,
döôùi boùng caây v.v… trong ñaát nöôùc, ôû ñaáy, chuùng sinh theo choã
coù lôïi ích, Boà-taùt ñeàu noùi phaùp ñeå giaùo hoùa. Ngöôøi chöa coù
taâm tin Boà-taùt vì hoï giaûng noùi phaùp tin töôûng. Keû chöa coù taâm
cung kính thì vì hoï giaûng noùi söï kính leã. Ai hieåu bieát ít thì vì hoï
giaûng noùi phaùp ña vaên. Keû tham lam keo kieät thì giaûng noùi phaùp
boá thí. Ngöôøi nhieàu giaän döõ thì giaûng noùi phaùp hoøa hôïp, nhaãn
nhuïc. Keû bieáng nhaùc thì giaûng noùi phaùp tinh taán. Ai coù taâm yù
bò taùn loaïn thì giaûng noùi chaùnh nieäm xöù. Ngöôøi ngu toái thì ñem
giaûng noùi veà trí tueä.
      Laïi nöõa:
      Theo nhöõng choã thieáu thoán
      Ñeàu cuõng neân caáp ñuû.
      Caùc chuùng sinh coù nhöõng thieáu thoán gì, Boà-taùt ñeàu neân
caáp ñuû cho hoï. Coù ngöôøi tuy giaøu vaãn coøn coù nhöõng thöù chöa
ñuû, cho ñeán quoác vöông cuõng coøn coù thöù thieáu. Theá neân, tuy
tröôùc noùi ñem cuûa caûi boá thí cho ngöôøi ngheøo, nay laïi noùi laø
tuøy theo choã thieáu thoán maø caáp ñuû.
      Laïi nöõa:
      Coù nhöõng chuùng sinh aùc
      Theâm voâ soá vieäc khoå
      Nònh, quanh co, phoùng daät
      Gheùt, maéng, khinh, löøa doái
      Queân ôn, khoâng baùo ñaùp
      Ngu si khoù giaùo hoùa
      Boà-taùt taâm xoùt thöông
      Caøng duõng maõnh tinh taán.
      Nhöõng chuùng sinh aùc ñem bao chuyeän xaáu aùc nhieãu loaïn
Boà-taùt, nhöng taâm Boà-taùt vaãn khoâng chaùn naûn bieáng treã.
Khoâng neân nghó nhö vaày: Keû xaáu aùc nhö theá, ai coù theå ñieàu
phuïc, ai coù theå giaùo hoùa, ai coù theå khuyeân can hoï ñöôïc, khieán
hoï vöôït qua sinh töû, roát cuøng tôùi Nieát-baøn? Ngöôøi naøo coù theå
cuøng vôùi hoï qua laïi nôi sinh töû. Ngöôøi naøo coù theå cuøng vôùi hoï
hoøa hôïp ñoàng söï. Nhöõng ñieàu aùc thaät voâ lyù, ai coù theå nhaãn
chòu noåi? Ta coù yù chaám döùt, khoâng theå coäng söï. Ta taát neân xa
lìa, khoâng coäng söï ñöôïc, cuõng khoâng hoøa hôïp noåi vôùi hoï.
Nhöõng thöù xaáu aùc naày laø khoâng heà chuyeån dôøi, thay ñoåi, sao
coù theå ñi cuøng vôùi hoï ñöôïc?
       Boà-taùt thaáy bieát caùc chuùng sinh xaáu aùc nhö vaäy, nhöng
cuõng bieát caùc thöù xaáu aùc aáy khoâng phaûi laø khoù tröø, neân
Boà-taùt laïi suy nghó: Nhöõng haïng xaáu aùc nhö vaäy khoâng phaûi laø
ít. Chæ neân tinh taán môùi coù theå khieán ta truï vöõng trong phaùp laïc
ñaõ coù. Vì nhöõng haïng aáy neân taâm ta phaûi gia taêng tinh taán,
gaéng söùc hôn nöõa, tinh taán gaáp traêm laàn hôn, ñeå sau ñaáy coù
söùc maïnh lôùn nhaèm giaùo hoùa hoï. Haïng xaáu aùc thuoäc loaïi hôn
heát naày, khoù tænh ngoä naày, Boà-taùt phaûi nhö baäc Ñaïi Y vöông,
duøng nhaân duyeân nhoû nhöng coù theå trò döùt beänh naëng cuûa
chuùng sinh. Boà-taùt dieät tröø beänh phieàn naõo cuûa chuùng sinh nhö
vaäy, khieán hoï tuøy yù truï vaøo choán coâng ñöùc ñaõ öa thích. Ñoái
vôùi caùc chuùng sinh gaây taïo troïng toäi, ñaïi aùc, Boà-taùt caàn phaùt
khôûi taâm ñaïi bi saâu xa, thöông xoùt hoï gaáp traêm ngaøn laàn, nhö
baäc löông y kia coù nhieàu taâm töø, luoân doác söùc trò laønh caùc
beänh. Ñoái vôùi ngöôøi beänh naëng, oâng laïi caøng thöông xoùt nhieàu
hôn, sieâng naêng taïo phöông tieän, tìm thuoác hay cho hoï. Boà-taùt
cuõng nhö theá, ñoái vôùi beänh phieàn naõo cuûa caùc chuùng sinh, taát
neân luoân xoùt thöông. Ñoái vôùi loaïi xaáu aùc hôn, töùc coù nhieàu
phieàn naõo naëng, Boà-taùt caøng xoùt thöông hôn, sieâng naêng tìm
phöông tieän, gia taâm ñoái trò. Vì sao?
       Boà-taùt tuøy choã truï
       Khoâng giaùo hoùa chuùng sinh
       Ñeå ñoïa ba ñöôøng aùc
       Töùc bò chö Phaät traùch.
       Boà-taùt theo choã truï trong coõi nöôùc, nhö thaønh aáp, xoùm
laøng, beân nuùi, döôùi boùng caây, ñeàu phaûi ñem heát söùc mình taïo
lôïi ích vaø giaùo hoùa chuùng sinh. Nhöng neáu bieáng treã, chaùn naûn,
giaän gheùt, tham vui theo theá gian, khoâng ñem söùc giaùo hoùa daãn
daét, khieán chuùng sinh bò ñoïa vaøo ñöôøng aùc, thì Boà-taùt aáy bò
chö Phaät hieän taïi trong möôøi phöông quôû traùch. Thaät ñaùng xaáu
hoå : Vì sao chæ vì nhaân duyeân nhoû maø boû söï vieäc lôùn? Theá
neân Boà-taùt khoâng muoán bò chö Phaät quôû traùch, töùc phaûi doác
taâm söùc sieâng naêng giaùo hoùa cöùu ñoä chuùng sinh, duø hoï gaây
taïo toäi naëng, nhieàu dua nònh, quanh co, Boà-taùt cuõng khoâng laån
traùnh, ngöôïc laïi, phaûi gaéng söùc taïo lôïi ích cho hoï, duøng nhieàu
phöông tieän. Ví nhö vò töôùng duõng maõnh ñem quaân ra traän ñeå bò
nhieàu toån thaát, taát bò vua quôû traùch naëng neà. Nhöng neáu ñaùm
binh só khoâng löôøng noåi söùc quaân ñòch neân bò toån haïi nhieàu, thì
vua khoâng quôû phaït vò töôùng.

      Phaåm 16: BIEÁT NGÖÕNG TAI HOÏA CUÛA GIA ÑÌNH
      Boà-taùt hoïc taäp nhö theá neân nhaän bieát nhöõng loãi laàm xaáu
keùm cuûa ñôøi soáng gia ñình. Vì sao? Vì neáu nhaän bieát nhöõng loãi
xaáu nhö vaäy thì coù theå töø boû nhaø, hoïc ñaïo. Laïi chæ daãn cho
ngöôøi khaùc, khieán hoï nhaän bieát loãi laàm cuûa ñôøi soáng gia ñình,
xuaát gia hoïc ñaïo.
      Hoûi: Theá naøo laø nhöõng loãi laàm cuûa ñôøi soáng gia ñình?
      Ñaùp: Nhö trong kinh noùi: Phaät baûo UÙc-ca-la: Nhaø laø nôi
phaù boû caùc caên thieän. Nhaø laø röøng gai goác saâu roäng, khoù töï
coù theå ra khoûi. Nhaø laø nôi choán huûy hoaïi phaùp tònh baïch. Nhaø
laø truï xöù cuûa caùc thöù giaùc quaùn xaáu aùc. Nhaø laø truï xöù cuûa
haøng phaøm phu xaáu aùc khoù ñieàu phuïc. Nhaø laø truï xöù cuûa heát
thaûy caùc haønh baát thieän. Nhaø laø nôi choán tuï hoäi cuûa keû aùc.
Nhaø laø truï xöù cuûa nhöõng tham duïc, giaän döõ, ngu si. Nhaø laø truï
xöù cuûa heát thaûy khoå naõo. Nhaø laø nôi choán laøm tieâu tan heát
thaûy moïi caên thieän töø ñôøi tröôùc.
      Phaøm phu ôû trong nhaø aáy, nhöõng gì khoâng neân laøm vaãn
laøm, nhöõng ñieàu khoâng neân noùi cöù noùi.
      Khoâng neân laøm maø vaãn laøm: Laø ôû trong nhaø naày, hoaëc
khinh maïn cha meï cuøng caùc baäc Sö tröôûng, khoâng bieát kính caùc
thöù phöôùc ñieàn toân quyù nhö caùc Sa-moân, Baø-la-moân. Nhaø laø
nhaân duyeân cuûa moïi tham aùi, buoàn lo, khoå naõo. Nhaø laø choán
dung thaân cuûa nhöõng ngöôøi xaáu aùc, noùi thoâ aùc maéng nhieác,
khoå böùc, duøng dao, gaäy troùi buoäc, tra khaûo, ñaâm cheùm. Khoâng
coù cô hoäi gieo troàng caên thieän, caên thieän ñaõ gieo troàng thì bò
huûy hoaïi. Coù theå khieán cho haøng phaøm phu ôû trong aáy taïo
nhaân duyeân tham duïc neân bò ñoïa vaøo ñöôøng aùc, do nhaân duyeân
giaän döõ, nhaân duyeân ngu si neân bò ñoïa vaøo ñöôøng aùc, do nhaân
duyeân lo sôï neân bò ñoïa vaøo ñöôøng aùc. Nhaø laø nôi khoâng coù
phaåm giöõ giôùi, lìa boû phaåm ñònh, khoâng quaùn phaåm tueä, khoâng
ñöôïc phaåm giaûi thoaùt, khoâng sinh phaåm giaûi thoaùt tri kieán.
Soáng ôû nhaø naày, choã tham aùi cuûa cha meï, anh em, vôï con,
quyeán thuoäc, ngöïa xe, caøng laøm taêng tröôûng tham caàu, khoâng
bieát chaùn ñuû. Nhaø nhö bieån lôùn thaâu heát traêm soâng khoù ñaày.
Nhaø laø nôi choán khoâng bieát ñuû nhö löûa thieâu ñoát cuûi. Nhaø laø
nôi choán giaùc quaùn noái tieáp khoâng döùt, noái nhö gioù thoåi qua
khoâng trung. Nhaø laø thaân saâu xaáu aùc nhö thöùc aên ngon coù chaát
ñoäc. Nhaø laø nôi mang tính khoå nhö keû oaùn phaûi giaû laøm thaân.
Nhaø laø vaät caûn trôû, coù theå gaây haïi cho Thaùnh ñaïo. Nhaø laø
ñaàu moái cuûa voâ soá maâu thuaãn tranh chaáp giaønh giaät laãn nhau.
Nhaø laø nôi coù nhieàu saân giaän, traùch cöù veà toát xaáu. Nhaø laø
choán voâ thöôøng, duø laâu tan hoaïi. Nhaø laø nôi chöùa nhieàu khoå,
vì phaûi tìm caàu caùc phöông tieän ñeå baûo veä nhö thöùc aên uoáng, y
phuïc v.v… Nhaø laø nôi choán coù nhieàu nghi ngôø nhö giaëc oaùn.
Nhaø laø voâ ngaõ, ñieân ñaûo, tham chaáp, giaû goïi laø coù. Nhaø nhö
kyõ nöõ, duø trang söùc baèng nhieàu thöù ñeïp ñeå ra ngöôøi quyù phaùi,
nhöng trong giaây laùt heát vaät trang söùc trôû laïi thaønh baàn tieän.
Nhaø laø nôi choán bieán ñoåi, coù hôïp taát coù tan. Nhaø nhö troø aûo
thuaät, giaû möôïn hoøa hôïp, khoâng coù söï thaät. Nhaø nhö moïi thöù
giaøu sang thaáy trong chieâm bao, phuùt choác tan bieán. Nhaø nhö
söông buoåi söôùm, giaây laùt tan maát. Nhaø nhö chuùt maät, vò ngoït
khoâng coù bao nhieâu. Nhaø laø luøm caây ñaày gai nhoïn, thoï nhaän vò
naêm duïc nhö gai nhoïn ñaâm vaøo ngöôøi. Nhaø laø nôi coù nhieàu
truøng ñoäc, giaùc quaùn baát thieän, thöôøng ruùc ræa thaân ngöôøi.
Nhaø laø choán laøm oâ ueá tònh maïng, do haønh nhieàu löøa doái. Nhaø
laø taâm saàu buoàn vôùi nhieàu caën ñuïc taïp loaïn. Nhaø laø nôi bò
huûy hoaïi do vua, giaëc, nöôùc, löûa, keû oaùn, ngöôøi thaân. Nhaø laø
choán coù nhieàu beänh, coù nhieàu thöù sai laàm.
      Naày tröôûng giaû! Boà-taùt taïi gia neân nhaän bieát roõ moïi loãi
laàm cuûa gia ñình nhö theá.
      Laïi nöõa:
      Boà-taùt phaûi bieát roõ
      Loãi xaáu cuûa taïi gia
      Gaàn guõi nôi boá thí
      Trì giôùi thieän, toát, vui.
      Neáu thaáy nhöõng keû xin
      Neân sinh töôûng naêm, ba.
      Boà-taùt taïi gia neân nhaän bieát roõ veà nhöõng loãi laàm tai hoïa
cuûa gia ñình nhö vaäy. Phaûi haønh boá thí, trì giôùi thieän, toát. Boá thí
laø boû taâm tham. Trì giôùi laø nghieäp thaân khaåu thanh tònh. Thieän
laø kheùo goàm thaâu caùc caên. Toát, vui laø taâm ñoàng an laïc.
Töôûng naêm, ba laø khi gaëp treû con aên xin neân sinh töôûng naêm,
ba. Ba töôûng ñaàu laø töôûng tri thöùc thieän, töôûng chuyeån thaân
giaøu coù, töôûng hoã trôï Boà-ñeà.
      Laïi coù ba töôûng:
      1. Töôûng haøng phuïc taâm tham lam, keo kieät.
      2. Töôûng xaû boû heát thaûy.
      3. Töôûng ham caàu ñöôïc taát caû trí tueä.
      Laïi coù ba töôûng:
      1. Töôûng theo lôøi Nhö Lai daïy.
      2. Töôûng khoâng caàu quaû baùo.
      3. Töôûng thaâu phuïc caùc ma.
      Laïi coù ba töôûng:
      1. Töôûng xem keû ñeán xin nhö quyeán thuoäc mình.
      2. Töôûng khoâng buoâng boû nhieáp phaùp.
      3. Töôûng boû nhöõng thoï nhaän khoâng chính ñaùng.
      Laïi coù ba töôûng:
      1. Töôûng lìa duïc.
      2. Töôûng tu taâm töø.
      3. Töôûng khoâng ngu si.
      Nay seõ giaûi thích töôûng thöù naêm nôi ba töôûng:
      1. Nhaân coù keû ñeán xin, Boà-taùt khieán cho ba ñoäc giaûm
moûng, xaû boû cuûa caûi ñaõ boá thí, phaùt sinh töôûng lìa duïc.
      2. Nhaân duyeân ñoái vôùi keû ñeán xin ban cho nieàm vui, khieán
taâm saân haän moûng ñi, goïi laø töôûng tu taäp töø.
      3. Ñem boá thí naày hoài höôùng veà ñaïo Boà-ñeà voâ thöôïng,
taâm ngu si seõ moûng, ñoù goïi laø töôûng khoâng ngu si.
      Nghóa cuûa caùc töôûng khaùc, cuõng neân nhaän bieát nhö vaäy.
      Laïi nöõa:
      Boà-taùt nhaân keû xin
      Ñuû saùu Ba-la-maät
      Do nhaân duyeân aáy
      Thaáy keû xin vui lôùn.
      Saùu Ba-la-maät: Laø boá thí, trì giôùi, nhaãn nhuïc, tinh taán,
thieàn ñònh, trí tueä. Nhaân coù keû ñeán xin môùi coù ñieàu kieän haønh
ñuû Ba-la-maät. Do lôïi ích aáy neân khi thaáy keû xin töø xa ñang ñeán,
Boà-taùt sinh taâm raát vui möøng, nghó nhö vaày: Haønh phöôùc ñieàn
töï nhieân ñeán. Ta nhaân nôi ngöôøi naày môùi haønh trì ñuû saùu Ba-la-
maät. Vì sao? Vì khi ñem vaät boá thí taâm khoâng tham tieác ñoù goïi
laø Boá thí Ba-la-maät. Boá thí cho hoï laø vì ñaïo quaû Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, ñoù goïi laø Trì giôùi Ba-la-maät. Neáu
khoâng giaän döõ ñoái vôùi keû aên xin thì ñoù goïi laø Nhaãn nhuïc Ba-
la-maät. Khi ñang haønh boá thí, taâm khoâng lo laéng, khoâng sôï thieáu
huït, khoâng thoái lui, ñoù goïi laø Tinh taán Ba-la-maät. Neáu cho keû
xin nhö cho chính mình, taâm nhaát ñònh khoâng hoái tieác, ñoù goïi laø
Thieàn ñònh Ba-la-maät. Ñem cuõng theá caùc phaùp khoâng theå thuû
ñaéc ñeå haønh boá thí, khoâng caàu quaû baùo, nhö baäc Hieàn Thaùnh
khoâng chaáp tröôùc. Duøng boá thí naày hoài höôùng veà ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, ñoù goïi laø Trí tueä Ba-la-
maät.
      Laïi nöõa:
      Quaû baùo vaät boá thí
      Voâ soá ñeàu hay bieát
      Ngöôøi taïi gia xan, hoái tieác
      Cuõng bieát ñuû caùc loãi.
      Nhöõng vaät ñem boá thí ñeàu ñöôïc coâng ñöùc, lôïi vaät. Ngöôøi
taïi gia keo kieät, hoái tieác, nhöõng loãi xaáu hieän coù aáy, Boà-taùt
thaûy ñeàu bieát roõ.
      Hoûi: Boá thí thì ñöôïc coâng ñöùc gì? Neáu ngöôøi taïi gia tieác
cuûa, khoâng boá thí thì coù loãi gì?
      Ñaùp: Boà-taùt duøng trí tueä ñích thöïc ñeå bieát vaø Boà-taùt
nhaän bieát nhö vaày: Vaät ñem cho roài laø vaät cuûa ta. Vaät coøn trong
nhaø khoâng phaûi laø vaät cuûa ta. Vaät ñaõ cho roài thì beàn chaéc, vaät
coøn trong nhaø khoâng beàn chaéc. Vaät ñaõ cho laø söï an laïc cuûa
ñôøi sau, vaät coøn trong nhaø chæ laø caùi vui choác laùt. Vaät ñaõ cho
thì khoâng lo gìn giöõ, vaät coøn trong nhaø thì phaûi lo gìn giöõ. Vaät
ñaõ cho laøm moûng taâm tham aùi, vaät coøn trong nhaø laøm gia taêng
taâm aùi duïc. Vaät ñaõ cho roài khoâng coøn ngaõ sôû, vaät coøn trong
nhaø laø ngaõ sôû. Vaät ñaõ cho khoâng heä thuoäc veà ñaâu, vaät coøn
trong nhaø coù choã heä thuoäc. Vaät ñaõ cho khoâng coøn coù lo sôï,
vaät coøn trong nhaø gaây nhieàu lo sôï. Vaät ñaõ cho trôï giuùp ñaïo
Boà-ñeà, vaät coøn trong nhaø chæ giuùp cho ñaïo ma. Vaät ñaõ cho thì
khoâng coù heát, vaät coøn trong nhaø thì coù caïn. Vaät ñaõ cho thì töø
ñoù ñaït ñöôïc an vui, vaät coøn trong nhaø thì töø ñoù chæ bò saàu khoå.
Boá thí roài laø xaû boû phieàn naõo, coøn vaät trong nhaø thì taêng
theâm phieàn naõo. Vaät ñaõ cho thì ñaït ñöôïc caùi vui giaøu lôùn, vaät
coøn trong nhaø thì khoâng coù ñöôïc caùi vui giaøu lôùn. Boá thí roài laø
haønh nghieäp cuûa Ñaïi nhaân, vaät coøn trong nhaø laø haønh nghieäp
cuûa tieåu nhaân. Ñaõ boá thí thì chö Phaät khen ngôïi, vaät coøn trong
nhaø thì haøng ngu si khen.
      Laïi nöõa:
      Ñoái vôï con, quyeán thuoäc
      Cuøng vôùi tri thöùc thieän
      Taøi thí vaø nuoâi soáng
      Neân sinh töôûng huyeãn hoùa
      Heát thaûy caùc haønh nghieäp
      Ñeàu laø nhaø aûo thuaät.
      Ñoái vôùi vôï con v.v... Boà-taùt taïi gia neân sinh töôûng huyeãn
hoùa. Nhö söï vaät huyeãn hoùa thì chæ doái gaït maét ngöôøi. Haønh
nghieäp laø chuû huyeãn. Caùc vieäc nhö vôï con v.v... khoâng laâu
cuõng seõ dieät. Nhö kinh noùi: Phaät baûo caùc Tyø-kheo: Caùc haønh
nhö huyeãn hoùa, chuùng doái gaït, laøm meâ hoaëc keû ngu, khoâng coù
söï thaät. Phaûi bieát do nôi nghieäp neân coù, nghieäp heát lieàn dieät,
cho neân nhö huyeãn. Boà-taùt neân nghó nhö vaày:
      Ta, phi sôû höõu kia
      Kia, phi sôû höõu ta
      Kia, ta ñeàu thuoäc nghieäp
      Theo nhaân, duyeân nghieäp coù
      Chaùnh tö duy nhö theá
      Khoâng neân khôûi nghieäp aùc.
      Cha meï, vôï con, ngöôøi thaân, baïn quen, toâi tôù nam nöõ ñeàu
khoâng theå cöùu ta, khoâng theå laøm nôi nöông döïa, laøm choã höôùng
ñeán cho ta ñöôïc. Hoï khoâng phaûi laø ta, khoâng phaûi laø nhöõng caùi
cuûa ta, naêm aám, möôøi hai nhaäp, möôøi taùm giôùi haõy coøn khoâng
phaûi laø ta, khoâng phaûi laø caùi cuûa ta, huoáng chi laø cha meï, vôï
con v.v… Chính ta cuõng khoâng theå laøm ngöôøi cöùu vôùt cho hoï,
laøm nôi nöông döïa, laøm choã höôùng ñeán cho hoï. Ta cuõng thuoäc
veà nghieäp, theo nghieäp nhaän laáy quaû. Nhöõng keû kia cuõng thuoäc
veà nghieäp, theo nghieäp nhaän laáy quaû. Moïi quaû baùo toát xaáu nhö
vaäy, löôøng xeùt coù ba thöù:
      1. Coù nghóa lyù saâu xa.
      2. Thaáy nôi kinh noùi.
      3. Thaáy söï vieäc nôi ñôøi naày.
      Khoâng neân vì cha meï, vôï con v.v... khôûi nghieäp aùc nôi thaân
khaåu yù duø chæ laø maûy may.
      Laïi nöõa:
      Boà-taùt ñoái vôùi vôï
      Neân sinh töôûng ba, ba
      Cuõng laïi coù ba, ba
      Vaø laïi coù ba, ba.
      Boà-taùt taïi gia sinh khôûi ba töôûng. Ñoù laø ba: 1. Vôï laø töôûng
voâ thöôøng. 2. Töôûng maát maùt. 3. Töôûng hö hoaïi.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Laø baïn cuøng vui chôi, khoâng phaûi baïn
cuûa ñôøi sau. 2. Laø baïn cuøng aên uoáng, khoâng phaûi laø baïn thoï
nhaän quaû baùo cuûa nghieäp. 3. Laø baïn coù nhau luùc vui, khoâng
phaûi laø baïn luùc khoå naõo.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng baát tònh. 2. Töôûng hoâi thoái. 3.
Töôûng ñaùng chaùn.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng oan gia. 2. Töôûng naõo haïi. 3.
Töôûng traùi ngöôïc nhau.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng La-saùt. 2. Töôûng quyû Tyø-xaù-
xaø. 3. Töôûng xaáu xí, thoâ laäu.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng vaøo ñòa nguïc. 2. Töôûng vaøo suùc
sinh. 3. Töôûng vaøo ngaï quyû.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng gaùnh naëng. 2. Töôûng toån giaûm.
3. Töôûng thuoäc veà sôï haõi.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng phi ngaõ. 2. Töôûng khoâng chaéc
chaén thuoäc veà. 3. Töôûng giaû möôïn.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng nhaân ñoù khôûi nghieäp aùc cuûa
thaân. 2. Töôûng nhaân ñoù khôûi nghieäp aùc cuûa mieäng. 3. Töôûng
nhaân ñoù khôûi nghieäp aùc cuûa yù.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng laø xöù cuûa giaùc duïc. 2. Töôûng
laø xöù cuûa giaùc saân. 3. Töôûng laø xöù cuûa giaùc naõo.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng goâng cuøng. 2. Töôûng xieàng xích.
3. Töôûng troùi buoäc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng ngaên caûn trì giôùi. 2. Töôûng
ngaên caûn thieàn ñònh. 3. Töôûng ngaên caûn trí tueä.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng haàm hoá. 2. Töôûng löôùi giaêng. 3.
Töôûng vaây boïc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng tai hoïa. 2. Töôûng taät beänh. 3.
Töôûng suy naõo.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng toäi loãi. 2. Töôûng thaân ñen toái. 3.
Töôûng naïn möa ñaù.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng beänh. 2. Töôûng giaø. 3. Töôûng
cheát.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng ma. 2. Töôûng xöù cuûa ma. 3.
Töôûng xöù cuûa sôï haõi.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng öu saàu bi. 2. Töôûng aùo naõo. 3.
Töôûng khoùc than.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng saøi lang. 2. Töôûng caù Ma-kieät
lôùn. 3. Töôûng meøo choàn lôùn.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng raén ñoäc ñen. 2. Töôûng loaøi caù
Chieân. 3. Töôûng theá löïc cöôùp ñoaït.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng khoâng cöùu vôùt. 2. Töôûng khoâng
nôi quay veà. 3. Töôûng khoâng nhaø.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng maát maùt. 2. Töôûng thoái lui. 3.
Töôûng meät nhoïc heát söùc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng laø giaëc. 2. Töôûng laø nguïc toát.
3. Töôûng laø cai nguïc ôû ñòa nguïc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng bò giöõ laïi. 2. Töôûng bò troùi. 3.
Töôûng bò buoäc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng laø buøn. 2. Töôûng soâng troâi. 3.
Töôûng bò chìm.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng caùi cuøm. 2. Töôûng voøng xích. 3.
Töôûng bò nieâm phong.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng ñoáng löûa boác chaùy döõ. 2.
Töôûng voøng ñao. 3. Töôûng ñuoác coû ñang chaùy.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng khoâng lôïi. 2. Töôûng gai goác. 3.
Töôûng aùc ñoäc.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng laán hieáp keû treân. 2. Töôûng che
phuû truøm khuaát. 3. Töôûng tham chaáp.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng giaän döõ. 2. Töôûng roi gaäy. 3.
Töôûng ñao, kieám.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng phaãn noä. 2. Töôûng tranh tuïng. 3.
Töôûng ñaùnh baèng gaäy.
      Laïi coù ba töôûng: 1. Töôûng oaùn gheùt phaûi gaëp. 2. Töôûng
aân aùi chia lìa. 3. Töôûng naùo loaïn.
      Noùi toùm laïi, ñoù laø töôûng veà taát caû söï hoâi thoái, xaáu xí,
baát tònh. Töôûng veà taát caû söï suy toån, oâ tröôïc. Töôûng veà heát
thaûy caên khoâng thieän. Theá neân Boà-taùt taïi gia ñoái vôùi vôï con
coù nhöõng töôûng aáy, neân sinh taâm chaùn lìa, xuaát gia tu taäp ñieàu
thieän, haønh thieän. Neáu khoâng theå xuaát gia ñöôïc thì ñoái vôùi vôï
con, khoâng neân khôûi caùc nghieäp aùc.
      Laïi nöõa:
      Neáu nôi con yeâu saâu
      Töùc duøng söùc trí xaû
      Nhaân con haønh bình ñaúng
      Thöông khaép caùc chuùng sinh.
      Boà-taùt taïi gia neáu töï bieát ñoái vôùi con caùi taâm yeây meám
saâu naëng, töùc neân duøng söùc trí ñeå suy nghó caùch xa lìa. Ngöôøi
coù söùc maïnh cuûa trí neân suy nghó nhö vaày: Boà-taùt phaûi coù taâm
bình ñaúng môùi coù quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
Taâm coøn phaân bieät cao thaáp thì khoâng coù Boà-ñeà. Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng naày, töø moät töôùng, laø voâ töôùng môùi
coù ñöôïc, khoâng töø töôùng dò bieät maø ñöôïc. Ta nay caàu ñaïo quaû
Boà-ñeà Voâ thöôïng, neáu dv con quaù tham ñaém, töùc ñaõ coù taâm
cao thaáp, khoâng goïi laø bình ñaúng, töùc ñaõ coù töôùng khaùc,
khoâng phaûi laø moät töôùng. Neáu nhö vaäy thì coøn caùch raát xa quaû
vò Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Do ñoù ta khoâng neân sinh
taâm quaù tham aùi ñoái vôùi con. Baáy giôø, vôùi con neân phaùt sinh ba
töôûng:
       1. Ñoái vôùi ta, con laø giaëc. Phaät noùi: Taâm töø bình ñaúng laø
ñeå phaù tröø loøng thöông khoâng bình ñaúng, laø taâm yeâu thöông
quaù thieân leäch.
       2. Nhaân gaây toån haïi chính laø con, vì ñaõ phaù boû caùc caên
thieän, ngaên caûn thoï maïng cuûa chaùnh trí.
       3. Ta nhaân nôi con maø haønh taùc traùi ngöôïc vôùi ñaïo, khoâng
haønh thuaän vôùi ñaïo.
       Khi aáy, nhaân nôi con neân ñoái vôùi caùc chuùng sinh phaùt
khôûi haønh taâm töø bình ñaúng, neân suy nghó: “Con laø töø nôi choán
khaùc ñeán ñaây, ta cuõng töø nôi choán khaùc ñeán ñaây. Con ñeán xöù
laï, ta cuõng ñeán xöù laï. Ta khoâng bieát xöù noù ñeán. Noù cuõng
khoâng bieát xöù ta ñeán. Noù khoâng bieát xöù ta veà. Ta cuõng khoâng
bieát xöù noù veà. Ñöùa con naày khoâng phaûi laø sôû höõu cuûa ta. Vì
sao voâ côù, ngang nhieân sinh ra tham aùi troùi buoäc?”. Nhö noùi:
       Con, ta khoâng cuøng bieát
       Nôi choán ñeán cuøng ñi
       Noù, ta sao thaân nhau?
       Maø sinh taâm ngaõ sôû?
       Laïi nöõa, trong neûo sinh töû töø voâ thæ, heát thaûy chuùng sinh
töøng laø con ta, ta cuõng töøng laø con cuûa caùc chuùng sinh. Nôi
phaùp höõu vi, khoâng coù gì ñeå quyeát ñònh ñaây laø con ta, kia laø con
keû khaùc. Vì sao? Vì caùc chuùng sinh trong saùu ñöôøng luaân
chuyeån, taát caû cuøng laø cha con, con cha. Nhö noùi:
       Voâ minh che maét tueä
       Thöôøng xuyeân trong sinh töû
       Qua laïi taïo taùc nhieàu
       Thay nhau laøm cha con.
       Tham ñaém vui theá gian
      Khoâng bieát vieäc thuø thaéng
      Oaùn xem laø thaân quen
      Thaân quen cho laø oaùn.
      Theá neân phöông tieän cuûa ta laø khoâng sinh taâm yeâu gheùt.
Vì sao? Neáu coù tri thöùc thieän thì thöôøng caàu mong nhieàu thöù lôïi
ích. Neáu ñoù laø oaùn thuø thì thöôøng sinh nhieàu thöù töôûng voâ ích.
Coù taâm yeâu gheùt aáy neân khoâng coù töôûng thoâng ñaït caùc phaùp
bình ñaúng. Keû coù taâm cao thaáp, sau khi cheát seõ sinh vaøo choán
taø vaïy. Ngöôøi coù haïnh chaùnh seõ sinh vaøo choán haïnh chaùnh. Do
vaäy, ta khoâng neân haønh haïnh taø, phaûi haønh bình ñaúng ñoái vôùi
heát thaûy chuùng sinh, seõ ñaït ñöôïc Nhaát thieát trí bình ñaúng.
      HEÁT - QUYEÅN 7
     LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
     QUYEÅN 8
     Phaåm 17: VAØO CHUØA

      Nhö vaäy, Boà-taùt taïi gia khoâng neân ôû trong caùc söï vieäc sinh
taâm tham chaáp, taâm ngaõ, ngaõ sôû. Vì sao? Vì theo choã tham chaáp
nôi cuûa caûi thì khoù xaû boû. Phaùp neân boá thí. Neáu coù theå boá thí
phaùp töùc tröø boû ñöôïc loãi naày. Boà-taùt nhö theá laø khoâng coù
taâm tham chaáp, boûn seûn, luyeán tieác, thì coù theå soáng ñöôïc ôû gia
ñình.
      Hoûi: Boà-taùt taïi gia hoaëc coù taâm tham tieác, aùi chaáp, neáu
coù keû ñeán caàu xin thì neân haønh xöû theá naøo?
      Ñaùp:
      Nôi vaät mình tham chaáp
      Coù ngöôøi ñeán caàu xin
      Neân töï khuyeán duï taâm
      Cho ngay, ñöøng tham tieác.
      Nhöõng vaät duïng Boà-taùt tham tieác, neáu coù ngöôøi khaån
khoaûn theo xin vaø baûo: “OÂng cho toâi vaät naày seõ mau choùng
ñöôïc thaønh Phaät”.
      Khi aáy, Boà-taùt neân khuyeán duï taâm mình boá thí ngay. Boà-
taùt suy nghó nhö vaày: Neáu hoâm nay khoâng boû vaät naày, thì vaät
aáy aét cuõng seõ xa lìa nôi ta. Vaû nhö khi saép cheát, ta ñaâu ñem noù
theo ñöôïc. Vaät naày töùc laø hình töôùng cuûa söï xa lìa. Theá neân nay
ta vì ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, vì ñeå boá thí
Ba-la-maät ñöôïc ñaày ñuû, neân ñem thí cho, veà sau tôùi luùc qua ñôøi
taâm khoâng hoái haän. Nhö kinh noùi: “Khoâng coù taâm hoái haän thì
cheát roài taát sinh vaøo choán thieän”. Ñöôïc lôïi lôùn nhö vaäy, sao laïi
khoâng ñem cho? Neáu ñaõ töï khuyeán duï nhö theá maø taâm vaãn coøn
tham tieác thì taï loãi vôùi ngöôøi ñeán xin:
      Toâi nay laø taân hoïc
      Caên thieän chöa thaønh töïu
      Taâm chöa ñöôïc töï taïi
      Nguyeän sau seõ cho oâng.
      Boà-taùt neân taï loãi vôùi ngöôøi ñeán xin: Xin oâng chôù giaän
döõ. Toâi môùi phaùt yù, caên thieän chöa ñuû, chöa coù ñöôïc uy löïc
cuûa phaùp haïnh Boà-taùt, do vaäy, chöa coù theå töø boû vaät naày. Sau
khi coù ñöôïc uy löïc, caên thieän thaønh töïu, taâm ñöôïc vöõng chaéc,
toâi seõ ñem vaät aáy cho oâng.
      Laïi nöõa:
      Neáu chuùng khoâng hoøa hôïp
      Döùt boû vieäc kinh, phaùp
      Boà-taùt neân tuøy söùc
      Phöông tieän khieán khoâng döùt.
      Do duyeân côù naøo ñaáy, chuùng Taêng tranh caõi, phaân taùn
vieäc phaùp bò boû pheá, Boà-taùt taïi gia taâm sieâng tìm phöông tieän
can giaùn beân naày beân kia, khoâng thieân vò. Hoaëc duøng cuûa hoaëc
duøng lôøi noùi leã kính thænh caàu hai beân trôû laïi hoøa hôïp. Hoaëc
do nhaân duyeân thieáu thoán veà vieäc aên uoáng, y phuïc, hoaëc coù
keû ñem taø kieán laøm chöôùng ngaïi, hoaëc ngöôøi thuyeát phaùp
muoán caàu lôïi döôõng, hoaëc ngöôøi nghe phaùp taâm khoâng cung
kính, Boà-taùt taïi gia neân tìm phöông tieän thích hôïp, hoaëc ñem cuûa,
hoaëc duøng lôøi, khieâm nhöôøng caàu thænh khieán phaùp söï aáy
khoâng bò boû pheá. Phaùp söï khoâng bò boû pheá töùc laø thaép saùng
ngoïn ñeøn phaùp Phaät, cuùng döôøng ba ñôøi, möôøi phöông chö Phaät.
      Laïi nöõa:
      Ngaøy trai thoï taùm giôùi
      Gaàn guõi baäc tònh giôùi
      Do giôùi nhaân duyeân thieän
      Taâm saâu haønh aùi kính.
      Nhöõng ngaøy trai trong moät thaùng: Muøng taùm, möôøi boán,
raèm, haêm ba, haêm chín, ba möôi. Cuøng ngaên ba ñieàu caám. Ba
ñieàu caám kò: Ngaøy raèm laø ngaøy caám kò thöù nhaát. Töø sau
Ñoâng chí boán möôi laêm ngaøy, nhöõng ngaøy xaáu aùc naày, coù
nhieàu quyû thaàn xaâm nhaäp hieän baøy söï baïo ngöôïc ñoái vôùi
ngöôøi ñôøi. Vì laø ngaøy neân giöõ mình, do ñoù quaù buoåi tröa laø
khoâng aên. Nhaân ñoù, Phaät daïy khieán thoï giôùi moät ngaøy, töùc
coù ñöôïc phöôùc ñöùc. Chö Thieân xuoáng quan saùt theá gian, thaáy
vaäy hoan hyû, töùc seõ hoä nieäm. Ñoái vôùi nhöõng vieäc nhoû khaùc,
Boà-taùt taïi gia haõy coøn coá laøm cho taêng tröôûng, huoáng chi
tröôùc ñaõ coù nhöõng ngaøy trai naày maø khoâng tuøy thuaän. Do vaäy,
neân haønh trai phaùp moät ngaøy, mình ñaõ ñöôïc lôïi, cuõng coù theå
khieán ngöôøi khaùc ñöôïc lôïi.
      Hoûi: Theá naøo laø trai phaùp?
      Ñaùp: Neân noùi nhö vaày:
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng lìa boû saùt sinh, töø boû
heát ñao, gaäy, thöôøng khoâng giaän döõ, taâm bieát hoå theïn, töø bi
ñoái vôùi caùc chuùng sinh, con teân laø… hoâm nay, trong moät ngaøy
moät ñeâm xa lìa saùt sinh, töø boû heát ñao, gaäy, khoâng coù giaän döõ,
taâm bieát hoå theïn, töø bi ñoái vôùi chuùng sinh. Vì phaùp nhö vaäy
neân theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng xa lìa vieäc khoâng cho maø
laáy, thaân soáng thanh tònh, thoï nhaän nhöng bieát ñuû. Nay con trong
moät ngaøy moät ñeâm xa lìa troäm caép, xa lìa khoâng cho maø laáy,
caàu thoï nhaän thanh tònh ñeå töï sinh soáng. Do phaùp nhö vaäy neân
theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng ñoaïn döùt daâm duïc, xa lìa
moïi hoan laïc cuûa theá gian, con nay trong moät ngaøy moät ñeâm,
ñoaïn tröø daâm duïc, xa lìa moïi hoan laïc ôû ñôøi, haønh phaïm haïnh
thanh tònh. Vì phaùp nhö vaäy neân theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng lìa noùi doái maø noùi lôøi
chaân thaät ngay thaúng, con nay trong moät ngaøy moät ñeâm, xa lìa
noùi doái, noùi lôøi chaân thaät ngay thaúng. Do phaùp nhö vaäy neân
theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng xa lìa uoáng röôïu, röôïu laø
nôi choán phoùng daät, con nay trong moät ngaøy moät ñeâm, xa lìa
uoáng röôïu. Do phaùp nhö vaäy neân theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng xa lìa ca muùa, aâm nhaïc,
trang söùc nôi thaân hình baèng hoa höông, chuoãi ngoïc, con nay, trong
moät ngaøy moät ñeâm, xa lìa ca muùa aâm nhaïc, xa lìa trang söùc thaân
hình baèng hoa höông, chuoãi ngoïc. Do phaùp nhö vaäy neân theo hoïc
Thaùnh nhaân.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng xa lìa giöôøng naèm cao
roäng, chæ naèm giöôøng nhoû, laáy neäm coû laøm toøa ngoài, con nay,
trong moät ngaøy moät ñeâm, xa lìa giöôøng naèm cao roäng, chæ naèm
giöôøng nhoû, laáy neäm coû laøm toøa ngoài. Do phaùp nhö vaäy neân
theo hoïc baäc Thaùnh.
      Nhö caùc baäc Thaùnh nhaân thöôøng khoâng aên quaù ngoï, xa lìa
caùc haønh phi thôøi, xa lìa aên phi thôøi, con nay, trong moät ngaøy
moät ñeâm, khoâng aên quaù ngoï, xa lìa caùc haønh vaø aên phi thôøi.
Do phaùp nhö vaäy neân theo hoïc Thaùnh nhaân.
      Nhö noùi:
      Gieát, troäm, daâm, noùi doái
      Uoáng röôïu, thoa höông thôm
      Mang chuoãi ngoïc, ca muùa
      Giöôøng cao, aên quaù tröa.
      Thaùnh nhaân ñaõ lìa boû
      Con nay cuõng nhö vaäy
      Ñem nhaân duyeân phöôùc naày
      Heát thaûy cuøng thaønh Phaät.
      Thaân caän caùc Tyø-kheo giöõ giôùi thanh tònh: Laø Boà-taùt taïi
gia neân gaàn guõi caùc Tyø-kheo ñoù ñeå giöõ gìn giôùi caám ñöôïc
hoaøn toaøn thanh tònh, thaønh töïu ñöôïc coâng ñöùc, phoøng traùnh xa
moïi ñieàu aùc.
      Do giôùi laø nhaân duyeân thieän: Laø laïi neân thaân caän Tyø-
kheo trì giôùi, thì nghieäp thaân khaåu seõ thanh tònh, taâm haønh ñieàu
thieän, ngay thaúng, khoâng coù caùc ñieàu aùc.
      Thaâm taâm haønh yeâu kính: Laø ñoái vôùi Tyø-kheo trì giôùi
haønh thieän, taâm ngay thaúng, thaønh töïu caùc coâng ñöùc, neân sinh
thaâm taâm cung kính toät baäc, heát loøng meán thích.
      Hoûi: Ñoái vôùi Tyø-kheo trì giôùi, thaønh töïu coâng ñöùc, Boà-
taùt taïi gia sinh taâm aùi kính. Coøn ñoái vôùi Tyø-kheo phaù giôùi thì
sinh taâm giaän döõ khinh mieät chaêng?
      Ñaùp:
      Neáu thaáy ngöôøi phaù giôùi
      Khoâng neân khôûi giaän, khinh.
      Boà-taùt taïi gia neáu thaáy Tyø-kheo phaù giôùi haønh trì xen taïp,
oai nghi khoâng ñuû, vieäc laøm ueá tröôïc, che giaáu loãi laàm, khoâng
coù phaïm haïnh töï xöng laø phaïm haïnh, ñoái vôùi haïng Tyø-kheo aáy,
khoâng neân coù taâm khinh maïn giaän döõ.
      Hoûi: Neáu khoâng coù taâm saân haän thì neân sinh taâm nhö theá
naøo?
      Ñaùp:
      Neân sinh taâm thöông xoùt
      Quôû traùch caùc phieàn naõo.
      Boà-taùt taïi gia neáu thaáy Tyø-kheo phaù giôùi, khoâng neân sinh
taâm khinh khi, giaän döõ, neân sinh taâm xoùt thöông taïo lôïi ích suy
nghó nhö vaày: OÂi! Ngöôøi naày gaëp phaùp vi dieäu cuûa Phaät, ñöôïc
lìa khoûi caùc xöù sinh: ñòa nguïc, ngaï quyû, suùc sinh, coõi Saéc, Voâ
saéc, choán bieân ñòa, caùc caên ñaày ñuû, khoâng caâm ñieác, khoâng
ngu ñoän. Ñöôïc gaëp phaùp vi dieäu cuûa Phaät, bieát roõ toát xaáu,
taâm coøn chaùnh kieán, thaáu hieåu nghóa lyù. Thaân ngöôøi khoù
ñöôïc, nhö trong bieån caû, con ruøa moät maét chui ñaàu vaøo loã troáng
nôi taám vaùn, sinh trong coõi ngöôøi, boäi phaàn khoù hôn, so vôùi con
ruøa naày. Ñaõ nghe phaùp Phaät thì coù theå dieät tröø caùc ñieàu aùc,
vöôït qua nhöõng khoå naõo, ñaït ñeán chaùnh trí. Xaû boû cuûa caûi ít
nhieàu hieän coù. Vónh vieãn caét döùt thaân thuoäc, khoâng coøn löu
luyeán. Hoaëc sinh trong haïng daân thöôøng, hoaëc sinh vaøo toäc hoï
lôùn, tin lôøi Phaät daïy neân xuaát gia, thöôøng nghe noùi veà toäi phaù
giôùi, aáy laø töï haï thaáp thaân mình, bò ngöôøi trí cheâ traùch, teân
xaáu lan khaép, thöôøng oâm loøng ngôø vöïc, hoái haän, cheát roài bò
ñoïa vaøo neûo aùc. Ñaõ nghe bieát nhö vaäy maø coøn phaù giôùi?
      Haønh möôøi ñieàu thieän môùi ñöôïc laøm thaân ngöôøi, sao
khoâng theå ñuùng nhö phaùp kheùo söû duïng ñeå töï taïo lôïi ích? OÂi!
Söùc maïnh cuûa ba ñoäc raát laø xaáu aùc, luoân uy hieáp khieán caùc
chuùng sinh khoù coù theå lìa boû. Chö Phaät luoân quôû maéng phieàn
naõo laø giaëc aùc, haønh aùc laø hoaøn toaøn coù lyù.
      Boà-taùt taïi gia neân suy nghó nhö vaäy, khoâng neân khinh khi
ngöôøi phaù giôùi. Laïi suy nghó: Neáu ta khoâng theå hoaøn toaøn xa lìa
taâm giaän döõ, khinh maïn, neân töï tö duy: Phaùp Phaät voâ löôïng
cuõng nhö bieån caû, hoaëc coù nhöõng khai thoâng maø ta khoâng bieát.
Nhö trong Kinh Ñaïi Thöøa Quyeát Ñònh Vöông, Ñöùc Phaät baûo Toân
giaû A-nan: “Hoaëc coù Tyø-kheo caên taùnh aùm ñoän, taâm khoâng
saùng suoát, khoâng thaáu ñaït töôùng cuûa caùc phaùp. Thöôøng nghó
ñeán trong phaùp coù töôûng, khoâng töôûng, chaáp giöõ coù töôûng.
Sinh töôûng veà nam nöõ, sinh töôûng veà toäi chöôùng ngaïi, sinh
töôûng veà caáu ueá, sinh töôûng veà trong saïch. Sinh nhöõng töôûng
nhö vaäy, goïi laø ñoän caên, taâm khoâng saùng toû töùc laø coù toäi”.
       Naày A-nan! Neáu ngöôøi trong taát caû phaùp khoâng theå kheùo
laõnh hoäi thì goïi laø khoâng saùng toû. Heát thaûy caùc phaùp töø ñaàu
ñeán giôø, taùnh - töôùng cuûa baûn theå thöôøng khoâng theå thuû ñaéc.
Do khoâng bieát söï vieäc nhö vaäy neân ngöôøi aáy môùi sinh khôûi
caùc töôûng töùc khoâng khaùc gì ngoaïi ñaïo.
       Naày A-nan! Phaùp do Ta giaûng noùi ñeàu coù khai thoâng, saùng
roõ vaø thanh tònh, trong ñoù khoâng coù toäi, cuõng khoâng coù ngöôøi
coù toäi.
       Naày A-nan! Toäi goïi laø nghi ngôø, hoái tieác, ngu si, taêm toái.
Ngöôøi coù toäi goïi laø ngöôøi phaùt sinh töôûng veà chuùng sinh,
töôûng veà ngaõ, töôûng veà thoï maïng, töôûng veà ngöôøi, ñeàu nhaân
nôi thaân kieán neân goïi laø toäi. Trong phaùp cuûa Ta khoâng coù
ngöôøi nhö theá. Neáu trong phaùp cuûa Ta nhaát ñònh thaät coù ngaõ,
coù chuùng sinh, coù thoï maïng, coù nhaân, coù thaân kieán, thì khoâng
noùi trong phaùp cuûa Ta coù neûo môû baøy, chaúng phaûi laø khoâng
coù neûo môû baøy. Phaùp cuûa Ta töø xöa ñeán giôø thöôøng saùng roõ,
thanh tònh.
       Laïi nöõa, naày A-nan! Neáu quyeát ñònh coù toäi, coù ngöôøi thoï
toäi, thì thaân naày töùc laø thaàn ngaõ, laø rôi vaøo thöôøng kieán, taát
khoâng coù Phaät ñaïo. Neáu thaân naày khaùc vôùi thaàn ngaõ, thì laïi
rôi vaøo ñoaïn kieán, cuõng khoâng coù Phaät ñaïo. Nhö vaäy, saùu möôi
hai kieán ñeàu coù theå laø Boà-ñeà, song söï aáy khoâng ñuùng. Theá
neân, naày A-nan! Ta ôû trong ñaïi chuùng, laø Sö töû gaàm leân noùi,
noùi lôøi khoâng sôï haõi. Phaùp cuûa Ta coù khai thoâng, khoâng phaûi
laø khoâng coù khai thoâng. Töø xöa ñeán giôø luoân thanh tònh, saùng
roõ.
       Naày A-nan! Neáu toäi nhaát ñònh coù, thì hoaøn toaøn khoâng coù
Nieát-baøn, töùc khoâng noùi phaùp cuûa Ta coù khai thoâng.
       Naày A-nan! Töø xöa ñeán giôø, phaùp cuûa Ta thaät söï laø thanh
tònh, saùng roõ. Do ñoù ñeä töû cuûa Ta haøng phuïc taâm, soáng an oån,
khoâng nghi, hoái, khoâng coù caùc toäi aùc, haønh ñaïo thanh tònh.
       Boà-taùt neân suy nghó nhö theá khoâng neân giaän döõ ngöôøi
phaù giôùi”.
      Laïi nöõa, Boà-taùt neân nghó nhö vaày: Giôùi naày taát ñònh ñöôïc
truï nôi ñaïo Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Vì sao? Vì Ta
töøng nghe Boà-taùt taát ñònh coù ngöôøi taïo toäi, nhö caùch nay möôøi
vaïn kieáp trong quaù khöù, coù Boà-taùt phæ baùng baäc A-la-haùn laäu
taän, goïi laø A-la-haùn. Laïi nghe coù Boà-taùt taát ñònh tröôùc kieáp
naày ba möôi moát kieáp, ñaõ duøng giaùo ñaâm vò Tu-ñaø-hoaøn. Laïi,
trong Hieàn kieáp naày, nghe coù Boà-taùt huûy baùng Phaät Caâu-laâu-
toân, noùi: Ñaâu coù keû troïc ñaàu naøo maø ñaéc ñaïo!
      Nhöõng chuùng sinh nhö vaäy khoù coù theå bieát ñöôïc. Do vaäy,
ñoái vôùi söï vieäc naày, Ta ñaâu caàn bieát. Ñöôïc, maát, toát, xaáu, ai
gaây toäi thì keû ñoù chòu quaû baùo, naøo coù can döï gì tôùi Ta! Neáu
nay Ta muoán bieát roõ söï thaät veà chuyeän ñoù, thì hoaëc töï gaây toån
thöông cho chuùng sinh ñaõ xeùt ñoaùn. Ñoù laø ñieàu Phaät khoâng cho
pheùp.
      Nhö trong kinh noùi: “Phaät baûo Toân giaû A-nan: Neáu ngöôøi
xeùt ñoaùn keû khaùc töùc töï laøm toån thöông mình. Chæ Ta môùi coù
theå ñöôïc xeùt ñoaùn ”. Chuùng sinh vaø Ta bình ñaúng môùi neân xeùt
ñoaùn. Nhö noùi:
      Coù bình, naép cuõng khoâng
      Khoâng naép, cuõng laïi khoâng
      Coù bình, naép cuõng ñaày
      Khoâng naép cuõng laïi ñaày.
      Neân bieát caùc theá gian
      Coù boán haïng ngöôøi aáy
      Oai nghi vaø coâng ñöùc
      Coù, khoâng cuõng nhö vaäy.
      Neáu khoâng Nhaát thieát trí
      Sao xeùt ñoaùn ngöôøi ñöôïc?
      Ñaâu do thaáy oai nghi
      Maø lieàn bieát ñöùc hoï.
      Chaùnh trí coù taâm thieän
      Goïi laø töôùng ngöôøi hieàn
      Chæ thaáy oai nghi ngoaøi
      Ñaâu do bieát beân trong?
     Trong coù coâng ñöùc tueä
     Ngoaøi hieän khoâng oai nghi
     Keû ñi qua khoâng bieát
     Nhö duøng tro laáp löûa.
     Neáu laáy ngoaøi xeùt trong
     Maø sinh taâm khinh mieät
     Thaân hö cuøng caên thieän
     Maïng chung ñoïa ñöôøng aùc.
     Ngoaøi traù hieän oai nghi
     Du haønh tôï Thaùnh nhaân
     Chæ ngoân thuyeát nôi mieäng
     Nhö saám maø khoâng möa.
     Choán haønh taùc cuûa taâm
     Laàm laãn khoù bieát ñöôïc
     Theá neân caùc chuùng sinh
     Khoâng theå voïng löôøng xeùt.
     Chæ coù Nhaát thieát trí
     Bieát heát moïi neûo taâm
     Xöù haønh taïo saâu kín
     Do ñoù xeùt chuùng sinh.
     Phaät noùi cuõng nhö ta
     Môùi ñöôïc xeùt chuùng sinh
     Neáu Phaät noùi nhö vaäy
     Ai coù theå xeùt ngöôøi?
     Neáu thaáy uy nghi ngoaøi
     Xeùt löôøng ñöùc beân trong
     Töï haïi caên thieän kia
     Nhö nöôùc töï phaù bôø.
     Neáu ôû ñaây laàm laãn
     Töùc khôûi nghieäp chöôùng lôùn
     Vì theá ñoái ngöôøi naày
     Khoâng neân khôûi khinh mieät.
     Do vaäy, Boà-taùt taïi gia khoâng neân sinh taâm khinh maïn, giaän
döõ ñoái vôùi ngöôøi phaù giôùi.
     Laïi nöõa, ngöôøi giöõ giôùi, phaù giôùi khoâng cuøng truï vôùi
ngöôøi baïch y, neân do ñaâu maø bieát. Neáu ta muoán phaân bieät laøm
saùng toû vieäc naày, töùc khôûi chöôùng toäi. Nhaân nôi toäi chöôùng
aáy phaûi chòu phaàn khoå ngaøn vaïn kieáp.
      Nhö trong Kinh Voâ Haønh ñaõ noùi. Laïi trong kinh Ñaïi thöøa
Phaät baûo tröôûng giaû UÙc-giaø-la:
      Nhö theá Boà-taùt taïi gia neân sinh taâm xoùt thöông ñoái vôùi
Tyø-kheo phaù giôùi, duø ngöôøi naày haønh caáu ueá, haønh aùc, baát
thieän. Vì sao? Vì ngöôøi naày ñaõ maëc phaùp y Thaùnh chuû hoaøn
toaøn tòch dieät cuûa Nhö Lai, nhöng töï mình khoâng kheùo thuaän hôïp,
khoâng theå ñieàu phuïc caùc caên, haønh nhieàu haønh suy hoaïi.
      Laïi nöõa, trong kinh Phaät cuõng noùi: Khoâng khinh cheâ ngöôøi
chöa hoïc, vì ñaây khoâng phaûi laø toäi cuûa ngöôøi maø laø toäi cuûa
phieàn naõo. Keû aáy laø do phieàn naõo daáy khôûi caùc vieäc baát
thieän.
      Laïi nöõa, phaùp Phaät coù neûo khai thoâng neân ngöôøi naày
hoaëc coù theå töï tröø boû loãi cuûa mình. Do nhaân duyeân chaùnh
nieäm neân ñöôïc vaøo phaùp vò, hoaëc vaøo taát ñònh nôi ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
      Laïi nöõa, nhö Phaät noùi: Chæ coù trí tueä môùi coù theå phaù tan
phieàn naõo. Laïi noùi: Khoâng neân xeùt ñoaùn ngöôøi moät caùch sai
laïc. Neáu xeùt ñoaùn nhö vaäy töùc töï laøm toån thöôïng mình. Chæ trí
tueä Phaät môùi coù theå laøm saùng roõ. Nhö söï vieäc aáy, khoâng
phaûi laø lónh vöïc ta coù theå hieåu bieát, töùc ñoái vôùi ngöôøi phaù
giôùi khoâng neân sinh taâm giaän döõ, khinh thöôøng.
      Laïi nöõa:
      Boà-taùt neáu vaøo chuøa
      Neân haønh caùc oai nghi
      Cung kính vaø leã baùi
      Cuùng döôøng caùc Tyø-kheo.
      Boà-taùt taïi gia naày neáu vaøo chuøa Phaät, ñaàu tieân luùc saép
vaøo, nôi ngoaøi coång chuøa, naêm voùc gieo xuoáng ñaát suy nghó nhö
vaày: Ñaây laø truï xöù cuûa ngöôøi thieän, laø truï xöù cuûa ngöôøi tu
haønh Khoâng, laø truï xöù cuûa ngöôøi haønh Voâ töôùng, laø truï xöù
cuûa ngöôøi haønh Voâ nguyeän. Ñaây laø truï xöù cuûa nhöõng ngöôøi
haønh töø bi hyû xaû, laø truï xöù cuûa nhöõng ngöôøi chaùnh haønh,
chaùnh nieäm. Neáu thaáy caùc Tyø-kheo oai nghi ñaày ñuû, nhìn ngaém
töôøng taän, thu giöõ y baùt, ñi ñöùng, ngoài naèm, nguû nghæ, aên
uoáng, noùi naêng, im laëng, tôùi lui thö thaùi, ñeàu neân xem xeùt. Neáu
thaáy Tyø-kheo tu haønh boán nieäm laø xöù, haønh trì cuûa baäc
Thaùnh, trì giôùi thanh tònh, ñoïc tuïng kinh phaùp, thuaàn tö duy toïa
thieàn, thaáy roài phaûi nghieâm trang, taâm cung kính leã baùi, gaàn guõi
hoûi han. Neân nghó nhö vaày:
       Neáu ta Haèng sa kieáp
       Luoân ôû ñeàn thôø trôøi
       Thí lôùn khoâng nghæ, boû
       Chaúng baèng moät xuaát gia.
       Luùc aáy, Boà-taùt naày neân nghó nhö vaày: Neáu ta mong caàu
coù taøi saûn ñuùng nhö phaùp ñeå luoân haønh boá thí lôùn trong Haèng
sa kieáp, thì phöôùc ñöùc cuûa nhöõng boá thí nhö vaäy cuõng haõy coøn
khoâng baèng phaùt taâm xuaát gia, huoáng gì laø ñaõ xuaát gia thaät. Vì
sao? Vì nôi taïi gia coù voâ soá loãi laàm xaáu aùc. Xuaát gia coù khaû
naêng thaønh töïu voâ löôïng coâng ñöùc. Taïi gia thì oàn aøo, xuaát gia
thì thanh vaéng. Taïi gia thì gaén lieàn vôùi oâ tröôïc, xuaát gia thì khoâng
bò leä thuoäc. Taïi gia laø nôi choán haønh aùc, xuaát gia laø nôi choán
haønh taùc thieän. Taïi gia thì nhuoäm ñuû buïi nhô, xuaát gia thì lìa
khoûi caùc thöù traàn caáu. Taïi gia thì ngaäp trong buøn laày naêm duïc,
xuaát gia thì lìa khoûi buøn laày naêm duïc. Taïi gia khoù coù ñöôïc thoï
maïng thanh tònh, xuaát gia thì deã coù ñöôïc thoï maïng thanh tònh. Taïi
gia thì nhieàu keû oaùn, xuaát gia thì khoâng coù keû oaùn. Taïi gia thì
nhieàu phieàn phöùc trôû ngaïi, xuaát gia thì khoâng phieàn phöùc trôû
ngaïi. Taïi gia laø nôi choán lo buoàn, xuaát gia laø nôi choán vui möøng.
Taïi gia laø cöûa cuûa ñöôøng aùc, xuaát gia laø cöûa cuûa lôïi ích. Taïi
gia laø troùi buoäc, xuaát gia laø giaûi thoaùt. Taïi gia thì lo sôï ñuû thöù,
xuaát gia thì khoâng lo sôï ñieàu gì. Taïi gia thì bò ñaùnh ñaäp, xuaát gia
thì khoâng bò ñaùnh ñaäp. Taïi gia coù ñao, kieám, xuaát gia thì khoâng
coù ñao, kieám. Taïi gia coù hoái tieác, noùng naûy, xuaát gia thì khoâng
coù hoái tieác, noùng naûy. Taïi gia mong caàu nhieàu neân khoå, xuaát
gia khoâng mong caàu neân vui. Taïi gia thì cöôøi ñuøa oàn aøo, xuaát gia
thì vaéng laëng. Taïi gia thì ñaùng thöông xoùt, xuaát gia thì traùnh khoûi
ñaùng thöông xoùt. Taïi gia thì saàu lo, xuaát gia thì khoâng saàu lo.
        Taïi gia thì thaáp keùm, xuaát gia thì cao quyù.
        Taïi gia thì vaãy vuøng, xuaát gia thì tòch tónh.
        Taïi gia laø keû khaùc, xuaát gia töùc laø chính mình.
        Taïi gia thì ít coù uy löïc, xuaát gia thì coù nhieàu uy löïc.
        Taïi gia thì tuøy thuaän cöûa nhô, xuaát gia thì tuøy thuaän cöûa
tònh.
        Taïi gia vöôùng nhieàu gai goác, xuaát gia thì phaù tröø gai goác.
        Taïi gia thì thaønh töïu phaùp nhoû, xuaát gia thì thaønh töïu phaùp
lôùn.
      Taïi gia thì haønh taïo baát thieän, xuaát gia thì tu thieän.
      Taïi gia thì coù hoái tieác, xuaát gia thì khoâng hoái tieác.
      Taïi gia thì taêng theâm bieån nöôùc maét, söõa, maùu, xuaát gia thì
laøm khoâ bieån nöôùc maét, söõa, maùu.
      Taïi gia thì bò chö Phaät, Phaät-bích-chi, Thanh-vaên quôû traùch,
xuaát gia thì ñöôïc chö Phaät, Phaät-bích-chi, Thanh-vaên khen ngôïi.
      Taïi gia thì khoâng bieát ñuû, xuaát gia thì bieát ñuû.
      Taïi gia thì ma vui, xuaát gia thì ma lo.
      Taïi gia thì veà sau coù suy taøn, xuaát gia thì khoâng coù suy taøn.
      Taïi gia thì deã bò phaù, xuaát gia thì khoù bò phaù.
      Taïi gia laø noâ boäc, xuaát gia laø laøm chuû.
      Taïi gia thì ôû maõi nôi sinh töû, xuaát gia thì hoaøn toaøn ñeán
Nieát-baøn.
      Taïi gia thì rôi vaøo haàm saâu, xuaát gia thì ra khoûi haàm saâu.
      Taïi gia thì toái taêm, xuaát gia thì saùng toû.
      Taïi gia thì khoâng theå haøng phuïc caùc caên, xuaát gia thì coù
khaû naêng haøng phuïc caùc caên.
      Taïi gia thì kieâu maïn laém lôøi, xuaát gia thì khieâm toán.
      Taïi gia thì thoâ laäu, xuaát gia thì toân quyù.
      Taïi gia thì coù nguyeân do, xuaát gia thì khoâng coù nguyeân do.
      Taïi gia thì baän roän nhieàu vieäc, xuaát gia thì ít vieäc.
      Taïi gia thì quaû nhoû, xuaát gia thì quaû lôùn.
      Taïi gia thì dua nònh, quanh co, xuaát gia thì chaân chaát, ngay
thaúng.
      Taïi gia thì nhieàu lo toan, xuaát gia thì nhieàu hoan hyû.
      Taïi gia thì nhö teân baén vaøo thaân, xuaát gia thì thaân thoaùt
khoûi teân baén.
       Taïi gia thì coù beänh taät, xuaát gia thì nhö beänh ñaõ laønh.
       Taïi gia haønh phaùp aùc neân mau giaø, xuaát gia haønh phaùp
thieän neân treû maïnh.
       Taïi gia thì phoùng daät laø choã cheát, xuaát gia thì coù ñôøi soáng
trí tueä.
       Taïi gia thì löøa doái, xuaát gia thì chaân thaät.
       Taïi gia thì mong caàu nhieàu, xuaát gia thì ít mong caàu.
       Taïi gia thì uoáng nöôùc xen ñoäc, xuaát gia thì uoáng nöôùc cam
loà.
       Taïi gia thì bò nhieàu thöù xaâm haïi, xuaát gia thì khoâng bò xaâm
haïi.
       Taïi gia thì bò suy toån, xuaát gia thì khoâng bò suy toån.
       Taïi gia thì nhö traùi caây ñoäc, xuaát gia thì nhö traùi cam loà
       Taïi gia thì oaùn gheùt hoøa hôïp, xuaát gia thì lìa khoûi caùi khoå
do oaùn gheùt phaûi gaëp nhau.
       Taïi gia thì khoå vì aùi bieät ly, xuaát gia thì thaân aùi hoøa hôïp.
       Taïi gia thì si meâ traàm troïng, xuaát gia thì si meâ nheï.
       Taïi gia thì maát haïnh tònh, xuaát gia thì ñöôïc haïnh tònh.
       Taïi gia thì thaâm taâm bò phaù, xuaát gia thì thaâm taâm thaønh
töïu.
       Taïi gia thì khoâng ai cöùu vôùt, xuaát gia thì ñöôïc cöùu ñoä.
       Taïi gia thì hoaøn toaøn coâ ñoäc, xuaát gia thì khoâng coøn coâ
ñoäc.
       Taïi gia thì khoâng coù nhaø, xuaát gia thì coù nhaø.
       Taïi gia thì khoâng coù nôi quay veà, xuaát gia thì coù nôi quay veà.
       Taïi gia thì nhieàu giaän döõ, xuaát gia thì nhieàu töø bi.
       Taïi gia thì mang gaùnh naëng, xuaát gia thì boû gaùnh naëng.
       Taïi gia thì söï vieäc khoâng cuøng, xuaát gia thì khoâng coù söï
vieäc.
       Taïi gia thì toäi hoäi tuï, xuaát gia thì phöôùc hoäi tuï.
       Taïi gia thì khoå naõo, xuaát gia thì khoâng khoå naõo.
       Taïi gia thì coù noùng böùc, xuaát gia thì khoâng noùng böùc.
       Taïi gia thì coù tranh caõi, xuaát gia thì khoâng coù tranh caõi.
       Taïi gia thì coù nhieãm chaáp, xuaát gia thì khoâng coù nhieãm
chaáp.
       Taïi gia thì coù ngaõ maïn, xuaát gia thì khoâng coù ngaõ maïn.
       Taïi gia thì quyù tieàn cuûa, xuaát gia thì quyù coâng ñöùc.
       Taïi gia thì coù tai hoïa xaâm haïi, xuaát gia thì khoâng coù tai hoïa
xaâm haïi.
       Taïi gia thì giaûm maát, xuaát gia thì taêng ích.
       Taïi gia thì deã ñöôïc, xuaát gia thì khoù gaëp, ngaøn vaïn kieáp
môùi gaëp moät laàn.
       Taïi gia thì deã laøm, xuaát gia thì khoù laøm.
       Taïi gia thì xuoâi doøng, xuaát gia thì ngöôïc doøng.
       Taïi gia thì troâi noåi, xuaát gia thì nöông nôi beø.
       Taïi gia thì bò phieàn naõo nhaän chìm, xuaát gia thì coù caàu
böôùc qua.
       Taïi gia laø bôø beân naày, xuaát gia laø bôø beân kia.
       Taïi gia thì bò troùi buoäc, xuaát gia thì lìa troùi buoäc.
       Taïi gia thì mong keát haän, xuaát gia thì lìa keát haän.
       Taïi gia thì theo phaùp quan, xuaát gia thì theo phaùp Phaät.
       Taïi gia thì coù nhöõng bieán coá, xuaát gia thì khoâng coù bieán
coá.
       Taïi gia thì coù quaû khoå, xuaát gia thì coù quaû vui.
       Taïi gia thì voäi vaõ haáp taáp, xuaát gia thì oai nghi caån troïng.
       Taïi gia thì deã ñöôïc baïn, xuaát gia thì khoù ñöôïc baïn.
       Taïi gia thì laáy vôï laøm baïn, xuaát gia thì laáy taâm kieân ñònh
laøm baïn.
       Taïi gia thì böôùc vaøo voøng vaây, xuaát gia thì môû boû voøng
vaây.
       Taïi gia thì cho xaâm haïi ngöôøi laø quyù, xuaát gia thì cho ñem
lôïi ích cho ngöôøi laø quyù.
       Taïi gia thì quyù taøi thí, xuaát gia thì quyù phaùp thí.
       Taïi gia thì naém giöõ côø ma, xuaát gia thì naém giöõ côø Phaät.
       Taïi gia thì coù xöù quay veà, xuaát gia thì phaù boû heát xöù quay
veà.
       Taïi gia thì taêng tröôûng thaân, xuaát gia thì lìa thaân.
       Taïi gia thì ñi vaøo buïi raäm, xuaát gia thì ra khoûi buïi raäm.
       Laïi nöõa:
       Laïi nôi ngöôøi xuaát gia
       Taâm neân haâm moä saâu.
       Boà-taùt taïi gia naày suy nghó veà coâng ñöùc cuûa haïnh xuaát gia
nhö vaäy, ñoái vôùi ngöôøi xuaát gia taâm neân haâm moä: Bieát ñeán
luùc naøo ta môùi ñöôïc xuaát gia, coù ñöôïc coâng ñöùc nhö vaäy?
       Bieát ñeán luùc naøo ta môùi ñöôïc xuaát gia, ñeå thöù lôùp haønh
trì phaùp cuûa Sa-moân nhö: Thuyeát giôùi, an cö, boá taùt, töï töù, ngoài
theo thöù baäc?
       Bieát ñeán luùc naøo ta môùi ñöôïc maëc phaùp y huaân tu cuûa
giôùi, ñònh, tueä, giaûi thoaùt, giaûi thoaùt tri kieán maø Thaùnh nhaân
ñaõ maëc?
       Bieát ñeán luùc naøo ta môùi ñöôïc mang hình töôùng Thaùnh
nhaân?
       Bieát ñeán bao giôø ta seõ ñöôïc soáng nôi choán Toøng laâm thanh
vaéng?
       Bieát ñeán bao giôø ta môùi ñöôïc mang bình baùt khaát thöïc,
ñöôïc cho hay khoâng ñöôïc cho, nhieàu ít, ngon dôû, laïnh noùng, tuaàn
töï thoï nhaän ñeå nuoâi thaân, nhö boâi môõ vaøo xe?
       Bieát ñeán bao giôø ta môùi coù theå ñoái vôùi taùm phaùp theá
gian taâm khoâng lo, möøng?
       Bieát ñeán bao giôø ta môùi ñoùng chaët cöûa saùu caên, nhö buoäc
giöõ choù, nai, caù, raén, khæ, chim. Choù thì öa ôû thoân xoùm, nai thì
öa nuùi ñaàm, caù thì öa soáng ôû ao hoà, raén thì öa ôû hang, khæ thì öa
nôi röøng saâu, chim thì nöông nôi hö khoâng. Maét, tai, muõi, löôõi,
thaân, yù thöôøng öa thích saéc thanh höông vò xuùc phaùp, khoâng phaûi
laø haøng phaøm phu trí caïn, chí yeáu keùm coù theå haøng phuïc ñöôïc.
Chæ coù baäc trí tueä, kieân taâm, chaùnh nieäm, môùi coù khaû naêng
haøng phuïc luõ giaëc saùu caên naày, khoâng cho chuùng gaây taïi hoïa,
töï taïi, khoâng lo sôï?
       Bieát ñeán bao giôø ta môùi vui thích ñöôïc toïa thieàn, ñoïc tuïng
kinh phaùp, vui thích caét ñöùt phieàn naõo, tu nhöõng phaùp thieän, vui
maëc aùo xaáu chæ ñuû ñeå che thaân. Nhôù laïi luùc tröôùc, khi coøn ôû
tuïc, haønh nhieàu phoùng daät. Nay ñöôïc lôïi mình laïi lôïi ngöôøi, neân
phaûi sieâng naêng tinh taán?
       Bieát ñeán bao giôø ta môùi thuaän theo ñaïo phaùp cuûa Boà-taùt
ñaõ haønh trì?
      Bieát ñeán bao giôø ta môùi ñöôïc cuõng vì theá gian laøm phöôùc
ñieàn voâ thöôïng?
      Bieát ñeán bao giôø ta môùi lìa khoûi neûo toâi tôù cuûa aân aùi?
      Bieát ñeán bao giôø ta môùi ñöôïc ra khoûi ñòa nguïc gia ñình?
      Nhö noùi:
      Leã kính caùc chuøa thaùp
      Nhôø Phaät sinh ba taâm.
      Boà-taùt taïi gia naày ñaõ kính moä ngöôøi xuaát gia. Neáu khi vaøo
thaùp chuøa kính leã Phaät neân sinh ba taâm laø:
      1. Bieát ñeán khi naøo ta môùi ñöôïc nhaän laõnh söï cuùng döôøng
cuûa caùc chuùng Trôøi, Roàng, Daï-xoa, Caøn-thaùt-baø, A-tu-la, Ca-
laâu-la, Khaån-na-la, Ma-haàu-la-giaø, Nhaân, Phi nhaân?
      2. Bieát ñeán bao giôø ta môùi ñöôïc thaàn löïc nhö Xaù-lôïi löu
haønh khaép theá gian taïo lôïi ích cho chuùng sinh?
      3. Hoâm nay, taâm saâu xa cuûa Ta haønh tinh taán lôùn, seõ ñöôïc
quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, thaønh Phaät roài seõ
nhaäp Nieát-baøn voâ dö.
      Laïi nöõa:
      Khi ñeán caùc Tyø-kheo
      Theo nôi haønh phuïng söï
      Im laëng nghe lôøi daïy
      Giuùp keû thieáu khoâng tieác.
      Sau khi kính leã thaùp xong, Boà-taùt naày laïi ñeán caàu haønh
taùc nôi caùc Tyø-kheo thuyeát phaùp, nôi ngöôøi trì luaät, ngöôøi ñoïc
tuïng kinh ñieån Phaät, ngöôøi ñoïc tuïng Taïng Luaän, ngöôøi ñoïc taïng
Boà-taùt, ngöôøi soáng ôû A-lan-nhaõ, ngöôøi maëc naïp y, ngöôøi khaát
thöïc, ngöôøi aên moät böõa trong ngaøy, ngöôøi ngoài yeân, ngöôøi quaù
ngoï khoâng uoáng nöôùc, ngöôøi chæ coù ba y, ngöôøi maëc y vaûi thoâ,
ngöôøi traûi toøa ngoài tuøy thuaän, ngöôøi ôû beân goác caây, ngöôøi ôû
goø maû, ngöôøi ôû choã ñaát troáng traûi, ngöôøi ít duïc, ngöôøi bieát
ñuû, ngöôøi xa lìa, ngöôøi ngoài thieàn, ngöôøi khuyeán hoùa v.v… Taát
caû caùc vò aáy, Boà-taùt ñeàu neân phuïng söï ñuùng theo phaùp haønh
cuûa caùc Tyø-kheo.
      Neáu ñeán choã ngöôøi ñoïc tuïng A-tyø-ñaøm, tuøy theo taùnh
töôùng cuûa caùc phaùp ñaõ giaûng noùi töông öng hay khoâng töông
öng, thænh vaán nhöõng gì mình coøn nghi. Hoûi xong thì hoïc taäp.
      Nhö gaëp ngöôøi trì luaät thì neân hoûi veà nhaân duyeân khôûi
toäi, toäi nheï hay toäi naëng, phöông phaùp dieät toäi vaø caùc vieäc
ñöôïc thí duï. Hoûi xong roài thì tu hoïc.
      Neáu gaëp ngöôøi ñoïc tuïng Tu-ña-la, neân thænh vaán nghóa trong
caùc boä A-haøm ñeå hoïc roäng hieåu nhieàu. Neáu gaëp ngöôøi ñoïc
Taïng Luaän, Kinh ÖÙng Lôïi Chuùng, Phaùp Cuù Öu Ñaø Na Ba La
Dieân, thì neân hoïc taäp nhöõng kinh nhö theá. Neáu gaëp ngöôøi ñoïc
Taïng Boà-taùt, thì neân thænh vaán saùu phaùp Ba-la-maät vaø caùc
phöông tieän. Hoûi xong neân tu hoïc. Nhö gaëp ngöôøi ôû nôi A-lan-
nhaõ, neân hoïc phaùp xa lìa. Nhö gaëp ngöôøi toïa thieàn neân hoïc
phaùp toïa thieàn. Ñoái vôùi caùc Tyø-kheo khaùc cuõng neân theo phaùp
haønh thænh vaán nhö theá. Tu hoïc ñuùng vôùi nhöõng gì ñaõ thoï
nhaän. Phaûi thaâu giöõ mieäng, khi ñeán vôùi caùc Tyø-kheo, neân
kheùo thaâu giöõ mieäng im laëng, thuaän hôïp xeùt bieát thôøi gian, nôi
choán, theo vieäc suy nghó, taâm khoâng taùn loaïn, ít noùi.
      Laïi nöõa, ñeán choã ngöôøi thuyeát phaùp, xem caùc Tyø-kheo coù
thieáu thoán thöù gì nhö y, baùt, Ni-sö-ñaøn, nhöõng thöù caàn duøng cho
ñôøi soáng, theo söùc boá thí khoâng chuùt luyeán tieác. Vì sao? Vì ñoái
vôùi keû aùc, Boà-taùt haõy coøn boá thí, huoáng nöõa laø caùc Tyø-kheo
coù coâng ñöùc naày. Ñeán caû thòt nôi thaân coøn khoâng tieác, huoáng
chi laø tieác vaät beân ngoaøi, laø nhaân duyeân trôï ñaïo.
      Laïi nöõa:
      Neáu luùc haønh boá thí
      Chôù sinh phieàn naõo khaùc.
      Khi haønh boá thí, neáu cho moät ngöôøi, ngöôøi khaùc khoâng
ñöôïc, lieàn sinh giaän, phieàn, do vaäy, neân kheùo suy tính maø laøm
vieäc boá thí, chôù khieán keû khaùc sinh giaän. Vì sao?
      Giuùp giöõ taâm phaøm phu
      Phaûi hôn A-la-haùn.
      Boà-taùt taïi gia naày, khi boá thí cho caùc Tyø-kheo y phuïc, thöùc
aên uoáng, thuoác men, ngoïa cuï, ñeàu phaûi coù taâm kính leã thaân
maät, khi ñoùn nhö khi ñöa.
      Giuùp giöõ taâm phaøm phu neân hôn giuùp giöõ A-la-haùn. Vì
sao? Vì caùc A-la-haùn taâm khoâng coøn phaân bieät ñoái vôùi taùm
phaùp theá gian. Phaøm phu thì coøn yeâu, giaän, keo kieät, ganh gheùt,
neân coù theå khôûi nghieäp toäi. Do nghieäp toäi aáy neân bò ñoïa vaøo
ñòa nguïc, ngaï quyû, suùc sinh, cho neân phaûi giuùp giöõ kyõ taâm
phaøm phu.
       Vieäc laøm cuûa Boà-taùt ñeàu vì taïo lôïi ích cho heát thaûy
chuùng sinh, neân boá thí khoâng phaûi ñeå töï vui, töï ñöôïc quaû baùo
ñôøi sau, khoâng phaûi nhö söï trao ñoåi nôi chôï.
       Laïi nöõa:
       Nhaân ñem tieàn boá thí
       Neân duøng phaùp thí nhieáp
       Theo choã muoán lôïi ích
       Daïy phaùt taâm voâ thöôïng.
       Boà-taùt taïi gia naày vì töï lôïi mình neân theo choã lôïi ích, neân
ñoái vôùi caùc Tyø-kheo hoaëc boá thí y phuïc, hoaëc boá thí bình baùt
v.v... Cuõng ñem voâ soá caùc taøi vaät khaùc ñeå boá thí nhö vaäy. Tyø-
kheo nhö theá laø chöa vaøo phaùp vò, chöa ñöôïc ñaïo quaû, neân Boà-
taùt taïi gia phaûi khuyeân caùc vò aáy phaùt nguyeän veà ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Vì sao? Vì nhaân nôi taøi thí
ñeå goàm thaâu, roài ñem phaùp thí daãn daét. Hoaëc ôû nôi ñaøn-vieät
ñaõ boá thí vôùi taâm aùi kính neân caùc Tyø-kheo tin töôûng chaáp
nhaän lôøi khuyeán thænh phaùt taâm voâ thöôïng kia.
       Laïi nöõa:
       Vì muoán hoä trì phaùp
       Boû maïng vaãn khoâng tieác
       Chöõa trò Tyø-kheo beänh
       Cho ñeán duøng thaân thí.
       Boà-taùt taïi gia naày vì muoán hoä trì chaùnh phaùp, neân cho ñeán
töï xaû boû thaân maïng. Sieâng naêng tinh taán phaù tröø saùu möôi hai
thöù kieán cuûa ngoaïi ñaïo, phaù tan caùc quaân ma ganh gheùt phaùp
Phaät. Trong haøng ñeä töû Phaät, hoaëc cuõng coù ngöôøi theo haønh taø
vaïy, haønh khoâng ñuùng vôùi phaùp Phaät. Phaù boû nhöõng haïng aáy,
theo ñuùng nhö phaùp, ñoù goïi laø hoä trì phaùp.
       Laïi nöõa, ñoái vôùi nhöõng ngöôøi hieåu bieát roäng, thuyeát
phaùp phaûi gia taâm tin kính cuùng döôøng ñuû boán söï. Ñoù cuõng
goïi laø hoä trì phaùp. Neáu töï mình ñoïc tuïng, giaûi noùi, bieân cheùp
Kinh, Luaät, Luaän, Taïng Boà-taùt, thì cuõng neân chæ daïy ngöôøi
khaùc laøm nhö vaäy. Do nhaân duyeân aáy neân chaùnh phaùp ñöôïc truï
laâu nôi theá gian, taïo lôïi ích cho taát caû. Haøng taïi gia, xuaát gia
phaûi xöng tuïng khen ngôïi veà phaùp ñeå chaùnh phaùp truï laâu, ñem
lôïi ích cho heát thaûy chuùng sinh. Neáu phaùp mau hoaïi dieät laø do
vieäc giaûng noùi coøn phaïm nhieàu loãi xaáu.
       Laïi nhôù nghó veà Ñöùc Nhö Lai töø thuôû xa xöa ñeán giôø,
haønh ñaïo Boà-taùt, haønh caùc haïnh khoù, neân môùi ñöôïc phaùp
naày. Do nhaân duyeân aáy, neân ngöôøi xuaát gia, taïi gia taâm phaûi
sieâng naêng tinh taán, môû baøy, chæ daïy taïo hoan hyû, lôïi laïc ñeán
cho moïi ngöôøi, khieán hoï ñaït ñöôïc ñaïo. Neáu khieán hoï vaøo ñòa
khoâng thoái chuyeån thì löôïc noùi nhaân duyeân hoä trì phaùp, khieán
ñöôïc moïi thöù an laïc, cuõng laïi töï mình coù theå tu haønh nhö chaùnh
phaùp, ñoù ñeàu goïi laø hoä trì phaùp.
       Laïi nöõa, theo phaùp cuûa Boà-taùt taïi gia naày, neáu Tyø-kheo
coù beänh, caàn trò lieäu, Boà-taùt naày phaûi heát loøng chöõa trò, duø
phaûi caàn ñeán taùnh maïng cuõng khoâng tieác. Ñaây laø ñieàu heát
söùc caàn thieát. Ngöôøi xuaát gia neân ñoái vôùi ngöôøi taïi gia caàu
nhöõng vieäc caàn thieát aáy. Ñoù laø thaân töï xem xeùt chaêm soùc
beänh taät, cung caáp thuoác men.
       Laïi nöõa:
       Taâm quyeát ñònh boá thí
       Thí xong, khoâng heà hoái.
       Vì hoä trì chaùnh phaùp, neáu phaûi chaêm soùc beänh nhaân, neân
Boà-taùt naày phaûi caáp thí ñuùng luùc, taâm khoâng hoái tieác. Ñoù
goïi laø thí thanh tònh.
       Boá thí khoâng mong caàu quaû baùo, khoâng phaân bieät ngöôøi
naày neân nhaän ngöôøi kia khoâng neân nhaän, maø vì taâm thöông xoùt
taïo lôïi ích maø cho. Ñoù goïi laø thí thanh tònh. Nhö noùi:
       Ngöôøi thí theo taâm bi
       Goïi laø thí thanh tònh
       Khoâng noùi laø phöôùc ñieàn
       Khoâng noùi phi phöôùc ñieàn.
       Neáu ngöôøi haønh boá thí
      Khoâng ñöôïc laøm maø cho
      Neáu ngöôøi vì quaû baùo
      Ñoù nhö hôi thôû ra.
      Cho neân ñaõ thí roài
      Taâm khoâng coù hoái haän
      Cho ñeán phöôùc nhoû ít
      Ñeàu höôùng ñaïo voâ thöôïng.
      Nhöõng phöôùc ñöùc coù ñöôïc töø nhaân duyeân boá thí naày,
ñeàu ñem hoài höôùng veà ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng. Khoâng caàu lôïi ích an vui cho ñôøi naày ñôøi sau, hay quaû
Tieåu thöøa, chæ vì chuùng sinh maø caàu ñaïo quaû Chaùnh ñaúng
Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
      Tröôùc ñaây, toâi höùa seõ noùi roõ veà caùc haønh khaùc cuûa
Boà-taùt taïi gia, nay toâi ñaõ noùi xong. Heát thaûy ñieàu trích laáy, taäp
hôïp töø nhieàu choã trong kinh thuoäc Ñaïi thöøa. Tuøy thuaän kinh
phaùp Boà-taùt ñaõ truï trong haïnh aáy, ñeå mau ñaït ñöôïc ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng.
      ÔÛ trong Ñòa thöù hai, haàu heát ñeàu noùi ñeán nhöõng haønh trì
cuûa Boà-taùt xuaát gia. Vieäc laøm chung cuûa Boà-taùt taïi gia, xuaát
gia nay seõ noùi tieáp.

       Phaåm 18: CUØNG HAØNH CHUNG
       Hoûi: OÂng noùi: Seõ noùi veà phaùp cuøng haønh cuûa Boà-taùt
taïi gia vaø xuaát gia. Nay xin oâng coù theå noùi roõ?
       Ñaùp: Ñoù laø phaùp nhaãn nhuïc, phaùp boá thí, phaùp nhaãn tö
duy khoâng quanh co, phaùp toân troïng, phaùp khoâng chöôùng ngaïi,
phaùp cuùng döôøng, vaø nhöõng phaùp nhö: Tin, hieåu, tu khoâng,
khoâng tham lam ganh gheùt, tuøy haønh theo ngoân thuyeát, boá thí ñeøn
saùng, boá thí kyõ nhaïc, boá thí xe coä, chaùnh nguyeän thaâu giöõ
phaùp, suy nghó ñeán an laïc, lôïi ích cho chuùng sinh, taâm bình ñaúng
ñoái vôùi taát caû. Ñaáy laø nhöõng phaùp yeáu cho caû taïi gia, xuaát gia
cuøng haønh. Theá neân keä noùi:
       Haønh nhaãn thaân ñoan nghieâm
       Thí phaùp bieát tuùc maïng
       Phaùp nhaãn ñöôïc toång trì
       Tö duy ñöôïc trí tueä
       Ñoái phaùp khoâng quanh co
       Luoân ñöôïc nhôù nghó ñuùng.
       + Haønh nhaãn thaân ñoan nghieâm: Laø coù theå nhaãn chòu
nhöõng lôøi noùi thoâ aùc, maéng nhieác, chuù thuaät, truø ruûa, hay bò
buoäc troùi tra khaûo, ñaùnh ñaäp baèng ñao, gaäy, ñaùnh baèng tröôïng,
roi, taát caû ñeàu coù theå nhaän chòu taâm khoâng lay ñoäng ñoåi khaùc.
Nhaãn nhuïc nhö vaäy thì quaû baùo ñaït ñöôïc laø sinh trong coõi
ngöôøi, trôøi, thöôøng ñöôïc thaân ñoan nghieâm xinh ñeïp, sau naày, khi
thaønh Phaät thì töôùng toát khoâng gì baèng.
       + Thí phaùp bieát tuùc maïng: Laø ngöôøi haønh phaùp thí coù theå
nhaän bieát ñöôïc söï vieäc cuûa voâ löôïng kieáp trong quaù khöù. Phaùp
thí goïi laø phaân bieät ñöôïc heát thaûy caùc phaùp cuûa thöøa Thanh-
vaên, thöøa Phaät-bích-chi, Phaät thöøa, giaûi noùi nghóa lyù. Quaû baùo
cuûa boá thí phaùp tuy coù ba möôi laêm thöù, nhöng coát yeáu laø bieát
ñöôïc tuùc maïng, bieát nhaân duyeân thuyeát phaùp, tröø boû nghi ngôø
nôi moïi ngöôøi. Do vaäy bieát ñöôïc kieáp tröôùc cuûa mình.
       + Phaùp nhaãn ñöôïc toång trì: Phaùp goïi laø phaùp töông öng vôùi
Khoâng, Voâ töôùng, Voâ nguyeän, töông öng vôùi saùu Ba-la-maät,
töông öng vôùi caùc Ñòa cuûa Boà-taùt, töông öng vôùi caùc phaùp Boà-
taùt ñaõ haønh trì. Taâm hieåu roõ giaûi thích laøm saùng toû, coù theå
nhaãn giöõ goïi laø phaùp nhaãn. Haønh nhaãn naày thì ñöôïc toång trì.
Toång trì goïi laø ñoái vôùi nhöõng kinh ñaõ nghe, ñaõ ñoïc tuïng trong
aáy nghóa lyù saâu xa, cho duø traûi qua traêm ngaøn vaïn kieáp troïn
khoâng queân maát.
       + Tö duy ñöôïc trí tueä: Tö duy laø löôøng xeùt veà phaùp thieän,
phaân bieät nghóa saâu xa, do vaäy môùi coù theå taïo ñöôïc lôïi ích cho
ñôøi naày ñôøi sau.
       + Taâm khoâng quanh co ñöôïc chaùnh nieäm: Khoâng quanh co
goïi laø ngay thaúng, khoâng dua nònh. Tu haønh phaùp naày thì ñöôïc
nieäm vöõng chaéc ñoái vôùi heát thaûy caùc phaùp.
       Laïi nöõa:
       Troïng phaùp, phaùp töùc beàn
       Khoâng chöôùng ñöôïc giöõ gìn
       Cuùng döôøng phaùp, gaëp Phaät
       Tin, hieåu, boû caùc naïn.
       + Troïng phaùp, phaùp töùc beàn: Neáu ngöôøi toân troïng, cung
kính nôi phaùp thì phaùp töùc vöõng chaéc. Phaùp kieân coá laø phaùp
ñöôïc laõnh nhaän, vaâng giöõ, hoïc taäp, töï nhieân kieân coá, khoâng
theå lay ñoäng chuyeån ñoåi. Veà sau luùc thaønh Phaät, coù nhieàu ñeä
töû laø Boà-taùt, Thanh-vaên.
       An truï nôi phaùp kieân coá naày thì khoâng gì coù theå laøm trôû
ngaïi cho keû thoï nhaän phaùp aáy. Laïi, kieân coá goïi laø phaùp ñöôïc
truï laâu.
       + Khoâng chöôùng ñöôïc giöõ gìn: Nghóa laø nhö ngöôøi thuyeát
phaùp vaø ngöôøi nghe phaùp khoâng baát ngôø gaây taïo caùc vieäc
chöôùng ngaïi cho nhau. Sau naày, khi thaønh Phaät, seõ ñöôïc chö
Thieân, ngöôøi theá gian cuøng baûo veä phaùp. Khi chöa ñöôïc thaønh
Phaät thì thöôøng coù theå hoä trì chaùnh phaùp cuûa chö Phaät. Sau khi
chö Phaät dieät ñoä thì giöõ gìn phaùp coøn laïi môùi coù theå tieáp ñeán
Phaät sau ra ñôøi. Vì nhaân duyeân aáy neân Boà-taùt, Thanh-vaên ñeàu
phaûi taän taâm kheùo giöõ gìn phaùp.
       + Cuùng döôøng phaùp, gaëp Phaät: Cuùng döôøng goïi laø cung
kính caùc phaùp. ÔÛ nôi thí phaùp, nôi phaùp hoäi, neân sinh taâm cung
kính cuùng döôøng ngöôøi thuyeát phaùp, saép ñaët phaùp toøa, khôûi
laäp caùc thieàn phöôøng, trang hoaøng laøm nghieâm tònh nôi choán
giaûng phaùp. Thaâm taâm yeâu kính phaùp nhö vaäy, nhôø coù nhaân
duyeân cuùng döôøng phaùp aáy neân ñöôïc gaëp Phaät.
       + Tin, hieåu, boû caùc naïn: Tin laø ñoái vôùi caùc phaùp thieän
sinh khôûi vui muoán Ta. Do phaùp naày neân lìa ñöôïc. Hieåu laø coù
khaû naêng dieät tröø caùc toäi, coù theå ôû trong caùc phaùp thieän
duøng söùc maïnh cuûa taâm tuøy yù nhaän hieåu. Nhö möôøi thöù Nhaát
thieát nhaäp, tuøy yù nhaän hieåu.
       Neáu ngöôøi coù nhieàu söùc maïnh tin, hieåu, coù theå dieät tröø
heát voâ löôïng toäi loãi töø voâ thæ sinh töû ñeán nay, nhö ñaõ noùi
trong phaåm Hoái Quaù ôû tröôùc.
       Laïi nöõa:
       Tu Khoâng khoâng phoùng daät
       Khoâng tham ñöôïc thaønh lôïi
       Tuøy noùi dieät phieàn naõo
      Thí ñeøn ñöôïc Thieân nhaõn.
      + Tu Khoâng khoâng phoùng daät: Tu coù hai thöù laø tu ñaéc vaø
tu haønh, do löïc cuûa tu phaùp Khoâng neân tin phaùp höõu vi ñeàu laø
hö doái, cuõng khoâng truï nôi khoâng. Caùc phaùp khoâng ñònh, do vaäy
thöôøng töï thaâu giöõ taâm khoâng phoùng daät.
      + Khoâng tham ñöôïc thaønh lôïi: Tham goïi laø ñoái vôùi vaät cuûa
keû khaùc sinh taâm tham laáy. Neáu bieát tröø boû vieäc aáy, moïi mong
caàu ñeàu thaønh, moïi nguyeän ñeàu maõn.
      + Tuøy noùi dieät phieàn naõo: Laø theo phaùp ñaõ noùi, thaân töùc
haønh trì, seõ döùt tröø phieàn naõo. Ñoái vôùi moïi vieäc ñeàu haønh
nhö ñaõ noùi. Töø bao ñôøi ñeán nay, caùc taäp khí phieàn naõo luoân
huaân taäp nôi taâm, thaûy ñeàu dieät tröø, khieán chuyeån ñoåi taùnh
cuûa taäp khí xaáu aùc nôi caùc phieàn naõo aáy.
      + Thí ñeøn ñöôïc thieân nhaõn: Laø neáu ngöôøi thaép ñeøn cuùng
döôøng Phaät, Thanh-vaên, Phaät-bích-chi cuøng thaùp töôïng, Xaù-lôïi,
do nhaân duyeân aáy neân ñöôïc thieân nhaõn.
      Laïi nöõa:
      Thí nhaïc baùo Thieân nhó
      Do chaùnh nguyeän tònh ñoä
      Thí xe ñöôïc thaàn tuùc
      Nhieáp phaùp ñuû chuùng Taêng.
      + Thí nhaïc baùo thieân nhó: Laø trong caùc phaùp hoäi lôùn troåi
caùc thöù aâm nhaïc cuùng döôøng Phaät thì seõ ñöôïc quaû baùo laø
Thieân nhó.
      + Thí xe ñöôïc thaàn tuùc: Xe goïi laø caùc thöù duøng ñeå vaän
chuyeån nhö xe lôùn, nhoû, voi, ngöïa v.v…. Laïi coù ngöôøi noùi: Ñem
giaøy, guoác boá thí cuõng ñöôïc thaàn tuùc.
      + Do chaùnh nguyeän Tònh ñoä: Nghóa laø tuøy theo sôû nguyeän,
neân nhaän laáy coõi thanh tònh. Nhö duøng voâ löôïng vaät baùu nhö
vaøng, baïc, pha leâ, san hoâ, hoå phaùch, xaø cöø, maõ naõo laøm thanh
tònh coõi nöôùc.
      + Nhieáp phaùp ñuû chuùng Taêng: Laø neáu Boà-taùt haønh ñaày
ñuû boán nhieáp phaùp thì coù ñöôïc chuùng Taêng ñaày ñuû. Duøng boá
thí, aùi ngöõ, lôïi ích, ñoàng söï ñeå giaùo hoùa thaâu giöõ chuùng sinh,
neân veà sau, luùc thaønh Phaät seõ ñöôïc voâ löôïng Taêng Boà-taùt,
Taêng Thanh-vaên ñaày ñuû thanh tònh laøm ñeä töû. Nhö Phaät A-di-ñaø
coù hai thöù Taêng ñaày ñuû thanh tònh. Nguyeän ñaày ñuû thì nhö trong
möôøi nguyeän ñaõ noùi ôû tröôùc.
      Laïi nöõa:
      Lôïi ích cho chuùng sinh
      Ñöôïc taát caû yeâu kính
      Taâm bình ñaúng, khoâng hai
      Ñöôïc laø baäc toái thaéng.
      Neáu Boà-taùt haønh taùc caùc nghieäp thaân, mieäng, yù ñeàu vì
taïo lôïi ích an laïc cho heát thaûy chuùng sinh, neân ñöôïc caùc chuùng
sinh kính meán. Vì luoân coù taâm bình ñaúng ñoái vôùi heát thaûy keû
thaân ngöôøi oaùn, khoâng boû moät chuùng sinh naøo, do phöôùc baùo
cuûa nghieäp aáy neân Boà-taùt thaønh baäc toái thaéng. Thaéng nghóa
laø coù khaû naêng thaéng heát thaûy caùc phaùp aùc, phieàn naõo nhö
tham duïc, giaän döõ, ngu si, neân goïi laø Phaät.
      Hoûi: Ngöôøi ñeàu cuøng coù maét, tai, muõi, löôõi, mieäng v.v…
khoâng khaùc, laøm sao bieát ñöôïc ñoù laø Phaät?
      Ñaùp: Phaät coù ba möôi hai töôùng cuûa baäc Ñaïi nhaân. Ngöôøi
coù töôùng aáy neân bieát ñoù laø Phaät. Ngöôøi xuaát gia, taïi gia caàn
phaûi phaân bieät bieát roõ ba möôi hai töôùng, töôùng naày do phaùp gì
maø ñöôïc? Töôùng naày do nghieäp gì maø ñöôïc? Töôùng naày vaø
nghieäp naày cuõng phaûi neân bieát. Vì sao? Vì muoán ñöôïc coâng ñöùc
phaûi bieát roõ töôùng naày. Muoán ñöôïc töôùng aáy, phaûi bieát
nghieäp cuûa noù.
      Hoûi: Nhö söï vieäc aáy laøm sao hieåu ñöôïc?
      Ñaùp:
      ÔÛ trong phaåm Phaùp töôùng
      Moãi töôùng ba phaân bieät.
      Trong A-tyø-ñaøm, phaåm Ba möôi hai töôùng noùi: Moãi moãi
töôùng ñeàu coù ba thöù phaân bieät, ñeàu neân nhaän bieát.
      Hoûi: Theá naøo laø moãi moãi töôùng ñeàu coù ba thöù phaân
bieät?
      Ñaùp:
      1. Noùi veà theå cuûa töôùng.
      2. Noùi veà quaû cuûa töôùng.
       3. Noùi veà nghieäp cuûa töôùng coù ñöôïc.
       Caùc töôùng voøng xoaén ôû ñaàu ngoùn tay vaø chaân cuûa Phaät,
nhö tröôùc ñaõ noùi. Chuyeån luaân Thaùnh vöông cuõng coù töôùng aáy.
Caùc Boà-taùt cuõng coù töôùng aáy. Ngöôøi khaùc cuõng coù, nhöng
khoâng gioáng nhö voøng xoaén nôi tay, chaân cuûa Phaät.
       Trong loøng baøn tay, baøn chaân cuûa Ngaøi, coù töôùng baùnh xe
vôùi haøng ngaøn nan hoa, ñaày ñuû noåi töøng neùt nhö hoa vaên.
       Chaân ñöùng yeân khoâng lay ñoäng, goïi laø töôùng chaân ñöùng
yeân.
       Maøng löôùi giöõa hai ngoùn tay, chaân raát moûng, meàm nhö
chaân ngoãng chuùa, hoa vaên saùng toû nhö sôïi tô vaøng roøng, neân
goïi laø töôùng maøng löôùi nôi tay chaân.
       Tay chaân meàm maïi nhö boâng cuûa caây Ñaâu-la, nhö thaân treû
thô, maøu ñoû hoàng raát ñeïp, hôn haún caùc phaàn khaùc cuûa thaân,
goïi laø töôùng tay chaân meàm maïi.
       Loøng baøn tay, baøn chaân, treân ñaàu, hai beân naùch, baûy nôi
naày ñeàu no troøn, ñaày ñaën, neân goïi laø töôùng baûy nôi ñaày ñaën.
       Ngoùn tay daøi thon, neân goïi laø töôùng ngoùn tay daøi.
       Goùt chaân daøi roäng, neân goïi laø töôùng goùt chaân daøi roäng.
       Thaân daøi baûy khuyûu tay, khoâng cong, neân goïi laø töôùng
thaân thaúng lôùn.
       Mu baøn chaân noåi cao leân, neân goïi laø töôùng mu baøn chaân
vun cao.
       Treân ñaàu moãi sôïi loâng ñeàu xoaén veà phía beân phaûi, neân
goïi laø töôùng loâng xoaén troøn leân treân.
       Baép veá nhö veá cuûa nai Y-neâ, neân goïi laø töôùng baép veá
nai.
       Ñöùng yeân, buoâng tay, thì thoøng xuoáng khoûi goái, neân goïi
laø töôùng caùnh tay daøi.
       AÂm vaät nhö cuûa ngöïa quyù, voi quyù, khoâng loä ra, neân goïi
laø töôùng aâm taøng.
       Haøo quang saùng choùi saéc vaøng, neân goïi laø töôùng saéc
vaøng.
       Da meàm nhö vaøng ñaõ luyeän thaønh, khoâng dính buïi, neân goïi
laø töôùng da moûng, mòn maøng.
       Moãi moãi loã chaân loâng ñeàu coù moät sôïi loâng moïc, neân
goïi laø töôùng moãi moãi sôïi loâng.
       Haøo quang toûa saùng traéng ôû giöõa hai chaân maøy nhö ngoïc
tuyeát, neân goïi laø töôùng baïch haøo.
       Thaân tröôùc roäng daøy chaéc nhö sö töû, neân goïi laø töôùng
thaân treân nhö sö töû.
       Vai troøn lôùn, neân goïi laø töôùng vai troøn lôùn.
       Naùch ñaày baèng, neân goïi laø töôùng naùch ñaày baèng.
       Cuoáng löôõi khoâng bò söùc noùng, laïnh laøm phoàng doäp, neân
kheùo phaân bieät ñöôïc caùc vò. Ngöôøi khaùc thì khoâng ñöôïc nhö
vaäy, neân goïi laø töôùng nhaän bieát caùc thöù muøi vò.
       Thaân cao nhö caây Ni-caâu-laâu, neân goïi laø töôùng thaân troøn.
       Cuïc thòt treân ñaàu noåi cao hình troøn, toùc xoaén quay veà phía
tay maët, neân goïi laø töôùng nhuïc keá.
       Löôõi nhö hoa sen ñoû, daøi roäng maø moûng, neân goïi laø
töôùng löôõi daøi roäng.
       Tieáng noùi nhö tieáng Phaïm vöông, nhö chim Ca-laêng-taàn-giaø,
neân goïi laø töôùng Phaïm aâm.
       Ñoâi goø maù troøn ñaày, roäng saùng nhö göông, neân goïi laø
töôùng goø maù sö töû.
       Raêng traéng nhö ngoïc tuyeát, nhö hoa Quaân-vieân, neân goïi laø
töôùng raêng traéng.
       Raêng baèng ñaày ñaën, khoâng so le, neân goïi töôùng raêng
baèng.
       Raêng khít, khoâng thöa, neân goïi töôùng raêng ñaày ñuû.
       Raêng haøm treân, haøm döôùi aên khôùp nhau, neân goïi laø
töôùng boán möôi caùi raêng.
       Troøng maét ñen, traéng phaân minh trong suoát, khoâng coù chæ
maùu ñoû, neân goïi laø töôùng maét trong xanh.
       Loâng mi khoâng moïc laãn loän, treân döôùi ñeàu nhau, khoâng
daøi, khoâng ngaén, neân goïi laø töôùng loâng mi cuûa Ngöu vöông.
       ÔÛ caùc nôi choán toân troïng ñeàu cung kính ñoùn tieáp, nôi
phaùp hoäi lôùn, trong thaùp chuøa, nôi thuyeát phaùp, töøng cung caáp
ngöôøi thöøa haønh, neân ñöôïc tay chaân coù voøng baùnh xe. Coù ñöôïc
töôùng naày neân taïi gia thì laøm Chuyeån luaân Thaùnh vöông, ñöôïc
nhieàu daân chuùng, neáu xuaát gia hoïc ñaïo thì ñöôïc nhieàu ñoà
chuùng.
      Giöõ vöõng caùc phaùp khoâng boû soùt moät phaùp naøo ñaõ
nhaän laõnh, neân ñöôïc töôùng chaân ñöùng yeân. Coù töôùng naày neân
khoâng gì coù theå laøm nghieâng ñoäng.
      Thöôøng tu boán nhieáp phaùp: Boá thí, aùi ngöõ, lôïi ích, ñoàng
söï, neân ñöôïc töôùng tay chaân coù maøng löôùi. Coù töôùng naày neân
mau choùng thaâu giöõ daãn daét chuùng sinh.
      Duøng caùc thöù höông thôm thöôïng dòu, caùc thöùc aên uoáng
meàm thaám, cuùng thí cho ngöôøi vaø cung caáp nhöõng vaät caàn
duøng cho baäc ñaùng toân kính, neân ñöôïc töôùng tay chaân meàm maïi
vaø töôùng baûy nôi ñaày ñaën, noåi cao leân. Coù töôùng naày neân
phaàn nhieàu ñöôïc muøi thôm, ñöôïc thöùc aên uoáng ngon ngoït, cöùu
ñöôïc ngöôøi traùnh khoûi cheát, ñöôïc taêng tuoåi thoï.
      Laïi, thoï giôùi khoâng saùt sinh, neân ñöôïc töôùng ngoùn tay thon
daøi, töôùng goùt chaân ñaày ñaën, töôùng thaân thaúng lôùn, coù töôùng
naày neân soáng laâu.
      Phaùp thieän laõnh nhaän taêng tröôûng khoâng maát, neân ñöôïc
töôùng mu baøn chaân noåi cao leân, treân ñaàu sôïi loâng xoaén veà beân
phaûi. Coù töôùng naày neân ñöôïc caùc coâng ñöùc khoâng thoái
chuyeån.
      Ñem caùc thöù kyõ thuaät, taøi ngheä, caùc kinh saùch truyeàn daïy
khoâng tieác vaø boá thí giaøy guoác v.v... neân ñöôïc töôùng baép veá
nhö nai Y-neâ. Coù töôùng naày neân moïi söï tu hoïc ñeàu mau choùng
ñaït nhö yù.
      Khi coù ngöôøi ñeán xin, ñeàu cho ñuû, khoâng boû soùt, khoâng
tieác cuûa, neân ñöôïc töôùng tay daøi quaù goái. Coù töôùng naày neân
coù khaû naêng taïo ñöôïc uy löïc, coù khaû naêng boá thí lôùn, coù
naêng löïc ñieàu phuïc, khoâng ñeå chuùng sinh phaûi xa lìa thaân thuoäc.
      Neáu coù caûnh ngang traùi phaûi chia lìa, luoân ra söùc giuùp hoï
trôû veà soáng hoøa hôïp, neân ñöôïc töôùng aâm taøng. Coù töôùng nhö
theá neân ñöôïc raát nhieàu ñeä töû.
      Do coù boá thí caùc thöù y phuïc, giöôøng naèm, laàu gaùc, phoøng
xaù ñeïp ñeõ tinh khieát, neân ñöôïc töôùng saéc vaøng vaø töôùng da
beân ngoaøi moûng. Coù töôùng naày neân ñöôïc y phuïc, giöôøng naèm,
laàu gaùc, phoøng xaù toát ñeïp tinh khieát, tuøy choã neân cuùng döôøng
cho chö Hoøa thöôïng, A-xaø-leâ, cha meï, anh em, vaø nhöõng baäc
ñaùng toân troïng.
      Coù khaû naêng kheùo hoä veä neân ñöôïc töôùng moãi loã chaân
loâng moïc moãi sôïi loâng vaø moãi moãi sôïi ñeàu xoaén veà phía beân
phaûi, töôùng haøo quang traéng laøm cho dieän moân caøng trang
nghieâm. Coù töôùng naày neân khoâng gì coù theå so saùnh.
      Noùi lôøi bieát hoå theïn, lôøi tuøy thuaän, lôøi thaân aùi, neân
ñöôïc thaân treân nhö sö töû vaø töôùng vai troøn lôùn. Coù töôùng naày
neân moïi ngöôøi troâng thaáy cuõng thích ngaém maõi khoâng chaùn.
      Chu caáp thuoác men, thöùc aên uoáng cho ngöôøi beänh taät vaø
chính mình chaêm soùc hoï, neân ñöôïc töôùng naùch coù da thòt ñaày
ñaën, töôùng bieát nhieàu vò. Coù töôùng naày thaân ít beänh taät.
      Boá thí vöôøn röøng, traùi ngoït, taïo caàu ñöôøng, caây um tuøm,
coù boùng maùt, ao gieáng, thöùc aên uoáng, höông hoa, chuoãi ngoïc,
xaây phoøng xaù, xaây thaùp, xaây nhaø phöôùc thieän v.v... vaø khi boá
thí cho ñaùm ñoâng, xuaát ra nhieàu cuûa caûi, neân ñöôïc thaân nhö caây
Ni-caâu-laâu vaø töôùng nhuïc keá. Coù töôùng naày neân luoân ñöôïc
toân quyù, töï taïi.
      Tu taäp suoát trong ñeâm daøi sinh töû, noùi lôøi chaân thaät, lôøi
dòu daøng, neân ñöôïc töôùng löôõi daøi roäng, tieáng noùi nhö Phaïm
vöông. Coù töôùng naày neân ñöôïc naêm coâng ñöùc nôi aâm thanh, ñoù
laø: Tieáng noùi deã hieåu, tieáng noùi laøm ngöôøi nghe khoâng chaùn,
tieáng noùi saâu xa, töôùng noùi khieán ngöôøi nghe vui tai, tieáng noùi
khoâng phaân taùn.
      Cuõng do tu taäp suoát trong ñeâm daøi sinh töû veà lôøi noùi ngay
thaät, khoâng noùi theâu deät, neân ñöôïc töôùng goø maù nhö sö töû.
Coù töôùng naày neân lôøi noùi khieán ngöôøi ñeàu tin, nhaän.
      Do tröôùc ñaõ cuùng döôøng, veà sau khoâng khinh maïn, tuøy yù
cung caáp, neân ñöôïc töôùng raêng traéng, töôùng raêng ñeàu ñaën. Coù
töôùng naày neân luoân ñöôïc quyeán thuoäc thanh tònh, hoøa thuaän,
ñoàng taâm.
      Tu taäp laâu daøi veà lôøi noùi chaân thaät, khoâng huûy baùng,
neân ñöôïc töôùng boán möôi caùi raêng, töôùng raêng khít nhau. Coù
töôùng naày neân quyeán thuoäc ñeàu hoøa ñoàng, khoâng gì coù theå
phaù hoaïi.
      Vì luoân coù taâm saâu xa thöông xoùt nhôù nghó ñeán chuùng
sinh, maët vui veû nhìn hoï vôùi taâm khoâng yeâu, giaän, ngu si, neân
ñöôïc töôùng troøng maét trong xanh bieác, töôùng loâng mi cong daøi
nhö Ngöu vöông. Coù töôùng naày neân taát caû nhöõng ngöôøi troâng
thaáy khoâng ai laø khoâng yeâu kính.
      HEÁT - QUYEÅN 8
     LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
     QUYEÅN 9
     Phaåm 19: BOÁN PHAÙP

      Nhö ñaõ noùi veà caùc nghieäp ñeå ñaït ñöôïc ba möôi hai töôùng,
Boà-taùt neân nhaát taâm tu taäp. Neáu muoán tu taäp veà nghieäp cuûa
ba möôi hai töôùng nhö vaäy, phaûi laáy tueä laøm goác. Nhö noùi:
      Boán phaùp thoaùi maát tueä
      Boà-taùt neân xa lìa
      Boán thöù phaùp ñöôïc tueä
      Neân thöôøng haønh tu taäp.
      Coù boán phaùp coù theå laøm thoaùi maát tueä, Boà-taùt neân xa
lìa. Laïi coù boán phaùp ñöôïc tueä, neân luoân tu taäp.
      Boán phaùp laøm maát tueä laø:
      1. Khoâng cung kính phaùp vaø ngöôøi thuyeát phaùp.
      2. Giaáu kín, keo kieät, tham tieác nhöõng phaùp chính yeáu.
      3. Gaây trôû ngaïi cho ngöôøi thích nghe phaùp, huûy hoaïi taâm
laéng nghe cuûa hoï.
      4. Mang taâm kieâu maïn, töï cao, khinh ngöôøi.
      Boán phaùp ñöôïc tueä laø:
      1. Cung kính phaùp vaø ngöôøi thuyeát phaùp.
      2. Phaùp ñaõ ñöôïc nghe, ñaõ ñoïc tuïng, neân giaûng noùi cho
nhieàu ngöôøi bieát vôùi taâm thanh tònh, khoâng mong caàu lôïi döôõng.
      3. Bieát roõ laø töø nôi ña vaên coù ñöôïc trí tueä, neân sieâng
naêng caàu hoïc, khoâng nghæ nhö cöùu löûa chaùy ñaàu.
      4. Phaùp ñaõ nghe nhaän phaûi thoï trì khoâng queân, quyù ôû choã
laø haønh trì nhö lôøi noùi, khoâng quyù ôû choã chæ laø ngoân thuyeát.
      Ñoù laø boán phaùp. Neáu ngöôøi khoâng huûy hoaïi caùc caên
thieän, ngöôøi aáy coù theå döùt boû boán phaùp laøm maát tueä, coù
khaû naêng haønh boán phaùp ñaït ñöôïc tueä. Do vaäy, Boà-taùt phaûi
mong caàu taêng ích trí tueä, nhö keä noùi:
      Boán phaùp dieät caên thieän
      Boà-taùt neân xa lìa
      Boán phaùp taêng caên thieän
      Boà-taùt neân tu taäp.
      Nhöõng gì laø boán phaùp xaâm thöïc caên thieän? Ñoù laø:
      1. Mang taâm kieâu maïn, tham caàu vieäc theá gian.
      2. Tham vöôùng lôïi döôõng, vaøo ra nhaø ñaøn-vieät.
      3. Khôûi taâm ganh gheùt, huûy baùng caùc Boà-taùt.
      4. Khoâng tin, khoâng nhaän nhöõng kinh chöa nghe hay ñaõ nghe.
      Boán phaùp laøm taêng tröôûng caên thieän:
      1. Nhöõng kinh chöa ñöôïc nghe, caàu mong ñöôïc nghe, khoâng
chaùn. Ñoù laø saùu Ba-la-maät, Taïng Boà-taùt.
      2. Ñoái vôùi caùc chuùng sinh, tröø boû taâm kieâu maïn, neân
khieâm toán, nhuùn nhöôøng.
      3. Nhö phaùp ñaït ñöôïc cuûa caûi vaät duïng, chæ nhaém vöøa ñuû.
Xa lìa taø maïng, vui haønh boán haïnh Thaùnh chuûng.
      4. Ñoái vôùi toäi cuûa keû khaùc, thaät hay khoâng thaät, ñeàu
khoâng coù lôøi deø bæu, khoâng tìm kieám khuyeát ñieåm cuûa ngöôøi.
Neáu coù ñieàu khoâng thoâng hieåu veà giaùo phaùp, khoâng sinh taâm
choáng ñoái, neân laáy Phaät laøm chöùng. Phaät laø baäc Nhaát thieát trí,
giaùo phaùp cuûa Ngaøi laø voâ löôïng. Theo choã thích hôïp maø noùi,
khoâng phaûi laø ñieàu ta coù theå nhaän bieát heát. Boán phaùp taêng ích
caên thieän naày, khoâng phaûi nhöõng keû dua nònh, quanh co, coù theå
thaønh töïu ñöôïc. Theá neân:
      Boà-taùt neân xa lìa
      Boán phaùp töôùng dua nònh
      Neân thöôøng tu taäp haønh
      Boán phaùp töôùng tröïc taâm.
      Boà-taùt taïi gia, xuaát gia neân xa lìa boán phaùp dua nònh, quanh
co. Ví nhö goã cong nôi röøng raäm khoù coù theå keùo ra ñöôïc. Nhö
vaäy, ôû ñôøi naày coù ñeä töû cuûa Phaät, duø ñaõ vaøo phaùp Phaät,
nhöng khoâng theå ra khoûi röøng raäm sinh töû.
       Boán phaùp ñoù laø:
      1. Ñoái vôùi phaùp Phaät hoaøi nghi, khoâng tin, khoâng coù taâm
quyeát ñònh.
      2. Kieâu maïn, giaän döõ ñoái vôùi chuùng sinh.
      3. Ñoái vôùi lôïi döôõng cuûa ngöôøi khaùc, sinh khôûi taâm tham
caàu, ganh gheùt.
      4. Huûy baùng Boà-taùt, tieáng xaáu truyeàn khaép.
      Boán töôùng tröïc taâm laø:
      1. Khi coù toäi lieàn phaùt loà, khoâng che giaáu. Saùm hoái tröø
dieät, toäi haønh ñaïo khoâng hoái tieác.
      2. Neáu do lôøi noùi maø maát ngoâi vò vua cuøng nhieàu cuûa
baùu cuõng khoâng noùi doái. Mieäng chöa töøng noùi lôøi khinh ngöôøi.
      3. Neáu ngöôøi noùi lôøi thoâ aùc maéng nhieác khinh mieät, phæ
baùng, hay buoäc troùi tra khaûo baèng roi, gaäy v.v... chæ do oaùn töø
tieàn thaân khoâng ñoå loãi cho keû khaùc, tin vaøo quaû baùo cuûa
nghieäp, taâm khoâng saân haän.
      4. An truï trong coâng ñöùc cuûa taâm tin. Ñoái vôùi phaùp thaâm
dieäu cuûa chö Phaät thaät khoù tin hieåu, nhöng do taâm thanh tònh neân
ñeàu coù theå tin, nhaän.
      Boà-taùt suy hoaïi haønh boán phaùp dua nònh, quanh co. Boà-taùt
ñieàu hoøa coù boán phaùp haønh ngay thaúng. Theá neân Boà-taùt
muoán tröø boû haønh dua nònh, quanh co, muoán haønh theo taâm ngay
thaúng, nhö keä noùi:
      Neân lìa boû boán thöù
      Phaùp Boà-taùt suy hoaïi
      Neân tu taäp boán thöù
      Phaùp Boà-taùt ñieàu hoøa.
      Theá naøo laø boán phaùp cuûa Boà-taùt suy hoaïi?
      1. Ña vaên nhöng hay ñuøa côït, khoâng haønh theo phaùp.
      2. Ñoái vôùi vieäc giaùo hoùa sinh khôûi hyù luaän, khoâng kính
thuaän caùc Hoøa thöôïng, A-xaø-leâ.
      3. Khoâng theå thaâu nhaän chuyeån hoùa ñöôïc tín thí cuûa ngöôøi,
huûy hoaïi söï phoøng caám ñeå nhaän cuùng döôøng.
      4. Khoâng kính troïng Boà-taùt nhu hoøa hieàn thieän, taâm luoân
kieâu maïn.
      Theá naøo laø boán phaùp cuûa Boà-taùt ñieàu hoøa?
      1. Thöôøng vui thích nghe caùc phaùp chöa ñöôïc nghe. Nghe roài
coù theå haønh nhö phaùp ñaõ giaûng noùi, nöông vaøo phaùp, nöông
vaøo nghóa, nöông vaøo nhöõng ñieàu ñaõ neâu giaûng maø haønh trì.
      2. Tuøy thuaän vaøo nghóa lyù saâu xa, khoâng meâ laàm theo
ngoân töø. Ñieàu hoøa cho deã giaùo hoùa. ÔÛ trong vieäc thôø thaày
luoân doác taâm yù haønh taùc.
      3. Khoâng laøm maát thoï maïng giôùi, ñònh, thanh tònh.
      4. Ñoái vôùi Boà-taùt ñieàu hoøa sinh taâm cung kính, tuøy thuaän
tình saâu, tröø boû taâm kieâu maïn, caàu ôû coâng ñöùc hoï.
      Laïi nöõa, Boà-taùt coù boán thöù sai laàm, thöôøng ôû trong aáy
tìm kieám khuyeát ñieåm cuûa Boà-taùt. Ñoù goïi laø Boà-taùt suy hoaïi.
Neáu coù theå thaân caän boán thöù ñaïo thieän, ñoù goïi laø Boà-taùt
ñieàu hoøa. Nhö keä noùi:
      Boà-taùt neân xa lìa
      Boán thöù Boà-taùt laàm
      Boà-taùt neân tu taäp
      Boán thöù ñaïo Boà-taùt.
      Boán thöù sai laàm cuûa Boà-taùt laø:
      1. Giaûng noùi phaùp saâu xa cho chuùng sinh khoâng phaûi laø
phaùp khí, khoâng laõnh hoäi noåi.
      2. Vôùi ngöôøi vui thích phaùp Ñaïi thöøa saâu xa, thì laïi giaûng
noùi phaùp Tieåu thöøa.
      3. Khinh maïn, baát kính ñoái vôùi ngöôøi haønh ñaïo chaân
chaùnh, taâm thieän trì giôùi.
      4. Ñoái vôùi ngöôøi chöa thaønh töïu, chöa ñaùng tin laïi tin caäy.
Thaâu giöõ keû xaáu, phaù giôùi cho laø thaân thieän.
      Theá naøo laø boán thöù ñaïo cuûa Boà-taùt? Ñoù laø:
      1. Haønh taâm bình ñaúng ñoái vôùi heát thaûy chuùng sinh.
      2. Ñem phaùp thieän giaùo hoùa cho taát caû.
      3. Bình ñaúng vì taát caû chuùng sinh thuyeát phaùp.
      4. Haønh chaùnh haïnh ñoái vôùi heát thaûy chuùng sinh.
      Neáu haønh theo boán thöù sai laàm cuûa Boà-taùt, khoâng vui
thích suy nghó veà caùc phaùp, khoâng sieâng naêng tu taäp phaùp thieän,
ñoù töùc laø “Boà-taùt hình töôïng”. Theá neân:
      Trong phaùp caùc Boà-taùt
      Boán thöù: Boà-taùt töôïng
      Phaät noùi phaùp nhö theá
      Moãi moãi neân xa lìa.
      Boán thöù “Boà-taùt hình töôïng” laø:
      1. Tham troïng lôïi döôõng, khoâng quyù troïng phaùp.
      2. Chæ vì tieáng khen, khoâng caàu coâng ñöùc.
      3. Caàu duïc töï an vui, khoâng nghó ñeán chuùng sinh.
      4. Tham thích quyeán thuoäc, khoâng thích xa lìa.
      Ñoù laø boán haïng “Boà-taùt hình töôïng”.
      Hoûi: Laøm sao töø boû phaùp cuûa “Boà-taùt hình töôïng” naày?
      Ñaùp: Neáu Boà-taùt lo tu taäp, haønh trì coâng ñöùc ban ñaàu
cuûa Boà-taùt, töùc coù theå lìa boû phaùp cuûa “Boà-taùt hình töôïng”.
Theá neân Boà-taùt neáu muoán lìa boû phaùp cuûa “Boà-taùt hình
töôïng”, nhö keä noùi:
      Tröôùc haønh boán coâng ñöùc
      Sieâng naêng khieán ñöôïc sinh
      Sinh roài khieán taêng tröôûng
      Taêng tröôûng roài neân gìn.
      Boán coâng ñöùc ñoù laø:
      1. Tin, hieåu phaùp Khoâng, cuõng tin quaû baùo cuûa nghieäp.
      2. Vui thích phaùp voâ ngaõ, sinh khôûi taâm ñaïi bi ñoái vôùi taát
caû chuùng sinh.
      3. Taâm truï nôi Nieát-baøn nhöng vaãn haønh taùc trong sinh töû.
      4. Boá thí laø ñeå thaønh töïu cho caùc chuùng sinh, khoâng caàu
quaû baùo.
      Neáu ngöôøi muoán sinh khôûi boán coâng ñöùc nôi haønh ban
ñaàu cuûa Boà-taùt, sinh roài khieán taêng tröôûng, giöõ gìn, thì neân
thaân caän tri thöùc thieän. Nhö keä noùi:
      Boà-taùt neân thaân caän
      Boán loaïi tri thöùc thieän
      Cuõng phaûi neân xa lìa
      Boán loaïi tri thöùc aùc.
      Boà-taùt yeâu thích ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng, phaûi neân thaân caän, cung kính, cuùng döôøng boán loaïi tri
thöùc thieän, ñoàng thôøi phaûi neân xa lìa haún boán loaïi tri thöùc aùc.
      Boán loaïi tri thöùc thieän laø:
      1. Khôûi töôûng laø baïn hieàn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñeán caàu
xin, do coù theå giuùp mình thaønh töïu ñaïo voâ thöôïng.
      2. Ñoái vôùi ngöôøi thuyeát phaùp sinh khôûi töôûng tri thöùc
thieän, do coù theå giuùp mình coù trí tueä hieåu bieát roäng.
      3. Khen ngôïi ngöôøi xuaát gia, sinh khôûi töôûng tri thöùc thieän,
do coù theå giuùp mình thaønh töïu caùc caên thieän.
      4. Ñoái vôùi chö Phaät, Theá Toân sinh khôûi töôûng tri thöùc
thieän, do coù theå giuùp mình thaønh töïu taát caû phaùp Phaät.
      Boán loaïi tri thöùc aùc laø:
      1. Taâm caàu thöøa Phaät-bích-chi. Chæ vui thích thieåu duïc, ít
vieäc.
      2. Caàu Tyø-kheo cuûa thöøa Thanh-vaên, vui thích ngoài thieàn.
      3. Öa ñoïc kinh Loä Giaø Gia cuûa ngoaïi ñaïo, toâ ñieåm vaên
tuïng, hoûi ñaùp kheùo leùo.
      4. Nôi choán thaân caän chæ ñöôïc lôïi cuûa theá gian, khoâng ñöôïc
phaùp lôïi.
      Do vaäy, Boà-taùt phaûi thaân caän boán baäc tri thöùc thieän, xa
lìa boán loaïi tri thöùc aùc. Neáu Boà-taùt coù theå laøm ñöôïc nhö vaäy
töùc coù ñöôïc boán kho taøng roäng lôùn, vöôït qua heát thaûy phaùp
cuûa ma söï, coù theå phaùt sinh phöôùc ñöùc voâ löôïng, hoaøn toaøn
coù khaû naêng thaâu giöõ taát caû caùc phaùp thieän.
      Hoûi: Nhöõng phaùp naøo ñöôïc goïi laø phaùp taïng roäng lôùn
cuûa Boà-taùt? Nhöõng gì laø coù theå vöôït qua taát caû phaùp cuûa ma
söï? Nhöõng gì laø coù theå phaùt sinh coâng ñöùc voâ löôïng? Nhöõng gì
laø coù khaû naêng thaâu giöõ taát caû caùc phaùp thieän?
      Ñaùp:
      Caùc Boà-taùt coù boán:
      Taïng roäng lôùn phaùp dieäu
      Boán nhieáp caùc phaùp thieän
      Taâm Boà-ñeà tröôùc heát.
      Nhöõng gì laø boán? Ñoù laø:
      1. Ñöôïc gaëp Phaät.
      2. Ñöôïc nghe saùu phaùp Ba-la-maät.
      3. Khoâng giaän döõ, khoâng gaây trôû ngaïi ñoái vôùi ngöôøi
thuyeát phaùp.
      4. Do taâm khoâng phoùng daät, neân vui thích truï nôi A-lan-nhaõ.
      Ñaáy laø boán Taïng lôùn.
      Coù theå vöôït qua heát thaûy ma, coù boán phaùp:
      1. Khoâng boû taâm Boà-ñeà.
      2. Taâm khoâng saân haän, khoâng gaây trôû ngaïi ñoái vôùi heát
thaûy chuùng sinh.
      3. Nhaän bieát roõ taát caû caùc kieán chaáp.
      4. Taâm khoâng kieâu maïn ñoái vôùi caùc Boà-taùt.
      Ñaït ñöôïc voâ löôïng phaùp phöôùc ñöùc, laïi coù boán phaùp:
      1. Ñoái vôùi phaùp thí khoâng mong caàu.
      2. Sinh taâm ñaïi bi ñoái vôùi keû aùc, ngöôøi phaù giôùi.
      3. Ñoái vôùi caùc chuùng sinh ñöôïc giaùo hoùa, chæ daïy hoï phaùt
taâm Boà-ñeà voâ thöôïng.
      4. Haønh nhaãn nhuïc ñoái vôùi caùc chuùng sinh thaáp keùm.
      Goàm thaâu heát thaûy phaùp thieän, coù boán phaùp:
      1. Soáng nôi thanh vaéng, khoâng hieän baøy nhöõng ñieàu khaùc
laï.
      2. Haønh boán nhieáp phaùp, khoâng mong ñeàn ôn.
      3. Hoä trì chaùnh phaùp, khoâng tieác thaân maïng.
      4. Khi gieo troàng caùc caên thieän laáy taâm Boà-ñeà laøm ñaàu.
      Moãi moãi phaùp nôi boán phaùp naày ñeàu neân giaûng giaûi
roäng, sôï vaên theâm nhieàu neân khoâng quaûng dieãn. Nay, nhö lôøi
Phaät ñaõ giaûng noùi, xin duøng keä ñeå giaûi thích toùm löôïc. Neáu
Boà-taùt muoán ñöôïc taïng cuûa caùc Boà-taùt, muoán vöôït qua taát caû
vieäc ma, muoán goàm thaâu caùc phaùp thieän ñeàu phaûi xa lìa:
      Hai khoâng buoäc, hai buoäc
      Hai chöôùng, hai phaùp caáu
      Hai muït nhoït, hai haàm
      Hai thieâu ñoát, phaùp beänh.
      Neáu Boà-taùt muoán ñaït coâng ñöùc nhö taïng Boà-taùt v.v…
phaûi xa lìa caùc thöù hai phaùp naày:
      Hai phaùp khoâng heä thuoäc:
      1. Laø tham chaáp vaøo caùc kinh nhö ÖÙng Loä Giaø Gia.
      2. Trang söùc veà y, baùt.
      Hai troùi buoäc:
      1. Bò caùc kieán chaáp troùi buoäc.
      2. Bò taâm tham caàu danh lôïi troùi buoäc.
      Hai phaùp chöôùng laø:
      1. Gaàn guõi baïch y.
      2. Soáng xa caùch ngöôøi thieän.
        Hai phaùp caáu laø:
        1. Nhaãn chòu caùc thöù phieàn naõo.
        2. Öa thích caùc tri thöùc ñaøn-vieät.
        Hai muït nhoït laø:
        1. Thaáy loãi keû khaùc.
        2. Töï che giaáu loãi mình.
        Hai phaùp haàm hoá laø:
        1. Huûy hoaïi chaùnh phaùp.
        2. Phaù giôùi, nhaän cuùng döôøng.
        Hai thieâu ñoát laø:
        1. Maëc aùo ca-sa maø taâm caáu ueá, caën ñuïc.
        2. Nhaän söï cung caáp cuûa ngöôøi giöõ giôùi thanh tònh.
        Ngöôøi xuaát gia coù hai beänh khoù trò laø:
        1. Ngöôøi taêng thöôïng maïn töï cho laø coù theå haøng phuïc
taâm.
      2. Gaây trôû ngaïi, huûy hoaïi yù cuûa ngöôøi caàu phaùp Ñaïi
thöøa.
      Boà-taùt neáu xa lìa nhöõng phaùp nhö theá, thì coù theå mau
choùng ñaït ñöôïc phaùp Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng. Laïi
ñöôïc chö Phaät, Phaät-bích-chi, A-la-haùn khen ngôïi.
      Hoûi: Nhöõng phaùp gì goïi laø mau choùng ñaït ñöôïc phaùp
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng? Ñöôïc chö Phaät, Phaät-bích-
chi, A-la-haùn khen ngôïi nhöõng gì?
      Ñaùp:
      Hay haønh töôùng boán Ñeá
      Mau ñöôïc Boà-ñeà Phaät
      Laïi haønh trì boán phaùp
      Ba baäc Thaùnh khen ngôïi.
      Theá naøo laø töôùng boán Ñeá?
      1. Sieâng naêng tinh taán caàu taát caû phaùp thieän.
      2. Caùc kinh phaùp ñaõ nghe, nhaän, ñoïc tuïng, haønh trì nhö lôøi
thuyeát giaûng.
      3. Chaùn lìa ba coõi, nhö mong ra khoûi nôi choán sinh töû.
      4. Vì taïo lôïi ích an vui cho heát thaûy chuùng sinh, ñoàng thôøi
cuõng taïo töï lôïi.
       Ñeá laø chaân thaät, khoâng doái traù. Chöùng ñöôïc ñaïo quaû
Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ thöôïng, neân goïi laø khoâng hö doái.
       Laïi coù boán phaùp ñöôïc ba baäc Thaùnh khen laø:
       1. Cho ñeán maát maïng khoâng laøm vieäc aùc.
       2. Thöôøng haønh phaùp thí.
       3. Luoân nhaát taâm khi nghe nhaän giaùo phaùp.
       4. Neáu sinh khôûi taâm nhieãm töùc coù theå duøng chaùnh quaùn,
suy xeùt veà nhaân duyeân daáy khôûi taâm nhieãm. Sao goïi caên
nhieãm naày laø nhieãm? Caùi gì laø nhieãm? Nhieãm phaùt sinh do söï
vieäc gì? Ai sinh ra nhieãm aáy? Chaùnh nieäm nhö vaäy, nhaän bieát
nhieãm laø hö voïng, khoâng thaät coù, quyeát ñònh tin hieåu caùc phaùp
laø khoâng. Phaùp khoâng thaät coù, theo ñoù xem xeùt nhaân duyeân
cuûa nhieãm oâ, neân khoâng sinh khôûi caùc nghieäp aùc. Taát caû
phieàn naõo khaùc cuõng neân quaùn xeùt nhö theá.
       Boà-taùt ñöôïc phaùp cuûa baäc Ñaïi nhaân ñaõ khen ngôïi aáy laø
do xa lìa caùc nghieäp aùc, phieàn naõo, taâm töùc ñaày ñuû taâm xaû.
Nhö noùi:
       Taâm xaû ñöôïc ñaày ñuû
       Caàu lôïi: Theá, xuaát theá
       Khi caàu caùc lôïi naày
       Taâm khoâng heà meät, chaùn.
       Boà-taùt naày khi ñaõ coù ñuû phaùp xaû, luoân muoán haønh
phaùp thí, taøi thí, ñeå ñem lôïi ích cho chuùng sinh. Neáu khi caàu caùc
lôïi theá gian, xuaát theá gian duø chöa ñöôïc taâm vaãn khoâng meät
moûi, bieáng treã.
       Lôïi theá gian laø kheùo hieåu kinh saùch theá gian, cuøng nhöõng
kyõ thuaät, phöông thuaät, phöông tieän kheùo leùo. Lôïi xuaát theá gian
laø caùc phaùp caên, löïc, giaùc, ñaïo voâ laäu. Nhö noùi:
       Caàu hai lôïi nhö theá
       Taâm khoâng bieáng treã meät
       Do khoâng meät, bieáng treã
       Töùc ñöôïc caùc phaùp saâu.
       Nhaân theo caàu kinh saùch
       Neân hay ñöôïc trí tueä
       Hieåu bieát ñuû theá gian
      Phaùp baäc nhaát toái thöôïng.
      Khoâng moûi meät bieáng treã: Meät moûi bieáng treã goïi laø
chaùn gheùt. Moïi ñieàu mình hoïc, neáu khoâng chaùn gheùt thì taâm
khoâng moûi meät. Neáu khoâng meät moûi töùc caàu caùc thöù kinh
saùch, ngheà thuoác, kyõ thuaät, leã nghi, pheùp taéc ñeàu khoâng moûi
meät. Do khoâng meät moûi neân ñöôïc trí tueä, hieåu ñaày ñuû saâu
roäng veà caùc phaùp cuûa theá gian. Phaùp theá gian laø nhöõng phaùp
thích nghi ôû töøng ñòa phöông, phong tuïc, theo taâm theá gian. Caû
phaùp luaät cai trò ôû ñôøi cuõng ñeàu coù theå nhaän bieát. Vì vaäy neân
coù khaû naêng bieát caùc chuùng sinh töø thöôïng, trung ñeán haï tuøy
nghi daét daãn hoï kheùo hieåu caùc söï vieäc theá gian, luoân coù taâm
hoå theïn saâu xa. Tuøy nghi daãn daét laø phaûi coù nhöõng thích nghi
vôùi töøng haïng thöôïng, haïng trung, haïng thaáp.
      Hoå, theïn: Laø töï thaáy xaáu hoå vôùi vieäc mình ñaõ laøm laø
hoå. Nhaân nôi keû khaùc sinh xaáu hoå goïi laø theïn. Coù ngöôøi cho do
töï mình laøm maø hoå, thaáy keû khaùc neân theïn. Trong phaùp theá
gian neân bieát laáy theïn laøm ñaàu. Nhö kinh noùi: “Coù hai phaùp
thanh tònh hoä trì theá gian laø hoå, theïn”. Nhö keä noùi:
      Theo ngöôøi luùc coù theïn
      Bieát phaùp, bieát toäi phöôùc
      Khoâng theïn, ngöôøi thieän xa
      Khoâng aùc naøo khoâng laøm.
      Hoûi: Do ñaâu aân caàn chæ daïy Boà-taùt kheùo nhaän bieát phaùp
thích nghi cuûa theá gian?
      Ñaùp: Boà-taùt neáu bieát caùc phaùp theá gian thì ñoái vôùi
chuùng sinh deã cuøng vui hoøa nhaäp giaùo hoùa daãn daét taâm hoï,
khieán truï nôi Ñaïi thöøa. Traùi laïi, khoâng bieát phaùp theá gian, thì
cuõng khoâng theå giaùo hoùa moät ngöôøi. Theá neân phaùp theá gian
töùc laø con ñöôøng cuûa phöông tieän giaùo hoùa chuùng sinh. Bieát roõ
phaùp theá gian nhö vaäy, Boà-taùt ñaït ñaày ñuû taâm hoå theïn. Nhö
noùi:
      Theâm aùc coøn kính, döôõng
      Huoáng chi keû lôïi mình
      Coù theïn coù cung kính
      Khoâng khinh cöôøi ngöôøi thieän.
       Boà-taùt naày taâm luoân bieát theïn, neân ñoái vôùi keû aùc haõy
coøn coù theå cung kính, cuùng döôøng, ñoùn ñöa, thaêm hoûi, huoáng
chi laø ngöôøi thieän taïo lôïi ích cho ta, coù coâng ñöùc? Do coù hai
taâm laø theïn vaø cung kính, neân khoâng khinh khi caùc ngöôøi hieàn
thieän ít tri thöùc. Boà-taùt nghó nhö vaày: Ngöôøi coù coâng ñöùc
thöôøng soáng aån nôi theá gian, nhö löûa ñöôïc phuû tro. Vì vaäy, duø
phaùp theá gian coù baïc beõo, khoâng toát, ta cuõng khoâng neân khinh
khi hoï. Neáu vì moät nhaân duyeân nhoû nhaët maø khinh khi, töùc laø
ñaõ maéc toäi.
       Laïi nöõa:
       Phaøm caùc vieäc mình laøm
       Tuy khoù cuõng quyeát xong
       Töùc ôû trong theá gian
       Cuõng laø töôùng khoâng thoaùi.
       Nhöõng vieäc Boà-taùt naày laøm nhö laø xaây chuøa, thaùp, laäp
ñaïi hoäi, cöùu toäi nhaân, heát thaûy moïi söï vieäc khoù ôû theá gian
nhö theá v.v... taâm Boà-taùt vaãn khoâng thoaùi lui, khoâng boû pheá.
Nhöõng söï vieäc laøm chöa xong thì caàn tìm nhieàu phöông caùch, ñem
heát söùc maïnh cuûa thaân khaåu yù khieán hoaøn thaønh. Khoâng chæ
trong phaùp Phaät môùi khoâng thoái chuyeån maø söï vieäc theá gian
cuõng khoâng thoái chuyeån.
       Hoûi: Do nhaân duyeân gì Boà-taùt coù theå hoaøn thaønh söï vieäc
naày?
       Ñaùp: Coù söùc nhaãn chòu thì coù theå hoaøn taát coâng vieäc.
Nhö noùi:
       Ñöôïc söùc nhaãn chòu lôùn
       Doác cuùng döôøng chö Phaät
       Theo Phaät ñaõ giaùo hoùa
       Thaûy ñeàu kheùo thoï trì.
       Boà-taùt luoân coù ñöôïc söùc nhaãn chòu, do vaäy neân coù theå
cuùng döôøng kính leã chö Phaät, tuøy nghi cung caáp caùc thöù y phuïc,
thöùc aên uoáng v.v... Laïi nöõa, nhöõng phaùp Phaät ñaõ giaùo hoùa nhö
trì giôùi, thieàn ñònh, haøng phuïc taâm yù, quaùn thaät caùc phaùp, Boà-
taùt neân duøng söùc nhaãn chòu nhaän laõnh heát moïi vieäc aáy. Nhö
ngöôøi coù dao beùn trong tay, phaûi neân söû duïng vaøo vieäc coù ích,
khoâng söû duïng vaøo vieäc khoâng coù ích. Nhö noùi:
       Do Tín, Bi, Töø, Xaû
       Nhaãn chòu khoâng chaùn meät
       Laïi hay bieát nghóa saâu
       Daãn daét taâm chuùng sinh.
       Theïn, gaéng thoï baäc nhaát
       Doác cuùng döôøng chö Phaät
       Truï trong ñieàu Phaät daïy
       Haønh ñuùng möôøi phaùp aáy
       Kheùo tònh trò sô ñòa
       Ñoù laø ñaïo Boà-taùt.
       Neáu Boà-taùt laáy Tín laøm ñaàu, veà sau, truï trong lôøi Phaät
daïy thì coù theå tònh trò nôi Ñòa thöù nhaát. Trong möôøi phaùp naày thì
Tín ñöùng ñaàu. Tín laø taâm ñaõ ñöôïc quyeát ñònh ñoái vôùi nhaân
duyeân cuûa phaùp Phaät, laïi coøn theâm öa thích. Vì sao? Vì Boà-taùt
naày taâm taùnh thanh tònh, neân coù ñöôïc söùc maïnh cuûa taâm tin aên
saâu. Do coù söùc maïnh cuûa taâm tin, neân coù taâm bi ñoái vôùi heát
thaûy chuùng sinh. Boà-taùt suy nghó nhö vaày: Taát caû phaùp Phaät
laáy ñaïi bi laøm goác. Ta nay heát loøng öa thích phaùp Phaät neân phaûi
sinh taâm bi, thöông xoùt taát caû chuùng sinh. Taâm bi naày caøng lôùn
daàn thaønh ñaïi bi. Coù ñaïi bi roài, ñoái vôùi chuùng sinh töùc phaùt
sinh taâm töø.
       Boà-taùt laïi suy nghó: Ta neân tuøy theo löïc taïo lôïi ích cho
chuùng sinh, töùc ñem taâm bi chaân thaät haønh töø. Luùc taïo lôïi ích
cho chuùng sinh töùc coù theå haønh xaû, nghóa laø moïi cuûa caûi trong
ngoaøi ñeàu coù theå ñem ra boá thí.
       Boà-taùt laïi suy nghó: Nhö caùc vaät naày cuûa ta, vì muoán ñem
lôïi ích, an laïc cho heát thaûy chuùng sinh, neân ta thaønh töïu taâm töø
chaân thaät, laïi ñöôïc caùc chuùng sinh tin nhaän lôøi ta noùi. Vì muoán
haønh xaû ñeå caàu taøi vaät coù lôïi, neân phaûi gaéng chòu nhieàu söï
vieäc khoå naõo.
       Boà-taùt laïi suy nghó: Ñoái vôùi caùc thöù kyõ thuaät, kinh saùch,
caùch laøm ruoäng, caùc thöù coâng xaûo cuûa theá gian, laø nhöõng
nhaân duyeân ñeå caàu taøi lôïi trong ñôøi, neáu ta meät chaùn thì khoâng
theå ñöa ñeán keát quaû. Do ñaáy ñoái vôùi theá gian neân hoïc taäp moïi
ngaønh ngheà aáy vôùi taâm khoâng chaùn meät. Vì gaéng chòu ñöïng
töùc coù theå hieåu ñöôïc nghóa lyù saâu xa.
      Boà-taùt laïi suy nghó: Kinh saùch ôû theá gian laáy nghóa laøm vò.
Neáu ngöôøi naøo hieåu thaáu nghóa vò aáy cuûa caùc thöù kinh saùch
v.v…, seõ thoâng ñaït heát moïi phaùp ôû ñôøi. Hieåu bieát ñöôïc nhö
vaäy neân coù khaû naêng daãn daét moïi chuùng sinh töø haïng treân,
haïng trung, cho ñeán haïng thaáp.
      Boà-taùt laïi suy nghó: Neáu ngöôøi naøo khoâng bieát hoå theïn thì
khoâng theå khieán cho chuùng sinh hoan hyû. Muoán khieán cho moïi
ngöôøi ñeàu hoan hyû phaûi neân haønh phaùp hoå theïn.
      Boà-taùt laïi suy nghó: Neáu ngöôøi naøo khoâng coù söùc gaéng
nhaän chòu ñöïng, thì khoâng theå thaønh töïu lôïi ích theá gian vaø xuaát
theá gian. Coù ñuû söùc chòu ñöïng gaéng nhaän aáy môùi coù theå daãn
daét heát thaûy chuùng sinh, khieán hoï ñeàu hoan hyû. Coù ñöôïc taâm
hoan hyû thì hoï môùi tin nhaän lôøi ta noùi. Do ñöôïc tin nhaän, neân ta
phaûi luoân sieâng naêng haønh taïo phöông tieän ñeå daãn daét hoï.
      Boà-taùt laïi suy nghó: Neáu caùc chuùng sinh cuùng döôøng chö
Phaät thì ñöôïc nhieàu lôïi ích. Laïi muoán khieán moïi chuùng sinh ñeàu
cuùng döôøng chö Phaät, thì chính mình phaûi moät loøng cuùng döôøng
chö Phaät, cuùng döôøng caùc hình töôïng, Xaù-lôïi cuûa Phaät. Khi ñaõ
tin nhaän lôøi ta noùi thì chuùng sinh seõ theo ta cuùng döôøng chö Phaät,
gieo troàng nhaân duyeân sinh nôi coõi trôøi, ngöôøi, truï nôi ba Thöøa
Boà-taùt.
      Nhö theá, tuaàn töï haønh möôøi phaùp töùc coù theå tònh trò nôi
Ñòa thöù nhaát.

       Phaåm 20: NIEÄM PHAÄT
       Boà-taùt ôû Ñòa thöù nhaát cöùu xeùt nhöõng xöù mình ñaõ haønh
trì, töï duøng söùc maïnh nôi caên thieän, coù theå thaáy ñöôïc vaøi traêm
Ñöùc Phaät, Boà-taùt. Nhö theá laø taâm ñaõ ñöôïc haøng phuïc, kính
meán saâu xa Phaät ñaïo. Moïi hieåu bieát ôû Ñòa thöù nhaát phaûi haønh
trì ñaày ñuû vaø roát raùo. Do söùc maïnh cuûa phöôùc ñöùc nôi caên
thieän cuûa mình coù ñöôïc neân coù theå troâng thaáy chö Phaät hieän
taïi trong möôøi phöông ñeàu ôû ngay tröôùc maét mình.
       Hoûi: Chæ duøng söùc maïnh cuûa phöôùc ñöùc nôi caên thieän
neân thaáy chö Phaät hay coøn coù phaùp naøo khaùc?
      Ñaùp:
      Phaät vì Baït-ñaø-baø
      Noùi phaùp Tam-muoäi saâu
      Ñöôïc baùu Tam-muoäi naày
      Luoân ñöôïc thaáy chö Phaät.
      Baït-ñaø-baø-la laø Boà-taùt taïi gia coù khaû naêng haønh haïnh
Ñaàu ñaø. Phaät vì oâng giaûng noùi kinh Ban chu Tam-muoäi. Tam-
muoäi Ban chu goïi laø thaáy chö Phaät hieän tieàn. Boà-taùt chöùng
ñöôïc Tam-muoäi baùu lôùn naày, duø chöa ñöôïc thieân nhaõn, thieân
nhó, nhöng coù theå troâng thaáy chö Phaät trong möôøi phöông vaø
cuõng nghe chö Phaät giaûng noùi kinh phaùp.
      Hoûi: Neân duøng con ñöôøng naøo ñeå ñaït ñöôïc Tam-muoäi
naày?
      Ñaùp:
      Neân nieäm veà chö Phaät
      Hieän ôû trong ñaïi chuùng
      Ñuû ba möôi hai töôùng
      Taùm möôi veû nghieâm thaân.
      Haønh giaû duøng Tam-muoäi naày nhôù nghó ñeán ba möôi hai
töôùng toát, taùm möôi veû ñeïp trang nghieâm thaân cuûa chö Phaät.
Ngaøi luoân ñöôïc caùc Tyø-kheo thaân caän, chö Thieân cuùng döôøng,
ñöôïc caùc ñaïi chuùng cung kính vaây quanh. Phaûi chuyeân taâm nhôù
nghó vaø giöõ laáy hình töôùng cuûa chö Phaät nhö vaäy.
      Laïi nöõa, nhôù nghó veà chö Phaät laø ngöôøi coù ñaïi nguyeän,
thaønh töïu taâm ñaïi bi khoâng heà ñoaïn döùt. Ñaày ñuû taâm ñaïi töø
neân luoân ñem ñeán nhöõng an vui saâu xa cho chuùng sinh. Haønh
haïnh hyû thuø thaéng, neân troøn ñaày heát thaûy nguyeän. Haønh taâm
xaû, lìa boû moïi thöông gheùt, nhöng khoâng boû chuùng sinh. Haønh
nôi xöù Ñeá thöôøng khoâng löøa doái. Haønh nôi xöù Xaû ñeå tröø boû
taùnh keo kieät caáu nhieãm. Haønh nôi xöù Thieän neân taâm hoaøn
toaøn vaéng laëng. Haønh nôi xöù Tueä neân ñöôïc trí tueä lôùn. Haønh
ñuû Boá thí Ba-la-maät thì phaùp thí laø chuû. Haønh ñuû Trì giôùi Ba-la-
maät laø giôùi haïnh thanh tònh. Haønh ñuû Nhaãn nhuïc Ba-la-maät thì
coù khaû naêng nhaãn chòu nhö ñaát. Haønh ñuû Tinh taán Ba-la-maät thì
tinh taán cao vôøi. Haønh ñuû Thieàn ñònh Ba-la-maät thì dieät heát moïi
chöôùng ngaïi cuûa ñònh. Haønh ñuû Trí tueä Ba-la-maät thì phaù tan
moïi chöôùng ngaïi cuûa trí tueä.
      Tay chaân coù töôùng voøng xoaùy laø coù khaû naêng quay baùnh
xe phaùp.
      Töôùng chaân ñöùng yeân laø an truï trong caùc phaùp.
      Töôùng tay chaân coù maøng löôùi, laø dieät heát phieàn naõo.
      Töôùng baûy choã ñaày ñuû laø caùc coâng ñöùc troøn ñaày.
      Töôùng chaân meàm maïi laø thuyeát phaùp nhu hoøa.
      Töôùng ngoùn tay thon daøi laø suoát trong ñeâm daøi sinh töû,
luoân tu taäp, goàm thaâu caùc phaùp thuø thaéng vi dieäu.
      Töôùng goùt chaân roäng laø nhìn xa hoïc roäng.
      Töôùng thaân to lôùn thaúng ñöùng laø noùi ñaïo chaùnh tröïc lôùn.
      Töôùng mu baøn chaân noåi cao, töôùng heát thaûy ñaàu loâng ñeàu
xoaén quay beân phaûi laø coù khaû naêng khieán chuùng sinh truï treân
phaùp dieäu.
      Töôùng baép ñuøi nhö ñuøi nai Y-neâ, töôùng caùnh tay daøi quaù
goái, töôùng caùnh tay nhö thoi vaøng roøng, töôùng maõ aâm taøng, laø
coù taïng phaùp baûo.
      Töôùng thaân saéc vaøng laø coù voâ löôïng saéc maøu.
      Töôùng da moûng mòn laø giaûng noùi phaùp vi dieäu.
      Töôùng moãi moät sôïi loâng laø hieän baøy phaùp moät töôùng
      Töôùng haøo quang traéng trang nghieâm göông maët laø vui thích
nhìn maët Phaät khoâng thaáy chaùn.
      Töôùng thaân treân nhö sö töû laø khoâng sôï haõi nhö sö töû.
      Töôùng vai troøn lôùn laø kheùo phaân bieät naêm aám.
      Töôùng naùch ñaày laø ñaày ñuû caên thieän lôùn.
      Töôùng nhaän bieát moïi vò laø ñaày ñuû vò vaéng laëng.
      Töôùng thaân vuoâng vaén laø phaù tan neûo sinh töû haïn heïp.
      Töôùng nhuïc keá laø ñaàu chöa töøng haï thaáp kính ai.
      Töôùng löôõi lôùn nhö maøu nhö san hoâ laø coù theå töï bao truøm
maët.
      Töôùng Phaïm aâm laø töôùng thaân leân ñeán Phaïm thieân.
      Töôùng goø maù haøm nhö sö töû, töôùng vai roäng laø coù khaû
naêng phaù tröø ngoaïi ñaïo.
      Töôùng raêng ñeàu laø moïi vieäc laøm ñeàu thanh khieát.
      Töôùng raêng baèng nhau laø taâm bình ñaúng ñoái vôùi heát thaûy
chuùng sinh.
      Töôùng raêng khít laø lìa xa moïi tham ñaém.
      Töôùng coù boán möôi caùi raêng laø ñaày ñuû boán möôi phaùp
baát coäng.
      Töôùng maét trong xanh bieác laø taâm töø nhìn chuùng sinh.
      Töôùng loâng maøy nhö Ngöu vöông daøi nhöng khoâng roái laø
ñaït ñöôïc veû ñeïp hieám coù, moïi ngöôøi nhìn khoâng bieát chaùn.
      Duøng ba möôi hai töôùng naày ñeå trang nghieâm thaân, vôùi taùm
möôi veû ñeïp ñan xen phaùt ra aùnh saùng, phöôùc ñöùc ñaày ñuû, oai
löïc thuø dieäu, tieáng toát vang khaép. Laáy muøi thôm cuûa giôùi xoa
thaân, phaùp theá gian khoâng laøm lay ñoäng, moïi phieàn naõo khoâng
nhieãm vöôùng, lôøi aùc khoâng laøm cho bôïn nhô ñöôïc. Hieän dieäu
duïng nôi caùc thaàn thoâng. Oai löïc duõng maõnh cuûa chö Phaät laø
nhö theá, khoâng keû naøo daùm ñoái ñòch. Noùi phaùp baèng trí tueä
nhö tieáng sö töû gaàm, töï taïi nhö yù. Ñem söùc maïnh cuûa tinh taán
xua tan heát moïi si aùm. Ñem aùnh saùng lôùn soi truøm trôøi ñaát.
Trong moïi cuoäc hoûi ñaùp, khoâng ai hôn.
      Heát thaûy ñeàu ngöôùc nhìn chieâm ngöôõng, khoâng ai nhìn
xuoáng. Phaät luoân duøng taâm töø quaùn saùt chuùng sinh. Taâm nhôù
nghó ñeán chuùng sinh nhö bieån caû, an ñònh nhö nuùi Tu-di, nhaãn
nhuïc nhö ñaát. Nuoâi lôùn phöôùc ñöùc chuùng sinh gieo troàng nhö
nguoàn nöôùc töôùi thaám khaép. Coù khaû naêng laøm phaùt sinh söùc
maïnh nôi caùc caên thieän cuûa chuùng sinh nhö gioù thoåi cho môû ra
lan roäng. Thaønh töïu chuùng sinh nhö löûa naáu chín vaät. Trí tueä voâ
bieân nhö hö khoâng. Tuoân möa phaùp lôùn truøm khaép nhö maây daøy
giaêng kín. Khoâng nhieãm phaùp theá gian nhö hoa sen. Phaù taø sö
ngoaïi ñaïo nhö sö töû voà nai. Coù theå naâng cao gaùnh naëng nhö voi
chuùa lôùn. Coù khaû naêng daét daãn ñaïi chuùng nhö Ñaïi Ngöu vöông.
Quyeán thuoäc ñeàu thanh tònh nhö Chuyeån luaân Thaùnh vöông. Laø
baäc toái thöôïng cuûa theá gian nhö Ñaïi Phaïm vöông. Ñaùng yeâu
ñaùng thích nhö traêng saùng giöõa trôøi trong. Saùng soi cuøng khaép
nhö maët toûa trôøi saùng. Ban cho chuùng sinh moïi nhaân duyeân an
laïc cuõng nhö baäc cha hieàn. Thöông xoùt chuùng sinh, theo hoaøn
caûnh maø che chôû thích hôïp nhö töø maãu. Moïi vieäc laøm ñeàu thanh
tònh nhö vaøng roøng coõi trôøi. Coù uy löïc lôùn nhö trôøi Ñeá thích.
Sieâng laøm lôïi ích cho ñôøi nhö Hoä theá chuû. Trò beänh phieàn naõo
cuõng nhö Döôïc vöông. Cöùu vôùt moïi hoaïn naïn suy toån nhö thaân
toäc. Gom chöùa caùc coâng ñöùc nhö kho taøng bao la. Giôùi cuûa Phaät
laø voâ löôïng, Ñònh cuûa Phaät laø voâ bieân. Tueä cuûa Phaät laø
khoâng theå neâu xöng. Giaûi thoaùt khoâng ai baèng, giaûi thoaùt tri
kieán khoâng gì coù theå so saùnh. Nôi taát caû söï vieäc hoaøn toaøn
khoâng ai hôn. Laø baäc toái thöôïng cuûa taát caû theá gian neân goïi laø
ngöôøi baäc nhaát. Thaønh töïu ñaïi phaùp neân goïi laø Ñaïi nhaân.
      Boà-taùt duøng töôùng Ñaïi nhaân ñeå nhôù nghó quaùn töôûng chö
Phaät nhö theá. Chö Phaät ñaõ traûi qua voâ löôïng voâ bieân traêm ngaøn
vaïn öùc khoâng theå nghó baøn, khoâng theå keå veà soá kieáp tu taäp
coâng ñöùc, ñaõ kheùo coù theå giöõ gìn thaân khaåu yù. Nôi quaù khöù,
hieän taïi, vò lai trong naêm taïng phaùp luoân giaûng noùi cho moïi
ngöôøi ñeàu ñoaïn tröø moïi nghi. Traû lôøi döùt khoaùt, traû lôøi roõ
raøng, traû lôøi baèng caùch hoûi ngöôïc laïi, traû lôøi theo caùch ñeå qua
moät beân. Ñoái vôùi boán loaïi hoûi – traû lôøi khoâng chuùt laàm laãn.
Kheùo giaûng noùi veà ba möôi baûy phaùp trôï ñaïo nhö caên, löïc,
giaùc, ñaïo, nieäm xöù, chaùnh caàn, nhö yù. Kheùo coù theå phaân bieät
veà nhaân quaû trong möôøi hai nhaân duyeân: voâ minh, haønh, thöùc,
danh saéc, luïc nhaäp, xuùc, thoï, aùi, thuû, höõu, sinh, laõo, töû. Khoâng
bò vöôùng buoäc vaøo saùu traàn: saéc, thanh, höông, vò, xuùc, phaùp
cuøng saùu caên tieáp nhaän chuùng. Kheùo thuyeát giaûng chín boä kinh
phaùp laø Tu-ña-la, Kyø-daï, Thoï kyù, Giaø-ñaø, Öu-ñaø-na, Ni-ñaø-na,
Y-ñeá-muïc-ña, Phaät löôïc, Vò taèng höõu. Khoâng bò nhöõng phieàn
naõo nhö tham duïc, giaän döõ, ngu si, kieâu maïn, thaân kieán, bieân
kieán, taø kieán, kieán thuû, giôùi thuû sai khieán, chi phoái. Khoâng bò
caùc phieàn naõo nhö khoâng tin, khoâng hoå theïn, dua nònh, quanh co,
ñuøa côït, phoùng daät, bieáng treã, ham nguû nghæ, saân haän, ganh
gheùt, keo kieät xaâm laán. Bieát khoå, ñoaïn döùt nguyeân nhaân cuûa
khoå, tu ñaïo, chöùng dieät. Caùi gì ñaùng boû ñaõ boû. Caùi gì ñaùng
thaáy ñaõ thaáy. Moïi vieäc ñaõ laøm xong, phaù tröø heát oaùn thuø,
troøn ñaày caùc nguyeän. Laø baäc toân quyù cuûa theá gian, laø cha cuûa
coõi ñôøi, laø baäc chuû cuûa theá gian, laø baäc ña kheùo ñeán kheùo ñi,
kheùo hieän yù, kheùo tòch, kheùo dieät, kheùo giaûi thoaùt. Phaät ñaõ an
truï trong Haèng haø sa v.v… voâ löôïng voâ bieân theá gian khaép möôøi
phöông, nhieàu nhö caùt soâng Haèng, nhö Boà-taùt hieän tröôùc maét.
       Laïi Boà-taùt taïi gia neân duøng taùm möôi veû ñeïp ñeå nhôù nghó
vaø quaùn töôûng chö Phaät:
       Moùng tay moùng chaân maøu ñoû töôi laø haønh phaùp thanh
baïch. Moùng tay, moùng chaân buùp troøn, lôùn, laø sinh trong nhaø
danh giaù.
       Maøu moùng tay, moùng chaân töôi taén laø taâm thöông xoùt saâu
ñaäm ñoái vôùi chuùng sinh.
       Ngoùn tay thon daøi laø coâng haïnh saâu xa.
       Thòt ngoùn tay ñaày ñaën laø caên thieän ñaày ñuû.
       Caùc ngoùn tay daøi theo thöù lôùp, laø thöù lôùp tích taäp caùc
phaùp Phaät.
       Maïch maùu bò che khuaát khoâng thaáy, nhöng caùc maïng maïch
cuûa thaân, mieäng, yù khoâng bò che khuaát, khoâng coù nhöõng nuùt
keát thoâ laø phaù tröø moïi kieát söû phieàn naõo.
       Maét caù chaân baèng khoâng noåi cuïc laø khoâng che giaáu
phaùp.
       Chaân khoâng cong vaïy laø khoâng rôi vaøo chuùng taø.
       Haønh nhö sö töû laø sö töû trong loaøi ngöôøi.
       Haønh nhö voi chuùa laø voi chuùa trong loaøi ngöôøi.
       Haønh nhö ngoãng chuùa laø nhö chim hoàng bay cao.
       Haønh nhö Ngöu vöông laø baäc toái toân trong loaøi ngöôøi.
       Luùc ñi xoay veà phía tay phaûi laø kheùo giaûng noùi chaùnh ñaïo.
       Khi ñi, löng khoâng cong do taâm khoâng heà quanh co.
       Thaân cöùng chaéc maø thaúng laø khen ngôïi giôùi ñöùc chaéc
chaén.
       Thaân lôùn daàn laø noùi phaùp coù thöù lôùp.
       Caùc boä phaän nôi thaân ñeàu ñoan nghieâm laø kheùo giaûi,
kheùo noùi coâng ñöùc vi dieäu vó ñaïi.
       Thaân töôùng ñaày ñuû laø phaùp ñaày ñuû.
       Trong moãi böôùc ñi luoân ñeàu ñaën khoan thai laø coù taâm bình
ñaúng ñoái vôùi moïi chuùng sinh.
       Thaân trong saïch laø ba nghieäp thanh tònh.
      Da treân mình meàm maïi laø taâm taùnh töï meàm maïi.
      Thaân khoâng dính buïi nhô laø kheùo thaáy vaø xa lìa traàn caáu.
      Thaân khoâng co ruùt laø taâm luoân khoâng chìm khuaát.
      Thaân khoâng bieân löôïng laø caên thieän voâ löôïng.
      Baép thòt chaéc thaúng laø vónh vieãn ñoaïn döùt thaân ñôøi sau.
      Caùc chi phaàn treân thaân phaân minh laø kheùo noùi roõ möôøi
hai nhaân duyeân.
      Saéc thaân khoâng toái laø tri kieán Phaät luoân saùng toû.
      Buïng troøn laø ñeä töû tu haønh vieân maõn.
      Buïng saïch, töôi, trong, laø kheùo nhaän bieát roõ nhöõng loãi xaáu
cuûa sinh töû.
      Buïng khoâng nhoâ leân laø phaù tan taâm kieâu maïn.
      Buïng baèng phaúng khoâng nhoâ leân laø giaûng noùi phaùp bình
ñaúng.
      Ruùn troøn vaø saâu laø thoâng ñaït phaùp saâu xa.
      Roán coù neáp xoaén veà tay phaûi laø ñeä töû luoân thuaän theo
lôøi daïy.
      Toaøn thaân ñoan nghieâm laø ñeä töû ñeàu thanh tònh.
      Oai nghi tinh khieát laø taâm thanh tònh khoâng ai baèng.
      Thaân khoâng moät chaám nhoû laø phaùp aán khoâng ñen.
      Tay meàm maïi nhö Ñaâu-la-mieân laø ngöôøi nhaän söï giaùo
hoùa, thaân hoï nheï nhö loâng.
      Chæ tay ñaäm laø oai nghi uy nghieâm caån troïng.
      Ñöôøng chæ tay daøi laø quaùn bieát ngöôøi thoï nhaän giaùo phaùp
vôùi caùc söï vieäc laâu daøi veà sau.
      Chæ tay töôi thaém, nhaün boùng, laø lìa boû neûo thaân aùi, thaám
nhuaàn ñaïo quaû lôùn lao.
      Dieän maïo khoâng daøi laø kieát giôùi coù môû ra.
      Moâi ñoû nhö traùi Taàn-baø laø troâng thaáy heát thaûy theá gian
nhö boùng hình hieän trong göông.
      Löôõi meàm maø nhuyeãn laø tröôùc heát luoân duøng lôøi noùi
meàm dòu ñeå hoùa ñoä khaép chuùng sinh.
      Löôõi moûng maø roäng laø coâng ñöùc thuaàn thuïc, saâu daøy.
      Löôõi ñoû nhö nhuoäm maøu hoàng laø taâm phaøm phu khoù hieåu
phaùp Phaät, nhöng Ngaøi giuùp hoï hieåu.
      Tieáng noùi nhö saám vang laø khoâng heà sôï tieáng saám.
      Tieáng noùi nhu hoøa laø giaûng noùi phaùp nhu hoøa.
      Boán raêng troøn, ngay laø giaûng noùi phaùp chaùnh tröïc.
      Boán raêng ñeàu beùn laø hoùa ñoä ngöôøi lôïi caên.
      Boán raêng traéng saùng töùc laø baäc saùng ñeä nhaát.
      Boán raêng baèng nhau laø an truï nôi ñòa giôùi bình ñaúng.
      Caùc raêng keá, nhoû daàn theo thöù töï, laø Ngaøi giaûng noùi
phaùp boán Ñeá.
      Muõi cao vun leân thaúng laø an truï nôi trí nhö nuùi cao.
      Loã muõi trong saïch laø caùc ñeä töû luoân thanh tònh.
      Maét roäng maø daøi laø trí tueä roäng xa.
      Loâng mi khoâng thöa thôùt laø kheùo choïn chuùng sinh.
      Troøng ñen, troøng traéng cuûa maét saïch trong, töôi nhö caùnh
hoa sen, laø ñeå cho haøng theå nöõ cuûa trôøi, ngöôøi thích maét Phaät
maø cung kính, leã baùi.
      Chaân maøy cao maø daøi laø tieáng taêm vang xa ai cuõng bieát.
      Loâng maøy töôi nhuaän laø kheùo nhaän bieát phaùp thuaän hôïp.
      Hai loã tai baèng nhau laø bình ñaúng vôùi nhöõng ngöôøi nghe
phaùp.
      Nhó caên khoâng hö hoaïi laø hoùa ñoä chuùng sinh taâm khoâng
suy hoaïi.
      Traùn baèng maø ñeïp laø kheùo xa lìa moïi kieán chaáp.
      Traùn roäng, khoâng coù tyø veát laø phaù tröø heát caùc ngoaïi
ñaïo.
      Boä phaän ñaàu ñaày ñuû laø kheùo haønh trì troøn ñaïi nguyeän.
      Maøu toùc nhö ñen oùng nhaùnh laø ñaõ chuyeån ñoåi naêm duïc
laïc.
      Toùc daøy maø sôïi li ti laø kieát söû ñaõ heát.
      Toùc ñeïp meàm, sôïi nhuyeãn laø trí lanh nhaïy, coù khaû naêng
bieát roõ phaùp vò.
      Toùc khoâng roái laø lôøi noùi khoâng heà taïp loaïn.
      Toùc mòn, boùng, laø khoâng heà noùi lôøi thoâ.
      Toùc coù muøi thôm laø duøng höông hoa baûy giaùc yù, tuøy trình
ñoä thích hôïp giaùo hoùa daãn daét chuùng sinh.
      Trong toùc coù chöõ Ñöùc, chöõ An, chöõ Hyû, trong tay, trong
chaân cuõng coù caùc chöõ aáy.
      Boà-taùt neân nhôù nghó veà chö Phaät nhö theá: ÔÛ trong ñaïi
chuùng giaûng noùi chaùnh phaùp, an toïa nôi toøa sö töû. Toøa naày laáy
löu ly vaø ñuû caùc thöù baùu laøm chaân. Laáy san hoâ tinh khieát,
chaân chaâu ñoû ñeïp laøm gheá, daùt baèng vaøng moûng mòn trôn
boùng. Duøng caùc thöù aùo trôøi laøm vaät traûi leân toøa ngoài. Coù
boán sö töû baùu thaân baèng vaøng ñoû, maét baèng hoå phaùch, xa cöø
laøm ñuoâi, san hoâ laøm löôõi, kim cöông traéng laøm raêng, baïc traéng
thaät laøm toùc, loâng toùc roäng daøi ñaày ñuû. Choã ngoài ñöôïc ñaët
leân boán sö töû aáy. Laáy ngaø cuûa voi chuùa lôùn laøm chaân ñeá
vöõng, ñôõ laáy chaân boán sö töû noï, ñeàu ñöôïc laøm baèng caùc thöù
baùu. Ñöôïc caùc chuùng Thieân, Long, Daï-xoa, Caøn-thaùt-baø, A-tu-la,
Ca-laâu-la, Khaån-na-la, Ma-haàu-la-giaø kính leã taïi choã.
      Chö Phaät an toïa treân toøa sö töû nhö theá, maëc y Kieät-chi-neâ-
hoaøn-taêng, phuû khaép thaân, khoâng cao khoâng ngaén, ba phaàn
quaán quanh teà chænh. Caø-sa naày ñeàu maøu nhaït vôùi soá ñieàu
phaân minh, vöøa vaën, cuõng khoâng so le. Phaät ngoài giöõa taùm boä
chuùng Ñaïi Thaùnh trang nghieâm nôi hoäi lôùn cuûa haøng trôøi,
ngöôøi. Roàng, chim Kim-sí ñeàu ñeán nghe phaùp vôùi taâm khoâng
giaän döõ.
      Taát caû ñaïi chuùng thaâm taâm bieát hoå theïn aùi kính ñoái vôùi
Phaät, ñeàu cuøng nhaát taâm nghe Phaät giaûng noùi, thoï trì, suy nghó
laøm ñuùng nhö phaùp. Chuyeân taâm nghe, nhaän, taâm thanh tònh, neân
coù theå ngaên tröø moïi trieàn caùi. Toaøn boä ñaïi chuùng ñeàu chieâm
ngöôõng Nhö Lai khoâng bieát chaùn ñuû. Loâng thaân ñeàu döïng
ñöùng. Coù ngöôøi nhieät thaønh rôi leä, hoaëc coù ngöôøi vui lôùn.
Nhöõng boäc loä nhö theá, töùc nhaän bieát taâm cuûa hoï ñöôïc thanh
tònh, vaéng laëng, trong suoát, nhö ñang nhaäp ñònh, khoâng coøn yeâu,
giaän vaø caùc duyeân khaùc. Hoï coù töôùng ñaïi bi, xoùt thöông chuùng
sinh, muoán cöùu ñoä heát thaûy, taâm khoâng dua nònh quanh co maø
vaéng laëng thanh tònh, phaân bieät roõ toát xaáu. Coù chí lôùn, khoâng
aån maát khoâng luøi, khoâng cao khoâng thaáp. Ñöùc Phaät ñeàu nhìn
thaáy heát thaûy ñaïi chuùng ñang soáng trong taâm traïng nhö vaäy.
      Nhö Lai giaûng noùi phaùp deã hieåu, deã bieát, vui nghe khoâng
chaùn. Gioïng noùi cuûa Nhö Lai vang saâu, khoâng taûn maùc maø dòu
daøng vui tai. Tieáng noùi cuûa Nhö Lai phaùt ñi töø roán, thoâng qua
yeát haàu, cuoáng löôõi, muõi, treân ñaàu, raêng moâi, hôi thôû ñeàu
ñöôïc kích thích bieán thaønh töøng tieáng, töøng caâu noùi eâm dòu, deã
nghe.
      Tieáng noùi cuûa Nhö Lai nhö maây giaêng kín, khieán tieáng saám
chæ aâm vang. Nhö gioù maïnh kích ñoäng soùng nôi bieån caû, nhö
tieáng noùi cuûa Ñaïi Phaïm thieân, daãn daét chuùng sinh coù theå hoùa
ñoä. Lìa khoûi mi, maét, moâi, Nhö Lai vaãn coù theå duøng lôøi phaùp
ñeå quôû traùch, lôøi noùi vaãn löu loaùt, khoâng röôøm raø truøng laëp.
Nhöõng gì noùi ra khoâng nghi, lôøi noùi taát coù lôïi ích, khoâng coù
lôøi doái gaït, khoâng coù lôøi ñaùng boû. Lìa nhöõng loãi laàm nhö theá
neân lôøi Nhö Lai xa gaàn ñeàu nghe roõ. Phaät coù khaû naêng tuøy yù
giaûi ñaùp boán thöù vaán naïn. Khai thò boán Ñeá, ñöôïc boán quaû,
kieán laäp nghóa nôi ñaàu moái nhaân duyeân, noái keát caâu nghóa.
Caùch noùi naêng cuûa Phaät thaûy ñeàu ñaày ñuû, neân moãi söï vaø
nghóa Phaät noùi ra ñeàu deã hieåu, thích nghi, saùng toû, khoâng aån
khuaát quanh co. Phaät noùi khoâng quaù mau, laïi khoâng chaäm chaïp,
tröôùc sau ñeàu töông öng, khoâng ai coù theå vaán naïn.
      Phaät phoâ dieãn, giaûng noùi phaùp theo nhöõng loái noùi nhö
vaäy, ñaàu, giöõa, sau ñeàu thieän, coù nghóa coù lôïi, phaùp luoân ñaày
ñuû, neân coù khaû naêng giuùp chuùng sinh ñaït ñöôïc quaû baùo toát
ngay nôi ñôøi naày. Baát cöù khi naøo cuõng coù theå thöû nghieäm
ñöôïc, neân moïi ngöôøi ñeàu maõn nguyeän. Ngöôøi coù trí hieåu bieát
saâu xa ñeàu coù theå do noäi taâm maø nhaän bieát roõ. Phaùp Ngaøi
giaûng noùi coù khaû naêng dieät tröø ngoïn löûa döõ cuûa ba ñoäc nôi
chuùng sinh. Coù khaû naêng tröø boû heát toäi cuûa thaân, mieäng, yù.
Coù khaû naêng môû baøy chæ roõ nhöõng phaåm giôùi, ñònh, tueä.
Tröôùc laø duøng danh, chöõ ñeå noùi, sau khieán thaáu hieåu nghóa sinh
taâm hoan hyû. Töø hyû sinh laïc. Töø laïc sinh ñònh. Töø ñònh sinh trí
nhö thaät. Töø trí nhö thaät sinh taâm chaùn lìa. Töø chaùn lìa môùi tröø
dieät heát kieát söû. Kieát söû bò dieät tröø heát neân ñöôïc giaûi thoaùt.
Nhö theá, töùc coù theå khieán phaùp naày theo thöù lôùp kheùo chæ
baøy boán xöù laø Ñeá, Xaû, Dieät, Tueä. Kheùo chæ baøy khieán chuùng
sinh haønh ñaày ñuû saùu phaùp Ba-la-maät: Boá thí, Trì giôùi, Nhaãn
nhuïc, Tinh taán, Thieàn ñònh, Trí tueä. Coù khaû naêng khieán chuùng
sinh tuaàn töï ñi tôùi ñòa Hoan hyû, ñòa Tònh, ñòa Minh, ñòa Dieäm, ñòa
Nan thaéng, ñòa Hieän tieàn, ñòa Thaâm vieãn, ñòa Baát ñoäng, ñòa
Thieän tueä, ñòa Phaùp vaân.
       Coù khaû naêng phaân bieät thöøa Thanh-vaên, thöøa Phaät-bích-
chi, Ñaïi thöøa.
       Coù khaû naêng khieán chuùng sinh chöùng ñöôïc quaû Tu-ñaø-
hoaøn, Tö-ñaø-haøm, A-na-haøm, A-la-haùn.
       Coù khaû naêng khieán haøng trôøi, ngöôøi thaønh töïu caùc söï
giaøu sang vaø an vui hieän coù. Ñoù laø kho taøng cuûa caùc coâng ñöùc
lôïi ích baäc nhaát trong taát caû. Boà-taùt vôùi chính taâm nhö vaäy nhôù
nghó ñeán chö Phaät. Roài ôû nôi thanh vaéng, xua tan heát moïi tham
duïc, giaän döõ, nguû nghæ, nghi ngôø, hoái tieác, ñuøa côït, moät loøng
chuyeân nhôù nghó chö Phaät, khoâng sinh chöôùng ngaïi laøm maát
taâm ñònh. Ñem taâm nhö vaäy, chuyeân nieäm chö Phaät. Neáu taâm
chìm maát, neân daáy khôûi, neáu taâm phaân taùn thì neân thaâu giöõ,
ñoàng thôøi thaáy ñaïi chuùng luoân nhö hieän tieàn. Khi chöa nhaäp
ñònh, Boà-taùt thöôøng neân khen ngôïi töôùng toát vaø veû ñeïp, duøng
keä taùn thaùn Phaät khieán taâm ñieàu thuaän. Nhö keä naày noùi:
       Caùc töôùng toát Theá Toân
       Nhaân duyeân nghieäp naøo ñöôïc?
       Con do töôùng vaø nghieäp
       Xöng taùn baäc Ñaïi Thaùnh.
       Töôùng chaân ngaøn voøng xoaén
       Quyeán thuoäc thanh thí tònh
       Do töø nhaân duyeân naày
       Chuùng Hieàn Thaùnh vaây quanh.
       Töôùng baøn chaân ñöùng yeân
       Nhaän thieän, giöõ khoâng maát
       Theá neân chuùng quaân ma
       Khoâng theå huûy hoaïi ñöôïc.
       Töôùng maøng löôùi tay chaân
       Töôùng thaân saéc vaøng roøng
       Do kheùo haønh nhieáp phaùp
       Ñaïi chuùng töï nhieân phuïc.
       Tay chaân raát meàm maïi
Thaân töôùng baûy choã ñaày
Thí tuøy yù aên uoáng
Töï nhieân ñöôïc cuùng nhieàu.
Ngoùn daøi, goùt chaân roäng
Töôùng thaân to, ñaày, thaúng
Laø do lìa saùt sinh
Neân soáng laâu nhieàu kieáp.
Ñaàu loâng xoay beân phaûi
Mu baøn chaân noåi cao
Do sieâng naêng haønh thieän
Ñöôïc phaùp khoâng thoái chuyeån.
Töôùng veá nai Y-neâ
Thöôøng vui ñoïc tuïng kinh
Vì ngöôøi giaûng noùi phaùp
Mau ñöôïc ñaïo voâ thöôïng.
Caùnh tay daøi quaù goái
Do moïi vaät mình coù
Ngöôøi xin cho khoâng tieác
Tuøy yù daïy daãn ngöôøi.
AÂm taøng kho coâng ñöùc
Kheùo haøn gaén chia lìa
Ñöôïc nhieàu chuùng trôøi, ngöôøi
Tueä nhaõn saïch laøm con.
Da moûng aùnh vaøng saùng
Thí y, nhaø, gaùc, ñeàn
Neân ñöôïc nhieàu y ñeïp
Laàu phoøng ñeàu thanh tònh.
Moãi loã sôïi loâng moïc
Baïch haøo giöõa chaân maøy
Thöôøng hoä trì toái thöôïng
Neân ba coõi toân quyù.
Thaân treân nhö sö töû
Vaø hai vai troøn, ñaày
Luoân noùi lôøi nhaân aùi
Neân khoâng ai tranh caõi.
Naùch ñaày, bieát muøi vò
Do cho thuoác ngöôøi beänh
Trôøi, ngöôøi ñeàu aùi kính
Thaân khoâng coù beänh taät.
Thaân troøn töôùng nhuïc keá
Taâm vui hoøa thí phöôùc
Khuyeân daïy keû öông ngaïnh
Laø vua phaùp töï taïi.
Gioïng Ca-laêng-taàn-giaø
Löôõi roäng, tieáng Phaïm vöông
Lôøi noùi luoân thaät, dòu
Ñöôïc taùm aâm Ñaïi Thaùnh.
Tröôùc suy nghó chín chaén
Sau noùi taát coù thaät
Neân ñöôïc töôùng sö töû
Ngöôøi thaáy ñeàu tin phuïc.
Töôùng raêng traéng ñeàu khít
Do ñaõ töøng cuùng döôøng
Sau ñoù khoâng khinh mieät
Neân quyeán thuoäc taâm ñoàng.
Treân döôùi boán möôi raêng
Kín, khít, vaø ñeàu ñaën
Do khoâng noùi gieøm, doái
Ñoà chuùng khoâng theå phaù.
Troøng ñen, traéng, maét saùng
Loâng maøy nhö Ngöu vöông
Do taâm töø nhìn khaép
Ngöôøi xem ñeàu khoâng chaùn.
Duø Chuyeån luaân Thaùnh vöông
Phaùp trò boán thieân haï
Coù caùc töôùng toát naày
Haøo quang khoâng baèng Phaät.
Con noùi lôøi khen ngôïi
Coâng ñöùc, caùc töôùng toát
Nguyeän khieán heát thaûy ngöôøi
     Taâm tònh thöôøng an laïc.
     Boà-taùt laïi neân duøng taùm möôi veû ñeïp ñeå nhôù nghó chö
Phaät. Nhö keä naày noùi:
     Chö Phaät coù taùm möôi
     Veû ñeïp trang nghieâm thaân
     Caùc ngöôi neân hoan hyû
     Nhaát taâm nghe ta noùi:
     Ngoùn tay Phaät thon daøi
     Moùng tay maøu hoàng tía
     Vun cao theâm töôi nhuaän
     Hieän coù khoâng theå löôøng.
     Goái baèng, maét caù laëng
     Hai chaân khoâng cong vaïy
     Haønh nhö sö töû chuùa
     Oai nghieâm khoâng ai saùnh.
     Khi ñi thaân quay phaûi
     Daùng trang nhaõ ung dung
     Thaân vuoâng phaân thöù lôùp
     Ñoan nghieâm ñaùng yeâu thích.
     Thaân raén chaéc, meàm maïi
     Caùc chi phaàn roõ raøng
     Khi ñi luoân ñónh ñaïc
     Caùc caên ñeàu sung maõn.
     Da thaân khít mòn maøng
     Saùng boùng vaø trong saïch
     Thaân hình raát caân ñoái
     Cuøng hoøa hôïp troïn veïn.
     Buïng troøn, khoâng noåi cao
     Ruùn saâu khoâng thaáy loã
     Neáp ruùn xoay phía phaûi
     Oai nghi toaøn thanh tònh.
     Thaân khoâng coù chaám ñen
     Tay chaân ñeàu meàm maïi
     Chæ tay ñaäm vaø daøi
     Ngoùn tay thaúng saéc nhuaän.
      Löôõi moûng, maët khoâng daøy
      Raêng traéng, troøn vaø nhoïn
      Moâi maøu traùi Taàn-baø
      Tieáng saâu chim Hoàng chuùa.
      Muõi vun, maét trong veo
      Haøng mi raäm khoâng roái
      Loâng chaân maøy cao meàm
      Vöôn thaúng luoân khoâng cong.
      Loâng maøy baèng, ñeàu ñaën
      Kheùo bieát loãi caùc phaùp
      Loâng chaân maøy mòn, boùng
      Kheùo ñoä nhuaàn chuùng sinh.
      Loã tai ñaày ñaën, baèng
      Khoâng suy hoaïi, ñaùng yeâu
      Traùn roäng baèng, ngay ngaén
      Töôùng ñaàu ñeàu ñaày ñuû.
      Toùc mòn maø khoâng roái
      Ñen nhö maøu ong chuùa
      Thanh tònh, thoaûng muøi thôm
      Trong coù ba thöù töôùng.
      Ñoù goïi laø taùm möôi veû, duøng taùm möôi veû ñeïp naày xen
laãn vôùi ba möôi hai töôùng toát trang nghieâm. Neáu ngöôøi khoâng
nieäm ba möôi hai töôùng vaø taùm möôi veû ñeïp naày ñeå taùn thaùn
thaân Phaät, töùc laø maát vónh vieãn nhaân duyeân lôïi laïc cuûa ñôøi
naày vaø ñôøi sau.
      HEÁT - QUYEÅN 9
     LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
     QUYEÅN 10
     Phaåm 21: BOÁN MÖÔI PHAÙP BAÁT COÄNG

     Boà-taùt duøng ba möôi hai töôùng toát vaø taùm möôi veû ñeïp ñeå
nieäm veà sinh thaân cuûa Phaät xong, nay phaûi nieäm veà caùc phaùp
coâng ñöùc cuûa Phaät. Ñoù laø:
     Laïi neân duøng boán möôi
     Phaùp baát coäng nieäm Phaät
     Laø phaùp thaân chö Phaät
     Khoâng phaûi chæ nhuïc thaân.
     Chö Phaät tuy coù voâ löôïng caùc phaùp khoâng cuøng chung vôùi
ngöôøi khaùc, nhöng thaâu toùm laïi thì coù boán möôi phaùp. Neáu
ngöôøi naøo töôûng nhôù ñeán töùc ñöôïc hoan hyû. Vì sao? Vì chö Phaät
khoâng phaûi laø saéc thaân maø laø phaùp thaân. Nhö kinh noùi: “OÂng
khoâng neân chæ duøng saéc thaân quaùn Phaät neân duøng phaùp ñeå
quaùn ”. Boán möôi phaùp baát coäng laø:
     1. Bay ñi töï taïi.
     2. Bieán hoùa khoâng löôøng.
     3. Nhö yù Thaùnh laø voâ bieân.
     4. Nghe aâm thanh töï taïi.
     5. Trí löïc voâ löôïng nhaän bieát taâm ngöôøi khaùc.
     6. Taâm ñöôïc töï taïi.
     7. Thöôøng ôû nôi xöù trí tueä an oån.
     8. Thöôøng khoâng maéc sai laàm.
     9. Ñöôïc dieäu löïc cuûa Tam-muoäi Kim cang.
     10. Kheùo bieát söï baát ñònh.
     11. Kheùo bieát söï vieäc ôû ñònh voâ saéc.
     12. Thoâng toû ñaày ñuû caùc söï vieäc vónh vieãn dieät tröø.
     13. Kheùo bieát taâm khoâng töông öng vôùi phaùp voâ saéc.
     14. Coù Ba-la-maät uy löïc lôùn.
     15. Coù Ba-la-maät voâ ngaïi.
     16. Heát thaûy caâu hoûi ñaùp, thoï kyù, ñeàu ñaùp ñaày ñuû baèng
Ba-la-maät.
     17. Ñaày ñuû ba luaân thuyeát phaùp.
      18. Nhöõng gì noùi ra ñeàu chaúng khoâng.
      19. Nhöõng gì noùi ra khoâng laàm loãi, thieáu maát.
      20. Khoâng ai coù theå xaâm haïi.
      21. Laø vò ñaïi töôùng trong caùc Hieàn Thaùnh.
      25. Boán ñieàu khoâng caàn giöõ gìn.
      29. Boán phaùp khoâng sôï haõi.
      39. Möôøi löïc cuûa Phaät.
      40. Giaûi thoaùt voâ ngaïi.
      Ñoù laø boán möôi phaùp baát coäng. Nay seõ noùi roäng.
      + Bay ñi töï taïi: Nghóa laø chö Phaät bay ñi töï taïi theo yù mình,
ñeàu nhanh choùng ñaày ñuû nhö yù muoán, khoâng trôû ngaïi. Vì sao?
Vì neáu Phaät muoán ñi treân khoâng, thì tröôùc caát leân moät chaân roài
caát tieáp chaân nöõa töùc coù theå nhö yù. Hoaëc muoán caát chaân bay
leân hö khoâng maø ñi. Hoaëc muoán ñöùng yeân baát ñoäng maø ñi töùc
ñeàu coù theå ñi ñöôïc. Hoaëc ngoài yeân theo loái kieát giaø maø ñi
cuõng coù theå bay ñi ñöôïc. Hoaëc muoán naèm yeân maø ñi cuõng laïi
coù theå ñi ñöôïc. Hoaëc muoán coù hoa sen baùu: löu ly xanh laøm
coäng, san hoâ thaät laøm caùnh, vaøng roøng laøm tua, ngoïc Nhö yù
laøm ñaøi, voâ löôïng hoa vaây quanh, nhö luùc maët trôøi môùi moïc,
hoa sen baùu aáy hieän ra khaép hö khoâng. Ñöùc Phaät ñaët chaân leân
ñoù maø ñi.
      Hoaëc muoán nhö cung ñieän cuûa Nhaät, Nguyeät Thaéng ñieän
cuûa Ñeá thích, cung ñieän cuûa caùc trôøi Daï-ma, Ñaâu-suaát-ñaø,
Hoùa-laïc, Tha-hoùa-töï-taïi, cung ñieän cuûa caùc Phaïm vöông, Phaät
cuõng tuøy yù hoùa ra nhö theá, an toïa trong ñoù maø ñi. Töùc ñeàu coù
theå laøm xong ngay.
      Hoaëc laïi duøng voâ soá nhaân duyeân khaùc tuøy yù coù theå bay
ñi. Theá neân noùi: “Tuøy theo caùc ñieàu ñaõ nguyeän ñeàu co ñaày ñuû
heát”. Do vaäy, chö Phaät coù theå duøng moät böôùc laø vöôït qua
Haèng haø sa soá Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi.
      Coù ngöôøi noùi: “Trong khoaûng thôøi gian chæ moät nieäm, Ñöùc
Phaät coù theå vöôït qua traêm ngaøn coõi nöôùc”.
      Coù ngöôøi noùi: “Neáu bieát trong moät nieäm, moät böôùc ñi,
Ñöùc Phaät coù theå ñi nhö vaäy, töùc laø coù theå löôøng tính ñöôïc”.
Trong kinh noùi: “Thaàn löïc cuûa chö Phaät laø voâ löôïng”, vì theá neân
bieát, chö Phaät phi haønh nôi hö khoâng luoân töï taïi voâ löôïng voâ
bieân. Vì sao? Vì neáu haøng ñaïi ñeä töû Thanh-vaên coù thaàn thoâng
töï taïi, chæ trong khoaûng moät nieäm laø coù theå ñi qua traêm öùc
caùc chaâu Dieâm-phuø-ñeà, Cuø-ñaø-ni, Phaát-baø-ñeà, Uaát-ña-la,
vöôït qua caùc coõi trôøi Töù Ñaïi vöông, trôøi Ñaïo-lôïi, trôøi Daï-ma,
trôøi Ñaâu-suaát-ñaø, trôøi Hoùa-laïc, trôøi Tha-hoùa-töï-taïi vaø trôøi
Phaïm. Chæ trong moät nhaùy maét ñaõ vöôït qua bao nhieâu laø nieäm.
Tích taäp caùc nieäm aáy ñeå thaønh moät ngaøy, baûy ngaøy, moät
thaùng, moät naêm cho ñeán traêm naêm. Trong moät ngaøy vöôït qua
naêm möôi ba öùc hai traêm chín möôi saùu vaïn saùu ngaøn Tam thieân
ñaïi thieân theá giôùi. Ngöôøi Thanh-vaên trong traêm naêm ñaõ ñi qua
nhö theá thì Phaät chæ moät nieäm laø coù theå vöôït qua.
       Laïi nöõa, giaû söû khieán soá caùt trong soâng Haèng cöù moät
haït laø moät kieáp, coù vò Ñaïi Thanh-vaên thaàn thoâng baäc nhaát, thoï
maïng vôùi soá ñaïi kieáp nhö nhöõng haït caùt soâng Haèng nhö theá, ôû
trong moät nieäm vöôït qua töøng aáy theá giôùi. Tích chöùa nhöõng
nieäm nhö vaäy ñeå laøm thaønh soá ngaøy, thaùng, naêm, roài duøng
söùc töï taïi vöôït qua heát soá ñaïi kieáp coõi nöôùc. Coøn Ñöùc Phaät
coù theå chæ trong moät nieäm laø vöôït qua. Chö Phaät phi haønh ñeàu
töï taïi nhanh choùng nhö vaäy. Ñoái vôùi heát thaûy nuùi Thieát-vi,
möôøi nuùi baùu, xöù Töù Thieân vöông, xöù trôøi Ñao-lôïi, Daï-ma,
Ñaâu-suaát-ñaø, Hoùa-laïc, Tha-hoùa-töï-taïi, Phaïm theá, Phaïm chuùng,
Ñaïi phaïm, Thieåu quang, Voâ löoïng quang, Quang aâm, Thieåu tònh,
Voâ löôïng tònh, Bieán tònh, Quaûng quaû, Voâ töôûng, Baát quaûng,
Baát naõo, Hyû kieán, Dieäu kieán, A-ca-ni-traù, taát caû caùc xöù trôøi
nhö theá, töø kieáp gioù lôùn, kieáp nöôùc lôùn, ñeán kieáp hoûa taän
v.v... cuøng caùc chuùng Trôøi, Roàng, Daï-xoa, Caøn-thaùt-baø, A-tu-la,
Ca-laâu-la, Khaån-na-la, Ma-haàu-la-giaø, caùc Thieân ma, Phaïm, Sa-
moân, Baø-la-moân cuøng caùc ngöôøi coù thaàn thoâng ñeàu cuõng
khoâng theå gaây trôû ngaïi. Cho neân noùi bay ñi voâ ngaïi.
       Laïi, bay ñi töï taïi nhö yù, nghóa laø taïo ñöôïc caûnh ra vaøo trong
loøng ñaát, ñi qua vaùch ñaù, nuùi non cuøng caùc thöù chöôùng ngaïi.
Ñoái vôùi nhöõng söï vieäc aáy, Phaät hôn haún caùc Thaùnh nhaân.
       Laïi, Phaät coù theå duøng thaân bình thöôøng ñöùng thaúng tôùi
coõi Phaïm thieân, ngöôøi Thanh-vaên khoâng theå theo kòp. Ñoù laø
nhöõng choã khaùc nhau.
      + Bieán hoùa töï taïi: Laø coù voâ löôïng dieäu löïc trong söï bieán
hoùa. Caùc baäc Thaùnh khaùc thì bieán hoùa coù haïn löôïng, coù bieân
vöïc. Chö Phaät thì bieán hoùa khoâng haïn löôïng, khoâng bieân vöïc.
      Caùc baäc Thaùnh khaùc thì trong moät nieäm bieán hoùa moät
thaân, coøn Phaät duøng moät nieäm tuøy yù bieán hoùa coù voâ löôïng
söï vieäc.
      Nhö trong Kinh Ñaïi Thaàn Thoâng noùi: “Ñöùc Phaät töø nôi roán
hieän ra hoa sen, treân hoa laïi coù hoùa Phaät, tuaàn töï hieän baøy
khaép, treân ñeán coõi trôøi A-ca-ni-traù. Chö Phaät bieán hoùa taïo ra
caùc söï vieäc vôùi voâ soá maøu saéc, voâ soá hình töôùng, ñeàu duøng
moät nieäm ”.
      Laïi, ngöôøi Thanh-vaên coù theå bieán hoùa ôû trong moät ngaøn
coõi nöôùc. Coøn chö Phaät thì coù theå bieán hoùa töï taïi ôû trong voâ
löôïng voâ bieân coõi nöôùc. Hôn nöõa, Phaät coøn coù theå bieán hoùa
gaáp boäi laø do chö Phaät coù ñöôïc Tam-muoäi bieán hoùa kieân coá.
      Laïi, chö Phaät bieán hoùa coù theå vöôït qua Haèng haø sa v.v…
theá giôùi, ñeàu töø moät thaân xuaát phaùt.
      Laïi nöõa, Phaät coù theå hoùa hieän voâ löôïng voâ bieân theá
giôùi khaép möôøi phöông, thoï thaân ôû ñôøi naày laø sinh ra, thaân
chaïm ñaát, ñi baûy böôùc, xuaát gia, hoïc ñaïo, phaù tröø caùc quaân ma,
thaønh ñaïo, chuyeån phaùp luaân, caùc söï vieäc nhö vaäy, ñeàu duøng
moät nieäm taïo thaønh. Caùc hoùa Phaät naày ñeàu cuõng laïi coù khaû
naêng haønh taùc moïi Phaät söï. Nhö theá, caùc söï vieäc ñöôïc bieán
hoùa cuûa chö Phaät laø voâ löôïng voâ bieân. Laïi ôû trong Nhö yù
Thaùnh coøn coù voâ löôïng löïc.
      Nhö yù Thaùnh: Ñoù laø töø thaân phoùng ra haøo quang chieáu
saùng nhö löûa röïc chaùy. Laïi coøn hieän ra caùc traän möa, bieán hoùa
thoï maïng daøi ngaén tuøy yù. Trong moät nieäm coù theå bay tôùi coõi
Phaïm thieân. Coù theå bieán hoùa caùc vaät duïng, tuøy yù töï taïi, coù
theå lay ñoäng ñaïi ñòa, haøo quang coù theå soi chieáu tôùi voâ löôïng
theá giôùi khoâng heà ñöùt ñoaïn.
      Nhö yù Thaùnh khoâng ngang baèng vôùi phaøm phu, khoâng coù
haïn löôïng, vöôït quaù caùc löôïng. Caùc phaøm phu tuy coù theå bieán
hoùa caùc vaät duïng, nhöng ít, khoâng ñaùng noùi. Ngöôøi Thanh-vaên
coù theå haøng ngaøn coõi nöôùc ra roài coù theå hôïp laïi nhö tröôùc.
Coù theå khieán thoï maïng hoaëc ñeán moät kieáp, hay giaûm moät
kieáp, roài coù theå khieán thaønh ngaén. Töø ngaén laïi coù theå khieán
keùo daøi. Chæ trong moät nieäm, coù theå ñi ñeán ngaøn coõi nöôùc nôi
theá giôùi Phaïm thieân. Coù theå tuøy yù bieán hoùa trong ngaøn coõi
nöôùc. Coù theå lay ñoäng ngaøn coõi nöôùc. Thaân coù theå phoùng ra
haøo quang toûa saùng noái tieáp khoâng döùt, chieáu khaép ngaøn coõi
nöôùc. Giaû söû thaân hoaïi, coù theå löu laïi thaàn löïc, bieán hoùa nhö
cuõ, ôû ngaøn coõi nöôùc.
      Tieåu Phaät-bích-chi coù theå ôû trong vaïn coõi nöôùc bieán hoùa
vaïn thöù.
       Phaät-bích-chi haïng vöøa coù theå ôû trong traêm vaïn coõi nöôùc
bieán hoùa traêm vaïn thöù.
      Phaät-bích-chi lôùn coù theå ôû trong ba ngaøn ñaïi thieân coõi
nöôùc bieán hoùa nhö treân.
      Chö Phaät Theá Toân coù theå ôû trong vöôït hôn Haèng haø sa
v.v… theá giôùi bieán hoùa, thaân phaùt ra nöôùc löûa, coù theå nghieàn
naùt Haèng haø sa v.v… theá giôùi, khieán chuùng nhö vi traàn. Laïi coù
theå hôïp trôû laïi, coù theå truï. Thoï maïng voâ löôïng kieáp soá coù theå
ruùt ngaén laïi. Töø ruùt ngaén coù theå khieán daøi ra, coù theå truï nôi
voâ löôïng thôøi gian. Bieán hoùa tuøy yù, laø coù theå duøng moät nieäm
ñi ñeán voâ löôïng voâ bieân Haèng haø sa v.v… theá giôùi, coù theå
duøng thaân ñöùng thaúng tôùi coõi Phaïm thieân. Laïi coù theå bieán
hoùa voâ löôïng voâ bieân A-taêng-kyø theá giôùi, ñeàu khieán thaønh
vaøng, hoaëc khieán thaønhbaïc, löu ly, san hoâ, xa cöø, maõ naõo v.v…
      Noùi toùm laïi, laø coù theå bieán ra voâ löôïng vaät baùu theo yù
mình muoán.
      Laïi nöõa, coù theå bieán nöôùc trong bieån caû cuûa Haèng haø sa
v.v… theá giôùi ñeàu khieán laø söõa, toâ, daàu, laïc, maät tuøy yù maø
thaønh.
      Laïi nöõa, coù theå duøng moät nieäm bieán hoùa caùc nuùi ñeàu
laø vaøng roøng, soá löôïng khoâng theå tính ñeám, keå xieát.
      Laïi nöõa, coù theå laøm chaán ñoäng taát caû cung ñieän cuûa chö
Thieân nôi coõi Duïc, coõi Saéc trong voâ löôïng voâ bieân theá giôùi.
Laïi nöõa, duøng moät nieäm coù theå khieán cho taát caû saéc vaøng
roøng toûa saùng chieáu cuøng khaép voâ löôïng theá giôùi nhö vaäy.
AÙnh saùng cuûa maët trôøi, maët traêng, aùnh saùng nôi caùc cung
ñieän cuûa chö Thieân coõi Duïc, coõi Voâ saéc ñeàu khieán khoâng
hieän. Tuy nhaäp dieät, nhöng sau ñaáy coù theå tuøy yù ôû laâu beân
caïnh caùc theá giôùi nhieàu nhö vaäy, khieán thaàn löïc löu haønh khaép
khoâng ñoaïn döùt.
      + Nghe aâm thanh töï taïi: Laø chö Phaät luoân tuøy yù töï taïi trong
vieäc nghe nhaän aâm thanh. Hoaëc nghe ñöôïc voâ löôïng traêm ngaøn
vaïn öùc aâm thanh kyõ nhaïc cuøng luùc troåi leân. Hoaëc nghe tieáng
noùi cuøng luùc phaùt ra cuûa voâ löôïng traêm ngaøn vaïn öùc chuùng
sinh. Hoaëc xa hoaëc gaàn tuøy yù ñeàu coù theå nghe heát.
      Giaû nhö khieán chuùng sinh hieän coù trong Haèng haø sa v.v…
Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi, ñem traêm ngaøn vaïn öùc töøng aáy
thöù kyõ nhaïc, cuøng luùc troåi leân aâm löôïng lan khaép theá giôùi.
Laïi coù chuùng sinh trong Haèng haø sa v.v… theá giôùi, cuøng luùc
duøng Phaïm aâm vang truyeàn khaép theá giôùi. Chö Phaät neáu muoán
ôû ñaáy nghe moät thöù aâm thanh, thì tuøy yù nghe ñöôïc. Ngöôøi khaùc
thì khoâng theå nghe.
      Phaïm vi nghe ñöôïc cuûa haøng Thanh-vaên, neáu coù ngöôøi
duøng thaàn löïc lôùn ngaên caûn thì hoï khoâng theå nghe ñöôïc. Coøn
phaïm vi nghe ñöôïc aâm thanh cuûa chö Phaät thì vaãn coù theå nghe nhö
thöôøng, duø coù ngöôøi duøng thaàn löïc lôùn laøm chöôùng ngaïi.
      Thanh-vaên coù theå nghe aâm thanh trong ngaøn coõi nöôùc. Coøn
chö Phaät - Theá Toân thì nghe ñöôïc aâm thanh vöôït quaù voâ löôïng
voâ bieân theá giôùi, cho ñeán aâm thanh heát söùc nhoû cuõng nghe
ñöôïc.
      Ñaïi thaàn löïc nôi Thanh-vaên truï ôû theá giôùi Phaïm thieân,
phaùt ra aâm thanh lôùn coù theå vang ñeán khaép trong ngaøn coõi
nöôùc. Coøn chö Phaät - Theá Toân, hoaëc truï ôû coõi naày, hoaëc truï
ôû theá giôùi Phaïm thieân, hay truï nôi xöùkhaùc, aâm thanh phaùt ra
vang truyeàn khaép voâ löôïng voâ bieân theá giôùi.
      Neáu muoán khieán chuùng sinh nghe ñöôïc aâm thanh raát nhoû
nôi vöôït quaù voâ löôïng voâ bieân theá giôùi, Phaät ñeàu coù theå
khieán hoï nghe ñöôïc. Muoán khieán khoâng nghe töùc lieàn khoâng
ñöôïc nghe. Theá neân, chæ coù chö Phaät môùi ñöôïc dieäu löïc töï taïi
trong vieäc nghe nhaän aâm thanh.
       + Do voâ löôïng löïc töï taïi neân bieát taâm ngöôøi khaùc: Laø chö
Phaät, Theá Toân ñeàu nhaän bieát heát taâm cuûa chuùng sinh hieän taïi
trong voâ löôïng voâ bieân theá giôùi. Ngöôøi khaùc chæ tuøy theo danh
töôùng neân bieát. Chö Phaät chæ laáy nghóa cuûa danh töôùng neân
bieát.
       Laïi nöõa, ngöôøi khaùc khoâng coù khaû naêng bieát ñöôïc taâm
cuûa caùc chuùng sinh ôû coõi Voâ saéc. Chö Phaät thì coù theå bieát roõ.
Ngöôøi khaùc tuy coù trí nhaän bieát taâm ngöôøi khaùc, nhöng neáu bò
theá löïc lôùn ngaên caûn thì khoâng theå bieát ñöôïc. Giaû nhö heát
thaûy chuùng sinh ñeàu thaønh töïu tha taâm thoâng, ñeàu nhö caùc Toân
giaû Xaù-lôïi-phaát, Muïc-kieàn-lieân, Phaät-bích-chi v.v… duøng thaàn
löïc cuûa mình ngaên caûn taâm moät ngöôøi, khoâng khieán bieát taâm
keû khaùc, nhöng Phaät thì coù theå phaù tröø thaàn löïc aáy ñeå nhaän
bieát taâm caùc chuùng sinh.
       Laïi nöõa, chö Phaät duøng thaàn löïc ñeàu bieát heát thaûy taâm
cuûa chuùng sinh haïng treân, vöøa, döôùi, taâm tònh, taâm caáu.
       Laïi bieát caùc taâm ñeàu coù ñoái töôïng duyeân, töø duyeân naày
ñeán duyeân khaùc, thöù lôùp ñeàu bieát khaép taát caû caùc duyeân.
       Laïi do thaät töôùng neân bieát taâm chuùng sinh, vì theá chö Phaät
duøng voâ löôïng dieäu löïc ñeå bieát taâm ngöôøi khaùc.
       + Ñieàu phuïc taâm Ba-la-maät baäc nhaát: Laø chö Phaät kheùo
nhaän bieát caùc thieàn ñònh, Tam-muoäi giaûi thoaùt, khi truï, nhaäp,
khôûi. Chö Phaät neáu nhaäp ñònh hay khoâng nhaäp ñònh ñeàu muoán
buoäc giöõ taâm trong moät duyeân, tuøy yù ôû laâu beân caïnh thì coù
theå truï nhö yù. Töø trong duyeân naày laïi truï nôi duyeân khaùc, tuøy
yù ñeàu coù theå truï. Hoaëc Phaät truï nôi taâm bình thöôøng, khoâng
muoán cho ngöôøi khaùc bieát, thì khoâng ai coù theå nhaän bieát ñöôïc.
       Giaû söû taát caû chuùng sinh ñeàu coù trí nhaän bieát ñöôïc taâm
cuûa ngöôøi khaùc, nhö Ñaïi Phaïm vöông, nhö Ñaïi Thanh-vaên, Phaät-
bích-chi ñaõ thaønh töïu trí tueä, bieát ñöôïc taâm cuûa ngöôøi khaùc.
Neáu ñem heát caùc trí naày doàn cho moät ngöôøi, ngöôøi naày muoán
bieát taâm bình thöôøng cuûa Phaät, nhöng neáu Phaät khoâng cho thì
cuõng khoâng theå bieát.
       Nhö trong Kinh Thaát Phöông Tieän noùi: Haønh giaû kheùo nhaän
bieát töôùng ñònh, kheùo nhaän bieát töôùng ñònh truï, kheùo nhaän bieát
töôùng ñònh khôûi, kheùo nhaän bieát töôùng ñònh an oån, kheùo nhaän
bieát töôùng ñònh haønh xöû, kheùo nhaän bieát töôùng ñònh sinh, kheùo
nhaän bieát caùc phaùp thích nghi vôùi ñònh, caùc phaùp khoâng thích
nghi vôùi ñònh. Ñoù goïi laø chö Phaät ñieàu phuïc taâm Ba-la-maät baäc
nhaát.
      + Chö Phaät thöôøng an tueä: Nghóa laø trí tueä an truï cuûa chö
Phaät luoân khoâng ñoäng, nieäm thöôøng taïi taâm. Vì sao? Vì tröôùc
nhaän bieát, sau sinh haønh trì, tuøy yù truï trong ñoái töôïng duyeân neân
haønh khoâng trôû ngaïi. Do ñoaïn döùt heát thaûy phieàn naõo, do ñaõ
vöôït qua taùnh ñoäng. Nhö Phaät baûo Toân giaû A-nan: “Phaät ngay nôi
ñeâm Phaät chöùng ñaéc ñaïo quaû Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc Voâ
thöôïng, laø ñaõ ñoái vôùi taát caû theá gian, so vôùi Thieân ma, Phaïm
thieân, Sa-moân, Baø-la-moân, do ñaõ dieät heát neûo khoå, giaùo hoùa
ñaày ñuû, neân muoán nhaäp Nieát-baøn voâ dö”. Trong khoaûng thôøi
gian aáy, Phaät ñoái vôùi caùc thoï ñeàu nhaän bieát chuùng khôûi,
chuùng truï, chuùng sinh, chuùng dieät. Ñoái vôùi caùc töôùng, caùc
xuùc, caùc giaùc, caùc nieäm, Phaät cuõng ñeàu nhaän bieát chuùng
khôûi, chuùng truï, chuùng sinh, chuùng dieät. Trong baûy naêm, suoát
ñeâm ngaøy, ma aùc khoâng ngöøng theo ñuoåi Phaät, nhöng chuùng
khoâng tìm ñöôïc khuyeát ñieåm cuûa Phaät, chuùng luoân thaáy yù
nieäm cuûa Phaät, luoân gaén lieàn nôi nieäm an tueä. Ñoù goïi laø chö
Phaät thöôøng truï trong haïnh an tueä.
      + Khoâng queân maát phaùp: Laø chö Phaät ñaõ ñöôïc phaùp
khoâng thoái chuyeån, ñaõ thoâng ñaït naêm taïng phaùp, ñöôïc phaùp
voâ thöôïng, vì vaäy chö Phaät thöôøng khoâng queân maát. Töø khi chö
Phaät chöùng ñaïo beân coäi caây Boà-ñeà, cho ñeán khi nhaäp Nieát-
baøn voâ dö, hoaëc Thieân ma, Phaïm, Sa-moân, Baø-la-moân cuøng
Thaùnh nhaân khaùc ñeàu khoâng theå khieán Phaät queân maát phaùp.
      Nhö trong Kinh Phaùp AÁn noùi: “Nhöõng gì Phaät chöùng ñaéc ôû
ñaïo traøng, ñoù goïi laø chöùng ñaéc thaät, laïi khoâng coù phaùp naøo
hôn”.
      Nhö trong Kinh Y Mao Thuï noùi: “Naày Toân giaû Xaù-lôïi-phaát!
Neáu ngöôøi noùi lôøi chaân thaät, cho laø coù ngöôøi coù theå ñoái vôùi
phaùp khoâng queân maát, thì neân noùi ngöôøi ñoù chính laø Ta”. Vì
sao? Vì Ta laø ngöôøi duy nhaát khoâng queân maát. Ñoù goïi laø chö
Phaät ñoái vôùi phaùp khoâng queân maát.
       + Tam-muoäi Kim cang: Laø Tam-muoäi Kim cang cuûa chö Phaät,
Theá Toân, laø phaùp baát coäng, khoâng gì coù theå huûy hoaïi ñöôïc,
nôi taát caû xöù ñeàu khoâng coù chöôùng ngaïi. Do ñaït ñöôïc Chaùnh
Bieán Tri, do phaù tröø heát thaûy phaùp chöôùng ngaïi. Do cuøng thaân
thaâu toùm xuyeân suoát. Do coù ñöôïc söùc maïnh cuûa coâng ñöùc lôïi
ích. Do trong caùc thieàn ñònh laø toái thöôïng. Khoâng ngöôøi naøo coù
theå hoaïi. Theá neân goïi laø Tam-muoäi Kim cang. Nhö kim cöông
baùu, khoâng vaät naøo coù theå huûy hoaïi ñöôïc. Tam-muoäi naày
cuõng nhö vaäy, khoâng phaùp naøo coù theå huûy hoaïi ñöôïc, vì vaäy
goïi laø Tam-muoäi Kim cang.
       Hoûi: Do ñaâu khoâng theå huûy hoaïi ñöôïc?
       Ñaùp: Vì nôi taát caû xöù khoâng coù gì caûn trôû ñöôïc. Nhö Kim
cang cuûa trôøi Ñeá thích, khoâng coù nôi choán ngaên ngaïi, Tam-muoäi
naày cuõng nhö vaäy.
       Hoûi: Tam-muoäi Kim cang naày do ñaâu goïi laø taát caû xöù
khoâng bò ngaên ngaïi?
       Ñaùp: Vì noù thoâng ñaït ñuùng veà heát thaûy caùc phaùp. Chö
Phaät truï trong Tam-muoäi naày, ñeàu coù theå thoâng ñaït heát quaù
khöù, hieän taïi, vò lai. Do caùc phaùp ñöôïc goàm thaâu trong naêm taïng
naày laø khoâng theå noùi, vöôït khoûi ba ñôøi, cho neân goïi laø taát caû
xöù khoâng bò chöôùng ngaïi. Neáu chö Phaät truï trong Tam-muoäi naày
ñoái vôùi caùc phaùp hieän coù neáu khoâng thoâng ñaït, thì goïi laø coù
chöôùng ngaïi. Nhöng thaät khoâng phaûi vaäy, theá neân goïi laø voâ
ngaïi.
       Hoûi: Vì sao Tam-muoäi naày thoâng ñaït taát caû caùc phaùp?
       Ñaùp: Vì Tam-muoäi naày coù khaû naêng tröø boû taát caû phaùp
chöôùng ngaïi. Ñoù laø nhöõng chöôùng ngaïi cuûa phieàn naõo, cuûa
ñònh, cuûa trí. Do coù theå tröø boû heát thaûy caùc chöôùng ngaïi, neân
goïi laø coù khaû naêng thoâng ñaït taát caû caùc phaùp.
       Hoûi: Tam-muoäi naày do ñaâu coù khaû naêng loaïi tröø heát moïi
chöôùng ngaïi, caùc Tam-muoäi khaùc thì khoâng theå?
       Ñaùp: Do Tam-muoäi naày kheùo cuøng xuyeân suoát hai phaùp,
coù khaû naêng huûy hoaïi caùc nuùi phieàn naõo, khieán chuùng hoaøn
toaøn dieät heát. Do noù thoâng ñaït ñuùng khaép taát caû phaùp. Do
kheùo ñaït ñöôïc taâm giaûi thoaùt khoâng hö hoaïi, theá neân Tam-muoäi
naày coù khaû naêng loaïi tröø heát thaûy chöôùng ngaïi.
      Hoûi: Tam-muoäi naày do ñaâu cuõng xuyeân suoát hai phaùp?
      Ñaùp: Do truï trong Tam-muoäi naày thì ñöôïc dieäu löïc, coù theå
ñaït ñöôïc heát thaûy caùc coâng ñöùc, coøn caùc Tam-muoäi khaùc thì
khoâng coù ñöôïc dieäu löïc nhö theá. Vì vaäy, Tam-muoäi naày coù khaû
naêng cuøng xuyeân suoát.
      Hoûi: Vì sao truï nôi Tam-muoäi naày thì coù ñöôïc dieäu löïc, coù
khaû naêng ñaït ñöôïc taát caû caùc coâng ñöùc?
      Ñaùp: Do Tam-muoäi naày laø baäc nhaát, laø hôn heát trong taát
caû caùc ñònh. Theá neân, truï trong Tam-muoäi naày coù theå ñaït ñöôïc
caùc coâng ñöùc.
      Hoûi: Vì sao Tam-muoäi naày laø baäc nhaát, laø hôn heát trong
heát thaûy caùc ñònh?
      Ñaùp: Vì Tam-muoäi naày ñöôïc taïo thaønh do voâ löôïng voâ
bieân caên thieän, neân noù laø baäc nhaát, laø hôn heát trong taát caû
caùc ñònh.
      Hoûi: Vì sao Tam-muoäi naày ñöôïc taïo thaønh do voâ löôïng voâ
bieân caên thieän?
      Ñaùp: Tam-muoäi naày chæ ngöôøi Nhaát thieát trí môùi coù,
nhöõng ngöôøi khaùc thì khoâng coù. Vì theá goïi laø Tam-muoäi Kim
cang.

       Phaåm 22: VAÁN NAÏN VEÀ NGÖÔØI NHAÁT THIEÁT TRÍ
TRONG BOÁN MÖÔI PHAÙP BAÁT COÄNG, phaàn 1
       Hoûi: OÂng noùi: Tam-muoäi Kim cang naày chæ ngöôøi Nhaát
thieát trí coù, nhöõng ngöôøi khaùc thì khoâng. Neáu Tam muoäi naày
chæ ngöôøi Nhaát thieát trí môùi coù, ngöôøi khaùc khoâng coù, töùc
khoâng coù Tam-muoäi naày. Vì sao? Vì khoâng coù ngöôøi Nhaát thieát
trí. Vì sao? Vì phaùp ñöôïc nhaän bieát thì voâ löôïng voâ bieân, nhöng trí
tueä thì coù haïn löôïng, coù bieân vöïc. Do trí tueä naày coù haïn löôïng,
coù bieân vöïc, neân noù khoâng theå bieát ñöôïc voâ löôïng söï vieäc.
Nhö hieän nay, nôi coõi Dieâm-phuø-ñeà, caùc loaøi chuùng sinh döôùi
nöôùc, treân ñaát lieàn ñaõ vöôït quaù nhöõng söï tính toaùn. Ba loaïi
chuùng sinh aáy, hoaëc nam, hoaëc nöõ, phi nam, phi nöõ, ôû trong thai,
roài laø haøi nhi, thieáu nieân, traùng nieân, giaø yeáu. Naøo caùc phaùp
khoå vui, caùc phaùp taâm, taâm soá, trong quaù khöù, hieän taïi, vò lai.
Naøo nghieäp thieän, aùc ñaõ tích taäp, ñang tích taäp, seõ tích taäp. Naøo
quaû baùo ñaõ thoï nhaän, ñang thoï nhaän, seõ thoï nhaän, naøo vaïn vaät
sinh dieät. Laïi, cuõng trong coõi Dieâm-phuø-ñeà naày, naøo nhöõng
nuùi non, soâng suoái, ao hoà, coû caây, röøng raäm, goác reã, caønh laù,
hoa traùi, nhöõng thöù coù theå nhaän bieát laø khoâng coù bôø beán.
Coøn ba coõi thieân haï khaùc cuõng nhö vaäy. Nhö nôi boán coõi thieân
haï muoân vaät trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi ñeàu cuõng nhö
theá. Nhö muoân vaät trong Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi, muoân vaät
coù theå nhaän bieát trong heát thaûy theá giôùi cuõng nhö vaäy. Chæ
môùi soá löôïng ôû theá gian naày, ñaõ laø voâ löôïng voâ bieân, khoù
coù theå nhaän bieát cho heát, huoáng chi laø caùc coõi Dieâm-phuø-ñeà
trong caùc theá gian khaùc, naøo chuùng sinh, naøo phi chuùng sinh, naøo
caùc vaät. Do nhaân duyeân aáy neân bieát, vaät coù theå nhaän bieát laø
laø voâ löôïng voâ bieân.
       Khoâng coù ngöôøi Nhaát thieát trí, vì neáu cho trí tueä coù naêng
löïc lôùn, ôû trong phaùp ñöôïc nhaän bieát khoâng bò chöôùng ngaïi
neân nhaän bieát khaép taát caû caùc vaät coù theå nhaän bieát. Do phaùp
nhö hö khoâng hieän baøy khaép trong taát caû phaùp, do ñoù neân coù
ngöôøi Nhaát thieát trí, thì ñieàu aáy khoâng ñuùng. Neáu coù trí vôùi ñaïi
löïc coù theå nhö theá thì ñaïi trí aáy khoâng theå töï bieát mình. Nhö nôi
ñaàu ngoùn tay khoâng theå töï xuùc chaïm. Do ñaáy khoâng coù Nhaát
thieát trí. Neáu baûo laïi coù thöù trí, coù khaû naêng töï bieát trí aáy, thì
cuõng khoâng ñuùng. Vì sao? Vì coù caùi voâ cuøng vöôït hôn noù, neân
trí aáy do töï bieát hay do ngöôøi khaùc maø bieát, caû hai ñeàu khoâng
ñuùng.
       Neáu trí aáy coù voâ löôïng löïc, nhöng do khoâng töï nhaän bieát,
neân khoâng ñöôïc noùi laø coù voâ löôïng löïc. Do vaäy, khoâng ngöôøi
naøo coù trí coù theå nhaän bieát heát thaûy phaùp. Vì khoâng coù trí
nhaän bieát heát thaûy caùc phaùp neân khoâng coù ngöôøi Nhaát thieát
trí. Vì sao? Vì ngöôøi Nhaát thieát trí laø do coù trí nhaän bieát ñöôïc taát
caû caùc phaùp.
       Laïi nöõa, caùc phaùp nôi ñoái töôïng nhaän thöùc laø voâ löôïng
voâ bieân, neáu hoøa hôïp heát thaûy traêm ngaøn vaïn öùc ngöôøi trí laïi
haõy coøn khoâng theå bieát heát, huoáng gì laø moät ngöôøi. Theá neân,
khoâng moät ngöôøi coù theå nhaän bieát taát caû caùc phaùp, töùc laø
khoâng coù Nhaát thieát trí.
       Neáu cho khoâng do nhaän bieát khaép veà taát caû nuùi soâng,
chuùng sinh, phi chuùng sinh, neân goïi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Chæ
laø do nhaän bieát heát thaûy kinh saùch, neân goïi laø ngöôøi Nhaát
thieát trí, thì cuõng khoâng ñuùng. Vì sao? Vì trong phaùp Phaät khoâng
noùi ñeán nghóa cuûa caùc kinh saùch nhö Veä-ñaø v.v... Neáu Phaät laø
ngöôøi Nhaát thieát trí, thì phaûi duøng nghóa cuûa caùc kinh saùch nhö
Veä-ñaø v.v…, nhöng thaät söï thì Phaät khoâng duøng. Theá neân Phaät
khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, boán boä kinh Veä-ñaø-la laø coù löôïng, coù giôùi haïn,
ñôøi nay haõy coøn khoâng ngöôøi coù theå nhaän bieát heát, huoáng chi
laø coù ngöôøi nhaän bieát heát thaûy caùc kinh saùch. Vì vaäy khoâng
coù ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, coù kinh saùch coù theå taêng tröôûng tham duïc, ca vuõ,
aâm nhaïc v.v... Neáu ngöôøi Nhaát thieát trí nhaän bieát söï vieäc naày,
töùc coù tham duïc, do kinh saùch naày laø nhaân duyeân cuûa tham duïc.
Neáu coù nhaân taát coù quaû. Neáu ngöôøi Nhaát thieát trí khoâng nhaän
bieát söï vieäc naày thì khoâng goïi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, coù caùc kinh saùch giuùp söùc cho giaän döõ, cho vui
thích, löøa doái con ngöôøi. Ñoù laø caùc thöù saùch vôû cai trò theá gian
v.v... Neáu nhaän bieát nhöõng söï vieäc aáy töùc coù giaän döõ. Vì sao?
Vì coù nhaân aét coù quaû. Neáu khoâng nhaän bieát thì khoâng goïi laø
Nhaát thieát trí. Cho neân bieát laø khoâng coù ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, Phaät khoâng haún ñaõ bieát heát söï vieäc cuûa ñôøi vò
lai. Ví nhö nay toâi vaán naïn veà ngöôøi Nhaát thieát trí: Phaät khoâng
coù kinh saùch naøo döï kyù: Ngöôøi naày, doøng hoï nhö theá, gia ñình
nhö theá, ôû xöù noï, ñem nhöõng söï vieäc nhö theá vaán naïn ngöôøi
Nhaát thieát trí. Neáu cho Phaät nhaän bieát heát thaûy, thì vì sao khoâng
thaáy noùi ñeán vieäc naày? Neáu cho laø trong kinh coù noùi, thì trong
kinh neân coù nhöng khoâng thaáy noùi ñeán vieäc naày. Theá neân bieát
Phaät khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, neáu Phaät bieát heát söï vieäc cuûa ñôøi vò lai, thì phaûi
neân döï tri laø: Ñieàu-ñaït xuaát gia seõ phaù hoaïi Taêng. Neáu nhaän
bieát thì khoâng neân cho pheùp xuaát gia.
      Laïi nöõa, Phaät khoâng bieát oâng ta ñaët baãy caây xoâ ñaù, neáu
Phaät döï tri thì khoâng neân ñi kinh haønh nôi ñoù.
      Laïi nöõa, Phaät khoâng bieát con gaùi cuûa Baø-la-moân Chieân-
giaø ñem chuyeän daâm duïc huûy baùng Phaät. Neáu Phaät bieát tröôùc
thì neân noùi cho caùc Tyø-kheo bieát veà sau seõ coù söï vieäc aáy.
      Laïi nöõa, coù Phaïm chí gheùt Phaät, neân ôû nôi xöù khaùc ñaõ
gieát cheát coâ Toàn-ñaø-la roài leùn ñem choân ôû bôø haøo Tinh xaù
Kyø hoaøn. Phaät khoâng bieát vieäc naày. Neáu bieát tröôùc, Phaät neân
ñeán choã cuûa Phaïm chí ñeå cöùu maïng coâ gaùi aáy. Ngay nhö Ñieàu-
ñaït xoâ ñaù haïi Phaät, Phaät cuõng khoâng bieát tröôùc, noùi chi ñeán
caùc vieäc con gaùi cuûa Baø-la-moân hay con gaùi cuûa Phaïm chí. Do
khoâng bieát neân bieát Phaät khoâng bieát heát caùc vieäc xaûy ra trong
vò lai. Vì vaäy Ngaøi khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Laïi nöõa, Phaät vaøo thoân xoùm cuûa Baø-la-moân khaát thöïc,
roài ra veà baùt khoâng. Phaät khoâng theå bieát tröôùc vieäc luùc ma
nhaäp khieán taâm ngöôøi bieán ñoåi, cho ñeán khoâng coù ñöôïc moät
böõa aên. Neáu bieát tröôùc nhö vaäy, thì Phaät khoâng neân vaøo khaát
thöïc nôi thoân xoùm Baø-la-moân aáy. Do ñoù, bieát Phaät khoâng bieát
heát söï vieäc ñôøi vò lai.
      Laïi nöõa, vua A-xaø-theá ñònh haïi Phaät neân ñem voi Thuû Taøi
cho uoáng röôïu say roài thaû ra. Vì khoâng bieát neân Phaät vaøo thaønh
Vöông-xaù khaát thöïc. Neáu bieát tröôùc thì khoâng neân vaøo thaønh.
Nhö vaäy, Phaät khoâng bieát caùc söï vieäc seõ xaûy ra. Do khoâng bieát
tröôùc caùc vieäc seõ xaûy ra, neân Phaät khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát
thieát trí.
      Laïi nöõa, do khoâng bieát nhaân duyeân thænh Phaät cuûa AÙc
Nieát Ñaït Ña, neân Phaät ñaõ daãn caùc Tyø-kheo ñeán nöôùc Vó-la-xaø.
Vò Baø-la-moân naày queân maát chuyeän tröôùc ñaõ thænh Phaät aáy,
neân khoâng nhôù vieäc cuùng döôøng, khieán Phaät phaûi aên luùa
ngöïa. Neáu bieát tröôùc chuyeän aáy, thì Phaät khoâng neân nhaän lôøi
thænh ñeå phaûi chòu caûnh aên luùa ngöïa trong ba thaùng. Vì theá, neân
bieát Phaät khoâng bieát heát söï vieäc xaûy ra ôû vò lai. Do khoâng bieát
tröôùc söï vieäc seõ xaûy ra, neân Phaät khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát
thieát trí.
      Laïi nöõa, Phaät nhaän Tu-nieát-xoa-ña-la laøm ñeä töû, töùc laø
khoâng bieát söï vieäc xaûy ra nôi vò lai. OÂng naày coù taâm aùc, coá
chaáp, khoù giaùo hoùa, khoâng tin lôøi Phaät. Neáu bieát tröôùc thì sao
coøn nhaän oâng aáy laøm ñeä töû? Nhaän oâng ta laøm ñeä töû laø do
khoâng bieát söï vieäc xaûy ra ôû vò lai. Do khoâng bieát tröôùc vieäc seõ
xaûy ra, neân Phaät khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Laïi nöõa, neáu Phaät laø ngöôøi Nhaát thieát trí töùc neân phoøng
tröôùc, che chôû keû chöa phaïm toäi, kieát giôùi cho hoï. Do tröôùc kia,
khoâng bieát nhaân duyeân kieát giôùi, do ñaõ coù ngöôøi phaïm toäi,
neân sau môùi kieát giôùi, töùc khoâng bieát söï vieäc xaûy ra nôi vò lai.
Vì khoâng bieát tröôùc söï vieäc seõ xaûy ra, neân Phaät khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Laïi nöõa, phaùp Phaät chæ laáy ngöôøi coù soá tuoåi xuaát gia, thoï
giôùi ñaët leân vò Thöôïng toïa ñeå cung kính leã baùi, khoâng laáy tuoåi
giaø, doøng doõi toân quyù, caùc nhaø coù coâng ñöùc, trí tueä, hoïc
roäng, thieàn ñònh, quaû ñoaïn, thaàn thoâng laøm lôùn. Neáu laø ngöôøi
Nhaát thieát trí, neân choïn ngöôøi cao tuoåi, quyù toäc, caùc nhaø coù
coâng ñöùc, trí tueä, hoïc roäng, thieàn ñònh, quaû ñoaïn, thaàn thoâng
laøm lôùn, ñeå cung kính cuùng döôøng. Neáu laøm nhö vaäy goïi laø
kheùo cheá ñònh.
      Soá tuoåi laø soá tuoåi thoï giôùi, nhö Ñaïo nhaân naêm tuoåi laïy
ngöôøi saùu tuoåi. Quyù toäc laø theá gian coù boán loaïi chuùng sinh:
Baø-la-moân, Saùt-ñeá-lôïi, Tyø-xaù, Thuû-ñaø-la. Thuû-ñaø-la neân
cung kính Tyø-xaù, Saùt-ñeá-lôïi, Baø-la-moân. Tyø-xaù neân cung kính
Saùt-ñeá-lôïi, Baø-la-moân. Saùt-ñeá-lôïi neân cung kính Baø-la-moân.
      Caùc nhaø laø nhöõng nhaø buoân baùn, chuyeân ngheà, cö só,
tröôûng giaû, ñaïi thaàn, vua v.v... Trong caùc nhaø naày, thì nhaø nhoû
phaûi cung kính nhaø lôùn. Do ñoù, neân ngöôøi xuaát gia töø doøng hoï
thaáp keùm phaûi cung kính ngöôøi xuaát gia töø doøng hoï cao quyù.
Ngöôøi coù coâng ñöùc nhöng huûy giôùi thì phaûi cung kính leã baùi
ngöôøi trì giôùi. Ngöôøi giöõ giôùi khoâng neân laïy ngöôøi phaù giôùi.
Ngöôøi khoâng haønh trì möôøi hai haïnh Ñaàu-ñaø neân leã baùi ngöôøi
haønh möôøi hai haïnh Ñaàu-ñaø. Ngöôøi khoâng tu ñaày ñuû haïnh
Ñaàu-ñaø neân leã baùi ngöôøi tu ñaày ñuû haïnh Ñaàu-ñaø.
        Trí tueä: Ngöôøi khoâng coù trí tueä neân leã kính ngöôøi coù trí
tueä.
      Hoïc roäng: Ngöôøi thieáu hieåu bieát neân leã kính ngöôøi hoïc
roäng.
      Ngöôøi khoâng ñoïc tuïng nhieàu neân leã kính ngöôøi ñoïc tuïng
nhieàu.
      Veà quaû vò: Ngöôøi Tu-ñaø-hoaøn neân leã kính ngöôøi Tö-ñaø-
haøm. Cöù theá laàn löôït neân leã kính baäc A-la-haùn. Heát thaûy
ngöôøi phaøm phu neân leã kính ngöôøi chöùng quaû.
      Ñoaïn tröø: Laø ngöôøi ñoaïn tröø kieát söû ñöôïc phaàn ít, ngöôøi
chöa ñoaïn tröø kieát söû neân leã kính ngöôøi ñoaïn tröø nhieàu kieát
söû.
      Veà thaàn thoâng: Ngöôøi chöa coù ñuû thaàn thoâng neân leã kính
ngöôøi coù ñaày ñuû thaàn thoâng. Neáu laø Phaät thì cuõng phaûi theo
thöù lôùp nhö theá. Ñoù laø caùch kheùo noùi veà phaùp cung kính,
cuùng döôøng. Nhöõng ñieàu naày ñaõ noùi ôû treân, nhöng thaät söï thì
khoâng nhö vaäy. Do ñoù, neân bieát Phaät khoâng phaûi laø ngöôøi
Nhaát thieát trí.
      Laïi nöõa, Phaät haõy coøn khoâng nhaän bieát ñöôïc söï vieäc xaûy
ra trong hieän taïi. Neáu oâng hoûi toâi laøm sao bieát Phaät khoâng
nhaän bieát vieäc xaûy ra trong hieän taïi, nay toâi seõ noùi ñeán.
      Trong chuùng sinh, coù ngöôøi kieát söû moûng, coù ngöôøi khoâng
nghieäp chöôùng, coù ngöôøi lìa taùm naïn, coù ngöôøi ñuû naêng löïc
haønh trì phaùp saâu xa, coù ngöôøi coù khaû naêng thaønh töïu chaùnh
phaùp, nhöng Phaät khoâng bieát.
      Phaät thaønh ñaïo roài, ñònh noùi phaùp laàn ñaàu, sinh nghi nhö
vaày: “Phaùp Ta chöùng ñaéc thaät laø thaâm dieäu, cao xa, nhieäm
maàu, vaéng laëng, khoù bieát, khoù hieåu, chæ ngöôøi trí coù theå duøng
noäi taâm ñeå nhaän bieát. Chuùng sinh nôi theá gian tham ñaém vieäc
ñôøi. Nhö theá, ôû ñaáy, vieäc khoù thaáy thöù nhaát laø thaáy roõ ngöôøi
naøo ñoaïn tröø heát phieàn naõo, dieät aùi, chaùn lìa sinh töû. Neáu Ta
giaûng noùi phaùp, chuùng sinh khoâng nhaân hieåu, thì thaät laø uoång
phí coâng söùc”. Khôûi nhöõng nghi nhö vaäy, laø Phaät ñaõ khoâng
nhaän bieát thaät söï coù caùc chuùng sinh kieát söû moûng, coù ngöôøi
khoâng coù nghieäp chöôùng, coù ngöôøi lìa khoûi taùm naïn, coù ngöôøi
coù theå haønh trì phaùp thaâm dieäu, coù ngöôøi coù khaû naêng thaønh
töïu chaùnh phaùp. Do khoâng bieát nhöõng chuùng sinh nhö theá, vaäy
neân bieát Phaät khoâng nhaän bieát söï vieäc trong hieän taïi.
       Laïi nöõa, Phaät nghó nhö vaày: “Xöa, Ta tu khoå haïnh, naêm Tyø-
kheo cuùng döôøng, haàu haï giuùp ñôõ Ta, neân hoï phaûi ñöôïc lôïi ích
tröôùc heát, nhöng hieän taïi hoï ñang ôû ñaâu?”. Phaät nghó vaäy roài,
khi aáy, coù vò Trôøi thöa: “Hieän nay naêm ngöôøi aáy ñang ôû trong
vöôøn Loäc Daõ xöù Ba-la-naïi”. Do vaäy, neân bieát Phaät khoâng nhaän
bieát söï vieäc trong hieän taïi, töùc khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát
trí.
       Laïi nöõa, sau khi chöùng ñaïo, nhaän lôøi thuyeát phaùp, Phaät
nghó nhö vaày: Ta nay giaûng noùi phaùp, ai laø ngöôøi neân nghe ñaàu
tieân? Roài Ngaøi môùi nghó: Uaát-ñaàu-laâm-phaát, oâng naày coù trí
nhaïy beùn, deã coù theå khai ngoä. Luùc naày, oâng Uaát-ñaàu-laâm-
phaát ñaõ qua ñôøi, nhöng Phaät môùi tính chuyeän ñi ñeán truï xöù cuûa
oâng ta. Khi aáy, vò Trôøi thöa: OÂng aáy ñaõ maát hoài ñeâm qua. Phaät
laïi suy nghó, ñoåi yù, muoán hoùa ñoä oâng A-la-la, thì Thieân thaàn laïi
thöa: OÂng ta ñaõ qua ñôøi ñöôïc baûy ngaøy roài. Neáu laø ngöôøi
Nhaát thieát trí, Phaät taát phaûi bieát nhöõng vò naày ñaõ qua ñôøi roài.
Nhöng thaät ra thì Phaät khoâng nhaän bieát, do khoâng nhaän bieát söï
vieäc ñaõ xaûy ra, neân khoâng goïi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Phaùp
cuûa ngöôøi Nhaát thieát trí laø ai ñaùng ñoä thì ñoä, khoâng ñaët theo
quy taéc naøo.
       Laïi nöõa, coù nhieàu choã Phaät noùi lôøi nghi ngôø, nhö khi ñeán
thaønh Ba-lieân-phaát, Phaät noùi thaønh naày seõ tan hoang do ba nhaân
duyeân laø luït loäi, hoûa hoaïn, ngöôøi beân trong möu keát vôùi keû
ñòch beân ngoaøi. Neáu laø ngöôøi Nhaát thieát trí thì Phaät khoâng neân
coù nhöõng lôøi nghi hoaëc aáy. Theá neân bieát Phaät khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, Phaät hoûi nhöõng söï vieäc nhö: Caùc Tyø-kheo hoäi
hoïp nôi ñaây, ñang luoân baøn veà nhöõng chuyeän gì? Neáu laø ngöôøi
Nhaát thieát trí thì khoâng neân hoûi caùc vieäc nhö vaäy. Do phaûi hoûi
keû khaùc môùi bieát, neân khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
       Laïi nöõa, Phaät töï khen ngôïi mình, huûy baùng ngöôøi khaùc.
Nhö trong kinh noùi: Phaät baûo: Naày A-nan! Chæ coù Ta laø ngöôøi
baäc nhaát, khoâng ai coù theå so saùnh ngang haøng ñöôïc. Phaät baûo
caùc Tyø-kheo: Ni-kieàn-töû laø nhöõng ngöôøi xaáu xa, toài teä, do hoï
soáng theo naêm phaùp taø, hoï laø nhöõng ngöôøi khoâng coù taâm tin,
khoâng bieát hoå theïn, ít hieåu bieát, bieáng nhaùc, ít suy nghó, trí tueä
moûng. Laïi, Phaät coøn noùi nhöõng chuyeän khoâng ñaùng gì cuûa caùc
ñeä töû ngoaïi ñaïo, Phaïm chí, Ni-kieàn-töû. Neáu töï khen ngôïi mình,
cheâ bai ngöôøi khaùc, thì ngöôøi theá gian haõy coøn hoå theïn, huoáng
chi laø ngöôøi Nhaát thieát trí! Do söï vieäc aáy neân khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Laïi nöõa, kinh Phaät phaàn ñaàu vaø cuoái nhieàu khi laïi traùi
nhau. Nhö trong kinh noùi: Naày caùc Tyø-kheo! Ta môùi thaønh ñaïo
v.v…, roài laïi noùi: Ta ñaõ ñaéc ñaïo töø ngaøn xöa chö Phaät. Ngöôøi
coù trí, ôû theá gian haõy coøn bieát lìa boû söï traùi nhau giöõa tröôùc
vaø sau, huoáng chi laø ngöôøi Nhaát thieát trí xuaát gia laïi coù nhöõng
traùi ngöôïc. Tröôùc sau maâu thuaãn nhau, neân bieát ñoù khoâng phaûi
laø ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Do vaäy, oâng baûo chæ coù ngöôøi Nhaát thieát trí môùi ñaït ñöôïc
Tam-muoäi Kim cang, söï vieäc aáy laø khoâng ñuùng. Do khoâng coù
ngöôøi Nhaát thieát trí neân Tam-muoäi cuûa Nhaát thieát trí cuõng
khoâng thaønh.
      Ñaùp: OÂng khoâng neân nhö vaäy. Phaät thaät söï laø ngöôøi
Nhaát thieát trí. Vì sao? Vì noùi veà taát caû phaùp töùc coù naêm taïng
phaùp laø phaùp quaù khöù, phaùp vò lai, phaùp hieän taïi, phaùp ra
khoûi ba ñôøi, vaø phaùp khoâng theå noùi. Chæ duy Phaät laø ngöôøi
nhaän bieát khaép, ñuùng nhö thaät veà caùc phaùp aáy.
      Coøn ôû tröôùc, oâng neâu vaán naïn veà phaùp cuûa ñoái töôïng
ñöôïc nhaän bieát laø voâ löôïng voâ bieân, cho neân khoâng coù ngöôøi
Nhaát thieát trí. Nay toâi seõ ñaùp: Neáu phaùp cuûa ñoái töôïng ñöôïc
nhaän bieát laø voâ löôïng voâ bieân, thì trí cuõng laø voâ löôïng voâ
bieân chöù. Duøng trí voâ löôïng voâ bieân ñeå nhaän bieát phaùp voâ
löôïng voâ bieân thì khoâng coù loãi.
      Neáu cho söï nhaän bieát aáy cuõng neân duøng trí ñeå nhaän bieát,
thì phaïm loãi voâ cuøng. Nay toâi seõ ñaùp: Phaùp neân duøng trí ñeå
nhaän bieát. Trí nhö ngöôøi ñôøi noùi: Ta laø ngöôøi trí, ta laø ngöôøi
khoâng coù trí, ta laø ngöôøi trí thoâ thieån, ta laø ngöôøi trí tinh teá. Vì
nhaân duyeân ñoù neân duøng trí nhaän bieát veà trí thì khoâng phaïm
loãi voâ cuøng. Nhö duøng trí hieän taïi nhaän bieát trí quaù khöù töùc laø
bieát heát taát caû phaùp, khoâng coøn soùt.
      Laïi nöõa, nhö ngöôøi ñeám ñöôïc möôøi ñieàu thoâng suoát treân
thaân keû khaùc, thì söï nhaän bieát cuõng vaäy, mình bieát mình cuõng
bieát caû ngöôøi khaùc töùc khoâng coù loãi, nhö ñeøn saùng thì saùng
cho noù vaø saùng cho keû khaùc.
      Nhö oâng noùi laø hoøa hôïp heát trí hieåu bieát cuûa caû traêm
ngaøn vaïn öùc ngöôøi haõy coøn khoâng theå bieát heát taát caû caùc
phaùp, huoáng gì laø moät ngöôøi laøm sao nhaän bieát cho heát?
Chuyeän ñoù khoâng phaûi nhö vaäy. Vì sao? Vì moät ngöôøi coù trí tueä
thì coù khaû naêng bieát moïi chuyeän. Coøn tuy coù raát nhieàu ngöôøi
nhöng ñeàu khoâng coù trí tueä, thì hoï khoâng bieát ñöôïc ñieàu gì, nhö
coù traêm ngaøn ngöôøi muø thì hoï vaãn khoâng theå chæ ñöôïc ñöôøng
cho ai. Trong khi ñoù, chæ caàn moät ngöôøi coù maét saùng thì cuõng
ñuû laøm baäc thaày daãn ñöôøng. Cho neân oâng duøng moät ngöôøi ñeå
laøm vaán naïn ñoái vôùi nhieàu ngöôøi coù trí khaùc, nhöng duø coù trí,
hoï vaãn laø khoâng coù trí ñoái vôùi Phaät. Cho neân vieäc oâng neâu ra
laø khoâng ñuùng.
      OÂng baûo Phaät khoâng noùi ñeán caùc thöù ngoaïi ñieån nhö kinh
Veä-ñaø v.v... neân Ngaøi khoâng phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Nay
toâi ñaùp: Trong Veä-ñaø, khoâng coù phaùp tòch dieät thieän, chæ coù
voâ soá caùc söï vieäc hyù luaän. Trong khi ñoù, nhöõng phaùp do chö
Phaät giaûng noùi ñeàu laø phaùp tòch dieät thieän caû.
      Ñöùc Phaät tuy nhaän bieát caùc kinh nhö Veä-ñaø v.v... nhöng vì
chuùng khoâng theå khieán ngöôøi ñaït ñöôïc phaùp tòch dieät thieän cho
neân Phaät khoâng noùi tôùi.
      Hoûi: Trong Veä-ñaø cuõng noùi ñeán tòch dieät thieän, giaûi
thoaùt: Thuôû xöa, theá gian naày u aùm, khoâng coù gì caû. Roài ñaàu
tieân coù moät ngöôøi to lôùn xuaát hieän, nhö vaàng maët trôøi. Neáu
coù ngöôøi troâng thaáy vò aáy thì ñöôïc qua khoûi naïn cheát choùc.
      Ngoaøi ra, laïi coù ñaïo khaùc noùi: Thaân ngöôøi nhoû laø thaàn
nhoû. Thaân ngöôøi lôùn laø thaàn lôùn. Thaân naày laø nhaø ôû cuûa
thaàn, thaàn luoân ngöï trong aáy. Neáu duøng trí tueä côûi môû söï troùi
buoäc cuûa thaàn aáy thì ñöôïc giaûi thoaùt. Do vaäy, neân bieát, trong
Veä-ñaø coù noùi ñeán tòch dieät giaûi thoaùt.
      Ñaùp: Khoâng coù chuyeän aáy. Vì sao? Vì trong kinh Veä-ñaø coù
boán thöù ñieân ñaûo laø: Theá gian naày laø voâ thöôøng maø cho laø
rieâng coù theá gian thöôøng. Nhö noùi moät ngöôøi laøm ñeàn thôø trôøi
thì suïp ñoå, laøm laïi laàn nöõa cuõng suïp ñoå, nhöng laøm ba laàn thì
khoâng saäp. Ñoù goïi laø ñieân ñaûo, vì trong voâ thöôøng maø baûo laø
thöôøng.
      Theá gian naày khoå maø baûo laø coù nôi choán luoân vui söôùng.
Ñoù goïi laø ñieân ñaûo, vì trong khoå maø baûo laø vui.
      Laïi baûo ngaõ laø thaàn, chuyeån laøm con, mong soáng laâu traêm
tuoåi. Con laø thaân khaùc sao baûo laø ngaõ. Ñoù laø ñieân ñaûo, vì
trong voâ ngaõ maø cho laø ngaõ.
      Laïi baûo thaân naày laø thanh tònh baäc nhaát khoâng gì baèng.
Vaøng baïc chaâu baùu cuõng khoâng quyù baèng thaân naày. Ñoù laø
ñieân ñaûo, vì trong baát tònh maø baûo laø tònh.
      Ñieân ñaûo neân khoâng thaät. Ñaõ khoâng thaät thì laøm sao coù
tòch dieät? Do vaäy, trong Veä-ñaø khoâng coù phaùp tòch dieät thieän.
      Hoûi: Trong Veä-ñaø noùi: Neáu ngöôøi coù theå nhaän bieát Veä-
ñaø seõ ñöôïc thanh tònh, yeân oån. Vì sao laïi noùi laø khoâng coù phaùp
tòch dieät thieän?
      Ñaùp: Neân nhaän bieát laø trong Veä-ñaø tuy coù noùi ñeán an
oån, nhöng ñoù khoâng phaûi laø giaûi thoaùt roát cuøng. Do ôû trong
thaân khaùc maø khôûi töôûng giaûi thoaùt. Cuõng nhö noùi nhaân sinh
leân coõi trôøi Tröôøng Thoï, maø noùi laø giaûi thoaùt. Theá neân, trong
Veä-ñaø thaät söï khoâng coù giaûi thoaùt.
      Laïi nöõa, trong Veä-ñaø noùi goïn laø coù ba nghóa:
      1. Chuù nguyeän.
      2. Xöng taùn.
      3. Pheùp taéc.
      Chuù nguyeän: Laø caàu mong cho mình coù ñöôïc vôï con, boø
ngöïa, vaøng baïc, chaâu baùu. Xöng taùn: Goïi laø thaàn löûa cuûa oâng,
ñaàu ñen, coå ñoû, mình vaøng thöôøng ôû trong naêm ñaïi cuûa chuùng
sinh. Pheùp taéc: Laø chæ roõ vieäc naày neân laøm, vieäc kia khoâng
neân laøm. Nhö ñaàu tieân nhaän phaùp thôø löûa töø sao maõo, nhöng
thaät söï laø phaùp chuù nguyeän, xöng taùn, töùc khoâng coù tòch dieät
giaûi thoaùt. Vì sao? Vì toaøn laø tham vöôùng vaøo hoan laïc cuûa theá
gian. Roõ raøng chuù nguyeän cho soáng laïi, khoâng phaûi laø trí tueä
chaân thaät. Khoâng ñoaïn tröø phieàn naõo, sao coù giaûi thoaùt?
      Hoûi: Phaùp Veä-ñaø laø baäc nhaát, do ñaõ coù töø xa xöa, coù
theå tin ñöôïc. OÂng baûo khoâng coù phaùp tòch dieät thieän cho neân
khoâng ñaùng ñeå tin? Ñieàu ñoù khoâng ñuùng. Vì sao? Vì phaùp Phaät
chæ môùi ra ñôøi gaàn ñaây, coøn Veä-ñaø töø laâu ñaõ coù maët treân
ñôøi naày. Do vaäy, phaùp xöa môùi ñaùng tin, coøn phaùp môùi ñaây laø
khoâng ñaùng tin. OÂng baûo trong Veä-ñaø khoâng coù phaùp tòch dieät
thieän, ñieàu aáy khoâng ñuùng.
      Ñaùp: Veà thôøi gian thì khoâng ñaùng tin. Voâ minh xuaát hieän
tröôùc, chaùnh trí xuaát hieän sau. Taø kieán ra ñôøi tröôùc, chaùnh kieán
ra ñôøi sau. Khoâng theå cho voâ minh, taø kieán xuaát hieän tröôùc, neân
ñaùng tin. Coøn chaùnh trí, chaùnh kieán xuaát hieän sau, neân khoâng
ñaùng tin. Nhö tröôùc coù buøn nhôùp, sau coù hoa sen thôm. Tröôùc coù
beänh, sau coù thuoác hay. Nhö vaäy, khoâng theå cho caùi xuaát hieän
tröôùc laø quyù. Do ñaáy, Veä-ñaø xuaát hieän tröôùc, phaùp Phaät xuaát
hieän sau, maø baûo laø phaùp Phaät khoâng ñaùng tin, vieäc ñoù khoâng
ñuùng.
      Laïi nöõa, chö Phaät nhö Phaät Ñònh Quang v.v… ñaõ ra ñôøi
tröôùc, töø thuôû xa xöa, phaùp cuûa Ngaøi ñaõ ra ñôøi töø xöa, coøn
Veä-ñaø thì xuaát hieän sau naày. Neáu oâng cho caùi gì xa xöa môùi laø
quyù thì chö Phaät vaø phaùp cuûa chö Phaät môùi laø quyù.
      Hoûi: Veä-ñaø do khoâng theå taïo phaùp tòch dieät thieän, theá
neân trong phaùp Phaät khoâng noùi tôùi. Neáu Phaät nhaän bieát trong
Veä-ñaø ñaõ khoâng theå taïo ñöôïc tòch dieät, neân khoâng caàn nhaän
bieát laøm gì. Neáu khoâng nhaän bieát thì Ngaøi khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí. Caû hai tröôøng hôïp ñeàu phaïm loãi.
      Ñaùp: OÂng noùi nhö theá laø khoâng ñuùng. Tröôùc, Phaät ñaõ
bieát trong Veä-ñaø khoâng coù phaùp tòch dieät thieän, neân Ngaøi ñaõ
khoâng noùi tôùi, cuõng khoâng tu haønh theo.
      Hoûi: Neáu Ñöùc Phaät nhaän bieát Veä-ñaø khoâng ñem laïi lôïi
ích, neân khoâng noùi tôùi, khoâng tu taäp, thì bieát ñeå laøm gì?
      Ñaùp: Ngöôøi ñaïi trí taát phaûi neân phaân bieät roõ ñaâu laø ñaïo
chaùnh, ñaâu laø ñaïo taø. Muoán khieán cho voâ löôïng chuùng sinh
vöôït qua ñöôøng hieåm aùc neân phaûi haønh nôi ñaïo chaùnh. Ví nhö
ngöôøi daãn ñöôøng kheùo thì phaân bieät ñöôïc ñaâu laø ñöôøng quanh,
ñaâu laø ñöôøng thaúng, Phaät cuõng nhö vaäy. Chính Ngaøi ñaõ ra khoûi
ñöôøng hieåm cuûa sinh, giaø, beänh, cheát, cuõng laïi muoán khieán cho
chuùng sinh ñeàu ra khoûi nôi ñoù. Ngaøi kheùo nhaän bieát taùm ñöôøng
Thaùnh chaân chaùnh, cuõng nhaän bieát roõ veà ñöôøng taø hieåm nhö
Veä-ñaø v.v... Bieát lìa khoûi ñöôøng taø, ñöôøng hieåm, neân theo ñöôïc
ñöôøng chaùnh. Chæ bieát nhöng khoâng noùi. Cuõng nhö noâng phu
gieo troàng luùa, ñeán muøa gaët thu ñöôïc caû luùa vaø coû. Phaät cuõng
nhö vaäy. Vì ñaïo voâ thöôïng neân sieâng naêng tinh taán tu taäp ñöôïc
ñaïo Boà-ñeà, laïi cuõng bieát caùc ñaïo taø khaùc nhö Veä-ñaø v.v..., cho
neân khoâng coù loãi.
      Nhö tröôùc ñaây oâng baûo: Khoâng ngöôøi naøo coù khaû naêng
bieát troïn boán boä Veä-ñaø. Vaán naïn ñoù khoâng ñuùng. Ngöôøi theá
gian ñeàu coù nieäm löïc, coù ngöôøi moãi ngaøy coù theå tuïng thuoäc
naêm baøi keä. Coù ngöôøi tuïng thuoäc caû traêm baøi, hai traêm baøi.
Neáu moãi ngaøy ngöôøi naøo khoâng tuïng thuoäc noåi möôøi baøi keä,
maø cho ngöôøi aáy khoâng tuïng thuoäc noåi traêm baøi keä hay hôn
traêm baøi keä thì lôøi noùi aáy laø khoâng thaät. Caùc oâng khoâng coù
khaû naêng nhaän bieát heát roài laïi cho laø khoâng ai coù trí tueä. Neáu
thaáy moät ngöôøi khoâng qua soâng ñöôïc, maø noùi: Khoâng ai coù
khaû naêng qua soâng, thì ngöôøi aáy ñaõ noùi khoâng ñuùng. Vì sao? Vì
vaãn coøn coù ngöôøi khaùc coù söùc maïnh lôùn coù theå vöôït qua
soâng. ÔÛ ñaây cuõng nhö vaäy. Giaû söû nhöõng ngöôøi khaùc khoâng
coù khaû naêng nhaän bieát heát, coøn ngöôøi Nhaát thieát trí nhaän bieát,
thì coù loãi gì?
      Laïi nöõa, Tieân nhaân Tyø-baø tuïng ñoïc thuoäc laøu heát Veä-
ñaø, cuõng neân thaønh Nhaát thieát trí. Neáu ñaõ coù ngöôøi tuïng
thuoäc loøng heát Veä-ñaø, thì sao noùi laø khoâng coù Nhaát thieát trí?
      Coøn nhö oâng noùi: Coù kinh saùch chæ phaùt sinh theâm tham
duïc, giaän döõ, toâi nay seõ traû lôøi. Neáu ngöôøi muoán soáng laâu thì
phaûi xa lìa nhaân ñöa ñeán söï cheát. Ñöùc Phaät cuõng nhö vaäy, muoán
ñoaïn tröø heát tham duïc, giaän döõ cuûa chuùng sinh thì phaûi bieát
ñeán nhaân duyeân cuûa chuùng.
      Laïi nöõa, nhö oâng noùi: Coù theå nhaän bieát kinh saùch phaùt
sinh tham duïc, giaän döõ, töùc coù ngöôøi tham duïc, giaän döõ. Khoâng
coù ñieàu ñoù. Phaät tuy nhaän bieát Veä-ñaø laø khoâng coù lôïi, nhöng
khoâng laøm theo thì khoâng coù loãi. Nhö ngöôøi naøo ñaõ bieát roõ
nhaân duyeân cuûa cheát thì khoâng cheát. Neáu theo nhaân duyeân cuûa
cheát thì phaûi cheát. Vieäc ôû ñaây cuõng vaäy. Nhö oâng baûo: Do
khoâng bieát söï vieäc xaûy ra trong vò lai neân khoâng goïi laø ngöôøi
Nhaát thieát trí, nay xin ñaùp: Ñaây töùc khoâng phaûi laø vaán naïn.
Chuùng ta cuõng bieát coù nhöõng vaán naïn veà Nhaát thieát trí. Nhö
trong kinh noùi: “Phaät baûo caùc Tyø-kheo: Haøng phaøm phu khoâng
trí thöôøng coù ba töôùng: Ñieàu khoâng caàn suy nghó thì laïi suy nghó.
Ñieàu khoâng neân noùi thì laïi noùi. Ñieàu khoâng neân laøm thì laïi
laøm”.
       Nhö vaäy laø ñeàu ñaõ noùi toång quaùt. Caùc oâng laø nhöõng
phaøm phu trong ñôøi vò lai, khoâng ñöôïc lôïi gì trong ba tröôøng hôïp
vöøa noùi treân, ñaâu caàn phaûi phaân bieät, noùi roõ baèng danh töø,
teân goïi v.v... Neáu oâng baûo Phaät bieát seõ gaëp naïn maø khoâng döï
baùo tröôùc, thì ñieàu aáy cuõng khoâng heà gì, vì ñaâu coù caàn thieát.
Trong boán chuùng hieän taïi, cuõng coù ngöôøi kheùo ñoaïn tröø nghi
ngôø vaán naïn. Nay toâi cuõng coù khaû naêng phaù tröø moïi vaán naïn
ñoù, ñaâu caàn phaûi baùo tröôùc. Chaúng haïn hoâm nay oâng hieän
troâng thaáy, trong soá caùc Tyø-kheo cuõng coù ngöôøi coù theå phaù
tröø caùc luaän ñieåm cuûa Baø-la-moân, theá neân cuõng khoâng caàn
baùo tröôùc.
       Laïi nöõa, tröôùc ñaây toâi cuõng coù giaûi ñaùp nhieàu thaéc maéc
naèm raûi raùc trong caùc kinh cho nhöõng ngöôøi khoâng theå hieåu
bieát ñaày ñuû veà phaùp Phaät, neân khoâng nhaän bieát veà nôi choán.
       Veà vieäc Phaät cho Ñieàu-ñaït xuaát gia, toâi nay seõ giaûi ñaùp:
OÂng baûo: Phaät cho Ñieàu-ñaït xuaát gia neân Phaät khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí, lôøi noùi aáy laø khoâng ñuùng. Ñieàu-ñaït xuaát
gia khoâng phaûi do Phaät hoùa ñoä.
       Hoûi: Neáu Ñieàu-ñaït xuaát gia laø do ngöôøi khaùc hoùa ñoä thì
sao Phaät laïi ñoàng yù?
       Ñaùp: Thieän, aùc ñeàu coù luùc, khoâng haún heã xuaát gia laø
lieàn aùc. Sau khi xuaát gia, Ñieàu-ñaït cuõng coù caùc coâng ñöùc trì
giôùi, theá neân vieäc cho Ñieàu-ñaït xuaát gia khoâng coù loãi.
      Laïi nöõa, trong möôøi hai naêm, Ñieàu-ñaït trì giôùi thanh tònh,
ñoïc tuïng saùu vaïn phaùp taïng. Quaû baùo naày veà ñöông lai chaúng
phaûi laø khoâng maø taát coù lôïi ích. OÂng noùi Ñieàu-ñaït ñaët baãy,
xoâ ñaù, nay toâi seõ noùi: Do chö Phaät ñeàu thaønh töïu phaùp khoâng
saùt haïi, neân heát thaûy ngöôøi theá gian khoâng ai coù theå gieát haïi
Phaät ñöôïc.
      Hoûi: Neáu thaønh töïu phaùp khoâng saùt haïi thì vì sao hoøn ñaù
laên tôùi?
      Ñaùp: Do ñoù laø nghieäp cuûa thaân ñôøi tröôùc, Phaät ñaõ gieo
troàng nghieäp huûy hoaïi thaân, neân nhaát ñònh phaûi nhaän quaû baùo,
cuõng laø chæ roõ cho chuùng sinh bieát, nghieäp baùo khoâng theå boû
ñöôïc, phaûi hieän nhaän laáy, neân Ngaøi ñaõ töï ñeán ñoù.
      OÂng baûo vieäc coâ Chieân-giaø, Phaät khoâng baùo tröôùc, toâi
xin giaûi ñaùp: Do coâ Chieân-giaø coá yù vu khoáng Phaät, nhöng
khoâng huûy hoaïi ñöôïc nhaân duyeân cuûa ngöôøi Nhaát thieát trí. Neáu
Phaät baùo tröôùc: Coâ Chieân-giaø seõ ñeán huûy baùng Ta, thì coâ aáy
seõ khoâng tôùi.
      Laïi nöõa, do ñôøi tröôùc, Phaät ñaõ cheâ bai ngöôøi khaùc, nhaân
duyeân cuûa nghieäp taïo toäi aáy, neân nay taát phaûi chòu.
      Coøn oâng noùi veà tröôøng hôïp vì sao Phaät khoâng ngaên Toân-
ñaø-lôïi vaøo Kyø hoaøn, nay toâi giaûi ñaùp: Söï vieäc naày cuõng
khoâng theå huûy hoaïi nhaân duyeân cuûa ngöôøi Nhaát thieát trí. Phaät
khoâng coù söùc khieán taát caû chuùng sinh ñeàu laøm ngöôøi an laïc.
      Laïi nöõa, chö Phaät ñaõ lìa xa moïi thöù tranh tuïng, khoâng töï ñeà
cao thaân, khoâng chaáp vaøo vieäc giöõ giôùi, cho neân khoâng ngaên
caûn.
      Laïi nöõa, nghieäp ñôøi tröôùc cuûa Phaät ñaõ thaønh thuïc, neân
phaûi chòu vu khoáng baûy ngaøy.
      Laïi nöõa, chuùng sinh thaáy Phaät nghe ngöôøi khaùc huûy baùng
mình maø khoâng buoàn, ñöôïc laøm saùng toû cuõng khoâng vui, neân
phaùt taâm ñaïo voâ thöôïng, phaùt nguyeän nhö vaày: “Chuùng con
cuõng seõ ñaït ñöôïc taâm thanh tònh nhö vaäy”, theá neân khoâng coù
loãi.
      OÂng cuõng ñaõ noùi vieäc Phaät ñi vaøo xoùm laøm Baø-la-moân
khaát thöïc, phaûi mang baùt khoâng ra veà, neân khoâng phaûi laø
ngöôøi Nhaát thieát trí. Nay toâi giaûi ñaùp: Phaät khoâng phaûi vì
chuyeän côm aên, maø tröôùc heát laø quaùn xeùt taâm ngöôøi. Sau khi
Ngaøi vaøo xoùm laøng, ma ñaõ chuyeån ñoåi taâm yù con ngöôøi.
       Hoûi: Söï vieäc naày Phaät neân bieát tröôùc laø mình vaøo xoùm
laøng, ma seõ laøm loøng ngöôøi thay ñoåi chaêng?
       Ñaùp: Phaät cuõng bieát tröôùc söï vieäc aáy, nhöng vì taïo lôïi ích
lôùn cho chuùng sinh. Haønh khaát thöïc ñoái vôùi chö Phaät khoâng
phaûi chæ coù vieäc nhaän thöùc aên cuûa ngöôøi. Vì taïo lôïi ích laø ñoä
thoaùt chuùng sinh, neân coù ngöôøi ñem taâm thanh tònh tieáp röôùc,
kính leã, chieâm ngöôõng dung maïo Phaät. AÁy ñeàu laø nhöõng lôïi ích
lôùn naøo phaûi chæ laø vieäc aên uoáng? Duøng voâ soá caùch taïo lôïi
ích cho chuùng sinh neân khoâng phaûi vaøo xoùm laøng laø khoâng coù
lôïi ích.
       Coøn vieäc oâng noùi Phaät phaûi ñ1n laáy voi say, nay toâi giaûi
ñaùp: Tuy bieát tröôùc söï vieäc naày, nhöng do nhaân duyeân neân Phaät
cöù ñeán ñoù. Voi say naày ñaõ ñeán luùc neân ñöôïc hoùa ñoä. Vôùi laïi
coù theå ngaên caûn nghieäp taïo toäi laøm haïi Phaät. Laïi nöõa, thaân
voi naày nhö nuùi ñen, moïi ngöôøi ñeàu thaáy noù cuùi ñaàu laïy Phaät,
töùc ñeàu khôûi taâm cung kính Phaät. Do nhaân duyeân nhö vaäy, neân
Phaät cöù ñeán ñoù.
       Laïi nöõa, Phaät höôùng tôùi con voi naày, khoâng coù loãi gì, neáu
xaûy ra vieäc xaáu oâng môùi ñaët caâu hoûi aáy.
       OÂng ñaõ noùi söï vieäc Phaät ñeán xöù Tuøy-lan-nhaõ, laø do
Phaät phaûi nhaän quaû baùo cuûa nghieäp töø ñôøi tröôùc.
       Coøn chuyeän Phaät nhaän Tu-nieát-xoa-ña-la laøm ñeä töû, nay
toâi giaûi ñaùp: Vì thaân, mieäng, yù nôi thoï maïng cuûa Phaät, khoâng
caàn baûo veä, do khoâng coù gì phaûi lo sôï, neân Ngaøi nhaän laøm ñeä
töû.
       Laïi nöõa, ngöôøi naày laøm ñeä töû seõ ñöôïc gaàn Phaät, ñöôïc
troâng thaáy voâ soá thaàn löïc lôùn cuûa Phaät, ñöôïc troâng thaáy caùc
vua cuûa chuùng Trôøi, Roàng, Daï-xoa, Caøn-thaùt-baø, A-tu-la v.v...
ñeán cuùng döôøng Phaät, thænh vaán nhieàu phaùp yeáu saâu xa, töø ñoù
taâm seõ thanh tònh. Taâm thanh tònh seõ ñöôïc nhaân duyeân lôïi ích.
Do vaäy, duø laø keû aùc, Phaät vaãn nhaän laøm ñeä töû.
       Hoûi: Ngöôøi naày sinh nhieàu taâm aùc ñoái vôùi Phaät, nhö theá
ñaùng leõ khoâng neân nhaän laøm ñeä töû?
       Ñaùp: Neáu khoâng nhaän laøm ñeä töû, keû aáy vaãn coù taâm
aùc, theá neân nhaän laøm ñeä töû khoâng coù loãi gì.
       Coøn oâng noùi veà söï vieäc tröôùc kia khi chöa taïo toäi, vì sao
Phaät khoâng cheá giôùi? Nay toâi giaûi ñaùp: Tröôùc khi kieát giôùi,
Phaät ñaõ giaûng noùi taùm Thaùnh ñaïo laø chaùnh kieán, chaùnh tö duy,
chaùnh ngöõ, chaùnh nghieäp, chaùnh maïng, chaùnh tinh taán, chaùnh
nieäm, chaùnh ñònh, noùi laø con ñöôøng ñi tôùi Nieát-baøn, töùc laø ñaõ
noùi veà taát caû caùc giôùi.
       Laïi nöõa, Phaät ñaõ giaûng noùi veà ba hoïc laø kheùo hoïc giôùi,
kheùo hoïc taâm (ñònh), kheùo hoïc tueä. Neân bieát, nhö vaäy laø Phaät
ñaõ noùi veà taát caû caùc giôùi.
       Laïi nöõa, Phaät baûo caùc Tyø-kheo: Heát thaûy ñieàu aùc nhaát
ñònh khoâng neân laøm. Nhö vaäy sao coù theå noùi laø tröôùc Phaät ñaõ
khoâng kieát giôùi?
       Laïi nöõa, Phaät coøn giaûng noùi möôøi ñaïo nghieäp thieän laø
khoâng saùt sinh, khoâng troäm caép, khoâng daâm duïc, khoâng noùi hai
lôøi, khoâng aùc khaåu, khoâng noùi doái, khoâng noùi theâu deät,
khoâng tham lam ganh gheùt, khoâng giaän döõ, khoâng haønh taø kieán.
Ñieàu aáy khoâng phaûi laø ñaõ kieát giôùi sao? Trong möôøi hai naêm
tröôùc, Phaät ñaõ giaûng noùi moät keä veà phaùp Boá-taùt, ñoù laø:
       Heát thaûy aùc chôù laøm
       Taát caû thieân neân laøm
       Töï laøm tònh yù chí
       Laø lôøi chö Phaät daïy.
       Nhö vaäy, neân bieát laø tröôùc Ñöùc Phaät ñaõ kieát giôùi.
       Laïi nöõa, Phaät coøn noùi nhöõng nhaân duyeân cuûa nhöõng ñieàu
aùc nhoû, ñeàu neân xa lìa chuùng. Nhö noùi:
       Lìa caùc haønh aùc thaân
       Cuõng lìa caùc aùc mieäng
       Lìa caùc haønh aùc yù
       AÙc khaùc ñeàu xa lìa.
       Noùi nhö vaäy, neân bieát laø töø tröôùc, Ñöùc Phaät ñaõ kieát
giôùi.
       Laïi nöõa, tröôùc kia Phaät cuõng ñaõ noùi ñeán caùc phaùp giöõ
gìn. Nhö noùi:
       Giöõ thaân laø toát thay!
       Hay giöõ mieäng cuõng toát
       Giöõ yù laø toát thay!
       Giöõ heát thaûy cuõng toát.
       Tyø-kheo giöõ taát caû
       Ñöôïc xa lìa caùc khoå.
       Noùi nhö vaäy, neân bieát laø töø tröôùc, Ñöùc Phaät ñaõ kieát
giôùi.
       Laïi nöõa, khi tröôùc, Phaät cuõng ñaõ giaûng noùi veà töôùng
thieän. Nhö noùi:
       Tay chaân chôù sai phaïm
       Bôùt noùi, haønh thaän troïng
       Thöôøng vui giöõ yù ñònh
       Ñoù goïi chaân Tyø-kheo.
       Noùi nhö vaäy, neân bieát laø töø tröôùc, Ñöùc Phaät ñaõ kieát
giôùi.
       Laïi nöõa, khi tröôùc, Phaät ñaõ giaûng noùi veà phaùp Sa-moân,
töùc neân bieát Phaät töø tröôùc ñaõ kieát giôùi. Sa-moân coù boán
phaùp:
       1. Ñoái vôùi giaän döõ khoâng ñaùp laïi.
       2. Ñoái vôùi maï lî neân im laëng.
       3. Coù theå nhaän chòu moïi ñaùnh ñaäp.
       4. Bò gieát haïi vaãn nhaãn nhuïc.
       Laïi nöõa, Phaät coøn giaûng noùi boán nieäm xöù laø: Quaùn
thaân, quaùn thoï, quaùn taâm, quaùn phaùp. Ñoù laø truï xöù cuûa ñaïo
Nieát-baøn. Neân bieát ñoù laø töø tröôùc Phaät ñaõ kieát giôùi nhö theá.
AÙc raát nhoû haõy coøn ngaên caám, huoáng nöõa laø nghieäp aùc cuûa
thaân, mieäng. Nhöõng nhaân duyeân nhö theá neân bieát laø töø tröôùc
Phaät ñaõ kieát giôùi. Ví nhö vua laäp phaùp cheá khoâng neân laøm
ñieàu aùc. Sau ñoù, coù keû phaïm thì tuøy theo toäi naëng nheï maø xöû
trò ñuùng nhö phaùp. Phaät cuõng nhö vaäy, tröôùc, Ngaøi noùi chuùng
veà giôùi, sau ñoù, coù ngöôøi phaïm môùi noùi töôùng cuûa toäi. Nhö
coù ngöôøi laøm aùc thì daïy khieán saùm hoái. Gaây taïo toäi theá naøo
thì neân saùm hoái nhö theá aáy. Khoâng thaáy bò ñuoåi döùt taãn thì
khoâng coøn ôû chung. Thaønh nhöõng vieäc nhö vaäy, sau môùi kieát
giôùi.
       HEÁT - QUYEÅN 10
   LUAÄN THAÄP TRUÏ TYØ BAØ SA
   QUYEÅN 11
   Phaåm 22: VAÁN NAÏN VEÀ NGÖÔØI NHAÁT THIEÁT TRÍ
TRONG BOÁN MÖÔI PHAÙP BAÁT COÄNG, phaàn 2

      OÂng noùi: Ngöôøi giaø treân saùu möôi tuoåi, thuoäc doøng doõi
quyù toäc xuaát gia v.v... neân laøm Thöôïng toïa. Nay toâi giaûi ñaùp:
Trong ñaïo phaùp thì nhöõng ngöôøi giaø caû thuoäc haøng quyù toäc,
xuaát gia v.v... khoâng coù ích cho ñaïo. Vì sao? Vì sinh ra trong phaùp
Phaät môùi goïi laø quyù toäc, töùc laø sinh trong ngoâi nhaø toát ñeïp.
Töø khi thoï ñaïi giôùi, ñeám tuoåi töø aáy, theo soá naêm, goïi laø giaø.
OÂng baûo neân cuùng döôøng cho ngöôøi tuoåi giaø, thì xuaát gia, thoï
ñaïi giôùi tröôùc khoâng phaûi laø lôùn sao? Töø khi thoï giôùi trôû veà
sau, khoâng coøn phaân bieät veà toäc hoï sai khaùc. Caùc Tyø-kheo thoï
ñaïi giôùi goïi laø sinh trong nhaø Phaät. Theá laø maát caùi teân nhaø
nhoû, nhaø lôùn tröôùc kia, maø ñeàu laø moät nhaø.
      OÂng noùi ngöôøi trì giôùi laø xuaát gia tröôùc, ngaøy ñeâm gìn
giöõ giôùi laâu daøi, cho ñeán nhieàu naêm thaùng, neân ñöôïc laøm
Thöôïng toïa, nhö trong kieát giôùi noùi. OÂng baûo: Ngöôøi giöõ giôùi
khoâng neân leã baùi ngöôøi phaù giôùi. Nay toâi giaûi ñaùp: Ngöôøi
phaù giôùi haõy coøn khoâng cho ôû chung vôùi Taêng chuùng, huoáng
gì laø ñöôïc leã baùi cuùng döôøng. Do ngöôøi ñoù töï xöng mình laø
Tyø-kheo, neân tuøy ngöôøi ñoù lôùn hay nhoû maø laøm leã, leã aáy nhö
leã baùi ñaát, caây, hieän töôïng treân trôøi, do nghó ñoù laø chaân thieân.
Vì Phaät daïy ngöôøi tuoåi treû neân kính leã baäc Thöôïng toïa, theo lôøi
Phaät daïy thì ñöôïc phöôùc.
      OÂng noùi, do haønh haïnh Ñaàu ñaø neân phaûi kính leã. Nay toâi
giaûi ñaùp: Neáu laø ngöôøi haønh haïnh Ñaàu-ñaø thì coù naêm loaïi
neân khoù phaân bieät: Moät laø ngu si khoâng bieát gì neân tham nhaän
phaùp khoù. Hai laø ngöôøi ñoän caên mong caàu ñöôïc lôïi. Ba laø coù
yù xaáu nhaèm löøa doái moïi ngöôøi. Boán laø ngöôøi cuoàng loaïn.
Naêm laø ngöôøi khôûi nieäm cho laø phaùp Ñaàu ñaø ñöôïc chö Phaät
vaø Hieàn Thaùnh khen ngôïi. Hoï ñeàu tuøy thuaän ñaïo Nieát-baøn neân
naêm loaïi Ñaàu ñaø aáy khoù phaân bieät ñaâu laø thaät, laø giaû.
      Veà vieäc hoïc, hieåu bieát roäng. Ngöôøi hoïc roäng cuõng gioáng
nhö Ñaàu ñaø, khoù phaân bieät. Vì sao? Vì coù ngöôøi öa thích ñaïo maø
hoïc roäng, coù ngöôøi caàu lôïi döôõng maø hoïc roäng. Haïng loaïi
nhieàu nhö vaäy neân cuõng khoù phaân bieät.
      Laïi nöõa, phaùp Phaät quyù ôû choã haønh trì nhö phaùp ñaõ neâu,
khoâng quyù ôû choã ñoïc nhieàu, tuïng nhieàu. Laïi nhö Phaät thöôøng
daïy: Haønh moät caâu phaùp maø töï ñaït ñöôïc lôïi ích, goïi laø hoïc
roäng. Trí tueä cuõng nhö vaäy. Neáu khoâng coù khaû naêng haønh trì
nhö phaùp ñaõ noùi, thì trí tueä duøng laøm gì? Theá neân khoâng do trí
tueä maø goïi laø Thöôïng toïa. Ví nhö söï vieäc hieän coù cuûa theá gian,
ngöôøi em tuy hoïc roäng, nhieàu trí, nhöng ngöôøi anh khoâng kính leã.
Do vaäy, khoâng xem trí tueä laø öu tieân ñeå ñöôïc leã baùi cuùng
döôøng. Nhö theá tuy hoïc roäng, trí tueä cuõng phaûi kính leã ngöôøi
thoï giôùi tröôùc. Neáu tröôùc cuùng döôøng ngöôøi hoïc roäng, trí tueä,
thì khoù traùnh khoûi vieäc tranh caõi roái loaïn. Ngoaøi ra, chöùng ñaéc
quaû Sa-moân, ñoaïn tröø kieát söû, ñöôïc thaàn thoâng, laø raát khoù
phaân bieät laø ai ñaõ chöùng ñaéc, ai chöa chöùng ñaéc. Ngöôøi naày
ñoaïn döùt kieát söû laø nhieàu hay ít? Ngöôøi naày ñöôïc thaàn thoâng
hay chöa ñöôïc thaàn thoâng? Do vaäy, khoâng theå ñöa nhöõng ngöôøi
aáy leân haøng Thöôïng toïa. Coøn nhö cuøng luùc chöùng quaû, ñaéc
thaàn thoâng, cuõng nhö ñoaïn tröø kieát söû nhö nhau thì ai laøm
Thöôïng toïa? Do vaäy, chæ vaâng theo lôøi Phaät daïy laø toát hôn heát.
      OÂng cuõng noùi Phaät ñoái vôùi vieäc giaûng noùi phaùp sinh
nghi. Nay toâi giaûi ñaùp: Ñoái vôùi caùc phaùp saâu xa, Phaät haõy coøn
khoâng coù nghi ngôø, huoáng gì laø coù nghi ngôø trong vieäc neân
giaûng noùi hay khoâng neân giaûng noùi.
      Phaät khoâng noùi: Ta hoaøn toaøn khoâng thuyeát phaùp, chæ noùi
laø taâm öa thích nôi choán thanh vaéng, khoâng lo toan nhieàu coâng
vieäc, neân sau ñoù ôû trong vieäc thuyeát phaùp khoâng maéc loãi laàm.
      Laïi nöõa, caùc haøng ngoaïi ñaïo noùi: Phaät laø baäc Ñaïi Thaùnh
vaéng laëng, khoâng hyù luaän, thì caàn gì nuoâi chuùng ñeå giaùo hoùa?
Giaû söû coù giaùo hoùa thì cuõng khoâng heát. Tôï nhö söï phaân bieät
ñaâu caàn phaûi nuoâi ñeä töû, thuyeát phaùp, vì ñoù laø töôùng tham
chaáp. Theá neân, Phaät töï suy nghó: “Phaùp cuûa Ta laø saâu xa, trí
tueä, phöông tieän laø voâ löôïng, voâ bieân, nhöng ngöôøi ñaùng ñöôïc
hoùa ñoä thì ít”.
      Do vaäy Ngaøi töï baûo: Toát hôn laø neân im laëng.
      Laïi nöõa, ñeå ñeà phoøng ngoaïi ñaïo cheâ traùch, neân Ngaøi
khieán Phaïm Thieân vöông ñeán thænh thuyeát phaùp. Lieàn khi aáy,
Phaïm Thieân vöông baïch Phaät: Chuùng sinh thaät ñaùng thöông xoùt,
trong ñoù coù ngöôøi lôïi caên, kieát söû moûng, coù theå deã hoùa ñoä.
Vì vaäy, Phaät nhaän lôøi thænh cuûa Phaïm Thieân vöông, nhö ngöôøi
baét ñöôïc kho baùu lôùn roài neân chæ cho keû khaùc bieát. Nhö vaäy,
caùc baäc Thaùnh töï ñöôïc phaùp lôïi vaø ñem lôïi cho ngöôøi
      Coøn nhö oâng noùi, Phaät khoâng bieát oâng A-lan-ca-lan tröôùc
ñaõ maïng chung roài, maø coøn muoán vì oâng giaûng noùi phaùp. Nay
toâi giaûi ñaùp: Phaät khoâng nghó laø oâng aáy ñaõ cheát hay chöa
cheát, maø chæ nghó, oâng aáy laø ngöôøi kieát söû moûng, coù theå
nhaän laõnh ñöôïc söï giaùo hoùa. Tuøy nôi choán ñöôïc suy nghó töùc
phaùt sinh trí huïeâ. Theá neân, tröôùc Phaät töï noùi, sau ñoù, thieân
thaàn trình lyù do, laø ñieàu thích hôïp.
      Laïi nöõa, tröôùc ñaây, khi môùi xuaát gia, Phaät ñaõ ñeán truï xöù
cuûa hai vò naày, töøng taù tuùc nôi ñoù. Ñaõ coù luùc chö Thieân vaø
moïi ngöôøi ñeàu nghi Phaät nhaän laõnh phaùp dieäu cuûa hai vò naày
roài môùi ñeán nôi khaùc ñaéc ñaïo. Ñeå döùt tröø ñieàu nghi ngôø ñoù,
neân ngay luùc aáy, Phaät ñaõ noùi roõ: Hai vò ñoù giaø suy nhö vaäy,
maø phaùp dieäu vì sao khoâng ñöôïc nghe? Suy xeùt yù nghóa aáy, thì
vieäc naêm Tyø-kheo cuõng laïi coù theå nhaän bieát. Phaät chæ nghó
tôùi nhaân duyeân coù theå hoùa ñoä, chöù khoâng nghó laø hoï ñang ôû
nôi ñaâu, sau nhôù nghó veà nôi ôû cuûa nhöõng ngöôøi aáy, Phaät lieàn
bieát. Do vaäy, oâng khoâng neân phaù boû ngöôøi Nhaát thieát trí.
      Coøn vieäc oâng baûo, Phaät taïo nghi ngôø veà söï suïp ñoå cuûa
thaønh Ba-lieân-phaát. Nay toâi giaûi thích: Nhaân duyeân khieán thaønh
naày suïp ñoå laø khoâng ñònh roõ. Nhaân duyeân khoâng xaùc ñònh maø
noùi quyeát chaéc laø coù loãi. Hôn nöõa, toâi ñaõ noùi ôû tröôùc, trong
boán möôi phaùp baát coäng, chö Phaät kheùo nhaän bieát veà vieäc baát
ñònh. Traû lôøi töùc laø khoâng chaáp nhaän caùi khoù aáy.
      Coøn vieäc oâng baûo, Phaät hoûi caùc Tyø-kheo: Caùc vò tuï hôïp
nôi ñaây, ñang noùi nhöõng chuyeän gì? Nay toâi giaûi ñaùp: Vì saép
söûa giaûng noùi phaùp moân neân Phaät môùi hoûi nhö vaäy. Hoaëc
muoán kieát giôùi môùi baûo caùc vò aáy trình laïi laø ñang noùi nhöõng
phaùp gì. Hoûi nhö vaäy thì khoâng coù loãi. ÔÛ theá gian cuõng coù
nhöõng chuyeän bieát roài maø vaãn hoûi laïi. Nhö thaáy ngöôøi ñang aên
maø vaãn hoûi: AÊn ñoù chaêng? Hay khi trôøi laïnh maø vaãn hoûi:
Trôøi laïnh ñaáy chöù? Phaät cuõng nhö vaäy, bieát maø vaãn hoûi, ñoù
laø theo thoùi quen, khoâng coù loãi.
       OÂng laïi baûo, vì töï khen mình, cheâ ngöôøi, neân Phaät khoâng
phaûi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Nay toâi giaûi ñaùp: Phaät khoâng tham
thaân mình, khoâng tham cuùng döôøng, khoâng giaän keû khaùc, khoâng
taêng thöôïng. Sôû dó Ngaøi töï baûo: “Nôi theá gian Ta laø baäc nhaát”
laø muoán cho caùc chuùng sinh coù loøng tin, caên trí maïnh meõ nhaïy
beùn, coù khaû naêng töø boû tri thöùc aùc, toân Ta laøm thaày, ngöôøi
aáy trong ñôøi soáng luoân ñöôïc an oån, neân Phaät môùi töï khen mình.
       Laïi nöõa, coù ngöôøi caàu ñaïo an laïc baäc nhaát, nhöng laïi
bieáng treã, khoâng theå tinh taán, neân Phaät noùi veà ñieàu lôïi hôn
heát, khoâng neân bieáng treã nöõa. Ta ñoái vôùi theá gian laø vò Ñaïo sö
baäc nhaát, kheùo giaûng noùi chaùnh phaùp, phaûi neân sieâng naêng
tinh taán môùi coù theåda ñaïo quaû.
       Nhöõng nhaân duyeân nhö theá ñeå töï khen khoâng phaûi laø töï
xem mình cao quyù ñeå khinh reû keû khaùc. Phaät quôû traùch keû aùc
laø muoán khieán hoï tröø dieät caùc phaùp aùc, chöù khoâng phaûi do
giaän gheùt chuùng sinh. Coù ngöôøi caàu lôïi ñuùng nhö phaùp, taâm
thanh tònh ngay thaúng, nhöng laïi hoøa hôïp vôùi tri thöùc aùc, muoán
hoï lìa boû nôi ñoù, neân Phaät môùi quôû maéng. Khi chöa thaønh Phaät,
Ngaøi ñaõ ñem caû tuûy naõo ñeå boá thí cho ngöôøi, huoáng gì laø nay
ñaõ thaønh Phaät maø coøn quôû traùch vì giaän gheùt hay sao!
       Veà vieäc oâng baûo, phaùp Phaät tröôùc sau cuøng traùi nhau. Nay
toâi giaûi thích: Trong phaùp Phaät khoâng coù vieäc tröôùc sau traùi
ngöôïc nhau. Vì khoâng hieåu bieát heát yù nghóa cuûa phaùp Phaät neân
oâng môùi cho laø traùi nhau.
       Nôi ñaïo Nieát-baøn naày, töø khi Phaät Ca-dieáp nhaäp dieät trôû
ñi, khoâng coù ngöôøi thuyeát phaùp, cuõng khoâng coù ngöôøi chöùng
ñaéc, theá neân noùi: Ta môùi ñaéc ñaïo. ÔÛ choã khaùc laïi noùi: Ta
chöùng ñaéc ñaïo xöa. Ñaïo aáy laø ñaïo maø chö Phaät nhö Phaät Ñònh
Quang ñaõ chöùng ñaéc. Ñoù laø taùm Thaùnh ñaïo, coù khaû naêng ñöa
ñeán Nieát-baøn. Vì chæ coù moät ñaïo, moät nhaân duyeân, neân noùi
laø ñaïo xöa. Vì vaäy neân bieát, Ñöùc Phaät ñaõ thaønh töïu Nhaát thieát
trí.
      Hoûi: Goïi laø Nhaát thieát trí, vaäy theá naøo laø Nhaát thieát trí?
Coù phaûi laø nhaän bieát heát thaûy neân goïi laø Nhaát thieát trí
chaêng?
      Ñaùp: Nhaát thieát trí laø nhaän bieát vaø coù theå nhaän bieát. Coù
theå nhaän bieát laø naêm phaùp taïng: quaù khöù, hieän taïi, vò lai, ra
khoûi ba ñôøi vaø khoâng theå noùi vôùi ñoái töôïng ñöôïc duøng cuûa
chuùng. Nhaän bieát naêm phaùp taïng naày goïi laø nhaän bieát. Do vaäy
nhaän bieát vaø ñoái töôïng ñöôïc nhaän bieát goïi laø Nhaát thieát (Heát
thaûy).
      Hoûi: Nhaän bieát, coù theå nhaän bieát goïi laø nhaát thieát, söï
vieäc ñoù khoâng phaûi nhö theá. Vì sao? Vì phaùp naày chæ laø moät,
neân coù theå nhaän bieát vaø nhaän bieát, cuõng laø coù theå nhaän
bieát. Nhö theá gian noùi: Ngöôøi naày nhaän bieát nhanh, ngöôøi kia
nhaän bieát chaäm.
      Ñaùp: Neáu nhaát thieát laø moät, thì noùng laïnh traùi nhau leõ ra
cuõng laø moät, moïi söï vieäc traùi nhau nhö saùng toái, khoå vui, cuõng
neân laø moät. Nhöng söï vieäc aáy khoâng phaûi nhö theá. Vì vaäy
khoâng ñöôïc noùi nhaát thieát ñeàu laø moät.
      Hoûi: Ñieàu oâng chaáp cuõng gioáng nhö loãi naày. Neáu coù theå
nhaän bieát laø moät, thì khoå, vui v.v... cuõng neân laø moät, nhöng thaät
ra khoâng phaûi laø moät?
      Ñaùp: Toâi khoâng noùi: Heát thaûy coù theå nhaän bieát laø moät,
coøn oâng ñaõ chaáp: Heát thaûy ñeàu laø moät, do ñoù toâi khoâng
cuøng vôùi oâng ñoàng coù loãi. Laïi nöõa, oâng noùi ñoàng coù loãi laø
trong töï chaáp cuûa oâng coù loãi. Neáu ngöôøi naøo ñaõ nhaän loãi
trong choã töï chaáp, thì ñaõ rôi vaøo choã thua keùm.
      OÂng ñaõ bieát ñieàu mình chaáp laø coù loãi thì khoâng neân noùi
loãi cuûa ngöôøi khaùc. Vaäy neân oâng noùi laø ñoàng coù loãi, thì söï
vieäc aáy khoâng ñuùng.
      Laïi nöõa, neáu baûo hai phaùp nhaän bieát vaø coù theå nhaän bieát
laø moät, thì oâng neân duøng phaùp coù theå nhaän bieát ñeå nhaän bieát
caùc vaät nhö bình, aùo v.v... nhöng thaät ra laø ñaõ duøng caùi nhaän
bieát ñeå nhaän bieát heát thaûy vaät. Neáu oâng cho chieác bình, caùi
aùo v.v... ñoái vôùi söï nhaän bieát khoâng khaùc nhau, thì hieän taïi, caùi
bình, chieác aùo khoâng theå nhaän bieát ñöôïc söï vaät, töùc neân coù
khaùc nhau. Nhöng thaät ra laø duøng söï nhaän bieát ñeå nhaän bieát taát
caû vaät. Do xöù xöù ñeàu coù loãi nhö vaäy, neân oâng khoâng ñöôïc
noùi Nhaát thieát ñeàu laø moät.
      Laïi nöõa, chuû theå nhaän bieát vaø ñoái töôïng ñöôïc nhaän bieát
laø hai goïi laø “Nhaát thieát tri” laø heát thaûy phaùp, goïi laø Nhö Lai,
goïi laø Nhaát thieát trí. Tam-muoäi Kim cang laø nhaân cuûa ngöôøi
Nhaát thieát trí naày, do vaäy Tam-muoäi Kim cang ñöôïc thaønh töïu.
ÔÛ tröôùc, oâng noùi: Tam-muoäi Kim cang khoâng thaønh töïu ñöôïc
neân ngöôøi Nhaát thieát trí khoâng thaønh töïu. Ñieàu ñoù khoâng
ñuùng.

       Phaåm 23: KHEÙO NHAÄN BIEÁT BAÁT ÑÒNH TRONG
BOÁN MÖÔI PHAÙP BAÁT COÄNG
       Kheùo nhaän bieát phaùp baát ñònh: Laø caùc phaùp chöa phaùt
sinh, chöa xuaát hieän, chöa thaønh laäp, chöa xaùc ñònh, chöa phaân
bieät, ôû ñaây trí tueä cuûa Nhö Lai coù ñöôïc dieäu löïc neân ñeàu nhaän
bieát. Nhö Phaät trong Kinh Phaân Bieät Nghieäp ñaõ noùi: “Phaät baûo
Toân giaû A-Nan: Coù ngöôøi thaân haønh nghieäp thieän, mieäng haønh
nghieäp thieän, yù haønh nghieäp thieän, ngöôøi naày sau khi maïng
chung bò ñoïa vaøo ñòa nguïc. Coù ngöôøi thaân haønh nghieäp aùc,
mieäng haønh nghieäp aùc, yù haønh nghieäp aùc, ngöôøi naày sau khi
maïng chung ñöôïc sinh leân coõi trôøi. Toân giaû A-nan baïch Phaät: Sao
laïi coù chuyeän nhö theá? Phaät baûo: Ngöôøi naày hoaëc nhaân duyeân
toäi phöôùc cuûa ñôøi tröôùc ñaõ chín muoài, coøn nhaân duyeân toäi
phöôùc cuûa ñôøinay chöa chín muoài. Hoaëc khi laâm chung phaùt sinh
taâm thieän aùc cuûa chaùnh kieán, taø kieán. Ngöôøi ta khi saép qua
ñôøi, taâm coù söùc maïnh lôùn”.
       Laïi nöõa, trong Kinh Thuû Ca noùi: “Con cuûa Baø-la-moân Thuïc
Ca thöa vôùi Phaät: Thöa Cuø-ñaøm! Caùc Baø-la-moân baïch y, taïi gia
coù theå tu caên thieän cuûa phöôùc ñöùc vöôït hôn ngöôøi xuaát xuaát
gia, söï vieäc naày laø theá naøo? Phaät baûo: Ta trong söï vieäc naày laø
ñaùp baát ñònh. Xuaát gia, hoaëc coù ngöôøi khoâng tu taäp phaùp thieän
thì khoâng baèng taïi gia. Taïi gia neáu coù theå tu phaùp thieän thì hôn
xuaát gia”.
      Laïi nöõa, trong Kinh Ñaïi Nieát Baøn noùi: “Thaønh Ba-lieân-
phaát seõ suïp ñoå do ba söï: Hoaëc laø ngaäp luït, hoaëc laø hoûa hoaïn,
hoaëc do ngöôøi beân trong möu keát vôùi keû beân ngoaøi”.
      Laïi nöõa, do Phaïm chí Ba-leâ-maït noùi v.v… neân Phaät baûo:
“Phaïm chí Ba-leâ-maït loõa hình aáy, neáu oâng ta khoâng boû lôøi noùi
aáy, hoaëc taâm aáy, hoaëc taø kieán aáy, maø coù theå ñeán tröôùc maët
Ta, thì khoâng coù söï vieäc aáy. Coøn neáu daây da bò chaët ñöùt, hoaëc
thaân bò chaët ñöùt, thì hoaøn toaøn khoâng theå ñeán tröôùc maët Phaät
ñöôïc”.
      Laïi nöõa, trong Kinh Phieát Duï noùi: “Ta, ñoái vôùi phaùp saâu xa
naày, duøng nhieàu phöông tieän ñeå giaûng noùi, khieán noù trôû neân
deã hieåu. Neáu ngöôøi naøo coù taâm ngay thaúng, theo lôøi daïy, doác
haønh trì, thì ñöôïc hai thöù lôïi ích, laø ñôøi naày döùt heát laäu, hoaëc
khoâng döùt heát laäu cuõng ñöôïc ñaïo Baát hoaøn”.
      Laïi nöõa, Kinh Xaù Ca Leâ trong Taêng Nhaát A Haøm noùi:
“Phaät baûo Toân giaû A-nan: Neáu ngöôøi coá yù taïo nghieäp thì
khoâng coù vieäc khoâng thoï nhaän quaû baùo maø ñaéc ñaïo. Quaû
baùo hoaëc hieän ñang nhaän, hoaëc seõ nhaän trong ñôøi sau, hoaëc ñôøi
sau nöõa”.
      Laïi nöõa, Kinh Phuø La trong Taêng Nhaát A Haøm noùi: “Phaät
baûo caùc Tyø-kheo: Nhöõng keû aùc sau khi maïng chung, hoaëc laøm
suùc sinh, hoaëc ñoïa vaøo ñòa nguïc. Coøn ngöôøi thieän thì sinh leân
coõi trôøi, hoaëc coõi ngöôøi”.
      Laïi nöõa, trong Kinh Voâ UÙy Vöông Töû noùi: “Voâ UÙy thöa
vôùi Phaät: Nhöõng gì Phaät ñaõ giaûng noùi coù theå khieán keû khaùc
noåi giaän chaêng? Phaät baûo: Naày vöông töû! Söï vieäc aáy laø baát
ñònh. Phaät hoaëc vì taâm thöông xoùt chuùng sinh neân khieán keû
khaùc noåi giaän, ñeå hoï coù ñöôïc nhaân duyeân troàng caên thieän.
Nhö baø nhuõ maãu duøng ngoùn tay cong moùc vaät ñoäc trong mieäng
ñöùa beù ra, tuy coù bò xaây xaùt nhöng khoâng haïi gì”.
      Laïi nöõa, trong A-tyø-ñaøm noùi: “Coù ba loaïi chuùng sinh, hoaëc
theo tuï baát ñònh, hoaëc rôi vaøo ñònh taø, hoaëc thuoäc veà ñònh
chaùnh. Nhöõng söï vieäc khoâng ñònh roõ nhö theá, trong boán phaùp
taïng, tính ra coù haøng ngaøn vaïn thöù.
      Hoûi: Neáu ngöôøi coù trí tueä baát ñònh, laïi khoâng coù taâm
quyeát ñònh, neân ñoái vôùi söï vieäc aáy, luùc nhö vaày, luùc nhö khaùc,
töùc khoâng goïi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Ngöôøi Nhaát thieát trí thì
khoâng noùi hai lôøi, maø laø noùi quyeát ñònh, noùi saùng roõ. Do vaäy,
kheùo nhaän bieát baát ñònh khoâng ñöôïc goïi laø phaùp baát coäng cuûa
Phaät?
      Ñaùp: Söï vieäc baát ñònh, hoaëc nhö vaäy, hoaëc khoâng nhö
vaäy, laø tuøy thuoäc vaøo caùc nhaân duyeân, cho neân ôû ñaây khoâng
neân noùi xaùc ñònh. Hôn nöõa, ñoái vôùi söï vieäc baát ñònh maø traû
lôøi xaùc ñònh thì khoâng goïi laø ngöôøi Nhaát thieát trí. Theá neân,
ñoái vôùi söï vieäc baát ñònh taát phaûi duøng trí baát ñònh. Vì vaäy coù
phaùp baát coäng cuûa trí baát ñònh.
      Laïi nöõa, neáu ngöôøi naøo ôû trong taát caû phaùp quyeát ñònh
nhaän bieát thì ngöôøi aáy töùc rôi vaøo taø luaän taát ñònh. Neáu heát
thaûy phaùp ñaõ laø taát ñònh, thì moïi vieäc laøm seõ khoâng caàn söùc
ngöôøi, phöông tieän maø vaãn ñöôïc. Nhö noùi:
      Neáu toát, xaáu ñaõ ñònh
      Coäng söùc ngöôøi neân ñònh
      Khoâng caàn caùc nhaân duyeân
      Phöông tieän maø tu taäp.
      Laïi nöõa, hieän thaáy ngöôøi naøo khoâng töï phoøng giöõ thaân
töùc coù nhieàu khoå. Neáu bieát phoøng giöõ thaân thì ñöôïc lôïi laïc an
vui. Laïi nhö trong voâ soá söï vieäc haønh taùc, phaûi thoï nhaän caùc
thöù khoå nhoïc thì veà sau môùi ñöôïc quaû baùo nhieàu an vui, giaøu
coù.
      Laïi nöõa, coù ngöôøi ôû ñôøi naày khoâng laøm gì caû, nhöng laïi
ñöôïc quaû baùo toát. Do ñoù môùi coù söï vieäc baát ñònh. Do bieát laø
coù söï vieäc baát ñònh nhö vaäy, neân bieát laø coù trí baát ñònh.
      Hoûi: OÂng coù giöõ gìn hay khoâng giöõ gìn? Coù neâu coâng
söùc hay khoâng neâu coâng söùc, maø cuõng coù vieäc baát ñònh ñöôïc
thaønh chaêng? Coù ngöôøi kheùo töï phoøng hoä nhöng gaëp toaøn khoå
naõo. Coù ngöôøi khoâng töï phoøng hoä thì laïi khoâng gaëp khoå naõo.
Laïi coù ngöôøi laøm vieäc sieâng naêng vaát vaû meät nhoïc maø khoâng
ñöôïc keát quaû gì. Coù ngöôøi khoâng phaûi ñoå coâng söùc nhöng vaãn
ñöôïc keát quaû. Ñoù laø söï baát ñònh.
      Ñaùp: Ñieàu oâng noùi laø ñeå xaùc nhaän nghóa baát ñònh cuûa
toâi. Neáu coù söï baát ñònh thì phaûi coù trí baát ñònh. Toâi khoâng noùi
neáu ngöôøi khoâng töï phoøng hoä ñeàu phaûi chòu khoå. Laïi cuõng
khoâng noùi lìa coâng söùc haønh taùc maø coù quaû baùo. Vì toäi
chöôùng cuûa ñôøi tröôùc, neân coù ngöôøi duø boû nhieàu coâng söùc
laøm vieäc nhöng khoâng ñöôïc thoï nhaän an vui. Toâi khoâng noùi laø
taát caû ñeàu nhö vaäy. Do ñaáy, ñieàu oâng vaán naïn laø sai. Ñoù goïi
laø chö Phaät ôû trong söï vieäc baát ñònh, rieâng coù trí baát ñònh ñaày
ñuû.
      Bieát xöù Voâ saéc thì haøng Thanh-vaên, Phaät-bích-chi chæ bieát
moät ít phaùp vaø chuùng sinh, sinh veà coõi Voâ saéc. Coøn chö Phaät,
Theá Toân ñoái vôùi xöù Voâ saéc thì ñeàu nhaän bieát ñaày ñuû veà
phaùp vaø chuùng sinh:
      Xöù Voâ saéc aáy coù chuùng sinh, sinh veà xöù ñoù.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh veà xöù kia.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh veà xöù ñònh voâ saéc thöù nhaát.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh veà xöù thöù hai.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh veà xöù thöù ba.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh veà xöù thöù tö.
      Töøng aáy chuùng sinh, sinh ñeán cuøng luùc ñoù.
      Töøng aáy chuùng sinh traûi qua thôøi gian nhö theá roài luïi taøn.
      Töøng aáy chuùng sinh cuøng luùc ñoù ñöôïc soáng laâu heát söùc.
      Töøng aáy chuùng sinh nhaát ñònh ñöôïc soáng laâu.
      Töøng aáy chuùng sinh khoâng nhaát ñònh ñöôïc soáng laâu.
      Töøng aáy chuùng sinh, sau khi maïng chung ôû coõi Duïc, sinh
vaøo nôi ñaây.
      Töøng aáy chuùng sinh, töø coõi Saéc, sau khi maïng chung, sinh
vaøo nôi ñaây.
      Töøng aáy chuùng sinh, töø coõi Voâ saéc, sau khi maïng chung,
sinh trôû laïi nôi ñaây.
      Töøng aáy chuùng sinh, trong coõi ngöôøi, sau khi maïng chung, laïi
sinh ñeán ñaây.
      Töøng aáy chuùng sinh, trong coõi trôøi, sau khi maïng chung, sinh
ñeán ñaây.
      Nhöõng chuùng sinh aáy, maïng chung ôû ñaây, hoaëc sinh vaøo
coõi Duïc, hoaëc sinh vaøo coõi Saéc, hoaëc sinh vaøo coõi Voâ saéc.
Nhöõng chuùng sinh aáy, ôû ñaây, sau khi maïng chung, hoaëc sinh vaøo
neûo trôøi, hoaëc sinh vaøo neûo ngöôøi, hoaëc sinh vaøo neûo A-tu-la,
hoaëc sinh vaøo neûo ñòa nguïc, hoaëc sinh vaøo neûo suùc sinh, hoaëc
sinh vaøo neûo ngaï quûi. Nhöõng chuùng sinh naày ôû xöù kia, nhaäp
Nieát-baøn.
      Töøng aáy chuùng sinh ñeàu laø phaøm phu.
      Töøng aáy chuùng sinh laø ñeä töû, Hieàn Thaùnh cuûa Phaät.
      Töøng aáy chuùng sinh laø ñeä töû cuûa phaøm phu.
      Töøng aáy chuùng sinh thaønh töïu thöøa Thanh-vaên.
      Töøng aáy chuùng sinh thaønh töïu thöøa Phaät-bích-chi.
      Töøng aáy chuùng sinh ñeàu thaønh töïu Ñaïi thöøa.
      Töøng aáy chuùng sinh khoâng thaønh töïu thöøa Thanh-vaên.
      Töøng aáy chuùng sinh khoâng thaønh töïu thöøa Phaät-bích-chi.
      Töøng aáy chuùng sinh khoâng thaønh töïu Ñaïi thöøa.
      Töøng aáy chuùng sinh laø ngöôøi haønh dieät.
      Töøng aáy chuùng sinh laø ngöôøi khoâng haønh dieät.
      Töøng aáy chuùng sinh haønh baäc thöôïng.
      Töøng aáy chuùng sinh laø ñeä töû cuûa Phaät kia.
      Chö Phaät laïi nhaän bieát ñoù laø ñònh thoï vò, laø ñònh khoâng
thoï vò, laø thieän, laø voâ kyù, laø ñònh trong ñoù ñoaïn tröø töøng aáy
kieát söû, laø ñònh thöôïng trung haï, noùi toùm löôïc caùc ñònh voâ saéc.
Chæ coù chö Phaät duøng Nhaát thieát chuûng trí môùi coù theå phaân
bieät lôùn, nhoû, saâu, caïn, taâm töông öng hay khoâng töông öng, quaû
baùo hay khoâng quaû baùo v.v... Ñoù goïi laø chö Phaät ñaõ nhaän bieát
moät caùch ñaày ñuû vaø thoâng ñaït veà xöù ñònh voâ saéc.
      Phaùp dieät: Nghóa laø caùc haøng Phaät-bích-chi, caùc haøng A-
la-haùn ôû quaù khöù, hieän taïi ñaõ dieät ñoä.
      Chö Phaät thoâng ñaït thì nhö trong kinh noùi: “Caùc Tyø-kheo!
Chín möôi moát kieáp tröôùc Hieàn kieáp naày, töø Phaät Tyø-baø-thi
xuaát hieän ôû ñôøi, ñeán ba möôi moát kieáp coù hai vò Phaät xuaát
hieän: Thi-khí vaø Tyø-thöùc-baø. Trong Hieàn kieáp naày coù caùc
Ñöùc Phaät Cöu-laâu-toân, Ca-na-haøm Maâu-ni, vaø Ca-dieáp ra ñôøi.
      Chö Phaät trong quaù khöù coù tri kieán lôùn lao nhö theá, trong
kinh naày neân noùi ñeán. Vaø caùc ñeä töû Thanh-vaên dieät ñoä, nhaäp
Nieát-baøn voâ dö, cuøng caùc vò Phaät-bích-chi teân laø: Thaønh, Hoa
Töôùng, Kieán Phaùp, Phaùp Khieáp, Hyû Kieán, Voâ Caáu, Voâ Ñaéc,
caùc vò Phaät-bích-chi nhö theá nhaäp Nieát-baøn voâ dö, Ñöùc Phaät
ñeàu thoâng ñaït caû.
      Laïi nöõa, coù nhöõng vò chöa dieät ñoä, coøn truï nôi Nieát-baøn
höõu dö, do duyeân cuûa sinh ñaõ heát, nhöõng söï vieäc nhö vaäy Phaät
cuõng ñeàu thoâng ñaït, cuõng goïi laø thoâng ñaït nhaän bieát veà dieät.
Nhö kinh noùi: “Phaät baûo Toân giaû A-nan: Ta bieát roõ ngöôøi naày
khoâng chuùt toái taêm, ngöôøi naày nhaát ñònh hoaøn toaøn laø phaùp
noäi, sau khi maïng chung, ngöôøi naày seõ nhaäp Nieát-baøn, cuõng goïi
laø nhaän bieát veà dieät”.
      Laïi, ñoái vôùi ngöôøi khaùc thoâng ñaït boán ñeá, Ñöùc Phaät
cuõng coù theå nhaän bieát roõ vieäc aáy, cuõng goïi laø nhaän bieát veà
dieät. Nhö kinh noùi: “Ñaâu phaûi ta khoâng coù phöông tieän ñeå khieán
ngöôøi naày, töùc ôû nôi xöù aáy, ñöôïc dieät heát laäu giaûi thoaùt”. Nhö
Phaät baûo Toân giaû A-nan: “OÂng öa thích thieàn ñònh, öa thích ñoaïn
heát kieát söû, cuõng goïi laø thoâng ñaït nhaän bieát veà dieät”. Nhö
Phaät baûo Toân giaû Xaù-lôïi-phaát: “Ta bieát Nieát-baøn, bieát ñöôøng
ñi tôùi Nieát-baøn, bieát chuùng sinh ñeán Nieát-baøn”.
      Caùc kinh nhö vaäy v.v…, ôû ñaây neân noùi. Ñoù goïi laø chö
Phaät thoâng ñaït nhaän bieát veà dieät.
      Kheùo nhaän bieát taâm khoâng töông öng, chaúng phaûi phaùp
saéc: laø giôùi, laø caên thieän, laø söû, laø luaät nghi thieän, laø luaät
nghi baát thieän v.v... töùc laø caùc taâm khoâng töông öng, chaúng phaûi
phaùp saéc. Ñieàu naày haøng Thanh-vaên, Phaät-bích-chi khoâng theå
thoâng toû. Coøn chö Phaät kheùo coù theå thoâng toû, nhö hieän coù
tröôùc maét. Ñoái vôùi taâm khoâng töông öng trong caùc phaùp, ñaõ
thaønh töïu dieäu löïc trí tueä baäc nhaát.
      Hoûi: Giôùi, luaät nghi thieän, luaät nghi baát thieän laø phaùp
saéc, vì sao noùi chuùng khoâng phaûi laø phaùp saéc?
      Ñaùp: Giôùi, luaät nghi thieän, luaät nghi baát thieän coù hai thöù:
Coù taùc vaø voâ taùc. Taùc laø saéc, voâ taùc laø khoâng phaûi saéc.
Khoâng taïo taùc neân chaúng phaûi laø saéc. Phaät duøng löïc baát coäng
neân coù theå nhaän bieát hieän tieàn. Ngöôøi khaùc phaûi duøng trí so
saùnh ñeå nhaän bieát.
       Hoûi: Chö Phaät chæ kheùo nhaän bieát veà taâm khoâng töông
öng, chaúng phaûi laø phaùp saéc, nhöng khoâng kheùo nhaän bieát
phaùp töông öng chaêng?
       Ñaùp: Neáu ñaõ thoâng ñaït phaùp khoâng töông öng thì phaùp
töông öng khoâng caàn baøn nöõa. Nhö ngöôøi ñaõ coù theå baén truùng
ñaàu sôïi loâng thì vaät thoâ khoâng caàn baøn.
       Laïi nöõa, trong baûy traêm phaùp khoâng töông öng, thì haøng
Thanh-vaên, Phaät-bích-chi duøng thöùc thöù saùu coù theå nhaän bieát
ñöôïc baûy phaùp laø: Danh, töôùng, nghóa, voâ thöôøng, sinh, khoâng
sinh, ñoä. Phaät cuõng duøng thöùc thöù saùu vaø thaûy ñeàu nhaän bieát
taát caû. Ñöùc Phaät bieát töôùng cuûa boán Ñeá cuøng bieát phaùp theá
gian, cho neân noùi chö Phaät kheùo nhaän bieát veà taâm khoâng töông
öng vôùi phaùp voâ saéc.
       Uy löïc Ba-la-maät: Laø ñoái vôùi heát thaûy phaùp ñaõ ñöôïc
nhaän bieát troïn veïn, ñaït ñöôïc uy löïc cuûa Nhaát thieát chuûng trí laø
möôøi löïc, boán phaùp khoâng sôï haõi, boán xöù coâng ñöùc hoã trôï
thaønh töïu.
       Laïi nöõa, kheùo ñaït ñöôïc möôøi löïc, theá neân Phaät coù theå
thaønh töïu uy löïc Ba-la-maät. Uy löïc naày ñöôïc taêng theâm trong
taâm thöù möôøi saùu. Nhaát thieát trí thöôøng ôû trong thaân Phaät, cho
ñeán khi nhaäp Nieát-baøn voâ dö. Nhaân nhöõng söï vieäc naày neân chö
Phaät chöùng ñöôïc trí voâ ngaïi ñoái vôùi caùc phaùp.
       Trí voâ ngaïi Ba-la-maät: Laø goàm phaùp voâ ngaïi, nghóa voâ
ngaïi, töø voâ ngaïi vaø laïc thuyeát voâ ngaïi. Ñoái vôùi boán phaùp aáy,
trí voâ ngaïi coù theá maïnh voâ löôïng, thoâng suoát, khoâng coù
chöôùng ngaïi. Nhö trong kinh noùi: “Phaät baûo caùc Tyø-kheo: Boán
chuùng ñeä töû cuûa Nhö Lai ñaõ thaønh töïu nieäm löïc baäc nhaát, löïc
trí tueä baäc nhaát, löïc gaéng nhaän baäc nhaát. Nhö ngöôøi thieän xaï
baén rôi chieác laù treân caønh caây moät caùch deã daøng. Caùc ñeä töû
naày luoân hoûi Ta khoâng ngôùt veà boán nieäm xöù, tröø nhöõng khi
aên uoáng, nguû nghæ. Trong traêm naêm, Nhö Lai luoân ñaùp laïi trí
tueä vui thích neâu baøy khoâng cuøng taän. Nôi phaùp naày, Phaät duøng
töôùng thieåu duïc ñeå töï luaän veà trí tueä. Neáu trong Tam thieân ñaïi
thieân theá giôùi vôùi boán chaâu thieân haï hieän coù, trong ñoù traøn
ñaày vi traàn, tuøy theo soá vi traàn töøng aáy, taïo ra töøng aáy Tam
thieân ñaïi thieân theá giôùi, chuùng sinh cuõng ñaày nhö soá vi traàn
ñoù, ñeàu ñöôïc nhö Toân giaû Xaù-lôïi-phaát, nhö Phaät-bích-chi, thaûy
ñeàu thaønh töïu veà trí tueä laïc thuyeát, thoï maïng traûi qua ñaïi kieáp
nhieàu nhö soá vi traàn noùi treân. Nhöõng ngöôøi naày cuøng nhaân nôi
boán nieäm xöù, trong suoát caû ñôøi vaán naïn Nhö Lai, Nhö Lai trôû
laïi duøng nghóa cuûa boán nieäm xöù ñeå ñaùp. Lôøi noùi, yù nghóa
khoâng quan troïng baèng laïc thuyeát khoâng cuøng taän.
       Trí phaùp voâ ngaïi: Laø kheùo coù theå phaân bieät danh töï cuûa
caùc phaùp thoâng ñaït voâ ngaïi.
       Nghóa voâ ngaïi: Laø ñoái vôùi nghóa cuûa caùc phaùp, thoâng ñaït
voâ ngaïi.
       Töø voâ ngaïi: Laø tuøy töøng loaïi chuùng sinh, duøng caùc ngoân
töø thích hôïp khieán hoï hieåu nghóa, thoâng ñaït voâ ngaïi.
       Laïc thuyeát voâ ngaïi: Laø khi hoûi ñaùp, ñeàu kheùo leùo giaûng
noùi phaùp khoâng coù cuøng taän. Caùc baäc Hieàn Thaùnh khaùc
khoâng theå suy xeùt heát. Chæ coù chö Phaät môùi coù khaû naêng hieåu
tôùi choã toät cuøng cuûa caùc phaùp, theá neân goïi laø Trí Ba-la-maät
voâ ngaïi.
       Ñaùp ñaày ñuû Ba-la-maät: Laø trong heát thaûy söï vaán naïn,
Phaät ñeàu kheùo coù theå traû lôøi ñaày ñuû. Vì sao? Vì ôû trong boán
thöù hoûi ñaùp, Phaät khoâng heà laãn loän, luoân kheùo nhaän bieát
nghóa ñaày ñuû, khoâng huûy hoaïi nghóa Ba-la-maät, neân vui muoán
hieåu bieát roõ veà taùnh cuûa taát caû chuùng sinh ñaõ haønh, ñaõ öa
thích.
       Nhö Toân giaû Xaù-lôïi-phaát baïch Phaät: Thöa Theá Toân! Phaùp
thieän do Ngaøi giaûng noùi coù nhieàu chuùng sinh chöùng ñöôïc, nhôø
chöùng ñöôïc neân taâm khoâng coøn khaùt aùi. Khoâng khaùt aùi neân
khoâng coøn thoï nhaän gì ôû ñôøi naày, khoâng coøn thoï nhaän thì noäi
taâm töùc dieät. Phaät ôû trong phaùp thieän laø voâ thöôïng, nhaän bieát
heát moïi söï vieäc moät caùch troïn veïn, laïi khoâng coøn ai vöôït hôn.
       Hoûi: OÂng noùi boán thöù hoûi ñaùp, xin noùi veà boán thöù aáy?
       Ñaùp: Moät laø ñaùp xaùc ñònh. Hai laø ñaùp theo söï phaân bieät.
Ba laø ñaùp baèng caùch hoûi ngöôïc laïi. Boán laø ñaùp baèng caùch ñeå
qua moät beân.
       Ñaùp xaùc ñònh: Laø nhö coù moät Tyø-kheo hoûi Phaät: Thöa
Theá Toân! Coù phaûi saéc laø thöôøng coøn, khoâng ñoåi khaùc chaêng?
Thöa Theá Toân! Thoï, töôûng, haønh, thöùc laø thöôøng coøn, khoâng
ñoåi khaùc chaêng? Phaät ñaùp: Naày Tyø-kheo! Khoâng coù saéc naøo
laø thöôøng coøn, laø khoâng ñoåi khaùc. Khoâng coù thoï, töôûng,
haønh, thöùc naøo laø thöôøng coøn, laø khoâng ñoåi khaùc. Ñoù goïi laø
ñaùp xaùc ñònh.
      Ñaùp phaân bieät: Laø nhö Phaïm chí Boá-ña-leâ-töû hoûi Sa-ma-
ñeà: Coù ngöôøi coá yù taïo nghieäp nôi thaân, mieäng, yù thì thoï nhaän
nhöõng quaû baùo gì? Sa-ma-ñeà traû lôøi baèng caùch xaùc ñònh: Coù
ngöôøi duøng thaân mieäng yù coá yù taïo nghieäp, thì phaûi thoï nhaän
quaû baùo khoå naõo. Caâu hoûi aáy phaûi neân traû lôøi baèng loái
phaân bieät. Sau ñoù, Phaïm chí naày ñem caâu hoûi aáy ñeán hoûi Phaät.
Phaät ñaùp: Naày Boá-ña-leâ-töû! Coù ngöôøi coá yù taïo nghieäp nôi
thaân, mieäng, yù thì do nghieäp aáy hoaëc thoï nhaän baùo khoå, hoaëc
thoï nhaän baùo vui, hoaëc thoï nhaän baùo khoâng khoå khoâng vui.
Nghóa laø taïo nghieäp khoå phaûi nhaän baùo khoå, taïo nghieäp vui thì
nhaän baùo vui, taïo nghieäp khoâng khoå khoâng vui thì nhaän baùo
khoâng khoå khoâng vui. Caùc kinh nhö theá v.v… ñeàu traû lôøi theo
loái phaân bieät.
      Ñaùp baèng caùch hoûi ngöôïc laïi: Nhö Phaïm chí Tieân Ni hoûi
Phaät. Phaät baûo: Ta hoûi trôû laïi oâng, tuøy yù maø ñaùp. Naày Tieân
Ni! YÙ cuûa oâng nghó sao? Saéc laø Nhö Lai chaêng? Thoï, töôûng,
haønh, thöùc laø Nhö Lai chaêng? Ñaùp: Khoâng phaûi, thöa Theá Toân.
Hoûi: Coù phaûi lìa saéc, thoï, töôûng, haønh, thöùc laø Nhö Lai chaêng?
Ñaùp: Khoâng phaûi, thöa Theá Toân. Caùc kinh nhö theá v.v… neân
giaûng noùi roäng. Ñoù goïi laø traû lôøi baèng caùch hoûi ngöôïc laïi.
      Ñaùp baèng caùch ñeå qua moät beân: Laø ñoái vôùi möôøi boán
thöù taø kieán: Theá gian thöôøng coøn, theá gian khoâng thöôøng coøn.
Theá gian cuõng thöôøng, cuõng voâ thöôøng. Theá gian chaúng phaûi
thöôøng, chaúng phaûi voâ thöôøng. Theá gian coù bieân vöïc, theá gian
khoâng coù bieân vöïc. Theá gian cuõng coù bieân vöïc, cuõng khoâng
coù bieân vöïc. Theá gian chaúng phaûi coù bieân vöïc, chaúng phaûi
khoâng bieân vöïc.
      Sau khi nhaäp dieät, Nhö Lai laø coù. Sau khi nhaäp dieät, Nhö Lai
laø khoâng coù. Sau khi nhaäp dieät, Nhö Lai cuõng coù, cuõng khoâng
coù. Sau khi nhaäp dieät, Nhö Lai chaúng phaûi coù, chaúng phaûi
khoâng coù.
       Thaân töùc laø thaàn. Thaân khaùc, thaàn khaùc? Nhöõng caâu hoûi
aáy ñeàu ñeå qua moät beân.
       Nhö treân ñaõ noùi, heát thaûy chuùng sinh, nhö Ñaïi Phaät-bích-
chi, trí tueä laïc thuyeát, ñaõ duøng boán caùch hoûi aáy ñeå thöa hoûi
Phaät.
       Phaät ñeàu tuøy thuaän ñaùp laïi caùc caâu hoûi aáy, khoâng nhieàu,
khoâng ít. Vì vaäy noùi Phaät traû lôøi ñaày ñuû Ba-la-maät.
       Khoâng ai coù theå haïi Phaät: Do Phaät ñaõ ñöôïc phaùp khoâng
theå gieát haïi, neân khoâng ai coù theå ñoaïn döùt caùc chi phaàn nôi
thaân Phaät, chuùng coøn maát moät caùch töï taïi.
       Nhö kinh noùi: “Neáu ngöôøi naøo muoán duøng phöông tieän ñeå
haïi Phaät, thì khoâng coù ñieàu ñoù”.
       Hoûi: Thoï maïng cuûa Phaät laø ñònh hay khoâng ñònh?
       Ñaùp: Coù ngöôøi noùi: Khoâng ñònh. Neáu thoï maïng cuûa Phaät
coù ñònh, thì ñoái vôùi thoï maïng coù ñònh khaùc coù sai bieät gì?
Nhöng thaät ra, thoï maïng cuûa Phaät laø khoâng ñònh.
       Khoâng ai coù theå haïi Phaät, môùi laø hy höõu. Coù ngöôøi noùi:
Thoï maïng cuûa Phaät coù ñònh, coøn thoï maïng cuûa ngöôøi khaùc, tuy
coù ñònh, nhöng tay, chaân, muõi, tai ñeàu coù theå bò caét ñöùt. Phaät
khoâng coù söï vieäc aáy.
       Hoûi: Vì sao Phaät khoâng theå bò haïi laø phaùp baát coäng?
       Ñaùp: Chö Phaät laø khoâng theå nghó baøn. Giaû duï coù theå
nhaän bieát. Nhö khieán taát caû chuùng sinh sinh trong möôøi phöông
theá giôùi ñeàu coù theá maïnh. Hoaëc giaû coù moät loaïi ma coù töøng
aáy theá maïnh. Laïi khieán moãi moãi chuùng sinh trong möôøi phöông
ñeàu coù theá maïnh nhö cuûa ma aùc, muoán ñem heát söùc maïnh ñoù
ñeå haïi Phaät, haõy coøn khoâng theå laøm ñoäng ñöôïc moät sôïi loâng
cuûa Phaät, huoáng laø coù ngöôøi haïi.
       Hoûi: Neáu theá thì vì sao Ñieàu-ñaït laøm Phaät bò thöông?
       Ñaùp: Söï vieäc naày tröôùc ñaõ traû lôøi roài.
       Phaät muoán chæ roõ töôùng ba thöù ñoäc cuûa chuùng sinh. Ñieàu-
ñaït tuy coù trì giôùi, tu thieän, nhöng tham ñaém lôïi döôõng neân taïo
vieäc ñaïi aùc.
      Laïi nöõa, Phaät khieán chuùng sinh ñeàu nhaän bieát Phaät ñoái
vôùi haøng trôøi, ngöôøi taâm khoâng coù khaùc. Laïi ñem taâm töø bi
xem Ñieàu-ñaït, La-haàu-la nhö hai maét phaûi, traùi cuûa mình. Phaät
thöôøng noùi phaùp vôùi taâm bình ñaúng, thì nôi luùc naày, Ngaøi hieän
baøy taâm bình ñaúng aáy. Haøng trôøi, ngöôøi thaáy vaäy ñeàu khôûi
taâm hy höõu, caøng theâm tin, vui.
      Laïi nöõa, trôøi Tröôøng Thoï ñaõ thaáy haønh nghieäp aùc cuûa
Phaät ôû kieáp tröôùc, neáu nay khoâng thoï nhaän quaû, töùc cho haønh
aùc khoâng coù baùo chaêng? Muoán tröø boû taø kieán aáy, neân nay
Phaät nhaän quaû baùo aáy.
      Laïi nöõa, Phaät ñoái vôùi khoå, vui, taâm khoâng coù khaùc.
Khoâng coù taâm ngaõ, ngaõ sôû, hoaøn toaøn laø khoâng. Caên caên
ñieàu hoøa, khoâng theå bieán ñoåi. Khoâng caàn taïo phöông tieän ñeå
lìa khoå nhaän vui.
      Nhö trong Taïng Boà-taùt noùi: Phaät duøng phöông tieän neân
hieän nhaän quaû baùo naày. Phaûi neân nhaän bieát roäng. Ñoù goïi laø
Phaät khoâng theå bò saùt haïi laø phaùp baát coäng.
      Thuyeát phaùp chaúng khoâng: Nghóa laø heát thaûy nhöõng lôøi
ñaõ giaûng noùi cuûa chö Phaät ñeàu coù quaû baùo, cho neân chö Phaät
giaûng noùi phaùp laø chaúng khoâng. Vì sao? Vì luùc chöa giaûng noùi
phaùp, chö Phaät ñeàu quaùn xeùt taâm chuùng sinh, xeùt ñeán goác
ngoïn xöù hieän truù, kieát söû daøy hay moûng. Bieát ñôøi tröôùc
chuùng sinh ñaõ haønh theo coâng ñöùc gì, thaáy theá maïnh cuûa caên
taùnh hoï nhieàu hay ít, bieát nôi choán, hoaøn caûnh cuøng nhöõng
chöôùng ngaïi, nhöõng ai neân duøng phaùp meàm moûng coù theå hoùa
ñoä, nhöõng ai neân duøng vieäc khoå coù theå hoùa ñoä. Hoaëc laïi
duøng caû phaùp meàm moûng, söï vieäc khoå ñeå hoùa ñoä. Hoaëc laïi
duøng caùch phaùt taâm nhoû ñeå hoùa ñoä. Hoaëc phaân bieät roäng
maø hoùa ñoä. Coù khi do aám, nhaäp, xöù, giôùi, möôøi hai nhaân
duyeân maø ñöôïc hoùa ñoä. Hoaëc ñöôïc ngoä nhaäp do moân trí, hoaëc
do neûo tueä.
      Ngöôøi naày neân theo Phaät maø ñöôïc hoùa ñoä. Ngöôøi naày
neân theo Thanh-vaên maø ñöôïc hoùa ñoä. Ngöôøi naày neân duøng
nhöõng duyeân khaùc ñeå ñöôïc hoùa ñoä.
      Ngöôøi naày neân thaønh töïu thöøa Thanh-vaên. Ngöôøi naày neân
thaønh töïu thöøa Phaät-bích-chi. Ngöôøi naày neân thaønh töïu Ñaïi
thöøa.
      Ngöôøi naày laâu ñôøi quen haønh tham duïc, giaän döõ, ngu si.
Ngöôøi naày quen haønh tham duïc, giaän döõ. Ngöôøi naày quen haønh
tham duïc, ngu si.
      Moãi moãi loaïi ngöôøi ñeàu phaûi phaân bieät nhö vaäy.
      Ngöôøi naày rôi vaøo ñoaïn kieán. Ngöôøi naày rôi vaøo thöôøng
kieán. Ngöôøi naày quaù tham chaáp nôi thaân kieán. Ngöôøi naày haønh
taäp nhieàu bieân kieán. Ngöôøi naày haønh taäp nhieàu theo giôùi caám
thuû, kieán thuû.
      Ngöôøi naày haønh taäp nhieàu kieâu maïn. Ngöôøi naày haønh taäp
nhieàu töï ti, dua nònh, quanh co.
      Ngöôøi naày taâm nhieàu nghi hoái.
      Ngöôøi naày ham thích ngoân töø. Coù ngöôøi chuoäng nghóa lyù,
coù ngöôøi chuoäng nghóa saâu, coù ngöôøi öa söï vieäcthoâ thieån.
      Ngöôøi naày ñôøi tröôùc tích taäp phaùp trôï ñaïo. Ngöôøi naày
ñôøi nay tích taäp phaùp trôï ñaïo. Ngöôøi naày chæ tích taäp phöôùc
ñöùc, caên thieän. Ngöôøi naày chæ tích taäp toøan boä caên thieän.
      Ngöôøi naày neân mau chöùng ñaïo. Ngöôøi naày laâu daøi môùi
chöùng ñaïo.
      Phaät tröôùc heát laø quan saùt, truø tính, tuøy ngöôøi neân hoùa
ñoä, giaûng noùi phaùp vaø ñoä thoaùt cho hoï. Do vaäy, heát thaûy
phaùp noùi ra thaûy ñeàu chaúng khoâng. Nhö kinh noùi: “Tröôùc, thaáy
bieát roài, Ñöùc Theá Toân môùi giaûng noùi phaùp, khoâng phaûi
khoâng thaáy bieát maø giaûng noùi phaùp”.
      Khoâng laãn loän, khoâng theå maát: Laø chö Phaät giaûng noùi
phaùp khoâng heà laãn loän hay thieáu maát.
      Khoâng laãn loän laø lôøi noùi vaø yù nghóa khoâng traùi nhau.
      Khoâng thieáu maát laø khoâng maát yù nghóa.
      Do khoâng maát nhaân duyeân cuûa ñaïo, neân goïi laø khoâng
maát. Do khoâng laãn loän nhaân duyeân cuûa quaû ñaïo neân goïi laø
khoâng laãn loän. Khoâng thieáu neân goïi laø khoâng maát. Khoâng coù
loãi neân goïi laø khoâng laãn loän.
      Do thoâng ñaït boán trí voâ ngaïi, do nieäm vaø tueä an oån thöôøng
ñöôïc ñieàu hoøa, neân xa lìa caùc kieán chaáp nhö ñoaïn, thöôøng,
khoâng coù nhaân, nhaân taø, nhaân v.v... Phaùp do chö Phaät giaûng
noùi khoâng khieán cho ngöôøi bò meâ muoäi lo saàu. Nhöõng gì noùi ra,
ñaàu, cuoái, khoâng coù loãi traùi ngöôïc nhau. Thuaän theo nghóa kinh
naày neân ôû ñaây noùi roäng. Nhö kinh noùi: “Naày caùc Tyø-kheo! Ta
giaûng noùi phaùp cho caùc oâng, ñaàu, giöõa, cuoái ñeàu thieän, lôøi
thieän, nghóa thieän, thuaàn nhaát, khoâng xen taïp, noùi ñuû phaïm
haïnh”.
       Duøng nhöõng söï vieäc hy höõu ñeå giaûng noùi phaùp: Theo choã
giaùo hoùa töùc ñöôïc ñaïo quaû, ñoù goïi laø hy höõu. Neáu ñöôïc Phaät
traû lôøi hay ñöôïc Phaät thoï kyù, ñeàu laø chaân thaät khoâng khaùc.
Ñaáy cuõng laø hy höõu. Phaät ñaõ giaûng noùi veà ñaïo, ñaïo aáy khoâng
xen laãn vôùi phieàn naõo, coù khaû naêng döùt tröø phieàn naõo. Ñoù
cuõng laø hy höõu. Nhöõng gì Phaät noùi ra ñeàu coù lôïi ích, troïn
khoâng phaûi laø nhöõng lôøi troáng khoâng. Ñoù cuõng laø hy höõu.
Ngöôøi naøo ñoái vôùi phaùp Phaät, taâm sieâng naêng tinh taán haønh
trì, thì coù theå ñoaïn döùt phaùp baát thieän, taêng theâm phaùp thieän.
Ñoù cuõng laø hy höõu.
       Laïi nöõa, coù ba thöù hy höõu: Moät laø hieän thaàn thoâng hy
höõu. Hai laø noùi ngöôïc laïi taâm keû khaùc hy höõu. Ba laø giaùo hoùa
hy höõu.
       Ñem caû ba hy höõu naày giaûng noùi phaùp, goïi laø duøng caùc
söï hy höõu ñeå giaûng noùi phaùp.
       Laø baäc Ñaïo sö toái thöôïng trong caùc chuùng Thaùnh: Laø chö
Phaät nhaän bieát taâm cuûa taát caû chuùng sinh, vôùi nhöõng neûo
haønh, neûo öa thích. Kieát söû saâu caïn, caùc caên lôïi, ñoän, ba haïng
trí tueä. Do kheùo nhaän bieát thoâng suoát, neân ôû trong caùc Thaùnh
Phaät laø baäc Ñaïo sö toái thöôïng.
       Laïi nöõa, Phaät coù theå kheùo nhaän bieát töôùng cuûa boán Ñeá,
nhaän bieát roõ töôùng chung, töôùng rieâng cuûa caùc phaùp.
       Laïi, do nhaân duyeân thuyeát phaùp chaúng khoâng, noùi phaùp
khoâng laãn loän, khoâng thieáu maát, vì vaäy ôû trong caùc Thaùnh
Phaät laø baäc Ñaïo sö toái thöôïng.
       Hoûi: Boán chuùng cuõng coù khaû naêng giaûng noùi phaùp, phaù
tröø ngoaïi ñaïo, khieán chuùng sinh ñi vaøo phaùp Phaät, vì sao chæ noùi
Phaät laø baäc Ñaïo sö toái thöôïng?
      Ñaùp: Neân duøng giaû duï ñeå noùi. Neáu taát caû chuùng sinh
cuøng coù theá maïnh cuûa trí tueä ñeàu nhö Phaät-bích-chi, nhöng caùc
chuùng sinh naày neáu khoâng vaâng theo yù Phaät, thì muoán hoùa ñoä
moät ngöôøi, cuõng khoâng theå coù ñöôïc. Hoaëc khi caùc ngöôøi aáy
noùi phaùp, cho ñeán khoâng theå ñoaïn tröø ñöôïc moät phaàn maûy may
kieát söû cuûa coõi Voâ saéc. Neáu Phaät muoán hoùa ñoä chuùng sinh
baèng ngoân thuyeát, thì cho ñeán ngoaïi ñaïo, taø kieán, caùc chuùng
Roàng, Daï-xoa vaø caùc chuùng khaùc khoâng hieåu lôøi Phaät, Phaät
ñeàu khieán cho hoï hieåu ñöôïc. Nhöõng ngöôøi naày cuõng coù theå
chuyeån hoùa voâ löôïng chuùng sinh, cho ñeán chuùng Thanh-vaên
ngaøy nay, ñeàu khieán chuùng sinh truï trong boán quaû. Ñoù ñeàu laø
töôùng Ñaïo sö toái thöôïng cuûa Nhö Lai. Do vaäy goïi Phaät laø baäc
Ñaïo sö toái thöôïng trong chuùng Thaùnh laø phaùp baát coäng.
      Boán phaùp khoâng giöõ gìn: Laø chö Phaät khoâng caàn giöõ gìn
nghieäp cuûa thaân, khoâng caàn giöõ gìn nghieäp cuûa mieäng, khoâng
caàn giöõ gìn nghieäp cuûa yù, khoâng caàn giöõ gìn nhöõng vaät duïng
caàn cho ñôøi soáng. Vì sao? Vì boán phaùp naày cuûa Phaät ñoái vôùi
keû khaùc khoâng caàn giöõ gìn, khoâng khôûi nieäm: Thaân, mieäng, yù
nôi thoï maïng cuûa Ta sôï coù keû khaùc nhaän bieát. Vì sao? Vì ñaõ töø
laâu tu taäp voâ soá nghieäp thanh tònh, ñeàu ñaõ kheùo thaáy bieát moïi
thöù phieàn naõo ñeàu ñaõ ñoaïn tröø, thaønh töïu heát thaûy caên thieän
khoâng gì saùnh baèng, kheùo haønh caùc phaùp coù theå haønh, khoâng
ai coù theå cheâ traùch, ñaày ñuû haønh xaû Ba-la-maät.
      Xaû: Laø maét thaáy saéc thì xaû boû taâm lo möøng, cho ñeán yù
nhaän bieát caùc phaùp ñeàu cuõng nhö vaäy. Caùc kinh nhö Baø Kha
Ñeà Uaát Ña La v.v… ñaõ noùi neân ôû ñaây ñaõ daãn.
      Boán thöù khoâng sôï haõi:
      Hoûi: Moät phaùp goïi laø khoâng sôï haõi, sao laïi coù boán?
      Ñaùp: ÔÛ trong boán söï vieäc nghi sôï, theá neân coù boán:
      1. Nhö Phaät noùi vôùi caùc Tyø-kheo: Ta töï noùi lôøi thaønh
thaät: Ta laø ngöôøi Nhaát thieát trí. ÔÛ ñaây, neáu coù Sa-moân, Baø-la-
moân, caùc Thieân, Ma, Phaïm cuøng ngöôøi trí khaùc trong theá gian,
nhö phaùp neâu vaán naïn: Nhö Lai khoâng bieát phaùp naày v.v… Ta ôû
trong tröôøng hôïp aáy, cho ñeán khoâng thaáy coù chuùt töôùng sôï haõi.
Vì khoâng thaáy töôùng aáy neân ñöôïc an oån khoâng sôï. Ñaây laø ñieàu
khoâng sôï haõi thöù nhaát, vì ñaõ nhaän bieát nhö thaät veà heát thaûy
caùc phaùp.
      2. Ta töï noùi lôøi thaønh thaät: Taát caû caùc laäu cuûa Ta ñaõ
heát. Neáu Sa-moân, Baø-la-moân, caùc Thieân, Ma, Phaïm noùi Ta chöa
döùt heát laäu, thì Ta ôû trong tröôøng hôïp naày, cho ñeán khoâng thaáy
coù chuùt töôùng sôï haõi. Vì khoâng thaáy töôùng aáy, neân an oån,
khoâng sôï. Ñoù laø ñieàu khoâng sôï haõi thöù hai, vì ñaõ kheùo ñoaïn
tröø caùc phieàn naõo, cuøng döùt saïch moïi taäp khí cuûa phieàn naõo.
      3. Ta giaûng noùi veà phaùp chöôùng ngaïi ñaïo. ÔÛ ñaây, neáu coù
Sa-moân, Baø-la-moân, chö Thieân, Ma, Phaïm cuøng ngöôøi trí khaùc
trong theá gian, nhö phaùp neâu vaán naïn, noùi: Phaùp naày tuy duøng
cuõng khoâng theå gaây chöôùng ngaïi cho ñaïo. Ta, ôû trong tröôøng
hôïp naày khoâng thaáy chuùt töôùng sôï haõi. Do khoâng thaáy töôùng
aáy, neân ñöôïc an oån, khoâng coù nghi sôï. Ñoù laø ñieàu khoâng sôï
haõi thöù ba, do kheùo nhaän bieát phaùp gaây chöôùng ngaïi cho giaûi
thoaùt.
      4. Ñaïo do Ta giaûng noùi, neáu döïa theo ñoù tu haønh thì seõ ñaït
hoaøn toaøn döùt heát khoå. Neáu coù Sa-moân, Baø-la-moân, chö
Thieân, Ma, Phaïm cuøng ngöôøi trí khaùc trong theá gian, nhö phaùp
neâu vaán naïn, noùi: Phaùp naày duø coù haønh trì nhö lôøi daïy, cuõng
khoâng theå döùt tröø heát ñöôøng khoå, thì Ta trong tröôøng hôïp naày,
vaãn khoâng coù chuùt töôùng sôï haõi. Do khoâng coù töôùng aáy, neân
ñöôïc an oån, khoâng coù nghi sôï. Ñoù laø ñieàu khoâng sôï haõi thöù tö,
vì bieát roõ con ñöôøng dieät tröø heát khoå.
      Boán phaùp khoâng sôï haõi naày vöôït quaù caùc töôùng run raåy,
loâng thaân döïng ngöôïc cuûa taâm sôï haõi, neân goïi laø khoâng sôï
haõi.
      Laïi nöõa, ôû giöõa ñaïi chuùng, oai ñöùc cuûa Phaät luoân thuø
thaéng, neân goïi laø khoâng sôï haõi.
      Laïi kheùo nhaän bieát heát thaûy moïi hoûi ñaùp, neân goïi laø
khoâng sôï haõi. Nôi Kinh Chö Thieân Hoäi, trong aáy ñaõ noùi roäng.
      Hoûi: Neáu Phaät laø ngöôøi Nhaát thieát trí, thì khoâng coøn sôï
haõi ñoái vôùi taát caû caùc phaùp, sao chæ noùi coù boán thöù?
      Ñaùp: Ñoù laø löôïc neâu choã troïng yeáu ñeå môû baøy ñaàu
moái cuûa söï vieäc. Nhöõng thöù coøn laïi cuõng nhö vaäy.
       Möôøi löïc cuûa Phaät: Löïc laø hoã trôï, laø khí theá khoâng theå
cuøng taän, khoâng gì coù theå huûy hoaïi ñöôïc. Tuy coù möôøi teân
goïi, nhöng thöïc ra chæ laø moät trí. Vì duyeân nôi möôøi söï vieäc neân
goïi laø möôøi löïc.
       Trí Phaät duyeân nôi heát thaûy moïi söï vieäc, neân coù voâ löôïng
löïc. Duøng möôøi löïc naày ñuû ñeå ñoä chuùng sinh, neân chæ noùi coù
möôøi. Chæ môû baøy möôøi löïc naày, thì caùc thöù coøn laïi ñeàu coù
theå nhaän bieát.
       + Löïc thöù nhaát: Taát caû caùc phaùp, coù nhaân khoâng nhaân,
trí quyeát ñònh thoâng ñaït. Ñoù goïi laø Löïc thöù nhaát. Nhö Phaät noùi:
“Neáu ngöôøi cuoàng ñoù khoâng boû lôøi aáy, khoâng boû taø kieán aáy,
khoâng boû taâm aáy, maø coù theå ñeán tröôùc Phaät, thì khoâng bao
giôø coù chuyeän ñoù”. Nhö Phaät baûo Toân giaû A-nan: “Hai Phaät
cuøng luùc xuaát hieän ôû theá gian, khoâng bao giôø coù chuyeän aáy.
Moät Phaät xuaát hieän ôû ñôøi, thì coù chuyeän ñoù. Söï vieäc naày laø
noùi ñeán moät theá giôùi Phaät. Nhöng thaät söï thì trong voâ löôïng voâ
bieân caùc theá giôùi ôû möôøi phöông, ñaõ coù traêm ngaøn vaïn öùc
voâ soá chö Phaät cuøng luùc xuaát hieän ôû ñôøi”.
       Laïi nöõa, kinh noùi: “Nghieäp cuûa thaân, mieäng, yù taïo aùc maø
coù quaû baùo toát ñeïp, thì khoâng coù chuyeän ñoù. Neáu nghieäp cuûa
thaân, mieäng, yù taïo thieän maø coù quaû baùo toát ñeïp, ñieàu ñoù taát
xaûy ra”. Caùc kinh trong naêm taïng nhö theá laø ñaõ noùi roäng veà
ñieàu aáy.
       + Löïc thöù hai: Ñoái vôùi caùc nghieäp, caùc phaùp thoï nhaän
cuûa chuùng sinh ôû quaù khöù, hieän taïi, vò lai, Phaät ñeàu phaân bieät
ñuùng nhö thaät, nhaän bieát nôi choán, nhaän bieát söï vieäc, nhaän bieát
quaû baùo. Neáu Phaät muoán nhaän bieát veà caùc nghieäp cuøng
nghieäp baùo nôi quaù khöù cuûa taát caû chuùng sinh, töùc coù theå
nhaän bieát. Hoaëc laø nghieäp ôû quaù khöù, baùo ôû hieän taïi. Hoaëc
laø nghieäp ôû quaù khöù, baùo ôû vò lai. Hoaëc laø nghieäp ôû quaù
khöù, baùo ôû quaù khöù. Hoaëc nghieäp ôû quaù khöù, baùo ôû quaù
khöù, vò lai. Hoaëc nghieäp ôû quaù khöù, baùo ôû quaù khöù, hieän taïi.
Hoaëc nghieäp ôû quaù khöù, baùo ôû vò lai, hieän taïi. Hoaëc nghieäp ôû
quaù khöù, baùo ôû quaù khöù, hieän taïi, vò lai. Hoaëc nghieäp ôû hieän
taïi, baùo ôû hieän taïi. Hoaëc nghieäp ôû hieän taïi, baùo ôû vò lai. Hoaëc
nghieäp ôû hieän taïi, baùo ôû hieän taïi, vò lai. Hoaëc nghieäp ôû vò lai,
baùo ôû vò lai.
      Coù nhieàu phaân bieät veà phaùp thoï nhaän nhö vaäy.
      Boán phaùp thoï nhaän laø: Ñôøi hieän taïi nhaän an vui, ñôøi sau
chòu khoå naõo. Ñôøi hieän taïi nhaän khoå naõo, ñôøi sau nhaän an vui.
Ñôøi hieän taïi nhaän an vui, ñôøi sau nhaän an vui. Ñôøi hieän taïi nhaän
khoå, ñôøi sau nhaän khoå.
      Nôi choán laø theo nôi choán thôøi gian hieän coù cuûa nghieäp.
      Laïi coøn bieát nôi choán nhaän quaû baùo cuûa nghieäp naày.
      Söï vieäc laø hoaëc tuøy thuoäc vaøo nhaân duyeân, hoaëc tuøy
thuoäc vaøo ba caên baát thieän, hoaëc phaàn nhieàu töï mình laøm, hoaëc
phaàn nhieàu nhaân nôi ngöôøi khaùc. Heát thaûy nhaân duyeân cuûa
caùc nghieäp thieän, aùc nhö vaäy, Phaät ñieàu nhaän bieát.
      Baùo laø nhaän bieát caùc nghieäp, moãi moãi nghieäp ñeàu coù
quaû baùo. Nghieäp thieän thì hoaëc sinh vaøo xöù thieän hoaëc ñöôïc
Nieát-baøn. Nghieäp aùc thì sinh vaøo xöù aùc. Phaät ñeàu nhaän bieát
moïi nhaân duyeân goác ngoïn cuûa caùc nghieäp aáy nôi thaân mình vaø
thaân ngöôøi khaùc. ÔÛ ñaây, trí löïc khoâng thoái lui, neân goïi laø Löïc.
      + Löïc thöù ba: Phaät ñoái vôùi caùc töôùng tònh, ueá cuûa thieàn
ñònh, giaûi thoaùt, Tam-muoäi, ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät.
      Thieàn laø boán thieàn.
      Ñònh laø boán ñònh voâ saéc, boán taâm voâ löôïng ñeàu goïi laø
ñònh.
      Giaûi thoaùt laø taùm giaûi thoaùt.
      Tam-muoäi laø tröø caùc thieàn giaûi thoaùt, caùc ñònh coøn laïi
ñeàu goïi laø Tam-muoäi.
      Coù ngöôøi noùi: Ba moân giaûi thoaùt cuøng ñònh coù giaùc coù
quaùn, ñònh khoâng giaùc coù quaùn, ñònh khoâng giaùc khoâng quaùn,
ñeàu goïi laø Tam-muoäi.
      Coù ngöôøi noùi: Ñònh laø nhoû, Tam-muoäi laø lôùn. Theá neân
heát thaûy chö Phaät, Boà-taùt ñaït ñöôïc ñònh, ñeàu goïi laø Tam-muoäi.
Boán xöù naày ñeàu goàm thaâu trong taát caû Thieàn Ba-la-maät.
      Ueá laø thoï nhaän vò. Tònh laø khoâng thoï nhaän vò. Laïi nöõa,
ueá ñònh höõu laäu, tònh laø ñònh voâ laäu.
      Phaân bieät ñöôïc heát thaûy Tam-muoäi, giaûi thoaùt: Nhö phaân
bieät veà thieàn. Phaân bieät ñeå nhaän bieát caùc caên cao, thaáp cuûa
ngöôøi khaùc, cuûa chuùng sinh khaùc. Taát caû ñeàu nhaän bieát ñuùng
nhö thaät goïi laø Löïc thöù tö.
      Chuùng sinh khaùc laø nhöõng phaøm phu. Ngöôøi khaùc laø caùc
Hieàn Thaùnh nhö Tu-ñaø-hoaøn v.v...
      Hoaëc coù ngöôøi noùi: Chuùng sinh khaùc laø phaøm phu vaø
nhöõng ngöôøi coøn tu hoïc chöa döùt heát phieàn naõo. Ngöôøi khaùc
laø A-la-haùn ñaõ döùt heát moïi phieàn naõo.
      Hoaëc coù ngöôøi noùi: Chuùng sinh khaùc vaø ngöôøi khaùc chæ
laø moät loaïi, nhöng teân goïi coù coù sai khaùc.
      Caùc caên laø: Tín, tinh taán, nieäm, ñònh, tueä, chaúng phaûi caùc
caên nhö nhaõn v.v...
      Cao laø maïnh meõ, nhanh nheïn, ñuû söùc chöùng ñaéc ñaïo. Thaáp
laø chaäm luït, khoâng theå thoï nhaän vieäc haønh ñaïo. Phaät ñeàu
nhaän bieát ñuùng nhö thaät, khoâng laãn loän veà hai thöù caên cao
thaáp naày.
      Nhöõng chuùng sinh khaùc, ngöôøi khaùc, taâm ñeàu coù nhöõng
öa thích, Phaät ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät. Ñoù goïi laø Löïc thöù
naêm.
      Nhöõng öa thích goïi laø quyù laø nhöõng söï vieäc ñöôïc höôùng
ñeán. Nhö coù ngöôøi quyù cuûa caûi, vaät duïng, caùc thöù hoan laïc ôû
ñôøi. Hoaëc coù ngöôøi quyù troïng phöôùc ñöùc, caùc phaùp thieän.
Nhöõng vieäc aáy, Phaät ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät. Theá gian coù
voâ soá taùnh, voâ löôïng taùnh, Phaät ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät.
Ñaáy laø Löïc thöù saùu.
      Voâ soá taùnh: Laø vaïn moái cuûa taùnh xen laãn.
      Voâ löôïng taùnh: Laø nôi moãi moãi taùnh coù voâ löôïng thöù
phaân bieät.
      Taùnh: Laø töø ñôøi tröôùc cho ñeán giôø, taâm thöôøng haønh taäp
söû duïng, luoân vui thích haønh taùc tu taäp neân thaønh taùnh. Hai
taùnh thieän aùc aáy, Phaät ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät, ñeán taát
caû xöù ñaïo, Phaät cuõng ñeàu nhaän bieát ñuùng nhö thaät. Ñoù goïi laø
Löïc thöù baûy.
      Ñeán taát caû xöù ñaïo: Laø coù theå ñaït ñöôïc heát thaûy coâng
ñöùc. Ñaïo aáy goïi laø ñeán taát caû xöù ñaïo. Ñoù laø naêm phaàn
Tam-muoäi hoaëc naêm trí Tam-muoäi, hoaëc laø taùm phaàn Thaùnh
ñaïo. Hoaëc Thaùnh ñaïo goàm thaâu caùc phaùp. Hoaëc boán nhö yù
tuùc. Nhö kinh noùi: “Tyø-kheo kheùo tu taäp boán nhö yù tuùc thì
khoâng lôïi ích naøo laø khoâng ñaït ñöôïc”.
       Coù ngöôøi noùi: Laø boán thieàn. Nhö kinh noùi: “Tyø-kheo ñaït
ñöôïc boán thieàn, taâm an truï vaøo moät xöù thanh tònh, tröø heát caùc
phieàn naõo, dieät heát moïi chöôùng ngaïi, ñieàu hoøa gaéng duïng,
khoâng coøn dôøi ñoäng. Neáu chuyeån höôùng ñeå nhaän bieát söï vieäc
ñôøi tröôùc, töùc coù theå nhaän bieát söï vieäc ñôøi tröôùc. Ñoù laø Löïc
thöù taùm.
       Phaät neáu muoán nhôù nghó ñeán thaân mình hay nhôù nghó ñeán
heát thaûy chuùng sinh vôùi voâ löôïng voâ bieân thoï maïng ñôøi tröôùc,
taát caû nhöõng vieäc aáy, Phaät ñeàu nhaän bieát töôøng taän. Caùc söï
vieäc ñaõ traûi qua Haèng haø sa soá kieáp, ngöôøi naày sinh nôi naøo,
teân hoï, doøng doõi, sang heøn, vieäc aên uoáng, vaät duøng caàn thieát,
noãi khoå, nieàm vui, caùc söï nghieäp ñaõ taïo, nhöõng quaû baùo ñaõ
thoï nhaän, taâm haønh nhö theá naøo, voán töø ñaâu laïi v.v… taát caû
nhöõng söï vieäc nhö vaäy, Phaät duøng thieân nhaõn thanh tònh, vöôït
qua maét ngöôøi, thaáy heát thaûy chuùng sinh trong saùu neûo, theo
nghieäp thoï nhaän. Ñoù laø Löïc thöù chín.
       Haøng Thanh-vaên coù löïc lôùn, duøng thieân nhaõn thaáy caùc
coõi nöôùc trong tieåu thieân theá giôùi, cuõng thaáy chuùng sinh trong
caùc coõi ñoù luùc sinh, luùc cheát.
       Haøng Phaät-bích-chi coù löïc ít, thaáy ngaøn coõi nöôùc trong
tieåu thieân theá giôùi, cuõng thaáy chuùng sinh trong caùc coõi ñoù luùc
sinh, luùc cheát.
       Haøng Phaät-bích-chi coù löïc trung bình, thaáy traêm vaïn coõi
nöôùc trong tieåu thieân theá giôùi, cuõng thaáy chuùng sinh trong caùc
coõi ñoù khi sinh, khi cheát.
       Haøng Phaät-bích-chi coù löïc lôùn, thaáy coõi nöôùc trong Tam
thieân ñaïi thieân theá giôùi, cuõng thaáy chuùng sinh trong caùc coõi ñoù
vôùi nôi choán sinh cheát.
       Chö Phaät - Theá Toân thaáy voâ löôïng voâ bieân khoâng theå
nghó baøn theá gian, cuõng thaáy chuùng sinh trong caùc coõi ñoù khi
sinh khi cheát. Ñoù laø Löïc thöù möôøi.
      Duïc laäu, Höõu laäu, Voâ minh laäu, taát caû caùc laäu ñeàu döùt
heát, caùc phieàn naõo vaø taäp khí ñeàu dieät heát. Ñoù goïi laø Löïc
thöù möôøi.
      Giaûi thoaùt voâ ngaïi: Giaûi thoaùt coù ba thöù: Giaûi thoaùt ñoái
vôùi caùc chöôùng ngaïi cuûa phieàn naõo. Giaûi thoaùt ñoái vôùi caùc
chöôùng ngaïi cuûa ñònh. Giaûi thoaùt ñoái vôùi caùc chöôùng ngaïi cuûa
taát caû caùc phaùp.
      Trong ñoù, A-la-haùn tueä giaûi thoaùt ñaït ñöôïc giaûi thoaùt lìa
caùc chöôùng ngaïi cuûa phieàn naõo. A-la-haùn coäng giaûi thoaùt vaø
Phaät Bích-chi ñaït ñöôïc giaûi thoaùt lìa caùc chöôùng ngaïi cuûa phieàn
naõo, ñaït ñöôïc giaûi thoaùt lìa chöôùng ngaïi cuûa caùc thieàn ñònh.
Chæ coù chö Phaät laø goàm ñuû ba thöù giaûi thoaùt aáy.
      Ñoù laø giaûi thoaùt moïi chöôùng ngaïi cuûa phieàn naõo. Giaûi
thoaùt moïi chöôùng ngaïi cuûa caùc thieàn ñònh. Giaûi thoaùt moïi
chöôùng ngaïi cuûa taát caû caùc phaùp, goïi chung laø ba thöù giaûi
thoaùt, neân Phaät goïi laø giaûi thoaùt voâ ngaïi. Luoân theo taâm cuøng
sinh cho ñeán Nieát-baøn voâ dö thì ngöøng. Ñoù goïi laø Boán möôi
phaùp baát coäng. Löôïc môû baøy phaùp moân cuûa Phaät khieán
chuùng sinh hieåu neân noùi. Nhöõng ñieàu khoâng noùi ñeán laø voâ
löôïng voâ bieân. Ñoù laø:
      1. Thöôøng khoâng lìa tueä.
      2. Bieát roõ thôøi, khoâng ñeå maát.
      3. Dieät tröø heát thaûy taäp khí.
      4. Ñöôïc ñònh Ba-la-maät.
      5. Heát thaûy coâng ñöùc ñeàu thuø thaéng.
      6. Theo choã thích hôïp, haønh Ba-la-maät.
      7. Khoâng ai coù theå troâng thaáy ñænh ñaàu.
      8. Khoâng ai coù theå saùnh baèng.
      9. Khoâng ai coù theå hôn.
      10. Hôn heát trong theá gian.
      11. Khoâng töø ngöôøi khaùc nghe phaùp maø ñaït ñöôïc ñaïo.
      12. Phaùp khoâng chuyeån ñoåi.
      13. Töï noùi laø Phaät roát cuøng khoâng ai coù theå ñeán tröôùc
Phaät.
      14. Phaùp khoâng thoái chuyeån.
       15. Ñaéc taâm ñaïi bi.
       16. Ñaéc taâm ñaïi töø.
       17. Laø ngöôøi ñaùng tin nhaän baäc nhaát.
       18. Danh tieáng lôïi döôõng baäc nhaát.
       19. Cuøng y chæ nhö Phaät, caùc sö khoâng ai baèng Phaät.
       20. Caùc sö khoâng coù ñöôïc chuùng ñeä töû nhö Phaät.
       21. Ñoan nghieâm baäc nhaát.
       22. Phaät laø ngöôøi khoâng ai coù theå khieán keû khaùc gieát haïi
ñöôïc thaáy cuõng vui thích.
       23. Nhöõng ai Phaät muoán hoùa ñoä thì khoâng ngöôøi naøo gieát
haïi hoï ñöôïc.
       24. Khi môùi sinh, taâm ñaõ coù khaû naêng ñoaïn tröø caùc kieát
cuûa tö duy.
       25. Chuùng sinh ñaùng ñoä, Phaät khoâng boû maát thôøi cô ñeå
ñoä hoï.
       26. Trí thöù möôøi saùu chöùng ñaéc Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc
Voâ thöôïng.
       27. Laø ruoäng phöôùc baäc nhaát cuûa theá gian
       28. Phoùng ra voâ löôïng haøo quang.
       29. Neûo haønh hoùa khoâng gioáng ngöôøi khaùc.
       30. Töôùng cuûa traêm phöôùc ñöùc.
       31. Voâ löôïng voâ bieân caên thieän.
       32. Luùc vaøo thai.
       33. Khi sinh ra.
       34. Luùc chöùng ñaéc Phaät ñaïo.
       35. Luùc chuyeån phaùp luaân.
       36. Khi xaû boû thoï maïng laâu daøi.
       37. Luùc nhaäp Nieát-baøn, coù theå laøm chaán ñoäng Tam thieân
ñaïi thieân theá giôùi.
       38. Laøm khuynh ñoäng voâ löôïng voâ bieân cung ñieän cuûa caùc
ma, khieán chuùng kinh hoaûng, maát heát oai ñöùc.
       39. Caùc Thieân vöông Hoä theá, Thích-ñeà-hoaøn-nhaân, caùc
Thieân vöông Daï-ma, Ñaâu-suaát-ñaø, Hoùa-laïc, Töï taïi, Phaïm thieân,
vaø chö Thieân Tònh cö v.v... trong moät luùc cuøng tuï taäp ñeán thænh
Phaät chuyeån phaùp luaân.
      40. Thaân Phaät kieân coá nhö Na-la-dieân.
      41. Chöa coù kieát giôùi, laø laàn ñaàu kieát giôùi.
      42. Nhöõng vieäc haønh taùc uy löïc ñeàu hôn ngöôøi.
      43. Boà-taùt ôû trong thai, ngöôøi meï ñoái vôùi taát caû nam töû,
taâm khoâng nhieãm vöôùng.
      44. Dieäu löïc coù theå cöùu ñoä heát thaûy chuùng sinh.
      Phaùp baát coäng cuûa Phaät coù voâ löôïng voâ soá nhö theá. Ñeå
khoûi gaây trôû ngaïi cho caùc söï vieäc khaùc, neân khoâng caàn noùi
roäng. Phaùp Thanh-vaên tuy töông tôï phaùp Phaät, nhöng choã hôn
keùm khoâng ñoàng, neân coù sai bieät.
      Laïi nöõa, noùi chung heát thaûy caùc phaùp cuûa chö Phaät laø voâ
löôïng voâ bieân, khoâng theå nghó baøn, hy höõu baäc nhaát. Taát caû
chuùng sinh ñeàu khoâng theå cuøng chung. Giaû söû caùc Tam thieân
ñaïi thieân theá giôùi nôi möôøi phöông, khoâng theå tính keå, trong ñoù,
caùc chuùng sinh hieän coù, ñeàu coù trí tueä nhö Phaïm Thieân vöông,
ñeàu coù trí tueä nhö Phaät-bích-chi lôùn, ñeàu coù trí tueä nhö Toân giaû
Xaù-lôïi-phaát, taäp hôïp heát thaûy trí tueä aáy khieán moät ngöôøi ñaït
ñöôïc, ngöôøi ñoù muoán cuøng ôû trong boán möôi phaùp baát coäng
cuûa Phaät, duø chæ moät phaàn raát nhoû, cuõng khoâng heà coù ñieàu
aáy. Khoâng ñöôïc moät phaàn traêm, moät phaàn ngaøn, moät phaàn
vaïn, moät phaàn öùc cuûa moät phaùp. Chö Phaät coù dieäu löïc cuûa
voâ löôïng voâ bieân coâng ñöùc nhö theá. Vì sao? Vì trong voâ soá ñaïi
kieáp, Phaät ñaõ an truï trong boán xöù coâng ñöùc, haønh trì saâu xa
saùu phaùp Ba-la-maät, kheùo coù theå haønh ñaày ñuû heát thaûy phaùp
haønh cuûa Boà-taùt. Do phaùp naày laø baát coäng vôùi heát thaûy
chuùng sinh, neân quaû baùo cuõng baát coäng.
      HEÁT - QUYEÅN 11

								
To top