1
Management # 66
ิ
การเรียนรู้ ตลอดชีวต
(Lifelong Learning)
แนวคิดการเรี ยนรู้ตลอดชีวิตในฐานะที่เป็ นยุทธศาสตร์ การศึกษา เกิดขึ ้นเมื่อประมาณกว่า 30
ปี มาแล้ ว ภายใต้ ค วามพยายามของ OECD UNESCO และสภายุโรป (Council of Europe)
้
เป็ นการสนองต่ อ ความบกพร่ อ งที่ เ กิ ด ขึ น ในอดี ต ในขณะที่ บุ ค คลเรี ย นรู้ ตลอดเวลาที่ ยัง มี ชี วิ ต อยู่
โอกาสทางการศึกษามีขีดจากัดในช่วงเริ่ มแรกของชีวิต ที่ครอบงาโครงการศึกษาที่เป็ นทางการ (Formal
Education)
จึงมีความจาเป็ นที่จะให้ โอกาสที่สองแก่คนที่ไม่ได้ รับโอกาสทางการศึกษาในช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น
การเรี ย นรู้ ตลอดชี วิต ไม่เ พี ย งหมายถึ ง การศึก ษาผู้ใ หญ่ (Adult Education) เท่า นัน ้
แ ต่ ยั ง ค ร อ บ ค ลุ ม ก า ร เ รี ย น รู้ ทุ ก รู ป แ บ บ ต ล อ ด ช่ ว ง ชี วิ ต อี ก ด้ ว ย
บทความชิ ้นนี ้นาเสนอความหมายเชิงนโยบายที่ตรงประเด็นของแนวคิด “การเรี ยนรู้ ตลอดชีวิต”
อะไรคือคุณลักษณะพิเศษของแนวคิดการเรี ยนรู้ ตลอดชีวิต
การจั ด การเรี ย นรู้ ตลอดชี วิ ต ต้ องมี มุ ม มองแบบองค์ ร วม (Comprehensive View)
ที่ ค ร อ บ ค ลุ ม กิ จ ก ร ร ม ก า ร เ รี ย น รู้ ทุ ก ด้ า น
้
โ ด ย มี เ ป า ห ม า ย ที่ จ ะ ป รั บ ป รุ ง ค ว า ม รู้ แ ล ะ ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร แ ข่ ง ขั น ข อ ง บุ ค ค ล
ุ
ที่ปรารถนาเข้ าร่วมในกิจกรรมการเรี ยนรู้คณลักษณะ 4 ประการของแนวคิดการเรี ยนรู้ ได้ แก่
ุ
1. มีมุมมองอย่ างเป็ นระบบ สิ่งนี ้คือคุณลักษณะที่พิเศษที่สดของการเรี ยนรู้ ตลอดชีวิต
กรอบแนวคิดการเรี ยนรู้ ตลอดชีวิตของอุปสงค์ (Demand) และอุปทาน (Supply) ของโอกาสการเรี ยนรู้
้
ที่เป็ นส่วนหนึ่งของระบบที่มี ความเชื่อมโยงกัน ซึ่งครอบคลุมวงจรชีวิตทังหมด และประกอบด้ วยรู ปแบบ
ั้
ต่าง ๆ ของการเรี ยนรู้ทงที่เป็ นทางการและไม่เป็ นทางการ
Lifelong Learning, Policy Brief, Organization for Economic Co-operation and Development: OECD, 2004
แ ป ล แ ล ะ เ รี ย บ เ รี ย ง โ ด ย น า ย รั ก กิ จ ศ รี ส ริ น ท ร์ เ จ้ า ห น้ า ที่ วิ เ ท ศ สั ม พั น ธ์ 7 ก อ ง ก า ร ต่ า ง ป ร ะ เ ท ศ
สานักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย
2
2. มีผ้ ูเรี ยนเป็ นศูนย์ กลาง มีการเปลี่ยนจากมุ่งเน้ นด้ านอุปทาน (Supply) เป็ นศูนย์กลาง
ใ น รู ป แ บ บ ก า ร จั ด ก า ร ศึ ก ษ า เ ชิ ง ส ถ า บั น ที่ เ ป็ น ท า ง ก า ร ไ ป สู่ ด้ า น อุ ป ส ง ค์ (Demand)
ที่ตอบสนองความต้ องการของผู้เรี ยนเป็ นหลัก
3. มี แ ร ง จู ง ใ จ ที่ จ ะ เ รี ย น
ซึ่ ง เ ป็ น พื ้ น ฐ า น ที่ จ า เ ป็ น ส า ห รั บ ก า ร เ รี ย น รู้ ที่ มี ค ว า ม ต่ อ เ นื่ อ ง ต ล อ ด ชี วิ ต
้
ทังนี ้ต้ องมุ่งเน้ นที่จะพัฒนาขีดความสามารถในการเรี ยนรู้ที่จะเรี ยนรู้ด้วยตนเองและการเรี ยนรู้ที่ ตนเองเป็ น
ผู้ชี ้นา
4. มี วั ต ถุ ป ร ะ ส ง ค์ ข อ ง น โ ย บ า ย ก า ร ศึ ก ษ า ที่ ห ล า ก ห ล า ย
้
มุม มองวงจรชี วิ ต ที่ ใ ห้ ค วามส าคัญ กับ เป าหมายการศึกษาที่ ห ลากหลาย อาทิ การพัฒ นาบุค ลิ ก ภาพ
ก า ร พั ฒ น า ค ว า ม รู้ วั ต ถุ ป ร ะ ส ง ค์ ท า ง เ ศ ร ษ ฐ กิ จ สั ง ค ม แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม
และการจัดลาดับความสาคัญของวัตถุประสงค์เหล่านี ้ อาจเปลี่ยนไปใน แต่ละช่วงชีวิตของคน ๆ หนึง ่
ทาไมการเรี ยนรู้ ตลอดชีวิตจึงมีความสาคัญ
พ ลั ง ผ ลั ก ดั น ที่ ส า คั ญ ท า ง สั ง ค ม
เศรษฐกิจจานวนมากสนับสนุนแนวคิดการเรี ยนรู้ตลอดชีวิตกระแสโลกาภิวตน์และการเปลี่ยนแปลงเทคโนโั
ลยี การเปลี่ ย นแปลงธรรมชาติ ข องการท างานและตลาดแรงงานแล ะโครงสร้ างอายุ ป ระชากร
เป็ นแรงผลักดันที่สาคัญต่อความจาเป็ นที่จะต้ องมีการยกระดับทักษะการทางานและการใช้ ชีวิตอย่างต่อเนื่
อ ง ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ก็ เ พื่ อ Treshold
ที่ ย ก ร ะ ดั บ ข อ ง ทั ก ษ ะ เ ช่ น เ ดี ย ง กั บ ก า ร เ ป ลี่ ย น แ ป ล ง ม า ก ขึ ้น ใ น ธ ร ร ม ช า ติ ข อ ง ทั ก ษ ะ
แ ร ง ก ร ะ ตุ้ น ข อ ง กิ จ ก า ร เ พื่ อ ใ ห้ มี ค ว า ม ยื ด ห ยุ่ น ม า ก ขึ ้น ส่ ง ผ ล ต่ อ ส ภ า พ ก า ร ท า ง า น
้
มีแนวโน้ มที่จะมีการจ้ างงานระยะสันในตลาดสินค้ าที่เปลี่ยนแปลงไปตามความต้ องการของตลาดได้ ง่าย
แ ล ะ วั ฎ จั ก ร สิ น ค้ า ที่ สั ้ น ล ง
งานอาชีพลดลงและบุคคลประสบกับความเปลี่ยนแปลงในเรื่ องงานดีขึ ้นในช่วงชีวิตทางาน
้
การเปลี่ยนแปลงโครงสร้ างอย่างกว่างขวางกาลังคุกคามขัวใหม่ระหว่างสิ่งที่ความรู้มีและสิ่งที่
ค ว า ม รู้ ไ ม่ มี
้
ในทางกลับ กัน สิ่ ง นี อ าจคุก คามรากฐานของประชาธิ ปไตยด้ ว ยโอกาสในการฝึ กอบรมในภายหลัง นัน ้
้
ขึนอยู่กับคุณสมบัติของแต่ล ะบุคคลที่ข้ามาสู่การจ้ างงาน และโอกาสการเรี ยนรู้ เปิ ดกว้ างแก่ ผู้ว่างงาน
ลู ก จ้ า ง ใ น ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร ข น า ด เ ล็ ก
3
และกลุ่ ม ผู้ ด้ อยโอกาสในสั ง คมกลั บ ยิ่ ง น้ อยกว่ า ลู ก จ้ างในสถานประกอบการขนาดใหญ่ ม าก
ุ
ความไม่เท่าเทียมกันนี ้ (Disparities) สะท้ อนช่องว่างรายได้ ระหว่างผู้มีวฒิการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย
ุ ั ้
และผู้ที่ไม่มีวฒิดงกล่าว และช่องว่างนันยิ่งกว้ างขึ ้นเรื่ อย ๆ
การลงทุนในการศึกษาแะการฝึ กอบรมที่จะสนองต่อยุทธศาสตร์ การเรี ยนรู้ตลอดชีวิตก็เพื่อบรร
ลุ วั ต ถุ ป ระสงค์ ท างสั ง คมและเศรษฐกิ จ โดยก่ อ ให้ เกิ ดประโยชน์ ส่ ว นบุ ค คล ผู้ ประกอบการ
และเศรษฐกิ จ และสัง คมในระยะยาว ส าหรั บบุคคลแล้ วการเรี ยนรู้ ตลอดชี วิต มุ่ง เน้ นที่ การสร้ างสรร ค์
้
การริ เ ริ่ ม และความรั บ ผิ ด ชอบ ซึ่ ง ส่ ง ผลให้ เ กิ ด การตอบสนองต่อ ตนเอง งานที่ ดี ขึ น รายได้ ที่ เ พิ่ ม ขึ น ้
น วั ต ก ร ร ม ใ ห ม่ ๆ แ ล ะ เ พิ่ ม ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร ผ ลิ ต ม า ก ขึ ้ น ด้ ว ย
ทัก ษะและศัก ยภาพของแรงงานเป็ นปั จ จัย หลัก ในผลงานและความส าเร็ จ ของสถานประกอบการ
ส า ห รั บ เ ศ ร ษ ฐ กิ จ
แล้ วมีความสัมพันธ์ที่สนับสนุนกันระหว่างการได้ รับการศึกษาและการเติบโตทางเศรษฐกิจอะไรคือผลเชิงนโ
ยบายของแนวคิ ด นี ้ โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ ง การเข้ าสู่ แ ละผลลั พ ธ์ ข องการเรี ยนรู้ ที่ เ กิ ด ขึ น ้
น อ ก เ ห นื อ จ า ก สิ่ ง ที่ เ ป็ น ท า ง ก า ร
้
ดั ง นั น กิ จ กร รมก าร เรี ย นรู้ ของ วั ย รุ่ นแ ละผู้ ให ญ่ จึ ง อยู่ น อก เหนื อข อบเ ขต ที่ มี ก าร บั น ทึ ก ไ ว้
นอกจากการวัด เชิ ง ปริ ม าณแล้ วประเด็ น เชิ ง คุณ ภาพและความก้ าวหน้ าของการเรี ย นรู้ ตลอดชี วิ ต
ต้ อ ง มี ก า ร พิ สู จ น์ ใ ห้ เ ห็ น ว่ า ร ะ บ บ โ ค ร ง ส ร้ า ง เ ชิ ง ส ถ า บั น เ ชิ ง ก ฎ ห ม า ย แ ล ะ เ ชิ ง น โ ย บ า ย
เอื ้อต่อการสนับสนุนการเรี ยนรู้ตลอดชีวิตได้ ดีอย่างไร
แผนภู มิ ท่ ี 1 การมี ส่ วนร่ วมในการศึ ก ษาและการฝึ กอบรมในช่ วงชี วิ ต ของประชากร
ในกลุ่มประเทศ OECD
ร้ อยละของ ประชากรที่ เข้ าศึ ก ษาแบบเป็ นทาง การ (อายุ ร ะหว่ า ง 3 – 29 ปี )
และเข้ าร่วมในการศึกษาผู้ใหญ่และการฝึ กอบรม (อายุระหว่าง 16 – 66) ปี ใน 18 ประเทศ, 1998
4
ออสเตรเลี ย เบลเยี่ ย ม แคนาดา สาธารณรั ฐ เชค เดนมาร์ ก ฟิ นแลนด์ เยอรมัน ฮัง การี ไอร์ แ ลนด์
เนเธอร์ แ ลนด์ นิ ว ซี แ ลนด์ นอร์ เ วย์ โปแลนด์ โปรตุเ กส สวี เ ดน สวิ ส เซอร์ แ ลนด์ สหราชอาณาจัก ร
สหรัฐอเมริกา
่
ทีมา: OECD Education Database and International Adult Literacy Survey Database
แ ผ น ภู มิ ที่ 1 แ ส ด ง ใ ห้ เ ห็ น ก า ร เ ข้ า สู่ ก า ร ศึ ก ษ า ที่ เ ป็ น ท า ง ก า ร
้
และการมีส่วนร่วมในการศึกษาผู้ใหญ่และการฝึ กอบรม (การมีส่วนร่วมบางครังของผู้ที่มีอายุระหว่าง 16 -
65 ปี ก็ มี ช่ว งระยะเวลากว่า 12 เดือน) แผนภูมิ ดัง กล่าวชี ใ้ ห้ เ ห็นผลของความพยายามของ 18
ประเทศในกลุ่ม OECD ที่ ไ ด้ ทุ่ม เทมาตลอด 3 ทศวรรษ ในการจัด การศึก ษาและการฝึ กอบรม
้
ประชากรเกือบทังหมดจบการศึกษาระดับมัธยม ในจานวนนี ้ร้ อยละ 50 เข้ าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษา
และประชากรที่เป็ นผู้ใหญ่จานวนมากเข้ าร่วมกับการศึกษาที่ไม่เป็ นทางการ
อย่างไรก็ตามยังคงมีช่องว่างเกิดขึ ้น จากการเก็บข้ อมูลในช่วง 12 เดือนที่แสดงในแผนภูมิที่ 1
้
ชี ใ ห้ เห็ น ว่ า 2 ใน 3 ของประชากรที่ เ ป็ นผู้ ใหญ่ ใ นประเทศส่ ว นใหญ่ ข อง OECD
้
ไม่ ไ ด้ เข้ าร่ ว มในกิ จ กรรมการเรี ยนรู้ ที่ จั ด ขึ น ช่ อ งว่ า งใหญ่ ที่ สุ ด อยู่ ที่ ป ลาย 2 ด้ าน ได้ แก่
เด็กเล็กและผู้ใหญ่ที่สงวัยู
ป ร ะ ม า ณ ค รึ่ ง ห นึ่ ง ข อ ง ป ร ะ เ ท ศ ใ น ก ลุ่ ม OECD นั ้ น
น้ อยกว่ า ครึ่ ง หนึ่ ง ของเด็ ก เล็ ก เข้ าร่ ว มโครงการก่ อ นวั ย เรี ยนก่ อ นวั ย 4 ขวบ เด็ ก ก่ อ นวั ย 3
ข ว บ ที่ เ ข้ า ม า ร่ ว ม ก็ แ ต ก ต่ า ง กั น ม า ก ใ น แ ต่ ล ะ ป ร ะ เ ท ศ
ป ร ะ เ ท ศ ส่ ว น ใ ห ญ่ ไ ม่ ส า ม า ร ถ จั ด ก า ร ศึ ก ษ า ใ น วั ย เ ด็ ก เ ล็ ก ไ ด้ อ ย่ า ง เ ห ม า ะ ส ม
ซึ่ ง ยั ง คงต้ องปรั บ ปรุ งการเข้ าถึ ง บริ การด้ านการศึ ก ษาเหล่ า นี ้ รวมถึ ง การยกระดั บ คุ ณ ภาพ
่
และการกาหนดแนวทางที่โครงการก่อนวัยเรี ยนจะอยูในรูปแบบของหุ้นส่วนกับครอบครัวของเด็กเหล่านี ้
ส า ห รั บ ป ร ะ ช า ก ร ผู้ ใ ห ญ่ น อ ก ร ะ บ บ ก า ร ศึ ก ษ า
มี ปั ญหาใหญ่ ใ นเรื่ อ งการขาดทั ก ษะและความสามารถของแรงงานในกลุ่ ม ประเทศ OECD
จากการส ารวจของ International Adult Literacy Suevey (IALS) 1 ใน 4
ห รื อ อ า จ ม า ก ก ว่ า นี ้ ข อ ง ป ร ะ ช า ก ร ที่ เ ป็ น ผู้ ใ ห ญ่ มี ทั ก ษ ะ อ ยู่ ใ น ร ะ ดั บ ต่ า สุ ด
การเข้ าถึ ง การฝึ กอบรมเพื่ อ ท างานมี แ นวโน้ มเกิ ด ความไม่ เ ท่ า เที ย มกั น ในการส าเร็ จ การศึ ก ษา
ยิ่ ง ก ว่ า นั ้ น ร ะ บ บ ก า ร ศึ ก ษ า ที่ เ ป็ น ท า ง ก า ร
่
ถ้ าไม่สนับสนุนก็ไม่เอื ้อต่อการมีสวนร่วมในการเรี ยนรู้ของวัยแรงงานและผู้สงอายุ ู
5
้
มี ปั ญ ห าเ กิ ด ขึ น ใ น ก าร จั ด ก าร ศึ ก ษา ร ะ ดั บ มั ธ ย มแ ล ะ อุ ด ม ศึ ก ษา เ ช่ น เดี ย ว ดั น
้
ที่ ร ะดับ มัธ ยมนัน กลับ ไม่ มี ค วามก้ าวหน้ าในรอบ 30 ปี ที่ ผ่ า นมาในผลการยกระดับ การศึ ก ษา
ในระดับอุดมศึกษาการมีส่วนร่ วมของคนหนุ่มสาวในแต่ละประเทศมีความแตกต่างกัน ตั งแต่ร้อยละ15 ้
่
ไปจนถึงร้ อยละ 30 อย่างไรก็ตามหลายประเทศตื่นตัวที่จะขยายการมีสวนร่วมในช่วง 2 ทศวรรษที่ผานมา ่
จากข้ อมูลในแผนภูมิที่ 1 สามารถแบ่งประเทศต่างๆ ในกลุ่ม OECD ออกได้ เป็ น 4 กลุ่ม ได้ แก่
กลุ่มประเทศ Nordic ที่มีการจัดการเรี ยนรู้ ได้ ยอดเยี่ยม กลุ่มประเทศคานาดา สาธารณรัฐเช็ก เยอรมัน
เนเธอร์ แ ลนด์ และนิ ว ซี แ ลนด์ ที่ จั ด การเรี ย นรู้ ได้ ดี แ ต่ ยั ง คงมี ช่ อ งว่ า ง กลุ่ ม ประเทศออสเตรเลี ย
ส วิ ส เ ซ อ ร์ แ ล น ด์ ส ห ร า ช อ า ณ า จั ก ร แ ล ะ ส ห รั ฐ อ เ ม ริ ก า ที่ จั ด ก า ร เ รี ย น รู้ ไ ด้ ไ ม่ ดี นั ก
่ ั
และสุดท้ ายกลุมประเทศไอร์ แลนด์ ฮังการี โปรตุเกส และโปแลนด์ ที่จดการเรี ยนรู้ใด้ แย่มาก
จะนายุทธศาสตร์ การเรี ยนรู้ ตลอดชีวิตไปสู่การปฏิบัตได้ อย่ างไร ิ
้ ้
การเรี ยนรู้ ตลอดชี วิ ต เพื่ อ กลุ่ ม เป าหมายทุ ก กลุ่ มนั น เป็ นเรื่ องที่ ท้ าทายอย่ า งยิ่ ง
ที่ จ ะ บ ร ร ลุ ผ ล ไ ด้ ก็ ต้ อ ง ส ร้ า ง ค ว า ม ก้ า ว ห น้ า อ ย่ า ง ต่ อ เ นื่ อ ง แ ล ะ ต้ อ ง ใ ช้ เ ว ล า ย า ว น า น
้
ในขณะที่ แนวคิ ด นี ต้ องได้ รั บ การสนั บ สนุ น และด าเนิ น การอย่ า งจริ งจั ง จากฝ่ ายการเมื อ ง
ที่ จ ะ ต้ อ ง บ ร ร จุ เ ป็ น น โ ย บ า ย ห ลั ก ข อ ง รั ฐ บ า ล
้
มี ห ลั ก ฐานข้ อเท็ จ จริ งน้ อยมากที่ ชี ใ ห้ เห็ น ว่ า มี ค วามจริ งใจที่ จ ะสร้ างการเรี ยนรู้ ที่ เ ป็ นระบบ
ก ร อ บ แ น ว คิ ด ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต ไ ด้ ใ ห้ ทิ ศ ท า ง ที่ ชั ด เ จ น ใ น ก า ร ป ฏิ รู ป น โ ย บ า ย
กรอบแนวคิดนี ้เสนอให้ มีการดาเนินการที่เป็ นระบบใน 5 เรื่ อง ดังนี ้
1. ปรับปรุงการเข้ าถึง คุณภาพ และความเป็ นธรรมในการเรี ยนรู้
ั่
2. สร้ างรากฐานที่มนคงด้ านทักษะสาหรับทุกคน
3. ให้ ความสาคัญกับทุกรู ปแบบของการเรี ยนรู้ ไม่ เพียงเฉพาะการศึกษาที่เป็ นทางการ
เท่านัน ้
4. จั ด ส ร ร ท รั พ ย า ก ร แ ล ะ ใ ช้ ป ร ะ โ ย ช น์ จ า ก ท รั พ ย า ก ร จ า ก ทุ ก ภ า ค ส่ ว น
สนับสนุนการเรี ยนรู้ให้ เกิดขึ ้นทุกช่วงเวลาในชีวิต
5. ความร่วมมือของทุกภาคส่วน
ปรั บปรุ งการเข้ าถึง คุณภาพ และความเป็ นธรรมในการเรี ยนรู้
ช่องว่างการเข้ าถึงเป็ นปั ญหาหลักโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเด็กเล็กและโอกาสการเรี ยนรู้ของผู้ให
ญ่ ซึ่ ง รวมถึ ง แนวคิ ด คุ ณ ภาพของโอกาสการเรี ยนรู้ ความหลากหลายของการจั ด การเรี ยนรู้
ที่ ร ะ ดั บ มั ธ ย ม นั ้ น ก า ร เ พิ่ ม ค ว า ม ห ล า ก ห ล า ย แ ล ะ ท า ง เ ลื อ ก ข อ ง วิ ธี ก า ร เ รี ย น รู้
้
สาม ารถ ช่ ว ย เพิ่ มโอ กาส ส าเ ร็ จ การ ศึ ก ษ า และ เยี ย วยา คว ามบ กพ ร่ อง จ าก ชั น ป ระถ มไ ด้
6
ค ว า ม ห ล า ก ห ล า ย ที่ เ พิ่ ม ขึ ้น นี ้ยั ง ช่ ว ย ส ร้ า ง แ ร ง จู ง ใ จ ใ น ก า ร เ รี ย น ข อ ง เ ย า ว ช น อี ก ด้ ว ย
ซึ่ ง เป็ นจุ ด พลิ ก ผัน ส าคัญ ต่ อ การเรี ย นรู้ ตลอดชี วิ ต ที่ ร ะดับ อุ ด มศึ ก ษาการเข้ าศึ ก ษาต่ อ จะเพิ่ ม ขึ น ้
้
หากความหลากหลายของระบบอุด มศึก ษามี เ พิ่ ม ขึ น ความหลากหลายที่ เ พิ่ ม ขึ น นี เ้ กิ ด ได้ ห ลายวิ ธี : ้
จั ด ก า ร ศึ ก ษ า ที่ ไ ม่ จ า กั ด เ ฉ พ า ะ ใ น ม ห า วิ ท ย า ลั ย จั ด ห ลั ก สู ต ร ร ะ ดั บ ป ริ ญ ญ า ร ะ ย ะ สั ้น
สร้ างมหาวิ ท ยาลั ย วิ ช าชี พ สนั บ สนุ น มหาวิ ท ยาลั ย เอกชน ขายาโอกาสการเรี ยนรู้ ทางไกล
และจัดหลักสูตรให้ มีหลายระดับ
้
เ ป า ห ม า ย ข อ ง ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต เ พื่ อ ทุ ก ค น นั ้ น
ใ ห้ ค ว า ม ส า คั ญ กั บ ก า ร ก ร ะ จ า ย โ อ ก า ส อ ย่ า ง เ ท่ า เ ที ย ม กั น ใ น ก า ร เ รี ย น รู้
การขยายโอกาสทางการศึกษาเพียงอย่างเดียวไม่ได้ ช่วยลดความแตกต่างของอัตราการมีส่วนร่วมของกลุ่ม
ที่ มี ค ว า ม แ ต ก ต่ า ง ท า ง สั ง ค ม เ ศ ร ษ ฐ กิ จ โ ด ย อั ต โ น มั ติ
มี ปั จ จั ย ที่ เ ป็ น ร ะ บ บ อ ย่ า ง มี นั ย ส า คั ญ ข อ ง ค ว า ม ไ ม่ เ ท่ า เ ที ย ม กั น นี ้
รวมไปถึงความเสี่ยงจากช่องว่างของโลกดิจิตอล(Digital Divide) และวัฏจักรแห่งความเลวร้ าย (Vicious
่
Circle) บุคคลที่มีการศึกษาดีเป็ นกลุมที่ได้ รับประโยชน์จากการเรี ยนรู้ในช่วงชีวิตของพวกเขา
ค ว า ม ไ ม่ เ ท่ า เ ที ย ม กั น เ ห ล่ า นี ้ ต้ อ ง แ ก้ ไ ข โ ด ย เ ร่ ง ด่ ว น
้ ้
การให้ แต่ ล ะคนมี ก ารศึ ก ษาดี นั น เป็ นสิ่ ง จ าเป็ นประการหนึ่ ง ใน พื น ที่ ท างการศึ ก ษาของเด็ ก เล็ ก
ภาครัฐต้ องเข้ ามามีบทบาทสาคัญเพื่อเป็ นหลักประกันว่าเด็กเหล่านี ้จะมีพื ้นฐานที่ดีในการเจ้ าสู่การศึกษาร
ะ ดั บ ถั ด ๆ ไ ป ที่ จ ะ ไ ม่ ก ล า ย เ ป็ น ก ลุ่ ม ด้ อ ย โ อ ก า ส ต่ อ ไ ป
ุ
สาหรับผู้ใหญ่ในวัยแรงงานนโยบายที่เกี่ ยวข้ องต้ องไม่ม่งเน้ นแต่เพียงโครงการฝึ กอบรมพนักงานเท่านัน ้
แ ต่ ต้ อ ง ใ ห้ ค ว า ม ส า คั ญ กั บ ง า น แ ล ะ ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร ด้ ว ย
ใ น แ น ว ท า ง ที่ ส ร้ า ง บ ร ร ย า ก า ศ ใ ห้ เ กิ ด ก า ร พั ฒ น า ค ว า ม ส า ม า ร ถ แ ล ะ ก า ร เ รี ย น รู้
ส ถ า น ที่ ท า ง า น ที่ มี บ ร ร ย า ก า ศ ก า ร เ รี ย น รู้ ที่ ดี ส ร้ า ง ไ ด้ ห ล า ย วิ ธี :
้
โครงสร้ างที่มีการกระจายอานาจและมีข่วงชันการบังคับบัญชาน้ อย ในรู ปขององค์ กรที่แบนราบ (Flat
Organisation) สนับสนุนให้ พ นักงานสามารถสะท้ อนประสบการณ์ ของตนได้ การใช้ การผลิตเป็ นที ม
(Team-based Production) และเปิ ดโอกาสให้ พนักงานให้ ความเห็นและข้ อเสนอแนะต่อปั ญหาใหม่ๆ
ในการผลิ ต ยุ ท ธศาสตร์ การเรี ยนรู้ ตลอดชี วิ ต ก่ อ ให้ เกิ ด ความเป็ นธรรม โดยลดอุ ป สรรคต่ า งๆ
้
เพื่อเปิ ดโอกาสกว้ างในการเรี ยนรู้ ยุทธศาสตร์ นีมีบทบาทส าคัญในการทาลายวงจรแห่งการเสียเปรี ยบ
และเพิ่มการสนับสนุนความเข้ มแข็งทางสังคม การปรับปรุ งด้ านความเป็ นธรรมและลดต้ นทุนระยะยาว
ช่ ว ย เ พิ่ ม ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ แ ล ะ ยั ง ช่ ว ย ข ย า ย ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต สู่ ทุ ก ค น อี ก ด้ ว ย
้
น โ ย บ า ย นี ้ พุ่ ง เ ป า ไ ป ที่ ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต
7
ส ร้ า ง เ งื่ อ น ไ ข ส า คั ญ ที่ ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ก า ร พั ฒ น า สั ง ค ม แ ล ะ เ ศ ร ษ ฐ กิ จ ที่ ยั่ ง ยื น
่
ควบคูไปกับการสนับสนุนนโยบายเศรษฐกิจมหภาค ตลาดแรงงาน สังคม และสิ่งแวดล้ อม
สร้ างรากฐานที่ม่ ันคงด้ านทักษะสาหรับทุกคน
แนวคิดการเรี ยนรู้ ตลอดชีวิตเสนอกระบวนทัศน์ที่กว้ างขวางด้ านการเรี ยนรู้ ที่ลึกซึ ้ง ที่ต้องการ
ทั ้ ง ก า ร เ ข้ า ถึ ง ที่ เ ปิ ด ก ว้ า ง ต่ อ บ ริ ก า ร ก า ร ศึ ก ษ า
แ ต่ ยั ง ต้ อ ง ป รั บ ป รุ ง แ ร ง จู ง ใ จ ข อ ง ก ลุ่ ม ค น ห นุ่ ม ส า ว เ ย า ว ช น ที่ จ ะ เ รี ย น รู้
้
และมีขีดความสามารถที่จะเรี ยนโดยอิสระ ทักษะขันพื ้นฐาน เป็ นสิ่งจาเป็ นต่อทังเยาวชนและผู้ใหญ่ ้
แ ร ง จู ง ใ จ ที่ จ ะ เ รี ย น ส ร้ า ง ขึ ้น ไ ด้ ห ล า ย วิ ธี ใ น ร ะ บ บ ก า ร ศึ ก ษ า ที่ เ ป็ น ท า ง ก า ร :
โ ด ย เ ปิ ด โ อ ก า ส ก ว้ า ง ส า ห รั บ ก า ร เ รี ย น รู้ ชั ้ น มั ธ ย ม ป ล า ย ใ น ที่ ท า ง า น
โดยโครงการอาชี ว ศึก ษาที่ ห ลากหลายและโอกาสรวมการเรี ย นในห้ อ งเรี ย นกับ การเรี ย นในที่ ท างาน
โ ด ย เ ส ริ ม ส ร้ า ง ค ว า ม ร่ ว ม มื อ กั บ ส ถ า บั น ต่ า ง ๆ น อ ก โ ร ง เ รี ย น
โดยการสร้ างบรรยากาศการเรี ย นที่ มี ผ้ ู เรี ย นเป็ นศูน ย์ ก ลาง (Learner-centered Pedagogy)
โ ด ย ท า ใ ห้ นั ก เ รี ย น รู้ สึ ก ส นุ ก ส น า น แ ล ะ มี ค ว า ม มั่ น ใ จ ใ น โ ร ง เ รี ย น
ผู้เรี ยนที่เป็ นผู้ใหญ่จะได้ แรงจูงใจเป็ นอย่างมากอย่างมากจากการเรี ยนรู้ที่สอดคล้ องกับประสบการณ์ในอดี
ตและชี วิ ต ของพวกเขา เพื่ อ ให้ สอดคล้ องกั บ ปั ญหาที่ แ ท้ จริ ง ทางเลื อ ก และสิ่ ง ที่ พ วกเขาเรี ย นรู้
ซึ่ ง ต้ อ ง พั ฒ น า วิ ธี ก า ร ใ ห้ ค ว า ม รู้ ที่ ป รั บ ใ ห้ เ ข้ า กั บ สิ่ ง ที่ เ ข า ต้ อ ง ก า ร สิ่ ง ที่ ต้ อ ง ค า นึ ง ถึ ง คื อ
่ ้ ่
ความยืดหยุนของขันตอนต่างๆ ซึงต้ องปรับให้ เข้ ากับสภาพของผู้เรี ยนแต่ละคน
ให้ ความสาคัญกับทุกรู ปแบบของการเรี ยนรู้
ก า ร เ รี ย น รู้ มี ห ล า ย รู ป แ บ บ แ ล ะ เ กิ ด ขึ ้ น ไ ด้ ห ล า ย วิ ธี
จากหลักสูตรที่เป็ นทางการในโรงเรี ยนหรื อวิทยาลัย ไปจนถึงประเภทต่างๆ ของประสบการณ์ในครอบครัว
้
ชุ ม ชน และที่ ท างาน รู ป แบบต่ า งๆ ของการเรี ยนรู้ ต้ องรวบรวมขึ น มาและได้ รั บ การพิ จ ารณา
้
โดย สอด คล้ อ ง กั บ เนื อ หา สา ระ คุ ณ ภ าพ แล ะผล ลั พ ธ์ ม ากก ว่ า เรื่ อ ง สถ าน ที่ แล ะรู ป แบ บ
การให้ ความสาคัญต่อสิ่งเหล่านี ้ก่อให้ เกิดแรงกระตุ้นทางจิตวิทยาและเศรษฐกิจที่จะเข้ าร่วมในกิจกรรมการเ
รี ย น รู้ ป ร ะ ก า ร แ ร ก ใ ห้ ค ว า ม ส า คั ญ ยิ่ ง ขึ ้ น กั บ ก า ร เ รี ย น ร ะ บ บ ที่ มี ก า ร ใ ห้ วุ ฒิ
ซึ่ ง วุ ฒิ บั ต ร เ ห ล่ า นี ้เ ป็ น ใ บ เ บิ ก ท า ง ใ น ก า ร เ รี ย น ต่ อ แ ล ะ ก า ร ท า ง า น ป ร ะ ก า ร ที่ ส อ ง
เส้ นทางที่ดีขึ ้นเป็ นสิ่งที่ต้องการของสาขาการศึกษาต่างๆ เพื่อหลีกเลี่ยงทางตันในการศึกษา ประการที่สาม
้
ผู้ เรี ยนต้ องการเครื่ องมื อ น าทางที่ ดี ขึ น ที่ ใ ห้ เขาได้ รั บ ข้ อมู ล ข่ า วสารและการแนะแนวที่ จ าเป็ น
ในการได้ รับประโยชน์อย่างเต็มที่จากโอกาสการเรี ยนรู้ที่กว้ างขวางขึ ้น
8
ป ร ะ ก า ร แ ร ก คื อ ก า ร ใ ห้ ค ว า ม ส า คั ญ กั บ ก า ร เ รี ย น รู้ ที่ ไ ม่ เ ป็ น ท า ง ก า ร
ที่ ส ามารถลดต้ นทุนการเรี ยนรู้ ได้ โดยช่วยลดระยะเวลาการศึกษาและเพิ่ม ผลตอบแทนทางเศรษฐกิ จ
้ ั
ดังนันจึงจาเป็ นต้ องมีการมาตรฐานและผลลัพธ์ ของการเรี ยนรู้ การเรี ยนรู้ ดงกล่าวต้ องสามารถประเมินได้
ร ว ม ถึ ง ข้ อ ต ก ล ง ด้ า น เ ท ค นิ ค ก า ร ป ร ะ เ มิ น วิ ธี ก า ร แ ล ะ ก า ร ใ ห้ ห น่ ว ย กิ ต
่ ่
การพัฒนาเหล่านี ้ต้ องอาศัยความมุงมันที่กระตือรื อร้ นและเข้ าร่วมอย่างจริ งจังของผู้มีส่วนาด้ ส่วนเสียที่กว้ า
งขวาง ในภาคส่วนต่างๆ ทางการศึกษา รวมทังพนักงานและสหภาพ ้
ป ร ะ ก า ร ที่ ส อ ง คื อ
การวางรากฐานที่ ดี ก ว่ า ในการเรี ย นรู้ นอกเหนื อ จากการศึ ก ษาภาคบัง คับ และระดับ มัธ ยมปลาย
และขจัด ทางตัน ทางการศึก ษา (Educational Dead-ends) นั่น คื อ การจัด การกับ อุป สรรคส าคัญ ๆ
ข อ ง ก า ร เ ส ริ ม ส ร้ า ง ค ว า ม เ ข้ ม แ ข็ ง ก า ร เ ชื่ อ ม โ ย ง ต่ า ง ๆ :
ระหว่างการศึกษาทั่วไปกับอาชีวศึ กษาในระดับมัธยมปลาย / ระหว่างระดับมัธยมปลายก อาชี วศึกษา
กับระดับอุดมศึกษา / และระหว่างสถาบันที่ไม่ใช่มหาวิทยาลัยกับมหาวิทยาลัยในระดับอุดมศึกษา
ป ร ะ ก า ร ที่ ส า ม คื อ ก า ร พั ฒ น า ก า ร ศึ ก ษ า ที่ มี ป ร ะ สิ ท ธิ ผ ล ม า ก ขึ ้ น
แ ล ะ ร ะ บ บ ข้ อ มู ล ข่ า ว ส า ร ก า ร จ้ า ง ง า น แ ล ะ ก า ร แ น ะ แ น ว
ที่ช่วยนักเรี ยนให้ พบหนทางของตนเองควบคู่ไ ปกับเส้ นทางการเรี ยน เมื่อก่อนนีประเทศในกลุ่ม OECD ้
ไม่ ไ ด้ ใ ห้ ความส าคัญ กั บ เรื่ อ งเหล่ า นี ้ มี ก ารโจมตี ใ นเรื่ อ งวัต ถุ ป ระสงค์ คุณ สมบัติ ข องคนในวงการ
ุ
และวิธีการจัดการเรี ยนการสอน ในขณะที่มีจดอ่อนและช่องว่างอย่างชัดเจนในการให้ บริการแก่ผ้ ใหญ่ ู
จัดสรรทรัพยากร และใช้ ประโยชน์ จากทรัพยากรจากทุกภาคส่ วน
หน่วยราชการที่ปรารถนาจะนายุทธศาสตร์ การเรี ยนรู้ตลอดชีวิตมาใช้ ต้ องคานึงถึงทรัพยากร
3 มิ ติ ป ร ะ ก า ร แ ร ก ค ว า ม เ พี ย ง พ อ
มี ท รั พ ย า ก ร เ พี ย ง พ อ ห รื อ ไ ม่ ที่ จ ะ ส นั บ ส นุ น ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต ป ร ะ เ ภ ท ต่ า ง ๆ
ใ น ต ล อ ด แ ต่ ล ะ ช่ ว ง เ ว ล า ข อ ง อ า ยุ ป ร ะ ก า ร ที่ ส อ ง ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ
ทรั พ ยากรได้ ถูกใช้ ไ ปอย่างมี ประสิทธิ ภ าพมากน้ อยเพี ยงใด ประการที่ สาม การสนับสนุนงบประมาณ
ห า ก ต้ อ ง ใ ช้ ท รั พ ย า ก ร เ พิ่ ม ม า ก ขึ ้ น ใ ค ร เ ป็ น ผู้ จ่ า ย เ พื่ อ ท รั พ ย า ก ร เ ห ล่ า นี ้
และต้ นทุนและผลประโยชน์ได้ กระจายไปเท่าเทียมกันหรื อไม่
ก า ร เ ข้ า ร่ ว ม ใ น ก า ร เ รี ย น รู้ ที่ สู ง ขึ ้น ห ม า ย ถึ ง ต้ อ ง มี ค่ า ใ ช้ จ่ า ย ที่ สู ง ขึ ้น ด้ ว ย
้
ขึ น อยู่ กั บ ต้ นทุ น ต่ อ หน่ ว ย ค่ า ใช้ จ่ า ยส่ ว นเกิ น ความต้ องการของ กลุ่ ม เป าหมาย และอื่ น ๆ ้
แ ม้ จ ะ มี ค ว า ม ล า บ า ก ใ น ก า ร ป ร ะ ม า ณ ก า ร ค่ า ใ ช้ จ่ า ย ส า ห รั บ แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม เ ป า ห ม า ย ้
ุ ่
แต่ทกกลุมควรได้ รับการเสริมสร้ างความสามารถเช่นเดียวกัน
9
ประเทศในกลุ่ม OECD ใช้ หลายวิธีการในการลดต้ นทุนการจัดการและปรับปรุ งเรี ยนรู้ อาทิ
การลดค่าใช้ จ่ายในการสอนและบุคลากร เพื่อทาให้ โครงสร้ างการจัดการสมเหตุสมผล เพื่อใช้ เทคโนโลยี
สารสนเทศและการสื่อสาร (Information and Communication Technologies: ICTs) เพิ่มมากขึน ้
แ ล ะ เ พื่ อ ดึ ง ภ า ค เ อ ก ช น เ ข้ า ม า รั บ ผิ ด ช อ บ ใ ห้ ม า ก ขึ ้ น ป ร ะ เ ท ศ ต่ า ง ๆ ม อ ง ICTs
ว่ า เป็ นหนทางที่ มี ป ระสิ ท ธิ ผ ลสู ง สุ ด ในการเพิ่ ม และขยายการเข้ าร่ ว มในการเรี ยนรู้ ตลอดชี วิ ต
่
ในขณะที่สามารถลดต้ นทุนอยุในระดับที่พอรับภาระได้
หลายประเทศใช้ บทบาทของภาคเอกชนและการแข่งขันที่เพิ่มขึ ้น ในการสร้ างโอกาสการเรี ยนรู้
เ ป็ น วิ ธี ที่ ป รั บ ป รุ ง ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ แ ล ะ ขี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ช่ ว ง ท ศ ว ร ร ษ ที่ 1 9 9 0
ก า ร เ ข้ า ร่ ว ม รั บ ภ า ร ะ ใ น ก า ร จั ด ก า ร ศึ ก ษ า ข อ ง ภ า ค เ อ ก ช น เ พิ่ ม ม า ก ขึ ้ น
้
เนื่ อง จากมี แรงจู ง ใจอั น แรงกล้ าในการลง ทุ น ในต้ นทุ น มนุ ษ ย์ ทั ง ที่ เ ป็ นบุ ค คลและกิ จการ
อย่ า งไรก็ ต ามข้ อจ ากั ด ของตลาดทุ น และการจั ด การเชิ ง สถาบั น ก็ ค่ อ ยๆ สลายแรงจู ง ใจนี ้
แ ต่ ล ะ ป ร ะ เ ท ศ ต่ า ง ก็ ท ด ล อ ง ใ ช้ ก ล ไ ก ท า ง ก า ร เ งิ น เ พื่ อ แ ก้ ไ ข อุ ป ส ร ร ค เ ห ล่ า นี ้
ใ น ก า ร ก ร ะ ตุ้ น ก า ร ล ง ทุ น ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า ข อ ง ภ า ค เ อ ก ช น
ในระดั บ อุ ด มศึ ก ษามี ก ลไกใหม่ ๆ จ านวนมากที่ ใ ห้ ความมั่ น ใจกั บ ผู้ เรี ยนและผู้ ให้ การสนั บ สนุ น
้
สาหรับผู้ใหญ่หลายประเทศกาลังทดลองตังสถาบันที่มีการร่วมรับภาระค่าใช้ จ่ายในการลงทุนเพื่อการเรี ยน
รู้ตลอดชีวิต ระหว่างภาคเอกชน แรงงาน และภาครัฐ
ความร่ วมมือของทุกภาคส่ วน
เ นื่ อ ง จ า ก ก า ร เ รี ย น รู้ ต ล อ ด ชี วิ ต เ กี่ ย ว ข้ อ ง กั บ ผู้ มี ส่ ว น ไ ด้ ส่ ว น เ สี ย จ า น ว น ม า ก
นอกจากกระทรวงต่ า งๆ ที่ เ กี่ ย วข้ องแล้ ว ผู้ เรี ยนและครอบครั ว ของเขา สถาบั น การศึ ก ษา
แ ล ะ ภ า ค สั ง ค ม ต่ า ง ๆ
การประสานงานในการพั ฒ นานโยบายและน านโยบายไปปฏิ บัติ เ ป็ นสิ่ ง จ าเป็ นต่ อ ความส าเร็ จ
จ า ก ก า ร ศึ ก ษ า ห ล า ย เ รื่ อ ง ที่ เ กี่ ย ว กั บ ก า ร ดู แ ล ใ ห้ ก า ร ศึ ก ษ า กั บ เ ด็ ก เ ล็ ก
้
ชี ใ ห้ เห็ น ความส าคั ญ ต่ อ การประสานนโยบายการศึ กษา สาธารณสุ ข สั ง คมและครอบครั ว
เพื่ อ เปิ ดโอกาสให้ เด็ ก ทุ ก คนสามารถข้ าถึ ง บริ การด้ านการศึ ก ษา และสุ ข ภาพที่ มี คุ ณ ภาพ
้
นอกจากนี ยัง มุ่ง เน้ นปฏิ สัม พันธ์ ที่ใ กล้ ชิ ดของนโยบายการศึก ษา การอบรม ตลาดแรงงาน และสัง คม
เพื่ อตอบสนองความต้ อง การการเรี ยนรู้ ของ ผู้ ใหญ่ รวมถึ ง ประสบการ ณ์ ที่ ป ระเทศต่ า ง ๆ
พยายามรั บ มื อกั บ ความท้ าทายในด้ านการประสานง าน : ระหว่ า งกระทรวงต่ า ง ๆ
และหน่วยงานที่เกี่ยวข้ องที่ต้องทางานร่ วมกัน ระหว่างลูกจ้ างแรงงาน สหภาพแรงงานและองค์กรต่างๆ
10
ที่ เ กี่ ย ว ข้ อ ง กั บ ก า ร พั ฒ น า น โ ย บ า ย ร ะ ดั บ ช า ติ ร ว ม ถึ ง อ ง ค์ ก ร ท้ อ ง ถิ่ น ที่ เ ป็ น ผู้ ใ ห้ บ ริ ก า ร
่
ระหว่างการมีสวนร่วมของชุมชนในการพัฒนานโยบายท้ องถิ่นและโครงการปฏิบตตางๆ ัิ ่
********************************************