ارسيبثي ثيَبر ٍجتال ثٔ HIV/AIDS
ٗدرٍبُ ضدرتزٗٗيزٗطي در ثشرگظبالُ
ٗ ّ٘ج٘اّبُ
دطت٘راىعَو ثبىيْي ثزای جَٖ٘ري اطالٍي ايزاُ
ٗسارت ثٖداػت، درٍبُ ٗ آٍ٘سع پشػني
ٍعبّٗت طالٍت
ٍزکش ٍديزيت ثيَبریٕب
ػٖزي٘ر 1386
تقديز ٗ تؼکز
تددغ ٓ ٚكدداٍٗ ؿ ِؾکددـ شمامدددای ددغؿ ددؾ ْ کدددٗ عؽ ددغٚ ٓ ددٓ ِددسٓ ٔموددده كاكدده ع هددسٗ ودد ؾ
ِهگؾعع.ّ٘چٕآ ؿ ا ک عِای کّاسٗ غٚ ٓ پانٔٛ ق ٌٚاٗ،کّاسٗ ِؾٚؽ عؽ ِؾکدـ ِدغ ؾ ب تاّداؽی٘دا
ی ٚی ٚ ددغؿ (ِؾکددـ ِددغ ؾ ب تاّدداؽی٘ددای ٚ کّاسددٗ عٍّدده ِؾ لثددب ٚعؽِدداْ تاّدداؽ ْ ِثددسی تددٗ
ٚؿ ؽی تٙغ هب، عؽِاْ ٚ ِٛؿم پـهد ه) ود ؾ ِدههدٛع. عِدا دٓ کّاسدٗ٘اتدٗ ؾ ادة سدؾٚ
ٌفثا تٗ ًٛؽی ؿ ؾ كب:
کَيتٔ تدٗيِ پيغ ّ٘يض اٗىئ:
1
دکتز ٍحج٘ثٔ حبجی عجداىجبقی ......عض٘ ٕيئت عيَی داّؼگبٓ عيً٘ پشػکی ٗ خدٍبت درٍبّی تٖزاُ
دکتزٍٖزّبس رط٘ىی ّژاد ...... عض٘ ٕيئت عيَی داّؼگبٓ عيً٘ پشػکی ٗ خدٍبت درٍبّی تٖزاُ
دکتزثْٖبً فزٕ٘دی ......... عض٘ ٕيئت عيَی داّؼگبٓ آساد اطالٍی
دکتز ٍيْ٘ ٍحزس (رئيض کَيتٔ) ...... عض٘ ٕيئت عيَی داّؼگبٓ عيً٘ پشػکی ٗ خدٍبت درٍبّی تٖزاُ
دکتز ّگيِ ٍظت٘ری...... ٍظئ٘ه ٍزاقجت ٗ درٍبُ ثيَبراُ ٍجتال ثٔ ،HIV/AIDSادارٓ کْتزه ايدس، ٗسارت ثٖداػت،
درٍبُ ٗ آٍ٘سع پشػني
ثب َٕکبری کَيتٔ عيَی ٍزاقجت ٗ درٍبُ ثيَبراُ ٍجتال ثٔ اچ آی ٗی ٗ ايدس ٗ ّظبرت ٗ پؼتيجبّی ٍزکش ٍديزيت
ثيَبریٕب
ّ٘چٕآ ؿ عکسؾ ؿ٘ؾ ٌّعه تؾ ی ؾدّٗ ِسٓ تٗ فاؽكه لغؽع ٔه ِهگؾعع.
ِمغِٗ
ٓثددك لددأْٛ كاكدده دّٙددٛؽی كددیِه ددؾ ْ تؾطددٛؽع ؽی ؿ طددغِای كددیِب، سددك ّ٘ددٗ سدداع ِددؾعَ كددب.
تؾطٛؽع ؽی ؿ طغِای عؽِأه ٚ ِؾ لثسه ِٕذؾ تٙثٛع کافاب ؿٔغگه ٚ ا ٓٛي عّؾ تاّاؽ ْ ِدههدٛع ٚ چٕدآ
پغ ددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغٖ ی عؽ ِثسی دددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددداْ تددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٗ
ی ٚی ٔاـ کاِی تٗ ثثای ؽكاغٖ كب. ٓ ِؾ تظٌٛى عؽ ِٛؽع عؽِاْ ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه ِودا٘غٖ هدغٖ
كب. ؽ ئٗ ًشاز عؽِاْ ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه ِؤثؾ ؾ ٓ ؽ ٖ فـ ن ٓٛي عّؾ تاّاؽ ْ كدب. تؾطدٛؽع ؽی ؿ
ٓ طغِای ٔٗ ٕٙا ِٛدة تٙؾِٖٕغی تاّاؽ ِههٛع، تٍ ٗ تٗ کٕسؾي ّ٘ٗگاؾی ُ٘ کّک ِهکٕدغ. چدؾ کدٗ تٙثدٛع
ی ٚی كدب. کافاب ؿٔغگه ٚ ٓٛي عّؾ تاّاؽ ْ ه ؿ ِؤثؾ ؾ ٓ ؽ ٖ٘ای کا٘ن ٔگ ٚ ثعاَ ٔاهده ؿ
کددا٘ن ٔددگ ٚ ثعدداَ تاعددت لددٙاً ِؾ دعددٗ ِثسی دداْ ٚ فددؾ ع عؽ ِعددؾٍ طٔددؾ تددٗ كددؾٚ ق ٘ددای طددغِای
پاوگاؾی ِٚأع ؿ ؾؿِإه هغْ ّ٘ٗ گاؾی ِه گؾعع ٚتٗ ٓ ؾ اة تٗ کٕسدؾي ّ٘دٗ گادؾی کّدک ِده کٕدغ. ِدا
طغِای عؽِأه ٚ ِؾ لثسه ٚ تظٌٛى عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه تدؾ ی ٔ دٗ تسٛ ٔدغ ِدٛثؾ تاهدغ تا دغ تدا كدٔز
کافه ٍِٔٛته ؽ ئٗ هٛع. ٚدٛع عكسٛؽ ٌعًّ ٘دای طدغِای عؽِدأه ٚ ِؾ لثسده ده ؿ ُدؾٚؽ ای عكدسااته تدٗ
كٔز کافه ٍِٔٛب طغِای كب. ٘غ ؿ غٚ ٓ ٓ عكسٛؽ ٌعًّ کٗ تظوه ؿ ِذّٛعٗ ؽّٕ٘ٛع٘ا ه كدب کدٗ
تؾ ی ؽ ئٗ طغِای تاٌإه ِؾ لثسه، عؽِأه، پاوگاؾی ٚ سّا سه عؽ كٔز ِؾ کـ ؽ ئٗ ٓ طغِای تٗ تاّداؽ ْ
ی ٚی غٚ ٓ هغٖ كب، عكسااته تٗ ٓ ُِٙ كب. ٘ؾ عكسٛؽ ٌعًّ ساًً كاعب ٘دا دیم عدغ ع ِثسی تٗ
ؿ اعی ؿ ّ٘ اؽ ٔه كب کٗ عؽ ٙاٗ ٔٙا ِواؽکب ع هسٗ ٔغ. ِؾکـ ِغ ؾ ب تاّاؽ ٙا ٚظافٗ طدٛع ِده ع ٔدغ کدٗ
تٗ کٍاٗ واْ كپاف فؾ ٚ ْ طٛ ن ؽ عیَ کٕغ. ِادغ كدب دٓ عكدسٛؽ ٌعًّ ٘دا تسٛ ٔدغ ِٕذدؾ تدٗ ؽ مدا كدٔز
طغِای هٛع ٚ تٗ کٕسؾي ّ٘ٗ گاؾی کّک کٕغ.
رٗع تدٗيِ ٍتِ: پان ٔٛ ق ٌٚاٗ دٓ ِدسٓ تدؾ كداف ٌدّاُ کّاسدٗ عٍّده ِؾ لثدب ٚ عؽِداْ تاّداؽ ْ
ِثدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددسی تدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٗ
ی ٚی ٚ ددغؿ (ِؾکددـ ِددغ ؾ ب تاّدداؽی ٘ددای ٚؿ ؽی تٙغ هددب، عؽِدداْ ٚ ِددٛؿم پـهدد ه) عؽ
2
ًِؾکـ شمامای غؿ ؾ ْ دغٚ ٓ هدغ. تدغ ٓ ِٕودٛؽ کّاسدٗ ی عؽ ِؾکدـ شمامدای دغؿ دؾ ْ ود ا
گؾع ددغ. ددٓ کّاسددٗ تددا كددسفاعٖ ؿ دلددسذٛی ٌ سؾٚٔا دده تددٗ ؿتدداْ ٔگٍالدده عؽ گٛگددً ك د ٛ ؽ، ِددغ
ٚ ك اپ ٚ ِغ ٓ پؾ ً ٘ای عؽِأه ُِٙ عٔادا ٚ ِمدا ی کٍادغی ِدؾ ثْ ؽ افدب. كدپق تدا ِدؾٚؽ
ِٗما لٗ ٓ ع عٖ٘ا، پؾ ً٘ا ٚ ِما ی ٚ كسفاعٖ ؿ ذؾتٗ پؾ ً لثٍده، پدانٔدٛ ق ٌٚادٗ تدا ٛددٗ تد
ٓهددددددددددددددددددددؾ ْ ددددددددددددددددددددؾ ْ ٚ ِ أددددددددددددددددددددای ِٛدددددددددددددددددددددٛع ددددددددددددددددددددغٚ ٓ هددددددددددددددددددددغ. دددددددددددددددددددد
ی ٚی ٗپان ٔٛ ق عؽ ِؾکـ ِغ ؾ ب تاّاؽی٘ا ٚکّاسٗ عٍّه ِؾ لثب ٚ عؽِداْ تاّداؽ ْ ِثدسی تد
ٚ ی ٚی ٗٚ دغؿ ِدؾٚؽ هدغ ٚ عؽ ٔٙا دب ٛكدْ کّاسددٗ عٍّده ِؾ لثدب ٚ عؽِداْ تاّداؽ ْ ِثدسی تدد
غؿ تٗ ٌٛ ة ؽكاغ ٚ كپق تٗ ؿتاْ فاؽكه ؾدّٗ هغ. تٗ ٕ٘گاَ ؾدّٗ ِسٓ تدٗ ؿتداْ فاؽكده، ؿ
.ؾدّٗ تؾطه ؿ دغ ٚي تٗ ؿتاْ فاؽكه، تا ٛدٗ تٗ كٌٙٛب كسفاعٖ ؿ ٔٙا عؽ ه ً کٕٛٔه ًؾ ٔوؾ هغ
طسٌاؽ ی
3tc_lamivudine
ABC_abacavir
AIDS_acquired immune deficiency syndrome
ALT alanine aminotransferase
ARDS_acquired respiratory distress syndrome
ART antiretroviral treatment
ARV antiretroviral
AST asparate aminotransferase
ATV atazanavir
BID twice daily
BUN_blood urea nitrogen
CD4 cell cluster of differentiation antigen 4 cell
CK creatine kinase
CMV_cytomegalovirus
CNS_central nervous system
CRP_C -reactive protein
d4T stavudine
ddI didanosine
DOT directly observed treatment
EFV_efavirenz
ELIS A enzyme-linked immunosorbent assay
HAART highly active antiretroviral treatment
HBsAg hepatitis B surface antigen
HBV_hepatitis B virus
HCV_hepatitis C virus
HDL_high-density lipoprotein
HIV_human immunodeficiency virus
HPV_human papillomavirus
HSV_herpes simplex virus
IDU injecting drug user
IDV_indinavir
IgG_immunoglobulin G
INR international normalized ratio
IRIS_immune reconstitution inflammatory syndrome
LDH lactate dehydrogenase
LF T liver function test
LPV_lopinavir
MAI Mycobacterium avium-intracellulare
MTCT mother-to-child transmission
NFV_nelfinavir
NN RTI_non-nucleoside reverse transcriptase inhibitor
NRTI_nucleoside/nucleotide reverse transcriptase inhibitor
NVP_nevirapine
OD once daily
OI_opportunistic infection
OST opioid substitution therapy
3
)PCP_Pneumocystis jirovecii pneumonia (formerly P. carinii pneumonia
PC R polymerase chain reaction
PGL_persistent generalized lymphadenopathy
PI_protease inhibitor
PI T pill identification test
PL WHA people living with HIV and AIDS
PML_progressive multifocal leukoencephalopathy
) /r low dose ritonavir (for boosted PI
RTV ritonavir
TB tuberculosis
TDF_tenofovir
TID three times daily
TSH thyroid-stimulating hormone
VDRL_venereal disease research laboratory
VL viral load
VL DL_very-low-density lipoprotein
))ZDV_zidovudine (also know as azidothymidine (AZT
فٙؾكب
ًفشٗ
طييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ز طجيعييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی
...................................................................................................................
7 ...
طييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييْدرً حييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبد رتزٗٗيزٗطييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی
...........................................................................................................
دٗرٓ ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی عالٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت
....................................................................................................................
ثيَييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبری عالٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت دار ثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبىيْی
..........................................................................................................
ارسيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبثي ا ٗىييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ٗ دٗرٓ اي ثيَييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبر
9 ..........................................................................................
ٍؼييييييييييييييييييييييبٗرٓ درثييييييييييييييييييييييبرٓ ٍيييييييييييييييييييييي٘ارد ٍزثيييييييييييييييييييييي٘ ثيييييييييييييييييييييئ سّييييييييييييييييييييييدگي ثييييييييييييييييييييييب HIV
06 ..........................................................................
ٍزحييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ثْييييييييييييييييييييييييييييييييييييدي طييييييييييييييييييييييييييييييييييييبسٍبُ جٖييييييييييييييييييييييييييييييييييييبّی ثٖداػييييييييييييييييييييييييييييييييييييت
....................................................................................... 16
ػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ ضييييييييييييييييييييييييييييييييييييييد رتييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ ٗيزٗطييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي
16 .............................................................................................
ارسيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبثي
............................................................................................................................
سٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ ػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ
.......................................................................................................................
ٍالحظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبتي درثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبرٓ تعيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييداد ميييييييييييييييييييييييييييييييييييييييو ىْ ٘طييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ٕيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييب )(TLC
................................................................................
ثزرطيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی ٕيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبی ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبر ٗيزٗطيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی
.........................................................................................................
ثزرطييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی ٕيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبی آسٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبيغ ٍقبٍٗيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت دارٗييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی
...........................................................................................
ART آٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبدٓ طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبسی ثيَيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبر ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزای
...................................................................................................
حَبيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت اس پبيجْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدی ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ
......................................................................................................
ٍ٘اّيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي پبيجْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدی ثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبال ٗ رإجزدٕييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبی ٍقبثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ
...............................................................................................
4
اجتْيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبة اس ٍقبٍٗيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت دارٗييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی
........................................................................................................
ART رژييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييٌ آ يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبسيِ
11 ...............................................................................................................
NRTI ٍالحظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبتي درثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبرٓ ٍـيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييز
..............................................................................................
NNRTI ٍالحظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبتي درثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبرٓ ٍـييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييز
..............................................................................................
رژيييييييييييييييييييييٌ ٕييييييييييييييييييييبی ضييييييييييييييييييييد رتييييييييييييييييييييزٗ ٗيزٗطييييييييييييييييييييی ٗ اجشايييييييييييييييييييييی کيييييييييييييييييييئ ت٘ؿييييييييييييييييييييئ َّييييييييييييييييييييی ػييييييييييييييييييييّ٘د
..................................................................
تعييييييييييييييييييييييبرير ٗ عيييييييييييييييييييييييو ػکظييييييييييييييييييييييت درٍييييييييييييييييييييييبُ ضييييييييييييييييييييييد رتييييييييييييييييييييييزٗ ٗيزٗطييييييييييييييييييييييی
91 ......................................................................
ػکظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ٗي زٗى٘ژيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي
...............................................................................................................
ػکظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ايَّ٘٘ى٘ژيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي
.............................................................................................................
پظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزفت ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبىيْی
.....................................................................................................................
ٗ پظيييييييييييييييييييييزفت ثيييييييييييييييييييييبىيْی ارتجيييييييييييييييييييييب ثييييييييييييييييييييييِ ػکظيييييييييييييييييييييت ٗيزٗى٘ژيييييييييييييييييييي ي ، ػکظيييييييييييييييييييييت ايَّ٘٘ى٘ژيييييييييييييييييييي ي
......................................................
ارسيييييييييييييييييييييييييييييبثي ػنظيييييييييييييييييييييييييي ي ت درٍييييييييييييييييييييييييييييبُ ضييييييييييييييييييييييييييييد رتييييييييييييييييييييييييييييزٗ ٗيزٗطييييييييييييييييييييييييييييي
18 ..................................................................................
ارسيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبثي اٗىييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ػنظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ
......................................................................................................
تغيييييييييييييييييييييييييز رژييييييييييييييييييييييييٌ درٍيييييييييييييييييييييييبّي ثيييييييييييييييييييييييزاي ٍييييييييييييييييييييييي٘ارد ػنظيييييييييييييييييييييييت درٍيييييييييييييييييييييييبُ
88 ...........................................................................
ػنظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ٗيزٗى٘ژييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييل
..............................................................................................................
ػنظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ايَّ٘٘ى٘ژييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييل
.............................................................................................................
پظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزفت ثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبىيْي
....................................................................................................................
تعييييييييييييييييييييييييييييبرير ٗ عيييييييييييييييييييييييييييييو ػکظييييييييييييييييييييييييييييت درٍيييييييييييييييييييييييييي ي بُ ضييييييييييييييييييييييييييييد رتييييييييييييييييييييييييييييزٗ ٗيزٗطييييييييييييييييييييييييييييی
....................................................................................
ػکظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ٗيزٗى٘ژيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي
.................................................................................................................
ػکظيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ايَّ٘٘ى٘ژيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي
...............................................................................................................
پظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزفت ثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبىيْی
.......................................................................................................................
ٗ پظيييييييييييييييييييييزفت ثيييييييييييييييييييييبىيْی ارتجيييييييييييييييييييييب ثييييييييييييييييييييييِ ػکظيييييييييييييييييييييت ٗيزٗى٘ژيييييييييييييييييييييي ، ػکظيييييييييييييييييييييت ايَّ٘٘ى٘ژيييييييييييييييييييييي
........................................................
ر ژيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييٌ ػنظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ
18 .................................................................................................................
قطيييييييييييييييييييييييييييي ي يييييييييييييييييييييييييييييييب ٗق يييييييييييييييييييييييييييييئ درٍييييييييييييييييييييييييييييييبُ ضييييييييييييييييييييييييييييييد رتزٗٗيزٗطييييييييييييييييييييييييييييييي
........................................................................................ 38
ٗق يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ٕييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبي م٘تييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبٓ ٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدت درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ
.....................................................................................................
5
ٗق يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ درٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ ثعييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييد اس ثييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبرداري
........................................................................................................
قطيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي افييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبٗيزّش يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييب ّيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘يزاپيِ
...........................................................................................................
قطييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ي ٗ ػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ ٍ يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدد ّييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘يزاپيِ
.....................................................................................................
قط الٍي٘ٗديِ يب تْ٘ف٘ٗيز در ثيَبراُ ٍجتال ثٔ ع ّ٘يت َٕشٍيبُ ٕپبتييت ................................................... B .
گزٕٖٗيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبی خيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبؽ
.......................................................................................................... 11
کْْيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدگبُ تشريقيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی ٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘اد ٍـيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييز
.....................................................................................................
HBV /HIV ع ّ٘يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت َٕشٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ ٕپبتييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت
...........................................................................................
HIV ٗ c ع ّ٘يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت َٕشٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ ٕپبتييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت
...............................................................................................
ع ّ٘ييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت َٕشٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبُ TB/HIV
.........................................................................................................
ع ّ٘يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت اٗىيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ HIV
.................................................................................................................
پيگييييييييييييييييييييييييييييزی ٗ پيييييييييييييييييييييييييييبي غ ثيييييييييييييييييييييييييييبىيْی ثيَيييييييييييييييييييييييييييبراُ ٍجيييييييييييييييييييييييييييتال ثييييييييييييييييييييييييييئ HIV
41 .......................................................................
پيگييييييييييييييييييزی ٗ پييييييييييييييييييبيغ ثييييييييييييييييييبىيْی ثيَييييييييييييييييييبراّی کيييييييييييييييييئ ARTثيييييييييييييييييزای آّٖييييييييييييييييييب ػييييييييييييييييييزٗ ّؼييييييييييييييييييدٓ اطييييييييييييييييييت
.........................................................
آٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘سع ثيَيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبر قجيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييو اس ػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ ART
..............................................................................................
پيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبيغ ثيَيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبراّی کييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ARTرا ػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗ ٍيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی کْْيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييد
...................................................................................
پيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبيغ پبيجْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدی
...................................................................................................................
.... 04
پييييييييييييييييييييييييييييييييبيغ ٗاکْؼييييييييييييييييييييييييييييييييٖبی ّييييييييييييييييييييييييييييييييبٍطي٘ة ثيييييييييييييييييييييييييييييييئ دارٕٗييييييييييييييييييييييييييييييييبی ARV
............................................................................ 84
سٍيْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ
.............................................................................................................................
...
ارسيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبثی
.............................................................................................................................
.
طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييْدرً ت دييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييد طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبختبر ايَْيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي
67 ....................................................................................................
سٍيْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ
.............................................................................................................................
.
ّحييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘ٓ ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗس ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبىيْي
.................................................................................................................
ّ IRSبػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس ت٘ثزميييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘س
..............................................................................................................
ّ IRSبػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس ٍبين٘ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبمتزيً٘ آٗييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييً٘ مَيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييپنض
..........................................................................................
ّ IRSبػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييتٍ٘گبى٘ٗيزٗص
......................................................................................................
6
ّ IRSبػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس ٍْْژييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت مزپپت٘کييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘مي
...................................................................................................
ّ IRSبػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس پٍْ٘ييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييّ٘ي پٍْ٘٘طيظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييتض کييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبريْی
...........................................................................................
ّ IRSبػيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي اس ع ّ٘يييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت قجييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييب ٗييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗص JC
..............................................................................................
َٕ IRISيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزآ ثيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييب ٕپبتييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييت ......... C ٗ B
...............................................................................................
ارسييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبثي تؼ يـييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييIRS
...............................................................................................................
تيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييداخو دارٗييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي
...................................................................................................................
97 ....
دارٕٗيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبي ت زيحيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي ٗ تيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييداخو ART
43 ...........................................................................................
ٗيژگي ٕبي ٍ٘ ARVSج٘د در جَٖ٘ري اطيالٍي اييزاُ ..........................................................
43
ضيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييَبئٌ
...................................................................................................................
33 ..............
ضييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييَئَ 6: جييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدٗه طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘االت ػييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييز حييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبه اٗىييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ
.......................................................................................
ضييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييَئَ 1: جييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدٗه طيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييي٘االت ٍييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييزٗر طيظييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييتٌ ٕييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييب
........................................................................................
ضيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييَئَ 8: جيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدٗه ٍعبيْيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبت فيشيکيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييی اٗىيييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ
...........................................................................................
ضييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييَئَ 1: جييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدٗه آسٍبيؼييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبت اٗىييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييئ ٗ ثعييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييدی
........................................................................................
ضييييييييييييييييييييييييييييييييَئَ 4: جييييييييييييييييييييييييييييييييدٗه طيييييييييييييييييييييييييييييييي٘االت ػييييييييييييييييييييييييييييييييز حييييييييييييييييييييييييييييييييبه ٗ ٍعبيْييييييييييييييييييييييييييييييييبت ثعييييييييييييييييييييييييييييييييدی
..........................................................................
ٍْييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييييبث
...................................................................................................................
............... 106
7
1. كاؾ ٓثاعي
ی ٚی ِّ ٓ كب عؽ ِااْ تاّاؽ ْ ِسغاؾ تاهغ، ِا ٌگٛی ها عه عؽ تاّاؽ ْ گؾچٗ كاؾ عفٛٔب
ی ٚی تٗ ذاع ک پاكض ّٕده كدٌٍٛه ّٚ٘دٛؽ ي ٔلدثب تدٗ ع غٖ ِاوٛع(ه ً 1). عفٛٔب ٌٚاٗ تا
ٚ دددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددؾٚف
تده ِه ٔذاِغ کٗ تا ک عٚؽٖ ٓٛ ٔه ٔٙفسٗ (ِسٛكْ 01كاي) ّ٘ؾ ٖ كب کٗ تاّداؽ ٓده ْ ِعّدٛ
عیِب كب.
FIGURE
6991 ,456: 421 Typical course of an HIV-infected individual . (From A Fauci et al: Ann Intern Medه ً 1
).
یٚی 1-1- كٕغؽَ ساع
8
ی ٚی، سغٚع كٗ ا هن ٘فسٗ تعدغ ؿ ّداف تدا عؽ 05 ا07 عؽًغ تاّاؽ ْ ِثسی تٗ عفٛٔب ٌٚاٗ
ٚ ؾٚف، ک كٕغؽَ هثاٗ تٗ ِٛٔٛٔٛکئدٛؿ ذداع ِده هدٛع(هد ً2). دٓ عٚؽٖ تدا ٚ ؾِده هدغ غ ّ٘دؾ ٖ
ی ٚی کٗ ی ٚی ذاع ِه هٛع. گؾچٗ ّٕه ٚ ژٖ كب ٚ ٓه ک ا كٗ ٘فسٗ پاكض ّٕه تٗ
ٓه ٓ عٚؽٖ ذاع ِه هٛع تا کا٘ن ٚ ؾِه ّ٘ؾ ٖ كب ٌٚه ّٔه ٛ ٔغ تٗ ؽ ودٗ کٕده کاِدً ٚ دؾٚف
تاأذاِغ. ٘ؾ چٕغ گؾٖٚ لاتً ٛدٙه ؿ تاّاؽ ْ كٕغؽَ ساع ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكه ؽ ذؾتٗ ّٔه کٕٕغ، ٌٚه
سٛ عث فٛق عؽ غٍة تاّاؽ ْ ؽص ِه ع٘غ.
ه ً 2 ). 3991 ,723:823 . The acute HIV syndrome .. (Adaptedfrom G Pantaleo et al : N Engl J Med
1-2- عٚؽٖ پٕٙاْ
جادؾ ٚ دؾٚف، ظدا٘ؾی ی ٚی ٚ ٛلد پق ؿ عفٛٔب ٌٚاٗ، ٔسواؽ ٚ ؾٚف، ظٙٛؽ ّٕه ٚ ژٖ
غٍة تاّاؽ ْ ک عٚؽٖ ٔٙفسٗ کٗ كاٌٙا ٓٛي ِده کودغ ؽ ذؾتدٗ ِده کٕٕدغ. ِدا کٍّدٗ «ٔٙفسدٗ» گّدؾ ٖ
کٕٕددغٖ كددب، چددؾ کددٗ ٓدده ددٓ عٚؽٖ كالددسُ ّٕدده عؽ ّ٘ددٗ تاّدداؽ ْ ظؾ ددة ِدده هددٛع. ددٓ ظؾ ددة
تظٌٛى تا کا٘ن كٍٛي ٘دای 4 CDودا٘ؾ ِده اتدغ. گؾچدٗ دٓ ظؾ دة سسده تدغْٚ كدٔز تدا ی
9
جاؾ ٚ ؾٚف عؽ ؽگاْ ٘ای ٌٕفٛئاغ ّ٘ؾ ٖ تا ٓافده ؿ ٚلدا ع ٚ ؾِه ؽص ِه ع٘غ، ِا تٗ ٔوؾ ِه غ
ّٕه کٗ ِلماُ ٚ غاؾ ِلسماُ ٛكْ ٚ ؾٚف ذاع ِاوٛع عؽ ْ ٔمن ع ؽع. تٕاتؾ ٓ عؽ ٓه ٓ عٚؽٖ
«ٔٙفسٗ»، تاّاؽی عؽ ساي پاوؾفب كب.
1-3- تاّاؽی ه اؽ تاٌإه
ظؾ ة پاوؾٚٔغٖ كالسُ ّٕه کٗ عؽ غٍة تاّاؽ ْ ؽص ِاغ٘غ، كؾ ٔذاَ تٗ تاّاؽی ه اؽ تاٌإه ٚ ا
غؿ تا عیئُ ٚ ٔوأٗ ٘ای ؿِإدٗ ی پا دغ ؽ ٚ هدغ غ دا عفٛٔدب ٘دا دا تدغطاّه ٘دای فؾًدب ٍٓدة ِده
ٔذاِغ. كسجٕای ؽ ثاّ تآ ظؾ ة كالسُ ّٕه ٚ تاّاؽی ه اؽ تاٌإه ،ٌٕفاعٔٛپدا ه دٕؾ ٌادـٖ پا دغ ؽ-
عؽ ثؾ پاكض ّٕه هغ غ تٗ ٚ ؾٚف- ٚكاؽکَٛ کداپٛؿی- شدب داثاؾ عاِدً پاچادغٖ فاکسٛؽ٘دای ؽهدغ-
شددب دداثاؾ ٚ ددؾٚف ٚ ِشٌددٛ ی ْ - كددب. ؿ كدداي 6991 تددا ٚتاّاؽ ٙددای ٔٛؽٌٚٛک ددک- سسّددا
ی ٚی ِسشدٛي هدغٖ ِعؾفه تاؿع ؽٔغٖ ٘ای پؾٚ ئاؿ عؽ عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚٚ ؾٚكده، پده ِدغ عفٛٔدب
كب. ِادـ ْ ِدؾا دغؿ عؽ دا ی ِسشدغٖ دا كداي 6991 ، عٚ ؿعٖ عؽًدغ ٚ دا كداي 7991، 74%
کا٘ن افدب. تؾؽكده ٘دای ِسعدغعی ٔوداْ ع عٖ ٔدغ کدٗ عؽ فاًدٍٗ ؿِدأه 6991 دا 0002 عؽ دا ی
ِسشغٖ ِؾ ا، ِؾا ٔاهه ؿ غؿ، عفٛٔب ٘ای فؾًب ٍٓة ٚ تلسؾی ٔاهه ؿ ْ 06 ا 08 عؽًغ
کا٘ن افسٗ كب.
2- ؽؿ اتي ٌٚاٗ ٚ عٚؽٖ ي تاّاؽ
هؾر ساي علاك ٌٚاٗ ٚ ٔذاَ ِعا ٕٗ فاـ ىي سسي عؽ ًٛؽی عؽ عكسؾف تٛعْ پؾٚٔغٖ پـهىي ّ٘ادب
ع ؽع. ٓ تٙسؾ ٓ فؾًب تؾ ي عؽن واًِ ُٚعاب فؾع ِثسی تٗ ٚ HIVهؾ ْ دلدّي ٚ ؽٚسدي ٚ ٚ
ّ٘چٕآ ذاع ٚ جثاب پا ٗ ٘اي ؽ ثاّ ِلسّؾ تدا تاّداؽ كدب. تدا ؽؿ داتي علادك ِدي دٛ ْ تلدااؽي ؿ
هؾ ٔي وٗ فؾع ِثسی تٗ ٔمدي ّٕدي ؽ عؽ ِعدؾٍ طٔدؾ تاّداؽي لدؾ ؽ ِدي عٕ٘دغ، عؽ ِؾ سدً ٌٚادٗ
وؾع. ؽؿ اتي ٌٚاٗ تاّاؽ تا غ هاًِ ِٛ ؽع ؿ ؾ تاهغ: وو
01
هؾر ساي ٚ كٛ تك علاك فؾعي، طأٛ عگي ٚ ٓثي
ِ عا ٕٗ فاـ ىي
تؾؽكاٙای ؿِا وگا٘ي ٚ تؾؽكاٙاي ع گؾ ٚ عؽ ًٛؽی ٌـَٚ ِعا ٕای ظٌٌي
تؾ ي ِؾٚؽ علاك ِٛ ؽع فٛق تٗ ُّاّٗ ٘اي 1 ا 5 ِؾ دعٗ وٕاغ.
11
3- ِواٚؽٖ عؽتاؽٖ ِٛ ؽع ِؾتّٛ تٗ ؿٔغگي تا HIV
وٕسدؾي ِٕاكدة تاّداؽ ٔي ودٗ تدا HIV/AIDSؿٔدغگي ِددي وٕٕدغ ده ؽٚٔدغ دداِع ِداع َ ٌعّدؾ تدا ىادٗ تددؾ
ٔااؿ٘اي تاّاؽ ْ كب ٚ تا غ هاًِ ِٛ ؽع ؿ ؾ تاهغ:
پا ن ُٚعاب كیِب تاّاؽ
هؾٚع تٗ ِٛلع عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي ٚ ARTع ِٗ ْ
پاوگاؾي ٚ عؽِاْ عفٛٔسٙاي فؾًب ٍٓة ) (OIsكا ؾ عفٛٔسٙا ٚ تاّاؽ ي ٘اي ُ٘ ؿِاْ
سّا ب ؽٚ ٔي
سّا ب پا ثٕغي تٗ عؽِاْ )(Adherence
ِ واٚؽٖ
عؽ ًٛؽی ٌـَٚ ؽداع تؾ ي ع ِٗ ِؾ لثب
ِواٚؽٖ تا تاّاؽ ؿ دـ ي ؿَ ؽٚهٙاي وٕسؾي تاّاؽ كب. گؾ چٗ ٓ ؽّٕ٘ٛع تؾ ي پا ن ُٚدعاب
كیِب ٚ عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي غٚ ٓ هغٖ كدب ٌٚدي تدا ٛددٗ تدٗ ّ٘ادب ِوداٚؽٖ ؿ دٕثدٗ ٘داي
تاّاؽي ، HIVؽئٛف ٓ ِواٚؽٖ عؽ ؿ ؾ ؽ ئٗ ِي هٛع. ِواٚؽٖ تدا ؽؿ داتي ٚ تشدت عؽتداؽٖ ِظسٍ
هؾ ْ دسّاعي تاّاؽ غداؿ ِدي هدٛع ٚ ِّىدٓ كدب پدان تإدي وٕٕدغٖ ُٚدعاب ّ٘ىداؽي ٓدي عؽِداْ
تاهغ.
ِواٚؽٖ هاًِ ِٛ ؽع ؿ ؾ كب:
ُٚ عاب ٚ وافاب ِواؽوب
ُٚ عاب كسظغ َ، ٔٛع واؽ ٚ هؾ ْ ْ
فؾ عي وٗ تا غ ؿ ُٚعاب ٍِٔ HIVع هٛٔغ.
فؾ عي وٗ واؽوٕاْ ِؾ لثسٙاي تٙغ هدسي ِدي ٛ ٕٔدغ تدا ٔٙدا عؽ تداؽٖ ِلدائً ِدؾ ثْ تاكدیِسي تاّداؽ
ًشثب وٕٕغ.
ؽٚ تْ طأٛ عگي
21
عكسؾكي تٗ ظچاي تؾ ي ػطاؾٖ كاؿي ِّٔئٓ ع ؽٚ٘ا ي وٗ ٔااؿ تٗ ٔگٙغ ؽي عؽ ظچاي ع ؽٔغ.
عٛ ًِ ِؾتّٛ تٗ كثه ؿٔغگي وٗ ِّىٓ كب تا عؽِاْ غ طً ع هسٗ تاهٕغ.
ؽ ئٗ عٕ٘غگاْ ِؾ لثب ٘اي تٙغ هسي ودٗ تدا ِثسی داْ تدٗ ِ HIVوداٚؽٖ ِدي وٕٕدغ تا دغ ؿ تشدت عؽتداؽٖ
تعِي ٓیعای ٚ فُٙ تاّاؽ ِّٔئٓ هٛٔغ:
وا٘ن طٔؾ ( ِاـم دٕلي ِّٔئٓ، هاٖٛ ـؽ ك ٚ غاؾٖ) تا دغ ُٛداز ع عٖ هدٛع. ؿ دٍّدٗ طٔدؾ
ِاددـم دٕلددي تددغْٚ وأددغَٚ تددا هددؾ ه دٕلددي ِ HIVجثددب وددٗ ِّىددٓ كددب ِٕذددؾ تددٗ ُددافٗ هددغْ
عفٛٔدب تدا ده كدٛم ع گدؾ ٚ HIVسسّداي ِماِٚدب تدٗ ع ؽٚ٘داي ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكدي )(ARVS
هٛع.
عؽ ًٛؽی ِٕفي تٛعْ كؾٌٚٛکي ٛولٛ پیكّا ؽ ٘ٙاي ٔسماي ٚ ٔشدٖٛ دٍدٛگاؾي ؿ عفٛٔدب تا دغ
ُٛاز ع عٖ هٛٔغ. ( ؿ دٍّٗ طٔؾ ی ّ٘ؾ ٖ تا ساٛ ٔای طأگي)
ؿ ٔذا وٗ عفٛٔب ٘اي ّ٘ـِاْ HIV/HCV ٚ HIV/HBVها عٕغ ٚ ٚدٛع ِوىیی ٓثي ُافي تا
ٓ ٚ ؾٚف ٘ا ، تا غ تؾ پاوگاؾي ؿ ٔٙا اوادغ هدٛع ٚ ّ٘چٕدآ ًٛداٗ تدؾ ي ودا٘ن طٔدؾ كداة
وثغي ٚ پاوگاؾي ؿ ٔسماي ِاعؽ تٗ دٕآ )ّ٘ (MTCTاب ع ؽع .
تاّاؽ ْ تا غ ؿ عیئُ عفٛٔسٙاي فؾًب ٍٓة سسّاٌي گا٘ي ع هسٗ تاهدٕغ ٚ تدؾ ي ؽؿ داتي تاودسؾ
وٛ ك هٛٔغ.
وٕٕدغگاْ ًدشثب هدٛع. عؽ ًدٛؽی عدغَ ِٛ ع تا ٌِؾ ٌِؾ ؿَ كب عؽتاؽٖ ّ٘اب ٛل
ٚ ا لاعؽ ٔثٛعْ تاّداؽ تدٗ لٔدع ع ؽٚ، تا دغ عؽتداؽٖ ِـ سٙداي لدغ ِای ودا٘ن ّا ً تٗ لٔع ٌِؾ
ِٛ ع، عغَ ـؽ ك، عغَ كدسفاعٖ ؿ كدٛؿْ ٚ كاة ًشثب هٛع. ؿ دٍّٗ ِـ سٙاي وا٘ن ٌِؾ
كددؾٔگ ٚ ددا كددا ؾ ٚكددا ً ِوددسؾد عؽ ـؽ ددك ٚ عؽِدداْ عسادداع ع ؽٚ ددي (ِإٔددغ عؽِدداْ دددا گـ ٕي
ِساعْٚ) تشت هٛع.
تؾ كاف ؽؿ اتي هؾ ْ دسّاعي، تا غ تاّاؽ تٗ عاع ی ؽٚؿ ٔٗ تٙغ هسي، طٛ ب، غؼ ٗ، ٚؽؿم ٚ
وٛ ك هٛع.
31
4- ِؾسٍٗتٕغي كاؿِاْ دٙأه تٙغ هب
ِٛؽع ِثسی تٗ ِ ٚ HIVؾسٍٗ تٕغي تاٌإي عؽ كاي 0991 ٛكْ كاؿِاْ دٙأه تٙغ هب ؽ ئٗ عؾ
هغ ٚ عؽ كاي 5002 ِٛؽع ذغ غ ٔوؾ لؾ ؽ گؾفب. ٓ ِؾسٍٗ تٕغي تؾ كاف افسٗ ٘اي تاٌإي ِٛ ثؾ
عؽ وظاي، ؽؿ اتي ٚ عؽِاْ HIV/AIDSكب ٚ ٔااؿِٕغ هّاؽم كٌٍٛٙاي 4ٔ CDالب.
ٓ كالسُ ِؾسٍٗ تٕغي عؽ تلااؽي ؿ ووٛؽ٘ا تؾ ي عاآ ٚ دغ ٓ هؾ ْ عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكدي
تٗ واؽ ِاؾٚع. ِؾ سً تاٌإي ؿ 1 ا 4 تٗ ًٛؽی پاوؾٚي ؿ عفٛٔدب ٌٚادٗ HIVتدٗ عفٛٔدب پاودؾفسٗ
ٓ HIVثمدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٗ تٕدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغي
ِددي هددٛٔغ. تددؾ ي ِدي هددٛٔغ. ( دددغٚي 1) دٓ ِؾ سددً ؿ ؽٚي عیئددُ طدداى دا هدؾ ْ تدداٌإي عؾ د
واؽتؾع كالسُ ِؾسٍٗ تٕغي كاؿِاْ دٙأه تٙغ هب ،ٔٛدٛ ٔاْ ٚ تـؽگلا ْ تٗ عٕٛ ْ فؾ ع تا ي 51
ِي هٛٔغ. كاي عؾ
جدٗه6: ٍزحئ ثْدي طبسٍبُ حٖبّی ثٖداػت اس HIV/AIDSثزاي ثشرگظبالُ ٗ ّ٘ج٘اّبُ
41
5- هؾٚع عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي
عؽِاْ ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكه عثاؽ ٕغ ؿ: ٘غ
1.عكسااتي تٗ سغ وجؾ كؾوٛب تاعٚ َ ٚ ؾٚف، 2. سفظ عٍّىدؾع ّٕدي دا تدٗ سداي ٚي تؾگؾع ٔدغْ ْ،
3.تٙثٛع وافاب ؿٔغگي ٚ 4.وا٘ن ِٛؽتاغ سي ٚ ِٛؽ اٌاسي ٔاهي ؿ . HIV
عؽ ِٕآمي ؿ عٔاا وٗ تٗ ARVsعكسؾكي ع ؽٔغ، عؽِاْ ِٛثؾ ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكدي ) (ARTهداًِ كدٗ
ع ؽٚي ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكي) (ARVsا تاوسؾ، ِاـ ٔٙاي كیِب ٚ تماي تاّاؽ ْ ِثدسی تدٗ HIVؽ تلدااؽ
تٙسؾ وؾعٖ كب. عؽ ووٛؽ٘اي پاوؾفسٗ تان ؿ02 ٔٛع ع ؽٚي ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي عؽ ه اي ع ؽٚ ه
تٌددٛؽی ِذددـ ٚ ددا ؾواثددي عؽ عكسؾكددٕغ. عؽ سدداي ساُددؾ 21 ٔددٛع ARVعؽ دّٙددٛؽي ِظسٍ د
51
كیِي دؾ ْ عؽ عكدسؾف كدب. تدؾ ي ذدٛ ـ ؽک ّٙداي ِدؤثؾ عؽِدأي ِدي دٛ ْ ؿ ؾواثدي ؿ دٓ
ع ؽٚ٘ا كسفاعٖ وؾع. ِ ARTشغٚع سٙا ي ع ؽع. ARTعفٛٔب HIVؽ تٗ ٓٛؽ واِدً ِدغ ٚ ّٔدي وٕدغ ٚ
ع ؽٚ٘اي ِسعغع تٗ ِغی ٓٛ ٔي (ِعّٛ ِاع َ ٌعّدؾ) كدب. ؽک دُ ٘داي ARTگدؾ ْ ِلسٍـَ ٌِؾ
لاّب ٘لسٕغ ٚ ِّىٓ كب تاعت ٔدٛ ع عدٛ ؽٍ ددأثي ٔدا ٍِٔدٛب (گداٖ هدغ غ) هدٛٔغ ٚ تدؾ ي ِدؤثؾ
تٛعْ ٚ دٍٛگاؾي ؿ ظٙٛؽ ِماِٚب، ٔااؿِٕغ پا ثٕغي علاك تاّاؽ تدٗ عؽِداْ كدب ٚ ِساكدفأٗ هىلدب
عؽ ْ ٔاها ع ٔالب (تٗ عٌاً ّ٘ىاؽي ٔالي ٚ ا كا ؾ عٛ ًِ). هىلدب ده ؽک دُ ARVعؽ ًدٛؽی
ّ٘ؾ ٘ي تا ِماِٚب ع ؽٚ ي ِعّٛ تٗ ٓ ِعٕي كب ودٗ ؽک دُ ٘داي تعدغي ٘دُ وّسدؾ سسّداي ِٛفمادب
ع ؽٔغ.
1- 5- ؽؿ اتي تؾ ی هؾٚع ART
ٌّاُ گاؾي ٘اي كاكي ؿ ؾ ٔذاَ هٛع:
ؿ عؽِاْ كٛع طٛ ٘غ تؾع ا ٔٗ؟ 1. تاّاؽ عؽ ٓ ِمٔع ؿِأي سسّا
2. تاّاؽ عؽ ساي ساُؾ ّا ً تٗ هؾٚع ARVع ؽع ا ٔٗ؟ (گـ ٕدٗ لثدٛي دا ؽع عؽِداْ عؽ ٔٙا دب تدٗ
تاّاؽ تلسگي ع ؽع.)
3. پا ثٕغي تاّاؽتٗ عؽِاْ تاؽک ُ ِ ARVشسًّ كب ا ٔٗ؟ (ِواٚؽٖ عؽتاؽٖ پا ثٕدغي تدٗ عؽِداْ تدا دا
تغْٚ ؽٚ ٔپـهه ِّىٓ كب تسٛ ٔغ تٗ ٓ ؽؿ اتي وّه وٕدغ ٚ عؽ ًدٛؽی عؽ عكدسؾف تدٛعْ تا دغ
ؾ اة ِیلای ع عٖ هٛع.) تاّاؽ سك عغَ هؾٚع ا تٗ عٛ ك ٔغ طسٓ ARTؽ ع ؽع. دٓ ٌدّاُ
ٔثا غ تؾ دٕثٗ ٘اي ع گؾ ِؾ لثب اثاؾي ع هسٗ تاهغ ٚ تؾ ي تاّاؽ ٔي وٗ ِعااؽ٘اي عؽِاْ ؽ ع ؽٔغ
ٚ ؿ هؾٚع ْ طٛعع ؽي ِدي وٕٕدغ تا دغ عؽ ٘دؾ ٚ ـ دب، عٚتداؽٖ ARTپاودٕٙاع هدٛع. گدؾ ِلدائً
تٙغ هب ؽٚ ٔي، عسااع ٚ ا ُٚدعاب دسّداعي تاّداؽ ِدأع پا ثٕدغی تدٗ عؽِداْ تاهدٕغ، ؽدداع ؿَ
تؾ ي سً ٔٙا ٚ ؽؿ اته ِذغع ِٛ ٔع پا ثٕغی عؽ فٛ ًً ِٕوُ ٔذاَ ِه هٛع.
2-5- ؿِاْ هؾٚع
61
ٓ تٙسدؾCD4 ٕ٘دٛؿ ِدٛؽع تشدت كدب. تؾ كداف ِٔاٌعدای ِٛددٛع عدغ عART تٙسؾ ٓ ؿِداْ هدؾٚع
ٔوأگؾ ٚ تاؽ ٚ ؾٚكه عِٚآ ٔودأگؾ تدؾ ی دٓ ٌدّاُ گادؾی ٘لدسٕغ. عؽ سداي ساُدؾ کّاسدٗ عٍّده
ٚ غؿ ٚؿ ؽی تٙغ هب عؽِاْ ٚ ِٛؿم پـهىي دّٙٛؽي كیِيHIV ٗعؽِاْ ٚ ِؾ لثب ِثسی اْ ت
ٚ ؽ تدا كدسفاعٖ ؿ ِعااؽ٘دای تداٌإهART ؾ ْ ًٛداٗ ٘دای كداؿِاْ دٙدأه تٙغ هدب تدؾ ی هدؾٚع
.)2 ٌّٛٔٛٛک ک پاوٕٙاع ِه کٕغ (دغٚي
HIVٔ در ثيَبراُ ٍجتال ثART جدٗه1: ت٘ؿئ ٕبيی ثزای هؾٚع
when CD4 is avalable
WHO clinical Stage** CD4 cell count Recommendation
1 100,000 copies/mL,Rapid CD4 decline, who are HCV co-infected.
“Therapy should be deferred for asymptomatic patients with CD4 counts of >350 cells/μL
17
1-2- 5- ِیسوا ي عؽتاؽٖ عغ ع وً ٌٕفٛكاب٘ا
TLCتٗ عٕٛ ْ ک دا گـ ٓ تاٌمٖٛ تدؾ ی 4 CDعؽ ُٚدعاسٙا ه کدٗ ِٕداتع ِشدغٚع كدب، ِٔدؾر هدغٖ
كددب. ٕ ددٗ چددٗ سددغی ؿ TLCؽ ِٙددُ فددؾٍ کٕدداُ تددؾ سلاكدداب ٚ ٚ ژگدده ْ عؽ پددان تإدده عددغ ع
كٌٍٛٙای 4 CDداثاؾ ؿ داعی ع ؽع. پدؼ ؾفسٓ سدغ تدا ؾی ؿ TLCدٓ كدٛعِٕغی ؽ ع ؽع کدٗ تؾ سسّداي
هٕاكا ه فؾ عی کٗ تٗ ARTا پاوگاؾی ؿ عفٛٔسٙای فؾًب ٍٓة ٔااؿ ع ؽٔغ، ِه فـ غ. ُؾؽ ٓ
ؽٚ ؾع عؽ ْ كب کٗ سسّاي هدؾٚع ؿٚعؽف ARTتدغْٚ ٔ دٗ تدٗ ْ ٔاداؿی تاهدغ ؽ فدـ ن ِده
ع٘دددددددددددددددددددددددغ. گفسدددددددددددددددددددددددٗ ِددددددددددددددددددددددده هدددددددددددددددددددددددٛع ٕ٘گددددددددددددددددددددددداِه کدددددددددددددددددددددددٗ ٘دددددددددددددددددددددددُ ؿ
ُ٘ ٚ )TLC250 cells/μL and men with CD4 counts >400 cells/μL; nevirapine should not be initiated in
these patients unless the potential benefit clearyl outweighs the risk.
***Stavudine + lamivudine combination has significant toxicities including lipoatrophy, peripheral
neuropathy, hyperlactatemia including symptomatic and life-threatening lactic acidosis, hepatic
23
steatosis, and pancreatitis and should be used only when preferred or alternative dual- NRTI
combination cannot be used.
24
NRTI 1-6- ِیسوا ي عؽتاؽٖ ٌِؾ
ٛدٗ تٗ ٓ ٔ سٗ ؿَ كب کٗ تاوداٚ ؾ ) (ABCطٔدؾ كدٕغؽَ طٔؾٔداد فدـ ن سلاكداب ؽ عؽ
په ع ؽع.
ِٔ اٌعای طاؾ ِاـ ْ تا ؾ ثؾ ی دأثه كساٚٚع ٓ ) (d4tؽ ٔواْ ع عٖ ٔغ. تٕا تؾ ٓ ٕٙ d4tا عؽ
ًٛؽ ه تا غ ٔسظاب هٛع کٗ كا ؾ گـ ٕٗ ٘ا عؽ عكسؾف ٔثاهٕغ ا ِّٕٛعاب ع هسٗ تاهٕغ.
NNRTI 2- 6- ِیسوا ي عؽتاؽٖ ٌِؾ
تٙسؾ ٓ ٓیعای ِٛدٛع، عؽ ِٛؽع ؽک ُ ٚ ZDV+3TC+EFVدٛع ع ؽع. ٓ ؾکاة كٗ ع ؽٚ دي
ثؾ كدب. تداؽ ٚ ؾٚكده عؽ عٚ ٘فسدٗ ٚي تدا EFVتدٗ عؽ عٚ عٚؿ ؽٚؿ ٔٗ ذٛ ـ ِه هٛع. كؾ ع
كددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددؾعب کددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددا٘ن
ِه اتغ. عغ ع 4ِ CDواتٗ كا ؾ ؽک ُ ٘ا فـ ن ِه اتغ ٚ ِو یی ٔغکه تٗ ّ٘ؾ ٖ ع ؽع . تا ٓ
ساي لثً ؿ هؾٚع ٓ ؽک ُ تؾؽكه علاك ؿ ٔوؾ تاّاؽ ٙای ّ٘ـِاْ ؽٚ ٔه ٌـ ِه كب.
ٛٔ ؾ پآ ) (NVPک ًٛ NNRTIاٗ هغٖ ع گؾ تؾ ی ؾکاة تدا NRTISكدب. كدّاب ْ ّ٘دؾ ٖ
ْ ِشدغٚع تدٗ تاّداؽ ْ ؿْ تدا تا طسیي کثدغی تدٗ ًدٛؽی تداٌمٖٛ تاودسؾ كدب .تٕداتؾ ٓ ٌِدؾ
4 CDکّسددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددؾ ؿ
3ِ ٚ 250 cell/mmؾع ْ ع ؽ ی 4 CDوّسدؾ ؿ 3 400 cell/mmكدب. عدغ ع 4 CDتدا ؾ ؿ
ٓ ِماع ؾ تا كّاب کثغی تاوسؾ ّ٘ؾ ٖ كب. اثاؾ ِ NVPواتٗ EFVكدب. عؽ ًدٛؽی كدسفاعٖ
ٓ ؽک ُ تؾ ی شًّ تٙسدؾ عؽ 41 ؽٚؿ ٚي هدؾٚع عؽِداْ NVP 200mgدک تداؽ عؽ ؽٚؿ ؿ
) (ODپاوٕٙاع ِي هٛع ٚ تعغ ؿ 41 ؽٚؿ ِمغ ؽ ع ؽٚ تدٗ 200mgعٚ تداؽ عؽ ؽٚؿ فدـ ن ِدي
اتغ.
ؽک ُ ساٚي كٗ (NRTIؿ غٚٚع ٓ+ ِاٛٚع ٓ+ تاکاٚ ؾ) ٕٙا عؽ هؾ ْ طاى تا غ تٗ کداؽ گؾفسدٗ هدٛع
ِإٔددغ عفٛٔسٙددای ّ٘ـِدداْ تددا TBددا HCVکددٗ ٔااؿِٕددغ عؽِدداْ ّ٘ـِدداْ ٘لددسٕغ ٚ ددا تددٗ ًددٛؽی
دا گـ ٓ عؽ هؾ ٔه کٗ NNRTISعؽ عكسؾف ٔثاهٕغ.
3-6- ؽک ُ ٘ای ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه ٚ دـ ه کٗ ًٛاٗ ّٔه هٛٔغ
52
ه عؽِأي (ِٛٔٛ ؾ په): عؽِاْ ه ع ؽٚ ه فعاٌاب ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكده لدٛی ٚ ِدغ َٚ ٔدغ ؽع ٚ
ٔثا غ ِٛؽع كسفاعٖ لؾ ؽ گاؾع.
ؽک ُ ٘ای ع ؽٚ ي ساٚي عٚٔٛکٍئٛؿ غ: ٓ ؽک ُ ٘ا عؽ ِما لٗ تا ؽک ُ ٘ای ؾکاثده كدٗ ع ؽٚ ده،
تٗ عٌاً ٔغ هسٓ فعاٌاب ُغ ؽ ؾٚٚ ؾٚكه لٛی ٚ ِغ َٚ ًٛاٗ ّٔه هٛٔغ.
ؽک ُ ساٚي كٗ ع ؽٚ ه :3TC+TDF+ABCعؽ ؽک ُ هاًِ تاکاٚ ؾ + ٕٛفدٛ ؾ + ِادٛٚع ٓ عؽ
ِما لدددٗ تدددا تاّددداؽ ْ شدددب عؽِددداْ تدددا فددداٚ ؾٔـ + تاکددداٚ ؾ + ِادددٛٚع ٓ، ِادددـ ْ «عدددغَ پاكدددض
ٚ ؾٌٚٛک ک ٌٚاٗ» تٗ ٓٛؽ لاتً ٛدٙه تا ؾ كب. ٓ ؾکاة ٔثا غ تٗ عٕدٛ ْ ؽک دُ سداٚی كدٗ
NRTIعؽ ٘اچ تاّاؽی كسفاعٖ هٛع.
ؽک ُ كٗ ع ؽٚ ه ِ :ddi+3TC+TDFاـ ْ تا ی ه لب ٚ ؾٌٚٛک ک (19%) عؽ تاّاؽ ٔه کٗ ا
تشاي عؽِاْ ٔوغٖ ٔغ ٚ تا ٓ ؽک ُ عؽِاْ هغٖ ٔغ، ِوا٘غٖ ِه هدٛع. دٓ ؾکادة ٔثا دغ تدٗ عٕدٛ ْ
ؽک ُ كٗ NRTIعؽ ٘اچ تاّاؽی كسفاعٖ هٛع.
ؾکاة عٚ NNRTISتٗ عیٖٚ ک ًٛ NRTIاٗ ّٔه هٛع.
ؾکاة ع غ ٔٛؿ ٓ ٚ كدساٚٚع ٓ، ِاسٛ ٔدغ ِٕذدؾ تدٗ تدؾٚؿ تدا ی ع غ ٔٛؿ ٓ + كساٚٚع ٓ: ٌِؾ
كّاب ٘ا تٗ ٚ ژٖ ٔٛؽٚپا ه ِشأه، پأ ؾ اب ٚ كاغٚؿ کساک هٛع.
كساٚٚع ٓ+ ؿ غٚٚع ٓ: تا غ ؿ ؽک ُ ٘ای ؾکاثه ساٚی ٓ عٚ NRTISتٗ عٌاً ثؾ ٔساگٛٔالُ عؽ
ِشاْ ؿِا وگاٖ ٚ تغْ دأٛؽ ْ، دسٕاب هٛع.
ٚعًٍ ه لب عؽِاْ ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه 7- عاؽ
ه لب عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚٚ ؾٚكه ؽ ِه ٛ ْ تٗ ًٛؽی پاكض وّسؾ ؿ سدغ ٍِٔدٛب ( )suboptimal
کددؾع. ه لددب عؽِدداْ غٍددة تددا ه لددب ٚ ؾٌٚٛک ددک، ه لددب ٌّٛٔٛٛک ددک ٚ ددا تددٗ عؽِدداْ عؾ د
پلؾفب تاٌإه ّ٘ؾ ٖ كب.
عٛ ًِ ِسعغعی سسّاي ه لب عؽِاْ ؽ فـ ن ِه عٕ٘غ ؿ دٍّٗ:
62
ُٚ عاب پا ٗ تاّاؽ ِإٔغ ٓٛي ِدغی عؽِداْ، كدٔز تدا ؾ HIV RNAلثدً ؿ عؽِداْ ٚ دا ِادـ ْ
پا ددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٗ
( HIV RNAتلسٗ تٗ ؽک ُ طاى ِٛؽع كسفاعٖ)، عغ ع كٍٛي 4 CDلثً ؿ هؾٚع عؽِاْ ا كداتمٗ
سددغ لً پددا آ ددؾ عؽ 4 ،CDوددظاي لثٍدده ددغؿ، تاّدداؽی ٘ددای ّ٘ـِدداْ (ِجددً فلددؾعگه، ٌِددؾ
فعا ٔٗ ِٛ ع)، ٚدٛع ِماِٚدب ع ؽٚ ده عؽ ٚ دؾٚف، كداتمٗ ه لدب پاودآ عؽِداْ ّ٘دؾ ٖ تدا ظٙدٛؽ
ِماِٚب ع ؽٚ ه ا ِماِٚب ِسمآع
پا ث ٕغی ٔالي ٔلثب تٗ ع ؽٚ ٚ عغَ سِٛؽ تؾ ی ٚ ـ ب عؽِأگا٘ه
ثؾ ی دأثه ع ؽٚ ٚ كّاب
فاؽِاکٛکإساددک کّسددؾ ؿ سددغ ٍِٔددٛب ( دددؼب ِسغاددؾ، ِساتٌٛالددُ ٚ ددا ٔفددٛػ تددٗ ػطددا ؾ،ٌـَٚ هددؾ ْ
ٔاهسا/غؼ ه، غ طً ٘ای ٔأٍِٛب ع ؽٚ ه تا ع ؽٚ٘ای ّ٘ـِاْ)
اثاؾکّسؾ ؿ سغ ٍِٔٛب ؽک ُ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه ٚ ا كا ؾ عًٍ ٔاهٕاطسٗ
ِّ ٓ كب عؽ ک تاّاؽ ع ً ِسعغعی تؾ ی ٚلٛع ه لب عؽِاْ تٔٛؽ ّ٘ـِاْ ٚددٛع ع هدسٗ تاهدغ.
تعِده عٛ ِدً کدٗ تدا ه لدب عؽِداْ ؽ ثدآه ٔدغ ؽع عثاؽ ٕدغ ؿ: ددٕق، ٔدژ ع، تداؽع ؽی، كداتمٗ لثٍده
ِٛ ع. ٌِؾ
1-7- ه لب ٚ ؾٌٚٛک ک
ه لددب ٚ ؾٌٚٛک ددک ؽ ِدده ددٛ ْ تددٗ ًددٛؽی پاكددض ٔددالي ددا فمددغ ْ پاكددض HIV RNAتددٗ عؽِدداْ
کؾع. ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه عؾ
ِه هٛع: پاكض ٔالي ٚ ؾٌٚٛک ک تٗ ه ً ؿ ؾ عؾ
HIV RNA>400copies/ml تعغ ؿ 42 ٘فسٗ عؽِاْ ٚ دا تدان ؿ 50 copies/mlعؽ ٘فسدٗ 84
پق ؿ هؾٚع عؽِاْ عؽ تاّاؽی کٗ ا تٗ ساي عؽِاْ ٔوغٖ كب. HIV RNAپا ٗ ِّ ٓ كدب تدؾ
كدداؾ ؿِددأه پاكددض دداثاؾ ع هددسٗ تاهددغ ٚ عؽ تعِدده تاّدداؽ ْ كددؾکٛب كددٔز HIV RNAتاوددسؾ ؿ
كا ؾ ٓ ٓٛي ت وغ.
72
عدٛع (تؾگودب) ٚ ؾٌٚٛک دک( : )virologic reboundظٙدٛؽ ِذدغع HIV RNAتعدغ ؿ كدؾکٛب
کدا٘ن افسدٗ ، عؽ عٚ ٔٛتدب ٔدغ ؿٖ ٚ ؾٌٚٛک ک. ؿِأه کٗ تاؽ ٚ ؾٚكه کٗ ا سغ غاؾ لاتً کود
گاؾی تٗ فاًٍٗ 4 ا 8 ٘فسٗ تٗ تا ؾ ؿ 400-1000 copies/mlتؾكغ، تدٗ ِعٕده ٚددٛع طٔدؾ
ه لب ٚ ؾٌٚٛک ک كب.
2-7- ه لب ٌّٛٔٛٛک ک
کؾع: ه لب ٌّٛٔٛٛک ک ؽ ِاسٛ ْ تٗ ًٛؽی ؿ ؾ عؾ
عغَ فـ ن عغ ع كٍٛي ٘دای 4 CDتدٗ ٔدغ ؿٖ 3 25-50cell / mmپدق ؿ هدؾٚع عؽِداْ ٓده ٌٚدآ
كاي ْ ا کا٘ن عغ ع كٍٛي ٘ای 4 CDتٗ کّسؾ ؿ عغ ع پا ٗ ُّٓ عؽِاْ.
ِسٛكْ فـ ن عغ ع كٍٛي 4 CDتدا ؽک دُ ٘دای ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكده ٌٚادٗ عؽ تاّداؽ ٔه کدٗ اتدٗ سداي
عؽِاْ ٔوغٖ ٔغ سغٚع 3 150cell/mmعؽ كاي ٚي كدب. عدغ ع كدٍٛي4 CDکّسدؾ عؽ ُٚدعاب پا دٗ،
ِّ ٓ كب تا پاكض کّسؾ تٗ عؽِاْ ّ٘ؾ ٖ تاهغ. تٗ ع ٍه کٗ کاِی هٕاطسٗ ٔوغٖ كب ِّ دٓ كدب عؽ
تعِه تاّاؽ ْ كٌٍٛٙای4 CDعؽ تسغ فـ ن اتٕغ ِا پق ؿ ْ فـ ن ٍِٔٛته ؽ ٔغ هسٗ تاهٕغ.
3-7- پلؾفب تاٌإه
کؾع: پلؾفب تاٌإه ؽ ِه ٛ ْ تٗ ًٛؽی ؿ ؾ عؾ
ٚلٛع ا عٛع ٚلا ع ِؾ ثْ تا ، HIVپق ؿ سغ لً كٗ ِاٖ عؽِاْ تا ؽک ُ ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكده تدٗ ددـ
ّٕه. عؽ ک ِٔاٌعدٗ پلدؾفب تداٌإه ( دک ؽٚ دغ ع دغ دغ دغؿ دا ِدؾا) عؽ كٕغؽَ ٘ای تاؿ كاطب
7% تاّاؽ ْ عؽِاْ هغٖ تا كدؾکٛب ٚ ؾٌٚٛک دک، 9% تاّداؽ ْ عؽِداْ هدغٖ تدا عدٛع ٚ ؾٌٚٛک دک ٚ
02 % تاّاؽ ْ عؽِاْ هغٖ کٗ ٓه 5/2 كاي ٘ؾگـ ِٛفك تٗ كؾکٛب ٚ ؾٌٚٛک ک ٔوغٖ ٔغ، ؽص ع ع.
4-7- ؽ ثدداّ تددآ ه لددب ٚ ؾٌٚٛک ددک، ه لددب ٌّٛٔٛٛک ددک ٚ پلددؾفب
تاٌإه
تعِه تاّاؽ ْ پاكظٙای ِسِاع عؽ پاؽ ِسؾ٘ای تاٌإه، ٌّٛٔٛٛک ک، ٚ ؾٌٚٛک ک ٔواْ ِه عٕ٘غ. تٗ
عیٖٚ ه لب ٚ ؾٌٚٛک ک، ه لب ّٛٔٛ ٌٛک ک ٚ پلؾفب تاٌإه كاؾ ؿِأه ِذـ ع ؽٔدغ ٚ ِّ دٓ
82
كب تٗ ًٛؽی دغ گأٗ ا ّ٘ـِاْ ؽص عٕ٘غ. تٗ ٓٛؽ کٍه تسغ ه لدب ٚ ؾٌٚٛک دک ؽص ِده ع٘دغ ٚ
تٗ عٔثاي ْ ه لب ٌّٛٔٛٛک ک ٚ تا طؾٖ پلؾفب تاٌإه. دٓ ٚلدا ع ِّ دٓ كدب ِا٘ٙدا دا كداٌٙا ؿ
غ گؾ فاًٍٗ ع هسٗ تاهٕغ.
8. ؽؿ اتي هىلب عؽِاْ ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي
تٗ ٓٛؽ وٍي تؾؽكي عٍب هىلب عؽِاْ تا غ تا ِؾٚؽ اؽ ظچٗ ٓثدي ٚ ٔذداَ ِعا ٕدٗ فاـ ىدي ؿ ٔودؾ
ؽؿ اتي عیئُ پلؾفب تاٌإي هؾٚع هٛع. دـ ي ُِٙ اؽ ظچٗ ٓثي عثاؽ ٕدغ ؿ غاادؾ ی HIV RNA
ٚ ؽٚٔدغ غااؾ ی عدغ ع كدٍٛي ٘داي 4ٚ ، CDلدٛع ٚلدا ع تداٌإي ِدؾ ثْ تدا ، HIVاؽ ظچدٗ عؽِداْ ُدغ
ع ؽٚ هدداًِ ؽ ؾٚٚ ؾٚكددي ٚ ٔسددا خ ـِددْٛ ٘دداي لثٍددي ِماِٚددب (عؽ ًددٛؽی ٚدددٛع)، ٔشددٖٛ ٌِددؾ
پا ثٕدغي تدٗ عٚؿ ًٛداٗ هدغٖ ع ؽٚ٘دا عدغع عٚؿ ٚ هدؾ ْ ٔاهدسا/ غدؼ ي، شّدً تدٗ ع ؽٚ ٘دا، ع ؽٚ٘دداي
ّ٘ـِاْ ( تا عؽ ٔوؾ گؾفسٓ دغ طً ٘داي ع ؽٚ دي ٔدا ٍِٔدٛب) ٚ تاّداؽي ٘داي ّ٘ـِداْ (ِإٔدغ ٌِدؾ
ِٛ ع). عؽ تلااؽي ِٛ ؽع عًٍ هىلب عؽِاْ تٗ كاعگي ِعٍدَٛ طٛ ٘غهدغ. عؽ تعِدي ِدٛ ؽع ٘دُ ِّىدٓ
كب ٘اچ عٍب ٚ ُشي ِوظي ٔوٛع.
1-8- ؽؿ اتي ٌٚاٗ هىلب عؽِاْ
عؽ ٔذاَ ؽؿ اتي هىلب عؽِاْ وظاي عًٍ هىلب عؽِاْ ّ٘اب ع ؽع، ؿ دؾ ؽٚ ىؾع٘دا تدٗ عؽِداْ
ِسفاٚی طٛ ٕ٘غ تٛع. عؽ تسغ تا غ ؽؿ اتي ٘اي ؿ ؾ ٔذاَ هٛٔغ:
پبيجْدي: پا ثٕغي تاّاؽ تدٗ ؽک دُ عؽِدأه ؽؿ داتي هدٛع. تدؾ ي پا ثٕدغي ٔاواِدً عٍدً ؿِإدٗ ي عدغَ
ِٛ ع) ٚ پا ثٕغي عاآ ٚ تٗ ٔٙا پؾع طسٗ هٛع (ِإٔغ عكسؾكي تٗ ع ؽٚ٘ا، فلؾعگي، ع ِٗ ٌِؾ
عؽ ًٛؽی ِىاْ كاعٖ وؾعْ ؽک ُ (تؾ ي ِجاي وا٘ن عغ ع لؾى ا عغ ع عٚؿ٘ا).
عدً تحَو دارٕٗب: ٚدٛع عٛ ؽٍ دأثي ؽؿ اتي هٛع. عؽتاؽٖ عٚؽٖ ِشسًّ عٛ ؽٍ دأثي (ِإٔغ
عٚؽٖ ِشغٚع عیئُ گٛ ؽهي تا تعِي ؽک ُ ٘ا) ُٛاز ع عٖ هٛع. ؽ ٘ثؾع٘ای وٕسؾي عدغَ شّدً
ِّىٓ كب هاًِ ِٛ ؽع ؿ ؾ تاهغ:
- كسفاعٖ ؿ عؽِاْ عیِسي (ِإٔغ ع ؽٚ٘اي ُغ كسفؾ غ ٚ ُغ كٙاي)
92
- غااؾ ه ع ؽٚ تٗ ع ؽٚي ع گدؾ عؽ ّ٘داْ گدؾٖٚ عؽ ًدٛؽی ٌدـَٚ (تدؾ ي ِجداي تدؾ ي عیئدُ كالدسُ
عٌثي ِؾوـي ٔاهي ؿ فاٚ ـٔؾ غااؾ تٗ ٔٛ ؾ پآ)
- غااؾ عؽ گؾٖٚ ع ؽٚ ي (ِجاي ؿ PIتٗ NNRTIا تؾ عىق) عؽ ًٛؽی ٌـَٚ.
ٍ ظبئو فبرٍبم٘ميْيتيل: تؾؽكي غ طً تا غدؼ تدؾ ي ٘دؾ ع ؽٚ، تؾؽكدي كداتمٗ طادؾ عیئدُ گٛ ؽهدي
(ِإٔغ كسفؾ غ ا كٙاي) تؾ ي ؽؿ اتي سسّاي كٛ دؼب وٛ اٖ ِغی، تؾؽكي ع ؽٚ٘اي ٘دُ ؿِداْ
ٚ ِىّددً ٘دداي غددؼ ي ؿ ٔوددؾ ددغ طً ٘دداي ع ؽٚ ددي ٔددأٍِٛب ٚ عاددآ دددا گـ ٓ ِٕاكددة تددؾ ي
ع ؽٚ٘اي ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي ٚ ا ع ؽٚ٘اي ُ٘ ؿِاْ.
ؽک ُ ٔا ِٛفك دا ٓدي چٙداؽ ٘فسدٗ تعدغ ٍ قبٍٗت دارٗيي ٍؼن٘ك: عؽ ًٛؽی ِىاْ عؽ ساي ٌِؾ
ؿ لٔع ْ، ـِا ن ِماِٚب ٔذاَ هٛع.
03
9. غااؾؽک ُ عؽِأي تؾ ي ِٛ ؽع هىلب عؽِاْ
ؿِأي وٗ پا ثٕغي، لاتٍاب شًّ ٚ عًٍ فاؽِاوٛوإاساه هىلب عؽِاْ تؾؽكي ٚ ِٔؾر هٛٔغ، ؽؿ اتي
تؾ ی غااؾ ؽک ُ عؽِأه تا ٛدٗ تٗ هىلب ٚ ؾٌٚٛک ه، هىلب ٌّٛٔٛٛک ه ٚ پلؾفب تاٌإي هؾٚع
ِددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددي هددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٛع
(دغٚي 4).
1-9- هىلب ٚ ؾٌٚٛک ه
٘اچ فاق ٔوؾي عؽتاؽٖ ؿِاْ ِٕاكة غااؾ عؽِاْ تؾ ي هىلب ٚ ؾٌٚٛک ه ٚدٛع ٔغ ؽع، ِا تٗ ٔودؾ
ِي ؽكغ ؿِأي وٗ پاكض ٚ ؾٌٚٛک ه تاّاؽ ِعااؽ٘ای هىلب ٚ ؾٌٚٛک ه ؽ ع هدسٗ تاهدغ، ع ِدٗ ّ٘داْ
ؽک ُ طٔؾ ِٛ اكاْٛ ٘اي تعغي ٚ ِماِٚب تاوسؾ تٗ ع ؽٚ٘اي ع گؾ ؽ فـ ن ِي ع٘غ ٚ گدؾ عٌاٍدي
تؾ ي هىلب ٚ ؾٌٚٛک ه پاغ ٔوٛع (پا ثٕغي ٔغن ٚ كٔٛر ع ؽٚ ي کّسؾ ؿ سدغ ٍِٔدٛب، دغ طً ٘دای
ع ؽٚ ددي ٚ...) هددؾٚع دده ؽک ددُ هىلددب عؽِددأي تا ددغ ِددٛؽع تؾؽكدده لددؾ ؽ گاددؾع. تا ددغ ٛدددٗ ّٔددٛع کددٗ
تاؽ ٚ ؾٚكي ؿ ِاـ ْ وّسؾ ؿ سدغ كدسأٗ هٕاكدا ه تدٗ سدغٚع 50-200 copies/ml فـ ن طفا
ٚسسه ا كٔٛسي ٔـع ک تٗ ِّ ،1000 copies/mlىٓ كب تغْٚ ظٙٛؽ كٛم ٘اي ِمداَٚ ٚ دؾٚف
(ٚ عؽ ثؾطٔا٘اي ؿِا وگا٘ي) فاق تاافسغ ٚ ٌـ ِا ٔوأٗ ُؾٚؽی هؾٚع ده ؽک دُ ع ؽٚ دي دغ دغ
ٔالب. ِا تا غ ٔگاـٖ ی تؾ ي اکاغ تؾ پا ثٕغي تاهدغ. تدٗ دٓ غاادؾ ی " ( "Blipغاادؾ ؿٚع گدؼؽ) ِده
گٛ ٕغ. عؽ دٓ ُٚدعاب پدا ن ع ؽٚي عؽِدأي)ِّ (TDM) ( Treatment Drug Monitoringىدٓ كدب
وّه وٕٕغٖ تاهغ. ٘ؾ گٛٔٗ Blipتا غ ٓي چٙاؽ ٘فسٗ وٕسؾي ِذغع هٛع.
2-9- هىلب ٌّٛٔٛٛک ه
هىلب ٌّٛٔٛٛک ه ِّىدٓ كدب عؽ ًدٛؽی عكدسااته تدٗ كدؾوٛب ٚ ؾٚكدي هدغٖ عٌادً لدأع وٕٕدغٖ ي
تددؾ ي غااددؾ عؽِدداْ ٔثاهددغ. ؽؿ دداتي تا ددغ هدداًِ كددا ؾ عٍددً سسّدداٌي كددؾوٛب كالددسُ ّٕددي ( ؿ دٍّددٗ
2 ٚ HTLV2 -HTLV 1–HIVكّاب ع ؽٚ ي) تاهغ. ؾواة ع غ ٔٛؿ ٓ ٚ ٕٛفٛٚ ؾ تدا ودا٘ن كدٌٍٛٙای
4 CDا وٕغ وؾعْ پاكض كٍٛي 4ّ٘ CDؾ ٖ تٛعٖ كب. عؽًٛؽی تؾٚؿ هىلب ّٛٔٛ ٌٛک ه تدا دٓ
ؾکاة غااؾ ىي ؿ ٓ ع ؽٚ٘ا عالیٔٗ طٛ ٘غ تٛع.
13
گؾ VLعؽ عكسؾف ٚ وّسؾ ؿ ِشدغٚعٖ هٕاكدا ه تاهدغ ؽک دُ تا دغ ع ِدٗ اتدغ ٚ گدؾ تدا ؾ ؿ 0001-
004 تاهغ تا غ ًشب پا ثٕغي تؾؽكدي ٚ عؽ ًدٛؽی ّٓإداْ ؿ پا ثٕدغی، ده ؽک دُ طدْ عَٚ هدؾٚع
هٛع. گؾ VLعؽ عكسؾف ٔثاهغ، تٗ ٔاچاؽ پاكض عغ ع كٌٍٛٙاي 4 CDتٗ ٕٙا ي تا غ تٗ عٕٛ ْ هاطي
هىلب دا ِٛفمادب عؽِداْ تدٗ وداؽ ؽٚع. عدغَ ِٛفمادب عؽ فدـ ن عدغ ع كدٌٍٛٙاي 4 CDتدٗ تدا ؾ ؿ
3 50cell/mmتدددان ؿ عدددغ ع ْ عؽ هدددؾٚع عؽِددداْ، ٓدددي ٌٚدددآ كددداي ARTهىلدددب ٌّٕٛٛک ددده
ِشلٛب ِاوٛع. گؾ عغ ع كٍٛي 4 CDعؽ ّٔٙآ ِاٖ تعغ ؿ هدؾٚع ARTفدـ ن ٔااتدغ تا دغ عؽ فىدؾ
هىلب عؽِاْ ARTتاهاُ. گؾ عغ ع كٍٛي 4 CDتٗ ِغی 6 ِاٖ فـ ن ٔااتغ تا دغ پا ثٕدغي تدٗ عؽِداْ
ِذغع ؽؿ اتي هٛع.
3-9- پلؾفب تاٌإي
سسّاي كٕغؽَ ٘اي ذغ غ كداطساؽ ّٕدي ؽ ودٗ ِعّدٛ ٓدي كدٗ ِداٖ ٚي تعدغ ؿ هدؾٚع عؽِداْ ِدٛثؾ
ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكي ؽص ِي ع٘غ، تا غ عؽ ٔوؾ ع هب. ٓ ِٛ ؽع ِّىٓ كب تدٗ دداي غاادؾ عؽِداْ ُدغ
ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكي تٗ عؽِاْ ُغ ٌسٙاتي پاكض عٕ٘غ. عیٖٚ تؾ دٓ تداؽ ٚ ؾٚكدي عؽ ٌدّاُ گادؾي تدؾ ي
هؾٚع طْ عَٚ ؽؿهّٕغ كب ٚ پلؾفب تاٌإي عؽ ًٛؽ ه کٗ تاؽ ٚ ؾٚكه تٔٛؽ ٍِٔدٛته كدؾکٛب
هددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغٖ تاهددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغ، عٌاددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددً
لأع وٕٕغٖ ي تؾ ي غااؾ عؽِاْ ٔالب.
جدٗه 1- ٍعيبرٕبي ػنظت درٍبُ
01.ؽک ُ هىلب عؽِاْ
ؾواثي وٗ ؽوٓ ًٍي ْ هاًِ ه PIتاهغ ، تؾ ي كسفاعٖ عؽؽک ُ ٘داي هىلدب عؽِداْ ًٛداٗ هدغٖ
كب.
23
ٗ ٘لسٕغ. عؽ ِٛ ؽع ِوىٛن تNRTI ؽک ُ ٘اي غاؿ ٓ تؾ ي هىلب عؽِاْ هاًِ عٚ ع ؽٚي دغ غ
.ِماِٚب ٘ؾگـ ٕٙا ه ع ؽٚ ؽ عٛ َ ٔىٕاغ
عؽ ده ؽک دُ، تدٗ دٓ ِعٕديNRTIS لٔع ّ٘ـِاْ ٔٙدا تداNVP ٚ EFV تغٌاً ٔاّٗ عّؾ ٓٛ ٔي
ٖ عؽ دؾ داْ طدْٛ عؽ كدٔٛر لاتدً ٔدغ ؿNRTIS تٗ ِغی ٓدٛ ٔي دؾ ؿNVP اEFV ٗكب و
.گاؾي تالي طٛ ٘غ ِأغ ٚ طٔؾ ِٛ اكاٛٔٙاي ِماَٚ ٚدٛع ع ؽع
لٔدعNNRTI ِّىٓ كب ٓ ٓٛؽ ِٕٔمي ؾ تاهغ وٗ تسدغNRTI/NNRTI ُ ٌؼ عؽ لٔع ه ؽک
. ِدا ٕ٘دٛؿ ٓیعدای ودافي تدؾ ي ثثدای دٓ پاودٕٙاع ٚددٛعNRTIS هٛع ٚ سغٚع ٘فدب ؽٚؿ تعدغ
.ٔغ ؽع
. تاهغPI ، ؽک ُ هىلب عؽِاْ تا غ هاًِ هNNRTI تا ؽک ُ ٌٚاٗ ساٚي
PI ( وٗ طدٛع دهRTV / اr) 100mg BID وجؾ ب ع ؽٚ٘ا تا ِماع ؾ وُ ؽ سٛٔاٚ ؾPI ٖٚ عؽ گؾ
( وٗ ثدؾ ْ تدا غدؼ مٛ دب ِدي هدٛع ٔدٗ تدٗ ًدٛؽیNFV) كب، مٛ ب ِي هٛٔغ. تٗ دـ ٍٔفٕاٚ ؾ
.هاّاا ي
وّسؾ تاهدغ. ِدا عؽ طأّٙداي تداؽع ؽ ثدؾPIs ( ٔلثب تٗ كا ؾNFV) تٗ ٔوؾ ِي ؽكغ اثاؾ ٍٔفٕاٚ ؾ
.ْ تٗ طٛتي ثاتب هغٖ كب
. ٔسظاتي ِشلٛب ِي هٛعPI ، ، تٗ عٌاً اثاؾ ثثای هغٖ لٔعيLPV/r
. تؾ ی عٚؿ ک ًٛاٗ هغٖ ع ؽٚ٘ا تٗ دغٚي 41 ِؾ دعٗ کٕاغ
ُجدٗه 4- رژيٌ ٕبي ت٘ؿئ ػدٓ در ٍ٘ارد ػنظت درٍبُ ثزا ي ثشرگظبالُ ٗ ّ٘ج٘اّب
Initial regimen Failure regimen
ZDV + 3TC + (EFV or NVP) LPV/r* (or ATV/r, IDV/r) + ddI + ABC
or
LPV/r*(or ATV/r, IDV/r) + TDF + ABC
TDF + FTC + (EFV or NVP) LPV/r* (or ATV/r, FPV/r, IDV/r) + ddI + ABC
or
LPV/r* (or ATV/r, IDV/r) + ddI + ZDV
ABC + 3TC + (EFV or NVP) LPV/r* (or ATV/r, IDV/r) + ddI + ZDV
& Adopted from references number1 and 3.
* LPV/r is listed as the preferred RTV-boosted PI in this table, but other boosted PIs can be
substituted. In the absence of a cold chain, NFV can be employed as the PI component, but it is
considered less potent than an RTV-boosted PI.
33
گؾ ؽک ُ٘داي ٌٚادٗ سداٚي PIتدا هىلدب ِٛ ددٗ هدٛٔغ ، ٔسظداب ؽک دُ طدْ عَٚ عّدغ ا تدؾ كداف
اؽ ظچٗ ِماِٚب كب . گؾ اؽ ظچٗ ِماِٚدب عؽ عكدسؾف ٔثاهدغ ، تا دغ ِماِٚدب تدٗ ِٛ PIsددٛع
عؽ ؽک ُ ٌٚاٗ عٍب هىلب عؽِاْ فؾٍ هٛع .
گـ ٕٗ ٘اي سسّاٌي عؽ ِٛؽع هىلب ؽک ُ طْ ٚي ساٚي PIعثاؽ ٕغ ؿ :
o )ZDV + 3TC + SQV/r (or ATV/r, FPV/r, IDV/r ABC+DDI+LP V/r
o ZDV + 3tc + LPV/r ABC + ddI + NNRTI (darunavir (TMC114) or boosted
(فمْ عؽ چاؽچٛب ٓؾر شماما ه) )tipranavir (TP V/r
11. لٔع ا ٚلفٗ عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚٚ ؾٚكي
لٔع تؾٔاِٗ ؽ ـي هغٖ عؽِاْ (ٚلفٗ كاؿِاْ افسٗ عؽِاْ) تٗ عٕٛ ْ ه كسؾ ژي عؽ تؾطه ؿ هؾ ْ
ِجً تاّاؽ ٔي وٗ ِٛفك تٗ كؾوٛب ٚ ؾٚكي هغٖ ٔغ، تؾ ي وا٘ن ٘ـ ٕٗ ٘ا ٚ كّاب ٘اي تٍٕغِغی، ا
عؽ تاّاؽ ٔي وٗ هىلب عؽِاْ ؽ ذؾتٗ وؾعٖ ٔغ، تؾ ي فؾ ُ٘ هدغْ ِىداْ تاؿگودب تدٗ ٚ دؾٚف ٔدٛع
ٚسوي تؾؽكه هغٖ كب. ٌٚي لٔع تؾٔاِٗ ؽ ـي هغٖ عؽِاْ ذؾتٗ ِٛفمه ٔثٛعٖ، عؽ سداي ساُدؾ عؽ
٘اچ ه ؿ ِٛ ؽع فٛق ًٛاٗ ّٔي هٛع. ِا ٚلفٗ ٔاطٛ كسٗ عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكدي ِّىدٓ كدب تدٗ
عٌاً كّاب دغي ع ؽٚ، ٚلٛع تاّداؽي، دؾ سدي ٘داي ِدأع عؽِداْ طدٛؽ وي، ٚ دا عؽ عكدسؾف ٔثدٛعْ
ع ؽٚ٘ا ؿَ تاهغ. ِٕافع ٚ طٔؾ ی سسّاٌي ٚلفٗ ٔاطٛ كدسٗ عؽِداْ تلدسٗ تدٗ عٛ ِدً ِسعدغعي ؿ دٍّدٗ
ُٚعاب تاٌإي ٚ ٌّٛٔٛٛک ه تاّاؽ، عٌاً ٚلفٗ، ٓٛي عٚؽٖ ٚلفٗ ٚ ٚدٛع ا ٔثٛع ِ HIVماَٚ عؽ ؿِاْ
ٚلفدٗ ِسفاٚ ٕدغ. تشدت ِظسٌدؾي پاؾ ِدْٛ ع ٔلدسٗ ٘دداي فعٍدي عؽتداؽٖ طٔدؾ ی ٚ ِٕدافع ٚلفدٗ عؽِدداْ عؽ
تعِي ؿ ٓ هؾ ْ عؽ ؿ ؾ ِغٖ كب.
1-11- ٚلفٗ٘اي وٛ اٖ ِغی عؽِاْ
ع ً ٚلفٗ کٛ اٖ ِغی عؽِاْ ُغؽ ؾ ٚ ٚ ؾٚكه ِسفاٚ ٕغ ؿ دٍّٗ كدّاب ع ؽٚ، تاّداؽی ٘دای ِظسٍد
کٗ ِأع غؼ ٗ ع٘أه هٛٔغ ِإٔغ گاكدسؾٚ ٔسؾ دب دا پأ ؾ ادب، دؾ سده دا عدغَ عكسؾكده تدٗ ع ؽٚ٘دا.
ًٛاٗ عِّٛه لٔع ّ٘ـِاْ ّ٘ٗ ع ؽٚ٘ای ُغؽ ؾ ٚ ٚ ؾٚكه كب تٗ ٚ ژٖ گؾ ٚلفٗ تٗ عٍب كّاب
٘ای دغی تاهغ. تا ٓ ساي گؾ ٚلفٗ کٛ اٖ ِغی تؾ ی ِاعگه عؽ دؾ سه ٔسظداته تاهدغ، ٚ ژگده ٘دای
43
فاؽِاکٛکإساک ٚ هؾ ْ غؼ ه ع ؽٚ٘ای طاى تا غ ِغٔوؾ تاهٕغ. ًٛاٗ ٘ا ه تدؾ ی تعِده هدؾ ْ
عؽ ؿ ؾ ِغٖ كب:
لاْ ٘لسٕغ ٚ تؾ ی دؼب تٙسؾ ٔااؿ تٗ غؼ ٔغ ؽٔدغ: ؿِأه کٗ ّ٘ٗ دـ ی ؽک ُ ع ؽ ی ٔاّٗ عّؾ
ّ٘ٗ ع ؽٚ٘ا تا غ ّ٘ـِاْ لٔع هٛٔغ ٚ ا عؽ ًدٛؽی ِ داْ تدا دک دؾعدٗ ب ذدٛ ـ هدٛع. ّ٘دٗ
ع ؽٚ٘ای لٔع هغٖ، تا غ عٚتاؽٖ تٗ ًٛؽی ّ٘ـِاْ هؾٚع هٛٔغ.
لاْ ٘لسٕغ ٚ تؾ ی دؼب کدافه ٔاداؿ تدٗ غدؼ ع ؽٔدغ ؿِأه کٗ ّ٘ٗ دـ ی ؽک ُ ع ؽ ی ٔاّٗ عّؾ
ٌٚه تاّاؽ ٔثا غ ا ِغ ه ؿ ؽ ٖ ع٘اْ چادـی تظدٛؽع: لٔدع ِٛلدب ّ٘دٗ ددـ ی ع ؽٚ ده ؿَ كدب.
ؽک ُ تا غ تٗ ِشَ ٕ ٗ تاّاؽ تسٛ ٔغ غؼ ٗ طٛؽ که ؽ عٚتاؽٖ هؾٚع کٕغ، ِذغع غاؿ هٛع.
تاهدغ: لٔدع ّ٘ـِداْ ؿِأه کٗ ؽک ُ ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه هاًِ ع ؽٚ٘ا ه تا ٔاّدٗ عّؾ٘دای ِظسٍد
ّ٘ٗ ع ؽٚ٘ا ِّ ٓ كب ِٕذؾ تٗ ِٛٔٛ ؾ په عٍّه تا ع ؽٚ ه هٛع کٗ ٓٛ ٔه دؾ ٓ ٔاّدٗ عّدؾ ؽ
ع ؽع (ِعّٛ هاًِ ؽک ّٙا ه کٗ ک NNRTIع ؽٔغ). عؽ ٓ ِدٛؽع عؽ للدّب 3-11 تشدت هدغٖ
كب.
ؿِأه کٗ تاّاؽ ِثسی تٗ ک كدّاب ددغی دا ٙغ دغ کٕٕدغٖ سادای هدٛع: ّ٘دٗ ددـ ی ؽک دُ ع ؽٚ ده
ًؾفٕوؾ ؿ ٔاّٗ عّؾ ع ؽٚ، تا غ ّ٘ـِاْ لٔع هٛٔغ.
2-11- ٚلفٗ عؽِاْ تعغ ؿ تاؽع ؽي
ؿٔاْ تاؽع ؽ ِثسی تٗ HIVکٗ ِعااؽ٘ای عكسٛؽ ٌعًّ تدؾ ی هدؾٚع عؽِداْ ؽ ٔغ ؽٔدغ، تا دغ تدٗ ِٕودٛؽ
پاوگاؾی ؿ ٔسماي HIVؿ ِاعؽ تٗ کٛعد عؽِاْ ُغ ؽ ؾ ٚ ؾٚكه ؽ هؾٚع کٕٕغ.
ی ٓ ؿٔاْ ِّ ٓ كب تعغ ؿ ؿ ّاْ ّا ً تٗ لٔع عؽِاْ ع هسٗ تاهدٕغ. ًٛداٗ ٘دای لٔدع عؽ «
ٚی ٚ ساٍِگه. عكسٛؽ ٌعًّ تاٌإه ِؾ فثب تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ِٛدٛع كب.
3-11- لٔع فاٚ ؾٔـ ا ٔٛ ؾ پآ
فاًٍٗ ؿِأه ِٕاكة تآ لٔع فاٚ ؾٔـ ا ٔٛ ؾ پآ ٚ كا ؾ ع ؽٚ٘ای ُغؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه کاِی هدٕاطسٗ
ٓ ع ؽٚ٘ا تعغ ؿ لٔدع، ؿ کّسدؾ ؿ دک ٘فسدٗ دا تدان ؿ ٔوغٖ كب. عٚؽٖ كٔٛر كؾِه لاتً کو
كٗ ٘فسٗ ِسفاٚی كب. لٔع ُ٘ ؿِاْ ّ٘ٗ ع ؽٚ٘دا عؽ ؽک دُ سداٚی دٓ ع ؽٚ٘دا ِّ دٓ كدب ِٕذدؾ تدٗ
53
ِٛٔٛ ؾ په عٍّه تا NNRTIsهٛع، ؿ دؾ ٔاّدٗ عّدؾ ٔٙدا ٓدٛ ٔه دؾ ؿ كدا ؾ ع ؽٚ٘اكدب. دٓ ِدؾ
ِّ ٓ كب طٔؾ ٔسظاب ِٛ اكاٛٔٙای ِماَٚ تٗ NNRTIؽ فـ ن ع٘غ.
4-11- لٔع ٚ هؾٚع ِذغع ٔٛ ؾ پآ
ؿ ٔذا کٗ ٔٛ ؾ پآ ٌماکٕٕغٖ ٔـ ّٙای کثغی ِساتٌٛاـٖ کٕٕدغٖ ع ؽٚكدب، عؽ هدؾٚع عؽِداْ عٚؿ ْ تا دغ
عٚؿ ِعّٛي تاهغ ٚ پق ؿ عٚ ٘فسٗ تٗ عٚؿ کاِدً فدـ ن اتدغ ٚگؾٔدٗ ِٕذدؾ تدٗ فدـ ن كدٔٛر ٌٔ
پیكددّا ه ع ؽٚ ٚ فددـ ن تدداٌمٖٛ طٔددؾ كددّاب طٛ ٘ددغ هددغ. تٕدداتؾ ٓ عؽ تاّدداؽی کددٗ ٚلفددٗ عؽِددأه تددا
ٔٛ ؾ پآ تٗ ِغی تان ؿ عٚ ٘فسٗ ع ؽع ٚ تعغ تا دغ ْ ؽ هدؾٚع کٕدغ، ٔدٛ ؾ پآ تا دغ تدا عٚؿ 200 mg
ؽٚؿ ٔٗ تٗ ِغی 41 ؽٚؿ هؾٚع هٛع ٚ كپق تا فـ ن تٗ 200 mgعٚ تاؽ عؽ ؽٚؿ ع ِٗ اتغ.
5-11- لٔع ِاٛٚع ٓ ا ٕٛفٛٚ ؾ عؽ تاّاؽ ْ ِثسی تٗ عفٛٔب ّ٘ـِاْ ٘پا اب
:B
تاّاؽ ْ ِثسی تٗ عفٛٔب ّ٘ـِاْ ٘پا اب HBSAg( Bا ِ HBeAgجثب) کٗ شب عؽِاْ تا ک ا چٕغ
ع ؽٚی ِٛ ٚ NRTIsثؾ تؾ ٘پا اب تده ٘لدسٕغ ِّ دٓ كدب عؽ ًدٛؽی لٔدع ع ؽٚ ٘پا ادب ٔٙدا ودغ غ
هٛع. گؾ ٘ؾ ک ؿ ع ؽٚ٘ای فٛق لٔع هغٖ تاهغ، تا غ تاّاؽ تٗ علب ؿ ٔوؾ وغ غ ٘پا ادب دا ٓغاداْ
کثغی پا ن هٛع.
21.گؾٖٚ٘ای طاى
کٕٕغگاْ ـؽ مه ِٛ ع 1-21- ٌِؾ
ـؽ مه ِٛ ع ها عسؾ ٓ ؽ ٖ ٔسمداي HIVعؽ دّٙدٛؽی كدیِه دؾ ْ كدب. تدا دٓ کدٗ عؽِداْ ٌِؾ
عفٛٔب HIVعؽ ٔٙا ِه ٛ ٔغ ِٛفماب ِاـ تاهغ، ِا ٓ گؾٖٚ چاٌن ٘ای عؽِأه طاى طدٛع ع ؽٔدغ.
ی ٚی. ِدددٛ ع ٚ تدددؾ ی تشدددت عؽتددداؽٖ دـئادددای تدددٗ عكدددسٛؽ ٌعًّ ِؾتد دّٛ شدددب عٕدددٛ ْ «ٌِدددؾ
عكسٛؽ ٌعًّ تاٌإه تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ِؾ دعٗ هٛع.
2-21- عفٛٔب ّ٘ـِاْ ٘پا اب HBV /HIV
63
ِٕاكة ؾ ٓ ؽ ٘ثؾع٘ای عؽِداْ تدؾ ی تاّداؽ ْ ِثدسی تدٗ عفٛٔدب ّ٘ـِداْ HBV ٚ HIVؽٚهدٓ ٔودغٖ
كب ٚ عؽِاْ تا عؽ ٔوؾ گؾفسٓ ٚ ژگه ٘ای فؾعی تاّاؽ ْ ٔذاَ ِه هٛع. تؾ ی تشت عؽتاؽٖ دـئاای
تٗ عكسٛؽ ٌعًّ ِؾتّٛ شب عٕٛ ْ «تؾؽكه ه ا ای ٚ ژٖ ٚ عؽِاْ ٚ دژٖ تاّاؽ ٙدا عؽ تاّداؽ ْ ِثدسی
ی ٚی. عكسٛؽ ٌعًّ تاٌإه تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ِؾ دعٗ هٛع. تٗ
3-21- عفٛٔب ّ٘ـِاْ ٘پا اب HIV ٚ c
ِٔاٌعای تٍٕغ ِغی تاّاؽ ْ ِثسی تٗ ٘پا ادب ِ cدـِٓ ٔوداْ عٕ٘دغٖ ْ كدب کدٗ تدآ 02-2% ٓده 02
كاي ِثسی تٗ كاؾٚؿ ِه هٛٔغ. ٓ ِاـ ْ تا كٓ تا ؾ ٌ ٍالُ ٚ عفٛٔب HIVفـ ن ِه اتغ. تؾ ی
تشت ِوؾٚر تٗ عكسٛؽ ٌعًّ ِؾتّٛ شب عٕٛ ْ «تؾؽكه ه ا ای ٚ دژٖ ٚ عؽِداْ ٚ دژٖ تاّاؽ ٙدا عؽ
ی ٚی. عكسٛؽ ٌعًّ تاٌإه تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ِؾ دعٗ هٛع. تاّاؽ ْ ِثسی تٗ
ی ٚی ٚ ِا ٛ تاکسؾ َٛ ٛتؾکٌٛٛؿ 4-21- عفٛٔب ّ٘ـِاْ
عفٛٔب HIVطٔؾ پاوؾفب ؿ ٛتؾکٌٛٛؿ ٔٙفسٗ تٗ فعاي ؽ سغٚع 001 تؾ تدؾ ِده كداؿع. عدغ ع كدٍٛي
4 CDتؾ فؾ ٚ ٔه ٚ چٙؾٖ تاٌإه كً فعاي اثاؾ ع ؽع. كً ّ٘چٕآ ثؾ ِٕفه تؾ تاّاؽی HIVع ؽع ٚ تدا
تدداؽ ٚ ؾٚكدده تددا ؾ ٚ HIVپاوددؾفب كددؾ عسؾ تاّدداؽی ّ٘ددؾ ٖ كددب. ِلددائً ِٙددُ عؽ ِددٛؽع ٌِددؾ
ع ؽٚ٘ای ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه عؽ تاّاؽ ْ ِثسی تٗ عفٛٔدب ّ٘ـِداْ كدً، ؾ ادة عؽِأٙدا، دغ طً ٘دای
تاٌمٖٛ ع ؽٚ ه لاتً ٛدٗ تا ؽ فاِالآ ٘ا، ِاـ ْ تا ی ٘پا ٛ ٛکالسه تا ع ؽٚ٘ای ِٛؽع كسفاعٖ عؽ ٘ؾ
عٚ عفٛٔب ٚ ظٙٛؽ كً ٔاهه ؿ ذغ غ كداطساؽ ّٕده ٘لدسٕغ . تدؾ ی تشدت ِودؾٚر تدٗ عكدسٛؽ ٌعًّ
ِؾتدددددددددددددددددددددددددّٛ شدددددددددددددددددددددددددب عٕدددددددددددددددددددددددددٛ ْ « عفٕدددددددددددددددددددددددددب ّ٘ـِددددددددددددددددددددددددداْ كدددددددددددددددددددددددددً ٚ
ی ٚی. عكسٛؽ ٌعًّ تاٌإه تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ِؾ دعٗ هٛع.
5-21- عفٛٔب ٌٚاٗ HIV
عفٛٔددب ٌٚاددٗ HIVتددٗ ِؾ سددً تلددااؽ ؿٚعؽف عفٛٔددب HIVگفسددٗ ِدده هددٛع. عٕدده فاًددٍٗ ؿِددأه تددآ
هٛع. ٓه ٓ ِؾسٍٗ ؿ عفٛٔب ، HIV عفٛٔب ٌٚاٗ ا ؿِأه کٗ ٔسه تاعی ٔلثب تٗ HIVلاتً کو
تاّاؽ ْ ِعّٛ عیئُ تاّاؽی غااؾ كؾِه سداع ٚ HIVكدٔٛر ٚ HIVRNA> 100000 copies/ml
73
ؿِا ن ٔسه تاعی ِٕ HIVفه ا ِثُٙ ع ؽٔغ. تؾ ی تاّاؽ ٔه کٗ عیئُ ِٔاتك تا تاّاؽی غااؾ كدؾِه ٚ
اؽ ظچٗ ِٛ دٙٗ طاؾ سسّاٌه تا HIVع ؽٔغ، ؿِا ن ( HIVRNAتداؽ ٚ ؾٚكده)، عدیٖٚ تدؾ ؿِدا ن
ٔسه تاعی ،HIVتٗ عٕٛ ْ للّسه ؿ ؽؿ اته تا غ ٔذاَ هٛع. تاّاؽ ْ ع ؽ ی ؿِا ن ِٕفده ٔسده تداعی
ٚ تاؽ ٚ ؾٚكه تا (تا ؾ ؿ )100000 copies/mlؽ ِه ٛ ْ ٌٛعٖ تٗ ، HIVعؽ ٔوؾ گؾفب ٌٚه
ؾ ؽ هدٛع. عؽ تاّداؽ ٔه تدا ٔسدا خ ؿِدا ن ِدثُٙ ؿِا ن ٔسه تاعی تا غ تعغ تؾ ی ثثای غااؾ كؾِه
ٔسه تاعی ، HIVتاؽ ٚ ؾٚكه پا آ، تغْٚ كاتمٗ سسّاٌه ِٛ دٙٗ تدا ٚ دؾٚف دا عیئدُ ٌٚادٗ عفٛٔدب
ؾ ؽهدٛع. عؽ تاّداؽ ٔه کدٗ HIVتا غ تغْٚ ٘اچگٛٔٗ ِغ طٍٗ ع گؾ ؿِا ن ٔسده تداعی 6-4 ٘فسدٗ تعدغ
عٛ ًِ طٔؾكاؿ لاتً ٛدٙه ٔغ ؽٔغ ٚ ٔسا خ ؿِا ن ٔسه تاعی ٔٙا ِثُٙ كب، تٗ ٔغؽی غاادؾ كدؾِه
پاغ ِاوٛع. عؽ ؽ ثاّ تا عؽِاْ تاّاؽ ْ عؽ ٓ ِؾسٍٗ، ِوظي ٔالدب کدٗ هدؾٚع ؿٚع ٕ٘گداَ عؽِداْ
فٛ غ تٍٕغ ِغی ٌّٛٔٛٛک ک، ٚ ؾٌٚٛک ک ٚ ا تاٌإه ع هدسٗ تاهدغ. ِـ دب تداٌمٖٛ ARTتدؾ ی عفٛٔدب
ٌٚاددٗ تا ددغ تددا سسّدداي ٛکلالددا سه تٍٕغِددغی ٚ کٛ دداٖ ِددغی، سسّدداي ذدداع ِماِٚددب ع ؽٚ دده ٚ ِود یی
پا ثٕغی ّ٘ؾ ٖ تا هؾٚع ؿٚعٕ٘گاَ ع ؽٚ٘ای ُغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكده عؽ تاّداؽ ٔه کدٗ تدٗ داؿگه ودظاي
ع عٖ هددغٖ ٔددغ، كددٕذاغٖ هددٛٔغ. عؽ سدداي ساُددؾ تذددـ عؽ چدداؽچٛب کدداؽ ؿِددا ه ٘ددای تدداٌإه ا اددغ هددغٖ،
عؽِاْ تاّاؽ ْ ِثسی تٗ عفٛٔب ٌٚاٗ HIVتا ًٛ ARTاٗ ّٔههٛع.
31.پاگاؾی ٚ پا ن تاٌإه تاّاؽ ْ ِثسی تٗ HIV
تٗ ِشَ وظاي تسیی فؾع تٗ عفٛٔب ِ HIVذّٛعٗ ی ؿِؾ لثب ٘ا ٚ پا ن ٘ا تا غ ؽ ئٗ هٛع.
1-31- پاگاؾی ٚ پدا ن تداٌإه تاّداؽ ٔه کدٗ ARTتدؾ ی ٔٙدا هدؾٚع ٔودغٖ
كب.
ثيَبراّی کٔ ٍَکِ اطت اس ARTط٘د ثجزّد اٍب درٍبُ ثزای آّٖب ػزٗ ّؼدٓ اطت : ٓ تاّاؽ ْ تا دغ
تؾ ی پا ن، پؾٚفایکله ٚ كا ؾ عؽِأٙای ٓثه ٚ ـ دب ٘دای ِدٕوُ ع هدسٗ تاهدٕغ. غاادؾ عؽ ٔسدا خ
ؿِا وای ٚ ُٚعاب تاّاؽ تا غ تٗ عٕٛ ْ فؾًسه تؾ ی ؽؿ اته ِذغع عؽِاْ ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه
ِ ،ARVsدٛؿم عؽ ؿِإدٗ ع ؽٚ٘دای دغ دغ ٚ افسدٗ ٘دای شمامدا ه ٚ تشدت عؽتداؽٖ طٔدؾ ی دداطاؾ
عؽِدداْ ؿ دٍّددٗ طٔددؾ پاوددؾفب تددٗ ددغؿ ددا ِددؾا، ٍمدده هددٛع. ّ٘چٕددآ تا ددغ ع ؽٚ٘ددای ُددغ ؽ ددؾٚ
83
ٚ ؾٚكه عؽ فٛ ًً ؿِأه ِٕوُ تٗ ٘ؾ کله کٗ عؽ تسغ ؿ عؽِاْ طٛعع ؽی کؾعٖ، پاوٕٙاع هٛع.
عؽًٛؽی فمغ ْ ِاعگه ا ٚدٛع ِو یی سسّاٌه عؽ پا ثٕغی، ک ِواٚؽ عؽ ِٛؽ پا ثٕغی (عؽ
ًٛؽی عكسؾكه) ٚ ا ک ؽ ئٗ عٕ٘غٖ طغِای تٙغ هب ؽٚ ٔه تؾ ی مٛ ب سّا ب ؿ تاّاؽ ْ ٚ
ِ أالُ ٘ای كاؿم، ِه ٛ ٕٔغ کّک کٕٕغٖ تاهٕغ.
ثيَبراّی کٔ ٍعيبرٕبی عٍَ٘ی ثزای ػزٗ درٍبُ ضد رتزٗ ٗيزٗطی ( )ARVsرا ّدارّد: ٓ تاّاؽ ْ
تا دغ تددٗ ٓددٛؽ ِددٕوُ تددا تؾؽكدداٙای ؿِا وددگا٘ه ٚ ِعا ٕددٗ فاـ دده پددا ن هددٛٔغ، پؾٚفایکلدده ٘ددای
ِٕاكة ؽ ئٗ ٚ ِذغع عؽ ًٛؽی ٚدٛع ِعااؽ ٘ای هؾٚع عؽِاْ، تؾ ی عؽِاْ تا ARVؽؿ اته
هٛٔغ.
پبيغ ػبخؾ ٕبی آسٍبيؼگبٕی قجو اس :ART
ؾ ؽ هدٛع. ِگدؾ ْ کدٗ ٔسدا خ غادؾ ِٕسودؾٖ ٚددٛع ع هدسٗ تاهدغ ثاؽ تعداد طي٘ه 4٘ CDؾ 6 ِاٖ
( فب كؾ ع عغ ع كدٍٛي ٘دای 4 CDدا ودظاي عفٛٔدب فؾًدب ٍٓدة). گدؾ هدؾٚع ِ ARTدٛؽع
تشدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددت تاهدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغ
ؾ ؽ هٛع. ؿ ٔوؾ ِداؽی کدا٘ن (4 350cell/mm3 CDا کّسؾ تاهغ) هّاؽم 4٘ CDؾ كٗ ِاٖ
4 CDعؽ ٘ؾ تاّاؽ كا ٔٗ 3 50 cell /mmكب. ِا ِّ ٓ كب کا٘ن طاٍده كدؾ عسؾ تدٗ ٚ دژٖ تدا
عفٛٔب ّ٘ـِاْ ِوا٘غٖ هٛع.
ثبر ٗيزٗطی. تا ٓ کٗ ؿِا ن تاؽ ٚ ؾٚكه پؾ٘ـ ٕدٗ كدب، ِدا ٘ـ ٕدٗ ٘دای ARTتدغْٚ ٔوداؽی
تلااؽ تا ؾ كب (ع ؽٚ٘ای ته فا غٖ، تلسؾی عؽ تاّاؽكساْ ، ِٛ ؽع ه لب). تٕاتؾ ٓ ٔذداَ دٓ
ؿِا ن ٍِٔٛب كب. عؽ ًٛؽی ِ اْ تاؽ ٚ ؾٚكه تا غ عؽ فٛ ًدً ؿِدأه ِوداتٗ عدغ ع كدٍٛي
4 CDکٕسؾي هٛع. ٔساذدٗ ؿِدا ن تدٗ هدغی عفٛٔدب HIVهداؽٖ ع ؽع. تداؽ ٚ ؾٚكده پدا آ -0001(
)ٔ 5000copies/mlواْ عٕ٘غٖ پاوؾفب ٘لسٗ ٚ تداؽ ٚ ؾٚكده تدا )ٔ (>100000copies/mlوداْ
عٕ٘غٖ طٔؾ تا تؾ ی پاوؾفب كؾ ع كب.
ؾ ؽ هٛٔغ. پبّو آسٍبيغ ٕبی عٍَ٘ی ّ٘أٔٛؽ کٗ عؽ ُّاّٗ 3 ِغٖ كب تا غ
93
2-31- ِٛؿم تاّاؽ لثً ؿ هؾٚع ART
هؾٚع ARTتٗ ٔدغؽی ٚؽک ٔدق كدب. لثدً ؿ هدؾٚع ARTؽ ئدٗ عٕ٘دغگاْ ِؾ لثدب تٙغ هدسه تا دغ تدا
عؽِدأه تاّاؽ ْ تؾ ی عاآ ٓ کٗ عؽِاْ چمغؽ تؾ ی ٔٙا ّ٘اب ع ؽع، سسّا تٗ کغ ِاک ؿ ٘دغ
عكب ِده اتٕدغ ٚ عادآ ٚ ژگده ٘دای فدؾعی تدؾ ی ٔسظد اب تٙسدؾ ٓ ؽک دُ ِٕاكدة تدا كدثک ؿٔدغگه ٔٙدا
ًشثب کٕٕغ. ؽ ئٗ عٕ٘غگاْ تا غ ؽک ُ ع ؽٚ ه تؾٔاِٗ ؽ ـی هدغٖ ؽ تدا تاّداؽ ْ ِدؾٚؽ کٕٕدغ ٚ ِّٔدئٓ
عؽتدداؽٖ عٚؿ ک، تؾٔاِددٗ، ٔااؿ٘ددا ٚ ِشددغٚع سٙای غددؼ ه، ٔشددٖٛ هددٛٔغ کددٗ تاّدداؽ ْ عكددسٛؽ ی ٌِددؾ
ٔگٙغ ؽی ع ؽٚ، ثؾ ی ٔأٍِٛب، كّاب ٘ای ع ؽٚ ه ٚ ٔٛع ٚ کٕوٙا ه کٗ تا غ فدٛؽ گدـ ؽم هدٛٔغ ٚ
ٔادددددددددددددـ ِددددددددددددداعگه ٘دددددددددددددای ؿَ تدددددددددددددؾ ی ثدددددددددددددؾ ی ٔدددددددددددددأٍِٛب ؽ عؽد کدددددددددددددؾعٖ ٔدددددددددددددغ.
ؽ ئٗ عٕ٘غگاْ تا غ تٗ تاّاؽ ْ ُٛاز عٕ٘غ کٗ ع ؽٚ٘ای ُغ ؽ ؾٚ ٚ ؾٚكه تا غ علاما ِٔاتك عكسٛؽ ی
ٔاعؽكددب، ٚ ددؾٚف تددٗ هددٛٔغ. ٔددٛ ع ع ؽٚ٘ددای ِ ARVsشددغٚع كددب ٚ عؽ ًددٛؽی ٌِددؾ ٌِددؾ
كؾعب تٗ ع ؽٚ٘ا ِماَٚ ِاوٛع. ٓ تٗ ِعٕه عغ ع کّسؾ گـ ٕٗ ٘دای ع ؽٚ ده ٚ داثاؾ کّسدؾ عؽِداْ عؽ
ٕغٖ كب. ّ٘چٕآ ِّ ٓ كب تٗ ِعٕه ْ تاهغ کدٗ تاّداؽ ْ ِده ٛ ٕٔدغ ٚ دؾٚف ِمداَٚ ؽ تدٗ هدؾ ک
دٕله طٛع ٚ ا عؽ ًٛؽی تاؽع ؽی تٗ ٔٛؿ ع ِٕسمً کٕٕغ. تاّاؽ ْ تا غ تغ ٕٔدغ کدٗ ع ؽٚ٘دای ِ HIVدأع
ٔسماي عفٛٔب تٗ ع گؾ ْ ّٔه هٛٔغ. ًٛاٗ ٘ا ه تؾ ی ِادـم دٕلده ِّٔدئٓ دؾ ٚ دسٕداب کاِدً ؿ
كا ؾ فعاٌاسٙای پؾطٔؾ ( ؿ دٍّٗ كٛؿْ ٚ كؾٔگ ِوسؾد) تؾ ی دٍٛگاؾی ؿ ٔسواؽ ٚ ؾٚف تا غ تدٗ
علب ع ِٗ اتٕغ. تا غ تؾ كسفاعٖ ؿ کأغَٚ عؽ فعاٌاب دٕله ٚ عغَ هسؾ د كٛؿْ دا ٚكدا ً ٌِدؾ
ِٛ ع سسه تا ع گؾ فؾ ع ٌٛعٖ تٗ HIVاکاغ هٛع.
تاّاؽ ْ تا غ تغ ٕٔغ کٗ گؾ ٚ ؾٚف ٔٙا تٗ تعِه ؿ ِ ARVsماِٚب پاغ کٕغ ٚ ٔٙا ٚ ؾٚف ؽ تٗ فدؾع
ع گؾ ِٕسمً کٕٕغ ِّ ٓ كب ع ؽٚ٘ای HIVعؽ ْ فؾع ِٛثؾ ٔثاهٕغ. گؾ هؾ ک دٕله تاّاؽ عیٖٚ تؾ
ٚ ؾٚكه کٗ ؿ لثً ع هسٗ، تا ک ٚ ؾٚف ِماَٚ ٌٛعٖ هٛع، ِّ ٓ كب گـ ٕٗ ٘ای عؽِدأه ِشدغٚع ؾ
هدٛٔغ. ٘پا اددب ٘ ، Cپا ادب ٚ Bكددا ؾ عفٛٔسٙدا ه کددٗ ؿ ٓؾ دك ِاددـم دٕلده ِٕسمددً ِده هددٛٔغ ِإٔددغ
كافٍاق ٚ گٛٔٛؽٖ ِّ ٓ كب تآ هؾکای دٕله ِثسی تٗ ِٕ HIVسمً هدٛٔغ. سسده عؽ ًدٛؽی دثداؽ
تٗ لٔع ِ ٓ ARVsؾ تا غ تا عكسٛؽ پـهک ٔذاَ گاؾع ٚ ِعّٛ تٙسؾ كب کٗ ّ٘ٗ ع ؽٚ٘ا تیفاًٍٗ
لٔع هدٛٔغ. ِدٛؽع كدسجٕای دٓ ًٛداٗ ِّ دٓ كدب ؽک دُ ٘دای سداٚی NNRIsتاهدٕغ. عؽ دٓ ِدٛؽع
NNRIsتا غ عؽ ًٛؽی ِ اْ سغٚع ک ٘فسٗ تعغ ؿ لٔع NNRIsع ِٗ اتٕغ. سسه ٚلفٗ ٘دای علامدا
04
کٕسؾي هغٖ ِه ٛ ٕٔغ ِٛدة ذاع ِٛ اكاٛٔٙای ِماِٚب ع ؽٚ ه هٛٔغ. ؿ دٓ گؼهدسٗ دٓ ِدؾ گـ ٕدٗ
٘ای عؽِأه ٕغٖ ؽ ِشغٚع طٛ ٘غ كاطب ٚ عؽ ًٛؽی ِ اْ تا غ سسه ؿ ٚلفٗ ٘دای کٛ داٖ دسٕداب
هٛع. عؽتاؽٖ سسّا ه کٗ ِؾ دعاْ ٔسٛ ٕٔغ ع ؽٚی ARVsؽ تٗ ِغی ک ا چٕغ ؽٚؿ (ِجدً تاّداؽی،
کٕٕغ تشت کٕاغ. عٛ ؽٍ ٔأٍِٛب دغی، تلسؾی ٚ ا كا ؾ هؾ ْ پان تإه ٔوغٖ) ٌِؾ
جدٗه 1- ط٘االت ٌٍٖ در ثيَبراّی کٔ ّبٍشد درٍبُ ضد رتزٗ ٗ ٗيزٗطی ٕظتْد
ا ف ؾ ِه کٕاغ عؽِاْ ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكه ِٛثؾ كب؟
ٔوؾ اْ عؽ تاؽٖ عؽِاْ ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكه چالب؟
ف ؾ ِه کٕاغ ٓ ع ؽٚ٘ا تؾ ی هّا چٗ ِه کٕغ؟
ا ِاعٖ غ ع ؽٚ٘ا ساْ ؽ ٘ؾ ؽٚؿ ٚعؽ كؾ كاعب ٌِؾ کٕاغ؟
ا ف ؾ ِه کٕاغ تٗ ٔغ ؿٖ کافه ٔگاـٖ ٚ ِاعگه ٌِؾ ع ؽٚ٘ا ؽ ع ؽ غ؟
ا ِه ع ٔاغ عؽ ؽک ّٙای ع ؽٚ ه ِٛدٛع ٘ؾ ؽٚؿ تا غ عغ ع ٔلثسا ؿ اعی لؾى تظٛؽ غ؟
ا ِاغ ٔاغ ٓ ع ؽٚ٘ا عٛ ؽُه ع ؽٔغ کٗ ِّ ٓ كب عٌاٍه تؾ ی لٔع ع ؽٚ ٔثاهٕغ ٚ عؽ ٓ ساٌب هّا تا غ ٓ عٛ ؽٍ شًّ
ؽ کٕاغ؟
چٗ ع ؽٚ٘ای ع گؾی ؿ دٍّٗ ع ؽٚ٘ای تغْٚ ٔلظٗ ٚگاا٘ه ٌِؾ ِه کٕاغ؟
تؾٔاِٗ غؼ ه طاًه ع ؽ غ؟
ا ِٛ ع، ٌ ً ا سوان ٌِؾ ِه کٕاغ؟
ی ٚی هّا ٍِٔع كب ِّٚ ٓ كب تٗ هّا عؽ ؿِإٗ ٌِؾ ع ؽٚ کّک کٕغ؟ ا چٗ کله ؿ ُٚعاب
14
3-31- پا ن تاّاؽ ٔه کٗ ARTؽ هؾٚع ِه کٕٕغ
تاّاؽ ٔه کدٗ دک ؽک دُ دغ دغ ARTؽ هدؾٚع ِده کٕٕدغ تا دغ عؽ ِداٖ ٚي سدغ لً عٚتداؽ تدؾ ی ؽؿ داته
کاؽ ه، پا ثٕغی ٚ لاتٍاب شًّ ٚ ثؾ ی ٔأٍِٛب ؽک ُ ٚ ـ ب هٛٔغ.
1-3-31- پا ن ؿِا وگا٘ه تعغ ؿ ART
ده ؿ ٔسدا خ کدا٘ن تداؽ ٌٚآ ٔوأٗ ِٛفمادب ARTکدا٘ن تداؽ ٚ ؾٚكده كدب. پاكدض ٌّٛٔٛٛک دک
ٚ ؾٚكه كب ٚ تٕاتؾ ٓ ع ؾ ؾ فاق ِه فسغ. تٙسؾ ٓ ٚكداٍٗ پدا ن ARTتداؽ ٚ ؾٚكده ٚ عدغ ع 4CD
كب.
ثبر ٗيزٗص: VLعؽ ًٛؽی ِ اْ تؾ ی ؽؿ اته ِٛفماب ؽک دُ تا دغ 8-4 ٘فسدٗ تعدغ ٔدغ ؿٖ گادؾی
هددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٛع.
كمّٛ ِه کٕغ. پا ن تعغی تداؽ ٚ ؾٚكده ِ VLعّٛ ٓه 42-61 ٘فسٗ تٗ کّسؾ ؿ سغ لاتً کو
تٗ فٛ ًً 4-3 ِاٖ تا غ ٔذاَ هٛع. تٗ ِشَ ٕ ٗ تداؽ ٚ ؾٚكده تدٗ کّسدؾ ؿ سدغ كدسأٗ ؿِدا ن
( کّسددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددؾ ؿ
)50 copies/mlؽكداغ ( دا 60-70 copiaes/mlتلدسٗ تدٗ لدب ِٛددٛع) تا دغ عؽ ّ٘داْ سدغ تداله
تّأغ. تاؿ ُ٘ اکاغ ِه هٛع کٗ عدغَ ِ داْ ٔذداَ VLعؽ سداي ساُدؾ ِٕعده تدؾ ی هدؾٚع ART
ٔالب.
ؾ ؽ هٛع تدٗ ددـ عؽ ِدٛ ؽع ه لدب ػَبرع طي٘ه 4 :CDهّاؽم كٌٍٛٙای 4 CDتا غ ٘ؾ 6 ِاٖ
تاٌإه کٗ تؾ كاف ٔااؿ ؿٚع ؾ ٔذاَ ِه هٛع.
ؾ ؽ هٛٔغ. پبّو آسٍبيغ ٕبی عٍَ٘ی ّ٘أٔٛؽ کٗ عؽ دغٚي 7 ٔواْ ع عٖ هغٖ كب تا غ
ARVخبؽ جدٗه 7- تکزار ثزرطی ای آسٍبيؼگبٕی، عٍَ٘ی ٗ ثز حظت ٍـز
24
43
41. پا ن پا ثٕغی
پا ثٕغی ٘ؾ تاّاؽ تٗ ARTتا غ ٓه ٚ ـ ب ٘ای عؽِأگا٘ه ِعّٛي كٕذاغٖ ٚ ثثدب هدٛع. عؽ ًدٛؽی
تؾگوب ِذغع تاؽ ٚ ؾٚكه، تا غ ّ٘اوٗ پـه اْ عؽتاؽٖ پا ثٕغی تٗ عؽِاْ تا تاّاؽ ْ گفسگٛ کٕٕغ. تٙإٗ
كددداؿی پا ثٕدددغی عؽ چٙددداؽ دددا هدددن ِددداٖ ٚي عؽِددداْ تدددؾ ی ّٓإددداْ ؿ ِٛفمادددب تٍٕدددغ ِدددغی ّٛٔدددٛ
ٚ ؾٌٚٛک ک، كؾٔٛهب كاؿ كب. ٔواْ ع عٖ هغٖ كدب گدـ ؽم طدٛع تاّداؽ ِدٛثؾ ؾ ٓ ٚكداٍٗ كدٕذن
پا ثٕغی كب. تا ٓ ساي ٓثك تعِه ِٔاٌعای گـ ؽم تاّاؽ ؿ پا ثٕدغی طدٛب تدٗ عٕدٛ ْ پدان تإده
کٕٕددغٖ پا ثٕددغی طددٛب، ؽؿم ِشددغٚعی ع ؽع. گددـ ؽم تاّدداؽ ؿ پا ثٕددغی کّسددؾ ؿ سددغ ٍِٔددٛب تا ددغ تددٗ
ٍمدده هددٛع. پددان ؿ هددؾٚع ( ددا غااددؾ) ، ART عٕددٛ ْ ددک پددان تإدده کٕٕددغٖ ٚ لعدده پا ثٕددغی ُددعا
ؽؿ اته ِاعگه تاّاؽی تدؾ ی پا ثٕدغی تدٗ ّ٘ ARTادب ع ؽع. عٛ ِدً ِؾتدّٛ تدٗ تاّداؽ کدٗ تدا پا ثٕدغی
فعا ٔددٗ ٌ ددً ٚ ِددٛ ع، كددٛ ع کددُ، فمددغ ْ سّا ددب ّ٘ؾ ٕ٘ددغ عثاؽ ٕددغ ؿ: فلددؾعگه، ٌِددؾ ُددعا
دسّاعه، ٔغ هسٓ عسماع تٗ ثؾ تظوه عؽِاْ، ته ثثدا ه ِلد ٓ، ٌٚٛ دب ٘دای ِسٕدالَ (ِجدً ع ؽٚ٘دا،
ِل ٓ، ِؾ لثب کٛعد، غؼ ، کاؽ). تاوسؾ ٓ عٛ ًِ لاتً غااؾٔدغ. پدان ؿ هدؾٚع ARTتا دغ ِغ طٍدٗ
٘ای ِٕاكدة ٔذداَ هدٛع ٚ ِٕداتع سّا دب پا ثٕدغی تدؾ ی کّدک تدٗ تاّداؽ ْ عؽ غٍثدٗ تدؾ ِٛ ٔدع سسّداٌه
پا ثٕغی ِوظي هٛٔغ. كالسُ سّا ب تاّداؽ تؾؽكده هدٛع ٚ عؽتداؽٖ کلده کدٗ ؿ ُٚدعاب HIVتاّداؽ
ٍِٔدددددددددددددددددددع كدددددددددددددددددددب، كدددددددددددددددددددٛ ي هدددددددددددددددددددٛع. طدددددددددددددددددددأٛ عٖ ٚ عٚكدددددددددددددددددددساْ عٌلدددددددددددددددددددٛؿ
ع ؽٚ٘دا ٚ ّ٘ داؽی عؽ کٕسدؾي عدٛ ؽٍ ٔدأٍِٛب، کّدک کٕٕدغ. تدؾ ی ِه ٛ ٕٔغ عؽ اع ٚؽی ٌِؾ
ع ؽٚ٘دا تدٗ تاّاؽ ٔه کٗ عفٛٔب HIVؽ عؽ ؿٔغگه طٛع تٗ عٕٛ ْ ک ِلئٍٗ ُِٙ پؼ ؾفسٗ ٔغ، ٌِؾ
ِدٛ ع ِده ٛ ٔدغ تدٗ ًدٛؽی تؾٔاِدٗ ؽٚؿِدؾٖ ؽغُ ٚدٛع ِٛ ٔع تاٌمٖٛ پا ثٕغی ِإٔغ ٌ دً ٚ دا ٌِدؾ
عؽ غ. ِاعگه تاّاؽ تؾ ی پؼ ؾم ٚ شًّ عٛ ؽٍ ٔأٍِٛب ها ع ARTتا غ ؽؿ اته هٛع. ٓ ِلئٍٗ
عؽ ٔسظداب ع ؽٚ٘ددای ِ ARVسٕاكددة تددؾ ی ٘ددؾ فددؾع کّدک کٕٕددغٖ كددب. كددسؾ ژ ٙای کٕسددؾي عددٛ ؽٍ
ٔأٍِٛب پان ؿ هؾٚع ؽک ُ هدؾر ع عٖ هدٛٔغ. تعِده پـهد اْ لثدً ؿ ذدٛ ـ ARVsتدا كدسفاعٖ ؿ
لؾى ٘ای ع ؽّٚٔا ا لؾًٙای ٌِٛسه ٚ ساِآ تاّاؽ ْ ؽ ؿ ٔوؾ پا ثٕغی ِه ؿِا ٕغ. ٓ کاؽ ؿِا ه
تٗ تاّاؽ ْ ِ اْ ِه ع٘غ ا تثإٕغ چگٛٔٗ ِه ٛ ْ تٗ ؽک ُ ع ؽٚ ه پا ثٕغ تٛع، عؽِاْ چگٛٔٗ تؾ كثک
44
ؿٔغگه ؽٚؿ ٔٗ ٔٙا اثاؾ طٛ ٘غ گؼ هب ٚ تدؾ ی كداؿگاؽی تدا ؽک دُ ع ؽٚ ده چدٗ غااؾ ده ؿَ كدب.
کاؽ ؿِا ه ٘ای ع ؽّٚٔا ْ كب کٗ تاّاؽ ْ تا ثدؾ ی ددأثه ٔدأٍِٛب سسّداٌه ٔاهده ؿ ٔمٔٗ ُع
ع ؽٚ٘ای ُغؽ ؾٚٚ ؾٚكه، ؽٚتؾٚ ّٔه هٛٔغ. ّ٘چٕآ تعِه پـه اْ ِاعگه تاّاؽ تؾ ی پا ثٕغی تٗ
ARTؽ تا ؽ ئٗ كا ؾ ِؾ لثسٙا ٚ ؽک ُ عؽِأه ِإٔغ عؽِاْ كً ٔٙفسٗ ؽؿ اته ِه کٕٕغ ٚ ٔٙا ؽ تؾ ی
پا ثٕغی کاًِ ِاعٖ ِه کٕٕغ. تؾ ی تاّاؽ ٔه کٗ ع ؽٚ٘ای ARTؽ ِه طٛؽٔغ ؽؿ داته پا ثٕدغی عؽ ٘دؾ
ٚ ـ ددب عؽِأگددا٘ه ّ٘اددب ع ؽع. ثددؾ ی دددأثه ٔددأٍِٛب عٍددب هددا ع کددا٘ن پا ثٕددغی تددٗ ARTكددب.
پؾكن عؽتاؽٖ ٚدٛع ثؾ ی دأثه ٔأٍِٛب ع ؽٚ٘ای ٚ ARVؽؿ اته ٛ ٔا ه تاّداؽ تدؾ ی پدؼ ؾم ٚ
شًّ ٔٙا تا غ ع ِٗ اتغ. کٕسؾي علاك تاّاؽ تؾ ی عؽِاْ ثؾ ی دأثه ٔأٍِٛب ٚ عؽ ٔوؾ ع هسٓ غااؾ
عؽ ARTعؽ ًٛؽی عغَ شًّ ثؾ ی ٔأٍِٛب، ؿَ كب. ؽ ئٗ سّا ب تؾ ی تٙثٛع ا سفظ پا ثٕغی
ٍِٔٛب تا غ ع ِٗ ع هسٗ تاهغ. تعِه كٛ ی ُِٙ عؽ دغٚي8 ؽ ئٗ هغٖ ٔغ.
جدٗه 3- ط٘االت ٌٍٖ ثزای ثيَبراّی کٔ درٍبُ ضد رتزٗ ٗ يزٗطی را پذيزفتٔ اّد
ا هّا طٛع اْ ع ؽٚ٘ا ساْ ؽ ٌِؾ ِه کٕاغ ا کله ٔٙا ؽ تٗ هّا ِه ع٘غ؟
چٗ ع ؽٚ٘ا ه ِه طٛؽ غ؟تا چٗ عٚؿی؟چٗ ِٛلع ع ؽٚ٘ا ؽ ِه طٛؽ غ؟
عؽ27 كاعب گؼهسٗ دٕغ تاؽ ع ؽٚ٘ا ساْ ؽ ٔظٛؽعٖ غ؟عؽ ک ٘فسٗ کؼهسٗ؟عؽ ک ِاٖ گؼهسٗ؟
ا ٘اچگاٖ پان ِه غ تظوه ؿ ع ؽٚ٘ا ساْ ؽ ٔظٛؽ غ؟
ا طٛؽعْ ع ؽٚ٘ا پان ع گؾ ْ ؽ سساغ؟
چٗ ِٛلع تاوسؾ ع ؽٚ٘ا ساْ ؽ ِّ ٓ كب ٔظٛؽ غ؟
ا ٘اچگاٖ ع ؽٚ٘ا تؾ ی هّا عٛ ؽٍ ذاع کؾعٖ كب؟
چٗ چاـی تان ؿ ّ٘ٗ ٌِؾ ع ؽٚ ؽ تؾ ی هّا عهٛ ؽ ِه کٕغ؟
51.پا ن ٚ کٕن٘ای ٔأٍِٛب تٗ ع ؽٚ٘ای ARV
1- 51- ؿِإٗ
تا ْ کٗ عٛ ًِ ِسعغعی عؽ پا ثٕغی تٗ عؽِاْ ِغ طٍٗ ع ؽٔغ ِا ٚ کٕوٙای ددأثه ٔدأٍِٛب تدٗ ع ؽٚ٘دا
ؿ دٍّٗ ِّٙسؾ ٓ عٛ ًِ ٘لسٕغ. عؽ ک کاؽ ؿِا ه، تاّاؽ ْ ع ؽ ی ثؾ ی ٔأٍِٛب 31 تاؽ کّسؾ ؿ
فؾ ع تغْٚ ثؾ ی ٔأٍِٛب، پا ثٕغی 001- 59 عؽًغی تٗ عؽِداْ ع هدسٕغ. پدا ن ٚ کٕسدؾي ٚ کٕودٙای
ٔأٍِٛب تٗ ARVsعؽ عاآ ؽک دُ ِٛفدك HIVكؾٔٛهدب كداؿ كدب. تدا ْ کدٗ ٚ کٕودٙای ٔدأٍِٛب
54
ها ع ٚ غٍة لاتً پان تإه ٘لسٕغ، ِا کٕسؾي ٔٙا تا غ تؾ سلة فؾع تاهغ. تاّداؽ ْ تا دغ گدا٘ه ع هدسٗ
تاهٕغ کٗ ؿَ كب ٘ؾگٛٔٗ ٚ کٕن ٔأٍِٛب عؽ كؾع ٚلب تٗ ؽ ئدٗ عٕ٘دغٖ ِؾ لثدب پـهد ه گدـ ؽم
هددددددددددددددددٛع. پددددددددددددددددان ؿ هددددددددددددددددؾٚع ددددددددددددددددک ع ؽٚی دغ ددددددددددددددددغ تا ددددددددددددددددغ تددددددددددددددددا تاّدددددددددددددددداؽ ْ
عؽتاؽٖ ثؾ ی ٔأٍِٛب ها ع ٚ عؽِاْ ٘ای ِٛدٛع تؾ ی تٗ سغ لً ؽكدأغْ هدغی دٓ ثدؾ ی ِودٛؽی
ّٔٛع. عٛ ًِ ِسعغعی ؿ دٍّٗ تاّاؽ ٙدای ّ٘ـِداْ، ع ؽٚ٘دای لد آ عٕ٘دغٖ فعٍده تاّداؽ، عكسؾكده تدٗ
ؽک ُ ٘ای دا گـ ٓ ٚ كداتمٗ عدغَ شّدً ع ؽٚ ده تاّداؽ، تؾکٕسدؾي ٚ کدٕن ٘دای ٔدأٍِٛب ثدؾ طٛ ٕ٘دغ
ع هب. تٗ عیٖٚ گـ ؽم تاّاؽ ؿ هغی ٚ کدٕن ِّ دٓ كدب تدا فلداؾ تداٌإه ِٔاتمدب ٔغ هدسٗ تاهدغ. (
ِجی تعِه تاّاؽ ْ ِّ ٓ كب ًؾ ؽ تان ؿ سدغ تدؾ عیئدُ ع هدسٗ تاهدٕغ. عؽ ساٌا دٗ تعِده ع گدؾ
اٗ ع ؽٔغ ٚ ٓ ُِٛٛع عؽ ؿِداْ عؽِداْ ٚ کدٕن ٘دای ددأثه تا دغ عؽ کّسؾ ؿ سغ ٚ لعاب تؾ عیئُ
ٔوؾ تاهغ.) عؽ ٓ تظن تعِه ؿ ها ع دؾ ٓ ثدؾ ی ٔدأٍِٛب ِودا٘غٖ هدغٖ ع ؽٚ٘دای ِ ARVدؾٚؽ
ِاوٛع ٚ كسؾ ژ ٙای کٕسؾي ثؾ ی ٔأٍِٛب تااْ ِه هٛع.
2- 51- ؽؿ اته
ِؾسٍٗ ٚي: تا غ ِوظٌای ه ا ب تاّاؽ ؽ تا كٛ ی ؿ ؾ ؽٚهٓ کؾع. هغی، هؾٚع ٚ عفعای عیئُ
ؽ ِوظي کٕاغ. ّ٘چٕآ ؽٚٔغ غااؾ ی عیئُ تاّاؽ تا گؼهب ؿِاْ، کّک کٕٕغٖ كب. كئٛ ي عؽتداؽٖ
ٓ کٗ ا تاّاؽ عؽِأه تؾ ی ل آ عیئُ ِسشاْ کؾعٖ كب ٚ ٓ کٗ ا عؽِأٙا کّدک کٕٕدغٖ تدٛعٖ
ِه کٕغ ٔغ ا ٔٗ ٔاـ ُِٙ كب. تؾؽكه ٓ کٗ عؽ ساي ساُؾ تاّاؽ چگٛٔٗ ؽک ُ ع ؽٚ ه ؽ ٌِؾ
ثدداؽ ٔٙددا ؽ ِدده کٕاددغ؟»، «چٕددغ ٚلددب ه ٔواددؾ « عؽ سدداي ساُددؾ چددٗ ع ؽٚ٘ددا ه ٌِددؾ تددا كددٛ
ِدددددددددددددددددده کٕاددددددددددددددددددغ؟» ؿ ٘ددددددددددددددددددؾ ع ؽٚ چٕددددددددددددددددددغ لددددددددددددددددددؾى ٌِددددددددددددددددددؾ ٌِددددددددددددددددددؾ
ًدشاز ع ؽٚ ٘دا ِه کٕاغ؟»، « ع ؽٚ٘ا ؽ تا غدؼ ِادً ِده کٕادغ دا تدغْٚ غدؼ ؟» عؽ ودظاي ٌِدؾ
ِماع ؾ تا ؾ ؿ ِاـ ْ ًٛاٗ هغٖ) ِّ ٓ ٔاعؽكب ع ؽٚ٘ا (ِإٔغ ٌِؾ کّک کٕٕغٖ كب. ٌِؾ
كب تاعت ثؾ ی ٔأٍِٛب هٛعکٗ غٍة ؽ ئٗ عٕ٘غگاْ طغِای ْ ؽ ٔاع غٖ ِه گاؾٔغ.
ِؾسٍٗ عَٚ: ؽؿ داته هدغی ٚ کدٕن تدٗ ِٕودٛؽ عادآ ٌدـَٚ ع ِدٗ دا لٔدع ؽک دُ فعٍده. تؾؽكده ِ داْ
عكسؾكه تٗ ؽک دُ ARVددا گـ ٓ عؽ دٓ ؽؿ داته ّ٘ادب ع ؽع. تاودسؾ ثدؾ ی ٔدأٍِٛب طدٛع تظدٛع
64
ا ِسٛكْ ٔغ ٚ تا ِؾ لثدب ٘دای سّدا سه، تاّداؽ ْ غٍدة ِاسٛ ٕٔدغ ِشغٚع هٛٔغٖ ٚ ؿ ٔوؾ هغی طفا
ع ؽٚ٘ای فعٍه طٛع ؽ ع ِٗ عٕ٘غ. ٓ ِؾ تٗ ٚ ژٖ تؾ ی عیئُ گٛ ؽهه ًشب ع ؽع. ( ؿ دٍّٗ ٙٛع،
ع ؽٚ٘ا تدا غدؼ (عؽ كسفؾ غ، ٔفض ٚ...). عؽِاْ سّا سه عٛ ؽٍ گٛ ؽم عثاؽ ٕغ ؿ اع ٚؽی ٌِؾ
ٔٛهاتٗ ٘ا ٚ ا غدؼ ٘ای سداٚی ؿٔذثادً تدؾ ي لدىآ عیئدُ ٚ ذدٛ ـ ِٛ ؽع ِٕاكة)، پاوٕٙاع ٌِؾ
ع ؽٚ٘داي ُدغ ٙددٛع عؽ ًدٛؽی ٌددـَٚ. عیئدُ ع گددؾ ودٗ ِدده دٛ ْ ُددّٓ پا ادغْ علاددك، ؽٚ دؾعی تددا
عؽِاْ سّا سي تٗ ٔٙا ع هب عثاؽ ٕغ ؿ: طلسگي،ولاٌب، تجٛؽ ی طفا ، عؽع هىّي ٚ ٔفض. ٚ وٕوٙاي
هغ غ ؾ غٍة ٔااؿ تدٗ لٔدع ع ؽٚي ِلدثة ع ؽٔدغ. دٓ عدٛ ؽٍ عثاؽ ٕدغ ؿ دة، طدسی ی ٚ LFTدا
عیئُ هغ غ كالسّاه. عادآ لٔعده ع ؽٚي ِلدثة ٚ ودٕن غٍدة عهدٛ ؽ كدب، چدْٛ تاّداؽ ْ ِعّدٛ
ِددي وٕٕددغ. كددسأٗ لٔددع ع ؽٚ ددا سددغٚعي تددٗ عكسؾكددي تددٗ ع ؽٚ٘دداي ِسعددغعي تددا ددغ طً كددّاب ٌِددؾ
ع ؽٚ٘اي دا گـ ٓ تدؾ ي ٘دؾ تاّداؽ تلدسگي ع ؽع. تعِدي تاّداؽ ْ تدٗ عٌادً ِماِٚدب ٚ دؾٚف تدٗ كدا ؾ
ع ؽٚ٘اي ، ARVsدا گـ ٓ ٘اي ِشغٚعي ع ؽٔغ ٚ تؾ ي تعِي تاّاؽ ْ ددا گـ ٓ ٘دا تدٗ عٌادً ثدؾ ی
ٔددأٍِٛب لثٍددي ع ؽٚ٘ددای دددا گـ ٓ ِشغٚعٔددغ. تددؾ ي تاّدداؽ ٔي وددٗ تددا هددؾٚع ؽک ددُ ARTعچدداؽ ثددؾ ی
ٔأٍِٛب هغ غ ِاوٛٔغ، تؾ ي دسٕاب ؿ عغَ پا ثٕغي ٔاهي ؿ ٓ ثؾ ی عؽ كؾع ٚلدب تا دغ تدٗ ف دؾ
ؽک ُ دا گـ ٕه تٛع کٗ تٙسدؾ شّدً ِده هدٛع. عؽ چٕدآ هدؾ ٔه، ددا گـ ٓ کدؾعْ ع ؽٚی ذاعکٕٕدغٖ
ثؾ ی ٔدأٍِٛب، غٍدة شّدً ع ؽٚ دي ٚ عكدسااتي تدٗ كدؾوٛب تٍٕغِدغی ٚ دؾٚف ؽ تٙثدٛع ِدي تظودغ.
تعِددي ؿ تاّدداؽ ْ ِّىددٓ كددب ؿ ع ِددٗ عؽِدداْ، طددٛعع ؽي وٕٕددغ. عؽ ددٓ هددؾ ْ تٙسددؾ كددب ّ٘ددٗ
ع ؽٚ٘اي ARVلٔع هٛٔغ ٚ تؾ ي عادآ ؿِداْ هدؾٚع ِذدغع ع ؽٚ٘دا ٚ ٔدٛع ع ؽٚ٘دا ِداعگي پا ثٕدغي
ؽؿ اتي هٛع.
تا ٔىٗ تعِي عٛ ؽٍ ٔأٍِٛب ِلسماّا تٗ ٚكاٍٗ طٛع ع ؽٚ٘ا ذداع ِدي هدٛٔغ، ٌٚدي تعِدي عیئدُ
ِّىٓ كب فمْ تٗ عٍدب ِود یی ؽٚ ٔده ٔاهده ؿ هدؾٚع ARTؽص عٕ٘دغ. هدؾٚع ِّ ARTىدٓ كدب
تاعددت غااددؾ لاتددً ٛدددٗ ؽٚ ٔددي عؽ عؽن تاّدداؽ ؿ طددٛع، عؽ ؿٔددغگي تددا عفٛٔددب ٚ HIVعؽ واؽ٘دداي
ؽٚؿِددددددددددددددددددددددددددؾٖ هددددددددددددددددددددددددددٛع. تددددددددددددددددددددددددددٗ طٌددددددددددددددددددددددددددٛى تاّدددددددددددددددددددددددددداؽ ٔي وددددددددددددددددددددددددددٗ
ی ٚی ؽ تٗ عٕٛ ْ دـ ه ؿ ؿٔغگي ؽٚؿِؾٖ طدٛع ٔپؼ ؾفسدٗ ٔدغ، ِّىدٓ كدب ِسٛددٗ لثی عفٛٔب
74
ؽٚؿ ٔددٗ ع ؽٚ٘دا، ِؾ دعددٗ تدؾ ي عؽ افدب ع ؽٚ٘ددا ٚ ٚ ـ دب ٘دداي غاادؾ ی لاتدً ددٛدٙي ِإٔدغ ٌِدؾ
ِىؾؽ عؽِأگا٘ي تؾ ي تؾؽكي ٚ ٔذاَ ؿِا وای هٛٔغ. تعِي تاّداؽ ْ تلدسٗ تدٗ عؽن هدغی تاّداؽي
طددٛع ٚ ٔادداؿ تددٗ عؽِدداْ فلددؾعٖ ِددي هددٛٔغ. ددٓ غااددؾ ی ؽٚ ٔوددٕاطسي ِّىددٓ كددب ِٛدددة عیئددُ لاتددً
ٛدٙي هٛٔغ وٗ تا غ تٗ ًٛؽی ِواتٗ تا ٚ وٕن ٘اي ٔأٍِٛب ع ؽٚ ي ؽؿ داتي ٚ عؽِداْ هدٛٔغ. دٓ
ثددؾ ی ؽٚ ٔوددٕاطسي ؽ ِاسددٛ ْ ثددؾ ی «فؾ ٕددغ ٔاهددي ؿ هددؾٚع »ARTع ٔلددب. ثددؾ ی فؾ ٕددغ ِإٔددغ
ثؾ ی ٔأٍِٛب طٛع ِشدغٚع هدٛٔغٖ ، ARTتا دغ تدٗ ِدؾٚؽ ؿِداْ تدا ؽٚ دآ هدغْ ؽک دُ ع ؽٚ دي تدؾ ي
تاّاؽ لاتً شًّ ؾ هٛٔغ. ىي ؿ ها عسؾ ٓ ثؾ ی ٓ فؾ ٕغ طلسگي كب. تلدااؽي ؿ تاّداؽ ْ ِادغ
ع ؽٔغ وٗ ؽک ُ ِٛ ARTدد ة فدـ ن ٔدؾکي ٚ كدیِب ٔٙدا هدٛع ٚ تدا ع دغْ فدـ ن طلدسگي تعدغ ؿ
هؾٚع ؽک ُ ِا ٛف ِي هٛٔغ. ٓ تاّاؽ ْ تا غ تؾ ي وٕاؽ گؼ هسٓ عدٛ ؽٍ ٔدأٍِٛب هدا ع ِدٛثؾ تدؾ
طلسگي (ِإٔغ ّٔي، ٘پا اب ٚ كاغٚؿ وساه) ؽؿ اتي هٛٔغ. عؽ ِٛؽع كدا ؾعیئُ ٔاهده ؿ عدٛ ؽٍ
ع ؽٚ ه ُ٘ تا غ ّ٘ٛ ؽٖ تاّاؽ ؽ ؿ ٔوؾ كا ؾ عًٍ سسّاٌه عیئدُ ٔاـ ؽؿ داته ّٔدٛع.عیئدُ طلدسگي تدٗ
ٚ ژٖ عؽ تاّاؽ ٔي وٗ ه ؽک ُ دغ غ ؽ هؾٚع ِي وٕٕغ ِّىٓ كب ٔواْ عٕ٘غٖ فلؾعگي ا عیِسي ؿ
ع ؽٚ٘ا تاهغ. ِواٚؽٖ، سّا ب ّ٘لأاْ ٚ ع ؽٚ٘اي ُغ فلؾعگي ِو یی عآفي عؽ فؾ ٕغ ٌِؾ
عؽِداْ تؾ ي عؽِاْ ٓ ٔٛع طلسگي واؽتؾع ع ؽٔغ. غٍة تٗ ِشَ ْ ودٗ تاّداؽ ْ تعِدي ؿ ٘دغ
ؽ ِوا٘غٖ وٕٕغ (ِإٔغ فـ ن عغ ع 4 ، CDغاؾلاتً هٕاكا ي هغْ تاؽ ٚ ؾٚكي HIVا تٙثٛع عیئدُ
عفٛٔب )HIVفٛ غ ع ؽٚ٘داي ARVؽ عؽد ِده کٕٕدغ ٚ طلدسگي دا كدا ؾ عیئدُ ٔدأٍِٛب ّ٘دؾ ٖ تدا
فؾ ٕغ هؾٚع ؽک ُ ِّىٓ كب وا٘ن اتٕغ.
جدٗه 9 - ع٘ارف جبّجي جدي ٗ ثبىق٘ٓ تٖديد مْْدٓ حيبت
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors /Prevention Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Hepatic Onset: Greatest Symptomatic Higher CD4 T Avoid initiation of Discontinue
NVP cell count at ARV including
Events risk within Hepatic /NVP in women w
few weeks of initiation nevirapine
:events 052>( 052> 4CD (caution should
therapy; can
-(nevirapine 81 occur through 4% overall cells/mm3 in cells/mm3 or men be taken
associated weeks %11-%5.2( 004> & women 004> 4w/ CD in
from cells/mm3 in
symptomatic )men cells/mm3 unless discontinuation
:Symptoms different of 3TC, FTC, or
,events Abrupt onset of Female gender the benefit clearly
)trials (including -TDF in HBV co
including flu- like symptoms outweighs the risk
In women - pregnant infected
hepatic (nausea, vomiting, 11% in )women :Counsel pts re
/those w signs )patients
)necrosis ,)myalgia, fatigue Elevated ALT Discontinue
pre-NVP or AST at & symptoms of
,abdominal pain 4CD hepatitis; stop all other
84
jaundice, or fever >250 baseline; NVP & seek hepatotoxic
cells/mm3 medical agents if
with or without vs. 0.9% HBV and/or attention if signs & possible
skin rash; may w/ CD4 HCV symptoms of Rule out other
progress to 400 & AST (every 2
Approximately when NVP is indicated
weeks
1/2 of the cases cells/mm3 used for post- x 1st month, then
have vs. exposure monthly x 3 Note: Hepatic
accompanying 2.3% w/ CD4 prophylaxis months, then injury may
ddI + lactic acidosis; fluid
fatigue; hydroxyurea or hydration
10 mmole) Appropriate
Subsequent ribavirin Some patients
High baseline phlebotomy may require IV
symptoms may body mass technique for
be rapidly bicarbonate
index obtaining
progressive infusion,
lactate level hemodialysis
with should be or
tachycardia, employed hemofiltration,
tachypnea,
parenteral
hyperventilatio
nutrition or
n, jaundice,
mechanical
muscular
ventilation
49
weakness, IV thiamine
mental status and/or riboflavin
changes, or – resulted in
respiratory rapid resolution
distress of
Some may hyperlactatemia
present with in some case
multi- organ reports
failure, such as
Note:
fulminant hepatic
failure, acute Interpretation
pancreatitis, of high lactate
encephalopathy, level should be
and respiratory done in the
failure context of
clinical
Laboratory findings.
findings:
The
Increased
implication of
lactate (often > 5
mmole) asymptomatic
Low arterial pH hyperlactatemi
(some as low as a is unknown at
Onset: first few days NVP: NVP – NVP: Discontinue all
Johnson EFV, to weeks 0.3% to 1% Female, 2-week lead ARVs and any
Syndrome DLV; after initation of & EFV: Black, in other
0.1% Asian, period with possible
(SJS)/ Toxic therapy Hispanic
Also 200mg once agent(s) (e.g.,
epidermal reported 1-2 case cotrimoxazole)
Symptoms: daily, then Aggressive
necrosis (TEN with: Cutaneous reports for escalate to
ABC, f-APV, symptomatic
APV, involvement: 200mg twice
ddI, ZDV, IDV, support may
f-APV, Skin eruption with daily
LPV/r, ATV include:
ABC, mucosal ulcerations Intensive care
ZDV, ddI, (may involve Educate support
IDV, orogingival mucosa, patients to Aggressive
LPV/r, conjunctiva, report local wound
ATV symptoms care (e.g., in a
anogenital area); burn unit)
Can rapidly evolve as soon as Intravenous
with blister or bullae they appear hydration
formation; Parenteral
May eventually Avoid use nutrition, if
evolve to of necessary
epidermal corticosteroi Pain
detachment and/or management
d during NVP Antipyretics
necrosis dose Empiric broad-
escalation – spectrum
Systemic antimicrobial
may increase therapy if
Symptoms: fever,
incidence of superinfection
tachycardia, is suspected
rash
malaise, myalgia,
arthralgia Controversial
management
Complications: ↓ oral strategies:
intake → fluid Corticosteroid
depletion; bacterial or Intravenous
fungal superinfection; immunoglobulin
Do not
multiorgan failure rechallenge
patient with
offending
agent
It is unknown
whether
patients who
experienced
SJS while
NNRTI are
more
susceptible
to SJS from
another
NNRTI –
most experts
would
suggest
avoiding use
of this
class unless
no other
option
available
Hypersensitivity Onset of 1st reaction: Approximately some HLA Educate Discontinue
reaction (HSR) ABC median 8% in clinical types patients ABC and other
onset – 9 days; trial (2-9%);
ARV- about ARVs
approximately 90% 5% in potential Rule out other
na↑ve
51
within 1st 6 weeks retrospective patients signs and causes of
Onset of rechallenge analysis Higher symptoms of symptoms
incidenc HSR and (e.g.,
reactions: need intercurrent
e of for reporting
within hours of grade 3 illnesses such
rechallenge dose or 4 of symptoms as
HSR with promptly viral
Symptoms: acute 600mg once syndromes,
onset of symptoms daily dose Wallet and other
(in descending than 300mg card with causes of skin
twice daily rash, etc)
frequency): high dose in one warning Most signs
fever, diffuse skin study (5% informatio and symptoms
rash, malaise, vs. 2%) n for resolve 48
nausea, patients hours after
discontinuation
headache, myalgia, of ABC
chills, diarrhea,
vomiting, abdominal More severe
pain, cases:
dyspnea, arthralgia, Symptomatic
support –
respiratory antipyretic,
symptoms fluid
(pharyngitis, resuscitation,
pressure
dyspnea/tachypnea) support
With continuation of (if necessary)
ABC, symptoms may Do not
worsen to include: rechallenge
hypotension,
patients with
respiratory distress, ABC after
vascular collapse suspected HSR
Rechallenge
reactions: generally
greater intensity
than 1st reaction,
can mimic
anaphylaxis
52
)ٍٔجدٗه 9 - ع٘ارف جبّجي جدي ٗ ثبىق٘ٓ تٖديد مْْدٓ حيبت(ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Bleeding Onset: few weeks Frequency PI use in Consider May require
episodes – PIs Symptoms: unknown hemophiliac using increase use of
increase in spontaneous patients NNRTI-based Factor VIII
regimen products
hemophiliac bleeding tendency –
patients in joints, muscles, Monitor
soft tissues, and for
hematuria spontaneu
s bleeding
Bone marrow Anemia -1.1 Advanced HIV Avoid use Switch to
suppression ZDV Onset: few weeks in patients another
to 4% High dose
to months at risk NRTI if
Pre-existing there is
Neutropenia – anemia or alternative
Laboratory Avoid other
1.8-8% neutropenia; option;
abnormalities: bone marrow Discontinue
Concomitant
Anemia suppressants concomitant
use of bone bone marrow
Neutropenia marrow if possible suppressant if
suppressants there is
Symptoms: fatigue Monitor CBC alternative
because of anemia; (such as option;
with
potential for increase cotrimoxazole, otherwise:
differential at
bacterial infections ribavirin, For
least every
because of ganciclovir, neutropenia:
three months
neutropenia etc.) (more Identify and
frequently in treat other
patients at risk)
causes
Consider
treatment with
filgrastim
For anemia:
Identify and
treat other
causes of
anemia
(if present)
Blood
transfusion if
indicated
Consider
erythropoietin
therapy
Hepatotoxicity All Onset: Varies with the Hepatitis B or NVP – monitor Role out other
(clinical NNRTIs; NNRTI – for NVP - different C co- liver causes of
hepatitis or All PIs; 2/3 within 1st agents infection associated hepatotoxicity –
asymptomatic 12 weeks enzymes at alcoholism,
serum All NRTIs NRTI – over Alcoholism baseline, 2 & viral hepatitis,
transaminase months to years Concomitant 4 chronic HBV
elevation) PI – generally hepatotoxic weeks, then w/ 3TC, FTC
after weeks to drugs
months monthly for 1st or TDF
For NVP- 3 months; then withdrawal, or
Symptoms/Findings: associated
NNRTI – every HBV
asymptomatic to hepatic events 3 months resistance,
non- specific – female w/ pre- etc.
symptoms such as NVP CD4 TPV/RTV-
anorexia, weight contraindicated For
loss, or fatigue. >250cells/mm3
Approximately ½ of or male w/ pre- in patients with symptomatic
patients with moderate to patients:
NVP CD4
NVP-associated severe hepatic Discontinue
>400cells/mm3
53
symptomatic insufficiency; all ARV (with
hepatic events for other caution in
present with skin patients follow patients with
rash. “frequently” chronic HBV
NRTI – during infection
ZDV, ddI, d4T - treatment treated w/
may cause 3TC, FTC
hepatotoxicity Other agents: and/or TDF)
associated with monitor liver-
lactic acidosis and other
with associated potential
microvesicular or enzymes at hepatotoxic
macrovesicular least every 3-4
hepatic agents
months or After
steatosis more
because of symptoms
frequently in subside &
mitochondrial patients at risk
toxicity serum
3TC, FTC, or transaminase
tenofovir – HBV s returned to
co-infected patients normal,
may develop severe construct a
hepatic flare when new ARV
these drugs are
withdrawn or when regimen
resistance without the
develops. potential
PI – offending
Clinical agent(s)
hepatitis &
hepatic For
decompensatio
n have been asymptomatic
reported with patients:
TPV/RTV.
Underlying liver If ALT > 5-
disease 10x ULN,
increases risk. some may
Generally consider
asymptomatic, discontinuin
some with g ARVs,
anorexia, weight others may
loss, jaundice, etc. continue
therapy with
close
monitoring
After serum
transaminase
s returned to
normal,
construct a
new ARV
regimen
without the
potential
offending
agent(s)
Note: Please
refer to
information
regarding
NVP-
associated
symptomatic
hepatic events
& NRTI-
54
associated
lactic acidosis
with hepatic
steatosis in
this table
Nephrolithiasis/ IDV – Onset: any time after 2.4% of History of Drink at least Increase
nephrolithia
urolithiasis/ most beginning of therapy nephrolithiasis s 1.5 to hydration
crystalluria frequent – especially at times reported in 2 liters of non- Pain control
Patients
of reduced fluid clinical trials caffeinated May consider
unable to switching to
intake (4.7% -34.4% fluid
maintain alternative
in different (preferably agent or
Laboratory adequate fluid
trials) water) therapeutic
abnormalities: intake drug
per day
pyuria, hematuria, High peak IDV monitoring if
concentration Increase fluid treatment
crystalluria; rarely – duration intake at first option is
rise in serum of sign of limited
creatinine & acute exposure Stent
darkened placement may
renal failure urine be required
Symptoms: flank Monitor
urinalysis and
pain and/or serum
abdominal pain creatinine
(can be severe), every 3-6
months
dysuria, frequency
55
)ٍٔجدٗه 9 - ع٘ارف جبّجي جدي ٗ ثبىق٘ٓ تٖديد مْْدٓ حيبت (ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Onset: History of Avoid use Stop
NephrotoxicityIDV IDV – months Not known of other
r offending
after therapy nephrotoxic
e agent,
Potetially drugs
n generally
TDF – weeks to reversible
TDF months after a
Adequate
therapy l
hydration if Supportive
Laboratory and on IDV care
d
therapy
other findings: i Electrolyte
Monitor
s replaceme
IDV: serum e
serum nt as
creatinine, pyruria; a
creatinine, indicated
hydronephrosis or s
urinalysis,
e
renal atrophy
Concommitant serum
TDF: serum use of potassium
creatinine, nephrotoxic and
drugs
proteinuria, phosphoru
hypophosphatemia, s in
glycosuria, patients at
hypokalemia, non- risk
anion gap
metabolic acidosis
Symptoms:
IDV:
asymptomatic;
rarely develop to
end stage renal
disease
TDF:
asymptomatic to
signs of
nephrogenic
diabetes
insipidus, Fanconi
Syndrome
56
)ٍٔجدٗه 9 - ع٘ارف جبّجي جدي ٗ ثبىق٘ٓ تٖديد مْْدٓ حيبت (ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
ddI alone; Onset: ddI alone High intraceullar ddI should Discontinue
PancreatitisddI + d4T; usually weeks – 1-7% and/or serum ddI not be offending
to used in agent(s)
ddI + months concentrations
ddI with patients Symptomatic
hydroxyurea History of with
Laboratory HU - by pancreatitis management
(HU) or history of
ribavirin abnormalities: Alcoholism of
(RBV); 4-5 fold pancreatitis pancreatitis –
increased Hypertriglyceridemia
3TC in Avoid bowel rest, IV
serum Concomitant use of concomitant
children ddI with hydration,
amylase and ddI with d4T, HU, or use of ddI with
lipase RBV, d4T d4T, HU or pain control,
RBV RBV then gradual
Use of ddI + TDF Reduce ddI
Symptoms: or TDF without ddI dose resumption of
post-prandial - reduction dose when oral intake
abdominal frequency used with Parenteral
pain, nausea, TDF nutrition
vomiting 3TC in Monitoring of may be
children amylase/lipase
– early necessary
trials: in in patients
14-18%; asymptomatic with
later patients is
trial - recurrent
EFV, female, Black,
Skin rash DLV; ABC, first few days Grades Asian, always use a moderate rash
to weeks after Hispanic 2-week low may be
APV, f- initiation of (severe) dose lead- managed by
f-APV, APV, in period
APV, ATV, therapy NVP: TPV – symptomatic
Avoid use
TPV/RTV Symptoms: 14.8% (1.5% sulfonamide treatment with
severe) of
most rashes derivative – antihistamine
EFV: corticosteroi and
are mild to potential for d during
26% (1% cross continuation of
moderate in NVP dose
grades 3- hypersensitivi offending
nature; diffuse escalation –
maculopapular ty with other agent
4) DLV: may
rash with or sulfa drugs Discontinue
35.4% (4.4% increase therapy if skin
without grades 3-4) TPV – female incidence of rash progresses
pruritus; ABC: gender rash to severe in
associated nature
severe rash, NFV & APV Fasting lipid modification:
cholesterol (TC) some
> IDV & SQV profile at diet, exercise,
& triglyceride clinics;
(TG), in > ATV; baseline, and/or
HDL Swiss smoking
Cohort: NNRTI: less 3-6 months
LPV/r & RTV – after cessation
disproportionate TC & TG than starting new
PIs; Switching to
in TG – regimen, agents with less
1.7-2.3x NRTI: d4T > then propensity for
d4T – mostly higher in ZDV annually or causing
pts & TDF more hyperlipidemia
in TG; may also receiving frequently if
have in LDL & (non- indicated (in Pharmacologic
total ATV) PI high risk
patients, or Management:
cholesterol total
patients with
(TC) abnormal cholesterol,
baseline LDL, TG 200-
EFV or NVP: levels)
in HDL, 500 mg/dL:
slight TG “statins” –
pravastatin or
atorvastatin
TG > 500
mg/dL –
gemfibrozil
or
micronized
fenofibrate
60
)ٍٔجدٗه06- اثزات جبّجي ثب ع٘ارف ثيْد ٍدت ثبىق٘ٓ (ثٔ تزتيت اى جبيي)(ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Insulin Onset: weeks Up to 3-5% of Underlying Use PI-sparing Diet and
resistance/ All PIs to months patients hyperglycemia, regimens exercise
after beginning developed family history of Fasting blood Consider
Diabetes diabetes
mellitus of therapy diabetes in glucose 1-3 switching to an
mellitus
Presentation: some series months after NNRTI-based
Polyuria, starting new regimen
polydipsia, regimen, then Metformin
polyphagia, at least every 3- “glitazones”
fatigue, 6 months Sulfonylurea
weakness;
exacerbation of Insulin
hyperglycemia in
patients
with underlying
diabetes
Clinical Reported Diabetes Risk reduction Conservative
OsteonecrosisAll PIs16 Presentation incidence on (e.g., limit management:
Prior steroid
(generally the rise. steroid and weight
use alcohol use)
similar to non- Symptomatic bearing on
Old age Asymptomatic
HIVpopulation): osteonecrosis: affected joint;
Insidious in 0.08% to Alcohol use cases w/ 50% of Pre- Take at Symptoms
nervous EFV with first few patients existing or bedtime or 2- usually
system doses may have unstable 3 diminish or
effects Symptoms: some psychiatric hours before disappear
may include symptoms illnesses; bedtime; after 2-4
Use of Take on an weeks
one or more May
of the concomita empty
nt drugs stomach to consider
following: discontinuin
drowsiness, with CNS reduce drug
somnolence, effects concentratio g therapy if
insomnia, n & CNS symptoms
abnormal persist and
dreams, effects
dizziness, Warn cause
impaired patients significant
concentration impairment
& attention regarding
span, restriction of in daily
depression, risky function or
hallucination; activities – exacerbatio
exacerbation
of psychiatric such as n of
disorders; operating psychiatric
psychosis; heavy illness
suicidal machinery
ideation during the
Most 1st
symptoms 2-4 weeks of
subside
or therapy
diminish
after 2-4
weeks
62
ٔجدٗه 66- اثزات جبّجي سيبّجبر ثزاي مي يت سّدگي ٗ يب اثز ثبىق٘ٓ ثز پبيْجدي ث
)ٍٔدارٗ ( ثٔ تزتيت حزٗ اى جبيي ) (ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Fat Onset: High – Lipoatrophy Switching
maldistribution PIs, d4T gradual - exact – low None to date to other
months after frequency baseline agents –
initiation of body mass may slow or
uncertain; index
therapy halt
increases progression,
Symptoms: with however,
Lipoatrophy duration may not
– peripheral reverse
fat loss on effects
manifested offending Injectable
as facial agents
thinning, poly-L-
thinning of lactic acid
extremities for
and buttocks
(d4T) treatment
Increase in of facial
abdominal lipoatrophy
girth, breast
size, and
dorsocervical
fat pad
(buffalo
hump)
63
ٔجدٗه 66- اثزات جبّجي سيبّجبر ثزاي مي يت سّدگي ٗ يب اثز ثبىق٘ٓ ثز پبيْجدي ث
)ٍٔدارٗ ( ثٔ تزتيت حزٗ اى جبيي ) (ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation Factors
Gastrointestinal All PIs, Onset: Varies Taking with food may May spontaneously
(GI) intolerance ZDV, ddI Begin with All reduce symptoms (not resolve or
within first different recommended for ddI become tolerable with
doses agents patients or unboosted IDV) time; if not:
Some patients may For nausea &
Symptoms: require antiemetics vomiting,
Nausea, or consider:
vomiting, antidiarrheals pre- Antiemetic prior to
abdomina emptively to reduce dosing
l pain – symptoms Switch to less
all listed
agents emetogenic
ARV
Diarrhea – For diarrhea,
commonly consider:
seen with Antimotility agents –
NFV, LPV/r, such as loperamide,
& ddI diphenoxylate/atropin
buffered e
formulation Calcium tablets
s Bulk-forming agents,
such as psyllium
products
Pancreatic enzymes
In case of severe GI
loss:
Rehydration &
electrolyte
replacement as
indicated
64
ٔجدٗه 66- اثزات جبّجي سيبّجبر ثزاي مي يت سّدگي ٗ يب اثز ثبىق٘ٓ ثز پبيْجدي ث
)ٍٔدارٗ ( ثٔ تزتيت حزٗ اى جبيي ) (ادا
Adverse Causative Onset/clinical Estimated Risk Factors Prevention/ Management
effects ARVs frequency monitoring
manifestation
Peripheral ddI, d4T, Onset: weeks to ddI: 12-34% Pre- Avoid May consider
neuropathy ddC months after in clinical existing using these discontinuing
initiation of trials peripheral agents offending agent
therapy (may be neuropathy; in
patients before pain
sooner in patients d4T: 52% in Combined at risk – becomes disabling
with pre-existing monotherapy use of if
neuropathy) – may halt further
trial these possible
Symptoms: progression, but
NRTIs or Avoid symptoms maybe
Begins with ddC: 22-35%
concomita combined irreversible
numbness & in clinical
paresthesia of nt use of use of Pharmacological
trials
toes and feet; other these management
May Incidence drugs (with variable
progress to agents successes):
painful increases which may
cause Gabapentin (most
neuropathy of with Patient experience),
feet and calf; prolonged neuropath query at tricyclic
Upper exposure y each antidepressants,
extremities less lamotrigine,
frequently Advanced encount oxycarbamazepine
involved HIV er (potential
Can be disease for CYP
debilitating for High dose
some patients. interactions),
or topiramate,
May be concomitant
irreversible tramadol
use of drugs
despite Narcotic
which may
discontinuatio analgesics
increase ddI
n of offending intracellular Capsaicin cream
agent(s) activities Topical lidocaine
(e.g., HU or
RBV)
65
ٔ ثب اثزات طَي ٍؼبثHIV ٔجدٗه 16- داٗرٕبي ٍزث٘ ث
Bone Marrow Peripheral Pancreatitis Nephrotoxicity Hepato Rash Diarrhea Ocular
Neuropathy
Suppression toxicity Effects
AmphotericinB Didanosine Cotrimoxazole Acyclovir (IV, Azithromycin Abacavir Atovaquone Cidofovir
high dose)
Cidofovir Isoniazid Didanosine Clarithromycin Amprenavir Clindamycin Didanosine
Adefovir
Cotrimoxazole Linezolid Lamivudine Delavirdine Atazanavir Didanosine Ethambutol
(children) Aminoglycosides (buffered
Cytotoxic Stavudine Efavirenz Atovaquone formulations) Linezolid
Chemotherapy
Pentamidine Amphotericin B
Dapsone Zalcitabine Fluconazole Cotrimoxazole Fos- Rifabutin
Ritonavir Cidofovir amprenavir
Flucytosine Isoniazid Dapsone Voriconazole
Stavudine Foscarnet
Ganciclovir Itraconazole Delavirdine Lopinavir/
Zalcitabine Indinavir ritonavr
Hydroxyurea Ketoconazole Efavirenz
Pentamidine Nelfinavir
nterferon- Nevirapine Fosamprenavir
Tenofovir Ritonavir
Linezolid NRTIs Nevirapine
PI (esp. Tipranavir
Peginterferon- Sulfadiazine
Tipranavir)
imaquine Rifabutin Tipranavir
Pyrimethamine Rifampin Voriconazole
Ribavirin Voriconazole
Rifabutin
Sulfadiazine
Trimetrexat
Valganciclovir
Zidovudin
66
61.كٕغؽَ ذغ غ كاطساؽ ّٕي
1-61- ؿِإٗ
تؾ ي تاوسؾ تاّاؽ ْ هؾٚع ، ARTپاكض ّٕي تٗ ِذّٛعٗ گلسؾعٖ ي ؿ پا ٛکٔٙاي فؾًدب ٍٓدة ؽ
تٙثدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٛع
ىٕٛ طب ٚ تغْٚ ؽطغ ع طاى كب. ِا ِي تظوغ. فؾ ٕغ ذغ غ كاطساؽ ّٕي ٔاهي ؿ ِ ARTعّٛ
عؽًغ ٔغوي ؿ تاّاؽ ْ ٓي چٕغ ٘فسدٗ دا چٕدغ ِداٖ تعدغ ؿ هدؾٚع عؽِداْ عؽ پاكدض تدٗ عٛ ِدً پدا ٛکْ
فؾًب ٍٓة تاّاؽی ٌسٙاتي پاغ ِي وٕٕغ. ٓ پاكض ٌسٙاتي ُافه كٕغؽَ ذغ غ كاطساؽ ّٕي )(IRS
ٔاِاغٖ ِي هٛع ٚ ّ٘چٕآ تٗ كٕغؽَ ٌسٙاب ذغ غ كاطساؽ ّٕي) (IRISا تاّاؽي ذغ دغ كداطساؽ ّٕدي
كب. عؽ عٚ ِٔاٌعٗ تـؽا ا 03% ؿ فؾ ع پاكض عٕ٘غٖ تٗ HAARTتٗ ه ا چٕدغ )ِ (IRDعؾٚ
كٕغؽَ ٌسٙاتي ِٔاتك IRSعچاؽ هغٔغ. ِّ IRSىٓ كب تٗ ًدٛؽ ٙاي ؿ دؾ ودا٘ؾ وٕدغ: ٚطاِدب ده
عفٛٔب فؾًب ٍٓة ) (OIکٗ لثی تا ِٛفماب عؽِاْ هغٖ ا ودغ غ عی دُ عفٛٔدب فؾًدب ٍٓدة ( شدب
تاٌإي) وٗ لثی ودظاي ع عٖ ٔودغٖ كدب. ِّ IRSىدٓ كدب عؽ پاكدض تدٗ تعِدي عٛ ِدً پدا ٛکْ ِإٔدغ
ِا ىٛتدداوسؾ َٛ ٛتؾوٍددٛؿ )ِ ،(TBا ىٛتدداوسؾ َٛ ٚ ددَٛ وّددپىق ) ،(MACكدداسِٛگاٌٛٚ ؾٚف )،(CMV
وؾ پسٛوددٛن، پِٕٛٛكدداسق کدداؽ ٕه، ٛولددٛ پیكددّا، ٘پا اددب ٚ ٚ Bددؾٚف ٚ ؽكایؿٚك دسؾ ؽص ع٘ دغ.
تلااؽي ؿ ِٛ ؽع ٓ ، IRSي چٕغ ِاٖ ؿ هؾٚع ٚ ARTعؽ هؾ ْ فـ ن كؾ ع ٚ تاؽؿ عغ ع 4CD
ؿ كٔز تلااؽ پا آ لثً ؿ عؽِاْ ( غٍة )4 CDؽص ع٘غ. ِىأالُ ٘اي طاى عؽ پا ٛکٔؾ IRSتٗ طٛتي هٕاطسٗ ٔوغٖ ٔغ ٚ ِّىٓ كب عؽ
ِسفداٚی تاهدغ. تدا دٓ سداي ِسظٌٌداْ عمادغٖ ع ؽٔدغ ودٗ ٔ IRSاهده ؿ پاكدض ّٕدي عفٛٔسٙاي ِظسٍد
مٛ دددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددب هدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغٖ تدددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٗ
ٔسي کٔٙاي طاى پا ٛکْ كب وٗ ِٕذؾ تٗ ٌٛاغ تان ؿ سغ ِدغ ا ٛؽ٘اي ٌسٙداتي ِدي هدٛع. ِّىدٓ
كب وظاي IRSعؽ وٍإاه تٗ عٌادً ودا٘ؾ ی تداٌإي غادؾ طسٌاًدي، عهدٛ ؽ تاهدغ. IRSتا دغ ؿ
كا ؾ عًٍ تاّاؽي ٔواؾ وا٘ؾ ه OIدغ غ ا كا ؾ تاّاؽ ٙا، هىلب عؽِاْ ه OIکٗ ؿ لثدً عؽِداْ
76
ددا ٙغ غوٕٕددغٖ ساددای ودداِی ؿ طفاد ِدده هددغٖ ٚ ددا كددّاب ع ؽٚ ددي، وددظاي ع عٖ هددٛع. هددغی IRS
ِسفاٚی كب. عؽِاْ تؾ كاف پا ٛکْ طسٌاًي ٚ ُٚعاب تاٌإي ِسفاٚی كب ِا ِعّٛ عثاؽ لب
ؿ ع ِٗ ARTعؽ ًٛؽی ِىاْ، عؽِداْ OIعؽ ٕ٘گداَ ُدؾٚؽی ٚ فدـٚعْ عؽِداْ ُدغ ٌسٙداتي تدؾ
سلة ٌـَٚ.
2-61- ٔشٖٛ تؾٚؿ تاٌإي
IRSعّغ ا ه وظاي تاٌإي كب . تؾ ي عؽ ٔوؾ گؾفسٓ IRSعؽ وظاي فسؾ لي پـهه تا غ افسدٗ
٘اي تاٌإي (ِعّٛي ٚ غادؾ ِعّدٛي ) ده OIطداى ٚ ٔادـ ؽ ثداّ ؿِدأي تدا هدؾٚع ٚ ARTفدـ ن
عغ ع كٌٍٛٙاي4 CDؽ توٕاكغ.
1-2-61- ٔ IRSاهه ؿ ٛتؾوٍٛؿ
عیئُ ٚ ٔوأٗ ٘اي ِّ TB ٚ IRSىٓ كب هاًِ ِٛ ؽع ؿ ؾ تاهغ: ة تا ، ٌٕفاع ٔٛپا ي دغ غ ٚ ا تغ ؾ
هغْ ٌٕفاعٔٛپدا ي (ِغ ا لدإاي دا ِشأدي)، ٚطاِدب عیئدُ ؽ دٛي ٚ ٔفاٍسؾ كداْٛ ْ، فدـ ن دا ذداع
پٍددٛؽ ي فاددٛکْ دغ ددغ. وددا٘ؾ ی غاددؾ ؽ ددٛي عثاؽ ٕددغ ؿ: ُددا عای عؽ سدداي گلددسؾم كالددسُ عٌددثي
ِؾوددـي، تلددٗ ٘دداي پٛكددسي ددا سوددا ي، ُددا عای كددسظٛ ٔي، ٘اپؾوٍلددّي. عؽ تاّدداؽ شددب عؽِدداْ
تؾ ي TBفعاي، هؾٚع ٔ IRSاهه ؿ ِ TBعّٛ 6-1 ٘فسٗ تعغ ؿ هؾٚع ARTؽص ِي ع٘غ.
2-2-61- ٔ IRSاهه ؿ ِا ىٛتاوسؾ َٛ ٚ َٛ وّپىق
ٌٕفاعٔاب ٚ ة عیئُ ها ع ٔ IRSاهه ؿ ٘ MACلسٕغ ِا عیئُ ؽ ٛي ٚ ا كا ؾ عیئُ ُ٘ ِّىٓ كب
ذاع هٛٔغ. ٓ عیئُ ٚ ٔوأٗ ٘اي ِّ MAC IRSىٓ كب ؿ ٔوؾ تاٌإي ؿ MACفعداي غادؾ لاتدً
ِٕ MACسوددؾ ، MAC IRSتددا فددـ ن كددؾ ع ٚ چوددّگاؾ ٚ عددغ ع 4CD فسددؾ ق تاهددغ. تددؾطی
(ِعّٛ وّسؾ 50cell/MLا تان ؿ ّ٘ )100cell/MLدؾ ٖ كدب ٚ ِعّدٛ تداوسؾ ّي ٚددٛع ٔدغ ؽع.
ٚ ٌٛواٌاـٖ ٚ ا هغ غ ٚ ٔااؿِٕغ عؽِاْ ُغ ٌسٙاتي تٗ عدیٖٚ عؽِداْ ُدغ ِّ MAC IRSىٓ كب طفا
MACتاهغ.
3-2-61- ٔ IRSاهه ؿ كاسِٛگاٌٛٚ ؾٚف: ؽ إاب CMV
86
ؽ إاب ِّ CMVىٓ كب عؽ تاّاؽ ٔي تا كاتمٗ ؽ إاب CMVا تاّاؽ ٔي تغْٚ هٛ ٘غ لثٍي ؽ إادب
ؽص ع٘غ. عؽ تاّداؽ ٔي تدا كداتمٗ لثٍدي ؽ إادب CMVده ُدا عٗ هدثىاٗ ي دغ دغ ودغؽ غٍدة عؽ ِشدً
ُدا عٗ لثٍدي، ذداع ِاودٛع. ؽ إادب CMV IRSعؽ ِعا ٕدٗ فساٌٌّٛٛک ده وداِی ِوداتٗ ؽ إادب فعداي
CMVكب. تٕاتؾ ٓ تا ٓیعای تاٌإي وظاي ع عٖ طٛ ٘غ هغ ٚ تاّاؽ ْ تا غ تٗ علدب وٕسدؾي هدٛٔغ.
ِواتٗ كا ؾ ٚ وٕوٙاي ، IRSعیئدُ ؿ ٔودؾ ؿِدأي تدا هدؾٚع ٚ ARTفدـ ن طادؾ عؽ عدغ ع 4CD
ؽ ثاّ طٛ ٕ٘غ ع هب. عؽ تاّاؽ ٔي وٗ تٗ ٔدغ ؿٖ ودافي تدؾ ي CMVعؽِداْ هدغٖ ٔدغ ٚ عچداؽ ِ IRSدي
هٛٔغ، ِعا ٕای پااپي فساٌٌّٛٛک ه ٔواْ طٛ ٘غ ع ع وٗ ُا عای، تدغْٚ عؽِداْ دغ دغ تٙثدٛع ِده اتدغ دا
طاؾ. ِا عؽ عفٛٔب ٘ای کٕسؾي ٔوغٖ عؽ ًٛؽی عغَ هؾٚع عؽِاْ ٔ ، CMVغ ؿٖ ُا عای تـؽگسؾ
ِي هٛٔغ ٚ ا ُا عای دغ غ ظا٘ؾ ِي گؾعع.
ٗيتزيت ٗ ي٘ٗئيت ٚ :CMVسؾ ب ٚ ٛٚئاب ِٕ CMVشٌؾ عؽ فؾ عي تا عفٛٔب ؽ إاب لثٍي CMV
ِوا٘غٖ ِي هٛع وٗ تٗ ARTپاكض ع عٖ ٔغ.
ٗيتزيت IRS :CMVه كٕغؽَ ٘وغ ؽعٕ٘غٖ ٌٚي طٛم طاُ كب ٚ تاّداؽ ْ شدب عؽِداْ ُدغ CMV
ِعّددٛ تددا هددؾٚع ٔاگٙددأي دداؽي ع ددغ ٚ پددؾ ْ (ٔ )Floaterاهددي ؿ ٌسٙدداب ِؾ دعددٗ ِددي ّٔا ٕددغ. ِعا ٕددٗ
فساٌٌّٛٛک دده ٔودداْ عٕ٘ددغٖ كددٌٍٛٙاي ٌسٙدداتي ِسعددغع عؽ ؿداداددٗ كددب. عیئددُ ِعّددٛ ٓددي ىّدداٖ تددغْٚ
عؽِاْ طس ٌاًي ٚ تغْٚ ثؾ ی ٓٛ ٔي ِغی تؾ تإا ي تٙثٛع ِي اتٕغ.
ي٘ٗئيت :CMVعؽ تاّاؽ ْ تا كاتمٗ ؽ إدب ٚٛ ، CMVئادب ِّ CMV IRSىدٓ كدب ٓدي چٕدغ ِداٖ ؿ
ذاع ه عاؽُٗ ع ؾؽف كب ٚ سغٚع 3 كاي تعغ ؿ هؾٚع ART هؾٚع ARTؽص ع٘غ ِا ِعّٛ
ٗ ٘اي کٛؽٚئاغ كب. تا ِي هٛع. ٚئاب تغْٚ عؽع ٚ عّغ ا هاًِ عؽگاؾي عٕثاٗ، دلاَ ِژگأي ٚ
ٓ ّ٘دٗ ٛٚئادب ِّ CMVىدٓ كدب عدٛ ؽٍ ددغي ع هدسٗ تاهدغ ٚ غٍدة ِٕذدؾ تدٗ عَ ِداوٛ ، ودىاً
غواي ؽٚي هثىاٗ ا وا اؽ ن ِاوٛع وٗ ِّىٓ كب تٗ ؿ عكب ؽفسٓ ع ئّي تإا ي ِٕذؾ هٛع. تٗ عٌاً
طٔؾ وا٘ن تإا ي پـهىاْ تا غ ظٓ لٛي تؾ ي وظاي ٛٚئاب CMVع هسٗ تاهٕغ.
4-2-61- ٔ IRSاهه ؿ ِٕٕژ ب وؾپسٛوي
96
عؽ تاّاؽ ٔي تا وظاي لثٍي ِٕٕژ ب وؾپسٛکٛوي ٚ دا تدغْٚ ْ، ودا٘ؾ IRSوؾپسٛکدٛوي عثاؽ لدب:
ؿ ددة، كددؾعؽع ٚ عیئددُ ٔوددأٗ ٘دداي ِٕٕژ دداي. هددؾٚع تددآ دده ٘فسددٗ ددا 11 ِدداٖ تعددغ ؿ هددؾٚع ART
گـ ؽم هغٖ كب. ٌٕفاعٔاب ٔاـ گـ ؽم هغٖ كب.
5-2-61- ّ IRSبػی اس پِٕٛٛٔي پِٕٛٛكالسق کاؽ ٕه
ِّ PCP IRSىٓ كب عؽ تاّاؽ ٔي وٗ تا PCPفعٍي ٚ ا طاؾ تدا هدؾٚع ARTعؽ چٕدغ ٘فسدٗ ٚي
تعدغ ؿ هدؾٚع عؽِداْ PCPؽص ع٘دغ. ِّPCP IRSىدٓ كدب تدا ٚطاِدب عیئدُ ؽ دٛي ٚ دة تدا عؽ
تاّاؽ ٔي وٗ عؽ ساي عؽِاْ PCPؽٚ تٗ تٙثٛع تٛعٖ ٔغ ٚ ا عؽ تاّاؽ ٔي تا عؽِداْ طادؾ ِٛفدك تدؾ ی
PCPوا٘ؾ وٕغ. گؾ في ؽ ٗ ِّىٓ كب ٔواْ عٕ٘غٖ تغ ؾ هغْ عؽگاؾي ؽ ٗ تاهغ ٚ هثاع ولداژْ دا
كٕذٗ ٘اي گاؿ طْٛ هؾ أي ِّىٓ كب ّٔا أگؾ تغ ؾ هغْ ٘پٛولي ٚ دا گؾ ع داْ ولداژْ ٌٛئدٌٛي-
هؾ أي تاهغ. ِّ PCP IRSىٓ كب گا٘ي ٚلای ِٛدة ٔاؽكا ي هغ غ ساع ٕفلي هٛع.
6-2-61- ٔ IRSاهي ؿ عفٛٔب لثٍي تا ٚ ؾٚف JC
تاّاؽ ْ ٌٛعٖ تٗ ٚ ٚ HIVؾٚفِّ JCىٓ كدب تعدغ ؿ ودا٘ن عدغ ع 4 CDتدٗ وّسدؾ ؿ 200/mlتدٗ
ٌٛوٛ ٔلفاٌٛپا ي پاوؾٚٔغٖ چٕغ وأٛٔي ) (PMLعچداؽ هدٛٔغ. تدا ْ ودٗ تاودسؾ تاّداؽ ْ ٌدٛعٖ تدٗ HIVتدا
PMLكٗ ا هن ِاٖ تعغ ؿ ِ HAARTلسّؾ تٙثٛع ِي اتٕغ، ٌٚي سغٚع 01 ا 02 عؽ ًغ تاّداؽ ْ
ِّىددٓ كددب عچدداؽ عیئددُ ٔٛؽٌٚٛک دده دغ ددغ ددا تددغ ؾ هددغْ عیئددُ ٔٛؽٌٚٛک دده ّ٘ددؾ ٖ تددا تددـؽا هددغْ
ُا عای CNSهٛٔغ وٗ تعغ ؿ ـؽ ك ِاعٖ سادة، دؼب ثدأٛي ْ ؽ ٔوداْ ِدي عٕ٘دغ ( افسدٗ ي ودٗ
ِعّٛ عؽ تاّاؽ ْ دغؿ ِثدسی تدٗ ٚ PMLددٛع ٔدغ ؽع.) عؽ تعِدي ِدٛ ؽع ّ٘ IRSدؾ ٖ تدا ٚ دؾٚف JC
ِّىٓ كب تدٗ ٓدٛؽ ِلدسماُ دا غادؾ ِلدسماُ تدٗ ؽغدُ پاكدض ٚ ؾٌٚٛک ده عداٌي تدٗ ، HAARTسسدي عؽ
ًٛؽی واؽتؾع عؽِاْ وّىي وٛؽ اىٛكسؾٚئاغ ِٕذؾ تٗ پااِغي ٍِٙه هٛع. تاوسؾ ِٛ ؽع ّ٘ IRSؾ ٖ تا
عفددددددددددددٛی ٚ ددددددددددددؾٚف JCكددددددددددددٗ ددددددددددددا هددددددددددددن ٘فسددددددددددددٗ تعددددددددددددغ ؿ هددددددددددددؾٚع HAARTؽص
ْ كب. ِي عٕ٘غ. تاٛپلي عؽ چٕآ ِٛ ؽعي ٔواْ عٕ٘غٖ عِاٍإـ كاْٛ گلسؾعٖ ٚ ٌسٙاب ٓؾ
7-2-61- ّ٘ IRSؾ ٖ تا ٘پا اب C ٚ B
07
عیئددُ ٚ طددسی ی ؿِا وددگا٘ي سدداوي ؿ ٚطاِ دب ٘پا اددب ِّىددٓ كددب عؽ تاّدداؽ ْ ٌددٛعٖ تددٗ عفٛٔددب
فدددـ ن كدددؾِي ّ٘ـِددداْ HCVدددا HBVتدددٗ عٔثددداي HAARTؽص عٕ٘دددغ. عؽ تاّددداؽ ْ ِثدددسی ِعّدددٛ
ٔـ ّٙداي وثدغي ّ٘دؾ ٖ تدا عؾ دك هدثأٗ، تدي هدسٙا ي، ٙدٛع، طلدسگي، ٘پا ِٛگداٌي عؽعٔدان ٚ ؿؽعي
ِودددددددددددددددددددددددددددددددددددا٘غٖ ِددددددددددددددددددددددددددددددددددده هدددددددددددددددددددددددددددددددددددٛع. تعِدددددددددددددددددددددددددددددددددددي تاّددددددددددددددددددددددددددددددددددداؽ ْ
اؽع پاغ ِدي پٍي ؽ ؾ ب لؾٔاٗ ٌسٙاتي، گا٘ي ّ٘ؾ ٖ تا وؾ ٛگٍٛتٌٛإي ِظسٍْ ٚ ا پٛؽفاؾي کٛ أٗ
وٕٕغ. ّ٘ IRSؾ ٖ تا ٚ ؾٚكٙاي ٘پا اب ِ C ٚ Bعّٛ ٓي عٚ ا ٘وب ٘فسٗ ؿ هؾٚع HAARTؽص
ِي عٕ٘غ. ِا هؾٚع ِّىدٓ كدب دا ٔدٗ ِداٖ تدٗ داطاؾ تاافسدغ. ؿ ٔذدا ودٗ فدـ ن ٔدـ ُ ٘داي وثدغي عؽ
ؿ تاّاؽ ْ ِثدسی تدٗ عفٛٔدب ّ٘ـِداْ ٚ شدب عؽِداْ تدا ِّ HAARTىدٓ كدب ٔاهدي ؿ عٍدً ِظسٍد
دٍّٗ ثؾ ی ٘پا ٛ ٛولاه ع ؽٚ٘ا، كاغٚؿ وساه ٔاهي ؿ ع ؽٚ، لٔدع عؽِداْ تدا ِي ٚٚع دٓ، كداؽوَٛ
واپٛؿي ا كا ؾ عًٍ عفٛٔي ِإٔغ عفٛٔب دغ غ تا ٚ ؾٚف ٘اي ع گؾ ٘پا ٛ ؾٚپاده تاهدغ، غٍدة ثثدای
وظاي لٔعي IRSسسّاٌي ٔاهي ؿ عفٛٔب لثٍه ٚ ؾٚف ٘اي ٘پا اب C ٚ Bعهٛ ؽ كب.
3-61- ؽؿ اتي وظاٌي IRS
عؽ هؾ ْ تاٌإي ِٕاكة عؽ تاّاؽ ٔه کٗ تٗ اؿگي ARTؽ هؾٚع وؾعٖ ٔغ (تٗ ٚ ژٖ عؽ تاّاؽ ْ ِثسی
تٗ غؿ پاوؾفسٗ) IRSتا غ عؽ وظاي فسؾ لي تاّاؽ ٔي وٗ تا عیئُ دغ غ ا وغ غ عیئُ ِؾ دعدٗ ِدي
وٕٕغ ِغ ٔوؾ تاهغ. وٕاؽ گؼ هسٓ عفٛٔسٙاي دغ غ، عؽِاْ ٔوغٖ ا ٔالي عؽِاْ هدغٖ، تدغ طاّدي، كدّاب
ع ؽٚ ي، ٚ وٕن فـ ن سلاكاب، هىلب ، ARTپاوؾٚي غؿ ٚ كا ؾ تاّاؽ ٙا لثدً ؿ ٔساذدٗ گادؾي
IRSعؽ تاّاؽ تا غ ِٛؽع ٛدٗ تاهغ. تؾؽكي تاّاؽی کدٗ سسّداي تدسی تدٗ IRSع ؽع، تدٗ ٔشدٖٛ طداى
تؾٚؿ تاٌإي تلسگي طٛ ٘غ ع هب. ٔذاَ ِٔاٌعای ؿِا وگا٘ي،ووب طْٛ، كدا ؾ ؿّا ودای ودظاي
ِسٕاكددددددددددددددددددددددة عؽ ٘ددددددددددددددددددددددؾ تاّدددددددددددددددددددددداؽ تا ددددددددددددددددددددددغ ٔذدددددددددددددددددددددداَ هددددددددددددددددددددددٛع. ددددددددددددددددددددددٓ
تؾؽكه ٘ا عثاؽ ٕغ ؿ: ٌ ،CBC-diffىسؾٌٚاب ٘ا، وؾ ي ٔآ، ؿِا وای عٍّىدؾع وثدغي، عدغ ع كدٍٛي
4 ٚ CDتاؽ ٚ ؾٚكي ، HIVووب طْٛ تؾ ي تاوسؾ ٙای ِعٌّٛه ٚ تاوسؾي ٘اي كاغفلب ٚ لاؽچٙدا،
گؾ في لفلٗ كإٗ ، كا ؾ ِٔاٌعای ؽ ع ٛگؾ فاه عؽ ًٛؽی ٌـَٚ، ؽٔگ ِاـي ٚ ووب طٍْ، تاٛپلي
ٚ ا ووب ُا عای پٛكسي ا كا ؾ ُا عای، تؾؽكه ِا ع ِغـي ٔظاعي ٚ ِعا ٕٗ فساٌّٛک ه.
17
4-61- عؽِاْ
ًٛاٗ ٘اي پاوگاؾي ٚ عؽِداْ تٕدا تدؾ واؽ ؿِدا ي ٘داي ٌداعفي هدغٖ ٚ ٕدغٖ ٔگدؾ تدؾ ي ٚ IRSددٛع
ٔغ ؽع. تا ٓ ساي تٗ ٔوؾ ِي ؽكغ تاوسؾ ِٛ ؽع ٓ ، IRSي چٕغ ٘فسٗ تا عؽ ٔوؾ گؾفسٓ ِٛ ؽعي وٗ عؽ
ؿ ددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددؾ ِددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددي ددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددغ، تٙثددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددددٛع
ِي اتٕغ:
- ع ِٗ ؽک ُ ARTفعٍي (ِگؾ ٕىٗ وا٘ؾ تاٌإي ٙغ غوٕٕغٖ ساای تاهغ.)
- عؽِاْ ّ٘ OIأٔٛؽ وٗ ؿَ كب.
- عؽ ًٛؽی ٌدـَٚ ذدٛ ـ ع ؽٚ٘داي ُدغ ٌسٙداتي (غادؾ كدسؾٚئاغي دا وٛؽ اىٛكدسؾٚئاغ كالدسّاه)
تؾ ي كؾوٛب فؾ ٕغ ٌسٙاتي. تدؾ ي تاّداؽ ٔي ِثدسی تدٗ ، OIودٗ تدا ده عٚؽٖ واِدً عؽِداْ ِٕاكدة
تٙثٛع افسٗ ٔغ، ِعّٛ هؾٚع عٚتاؽٖ عؽِاْ ُغ ِاىؾٚتي ا غااؾ عؽِاْ ٔگٙغ ؽٔدغٖ ؿَ ٔالدب.
تدؾ ي ِجداي عؽ ًدٛؽ ي ودٗ ده تاّداؽ ِثدسی تدٗ TB IRSده عٚؽٖ واِدً عؽِداْ TBؽ تدٗ ّداَ
ؽكأغٖ ، ىؾ ؽ عؽِاْ ؿَ ٔالب. ا عؽ ًٛؽ ي وٗ تاّداؽي كداتمٗ ِٕٕژ دب وؾ پسٛودٛوي عؽِداْ
ذاع هٛع، عؽِاْ ٔااؿ تدٗ غاادؾ ٔدغ ؽع. تدا دٓ هغٖ ع هسٗ ٚ شب عؽِاْ ٔگٙغ ؽٔغٖ تاهغ ٚ IRS
ساي گؾ ٔ IRSواْ عٕ٘غٖ ه OIدغ غ عؽِاْ ٔوغٖ تاهغ عفٛٔب تا غ تٗ ٔشٛ ِٕاكة عؽِاْ هٛع.
71. غ طً ع ؽٚ ي
غ طً ع ؽٚ ي ه ِوىً دغي ARTكب. فؾ ع ِثسی تٗ ٚ HIVغؿ تٗ عٌاً تاّاؽي ٘اي ّ٘ـِاْ ا
وٕٕدغ. تدا دٓ ودٗ ٌِدؾ ٌِدؾ وا٘ؾ ٚ HIVغؿ غٍة ٔاچاؽٔغ ِمدغ ؽ ؿ داعي ع ؽٚ٘دای ِظسٍد
ّ٘ـِاْ تعِدي ع ؽٚ٘دا ٚ لعدا ِّٕٛعادب ع ؽع، ِدا تاودسؾ ع ؽٚ٘دا ي ؽ ودٗ دغ طً ع ؽٔدغ ِدي دٛ ْ تدٗ
ًٛؽی ؾواثي ذٛ ـ وؾع. ٌثسٗ سسّاي عٛ ؽٍ دأثي تاوسؾ طٛ ٘غ هغ ٚ تا غ تٗ علب وٕسؾي هٛٔغ.
دغ ٚي 31 ا 51 غ طٍٙاي ع ؽٚ ي تا PIS ٚ NNRISؽ ٔواْ ِي عٕ٘غ.
جدٗه86- تداخيٖبي دارٗيي ثيِ دارٕٗبي ضد رتزٗ ٗيزٗطي ٗ طبيز دارٕٗب :PIs
)Drugs Afected Indinavir (IDV )Lopinavir + Ritonavir (LPV/r
ANTIFUNGALS
27
Itraconazole Level: When IDV 600 mg Q8H given Levels: Itraconazole ↑ when administered
with itraconazole 200 mg with LPV/r.
bid, IDV AUC similar to IDV 800 mg Dose: Itraconazole – consider not
Q8H. exceeding 200 mg/day, or monitor level
Dose: IDV 600 mg Q8H; and
Itraconazole: Do not exceed 200 mg toxicity.
BID.
Ketoconazole Levels: IDV ↑ 68%. Levels: LPV AUC ↓13%. Azole↑3-fold.
Dose: IDV 600 mg Q8H. Dose: Use with caution; do not exceed
200 mg ketoconazole daily.
Voriconazole Levels: No significant changes in Voriconazole AUC ↓ 39% with RTV 100
AUC of azole or IDV (healthy mg BID; Co-administration is not
subjects). See RTV recommended unless the benefit
recommendations if boosted with outweighs the risk.
RTV.
Dose: Standard
ANTI-MYCOBACTERIALS
Clarithromycin Levels: Clarithromycin 53%. Levels: ↑ Clarithromycin AUC 77%.
No dose adjustment. Dose: Adjust clarithromycin dose for
moderate and severe renal impairment.
Rifabutin Levels: IDV ↓ 32%. Rifabutin ↑ 2X. Levels: Rifabutin AUC ↑ 3-fold. 25-O-
Dose: ↓ rifabutin to 150 mg per day or desacetyl metabolite ↑ 47.5-fold.
300 mg 3x/week. IDV Dose: Decrease rifabutin dose to 150 mg
1,000 mg Q8H. QOD or 3x/week; LPV/r: Standard.
If RTV boosted, rifabutin 150mg QOD
or 3x/week continue
current dose of boosted IDV.
Rifampin Levels: IDV (unboosted) ↓ 89%; IDV Levels: LPV AUC ↓ 75%.*
(boosted) ↓ 87%; Should not be coadministered.
Should not be coadministered.
HORMONAL CONTRACEPTIVES
Levels: Norethindrone ↑ 26%. Levels: ethinyl estradiol ↓ 42%.
Ethinylestradiol ↑ 24%. Use alternative or additional method.
No dose adjustment.
LIPID–LOWERING AGENTS
Atorvastatin Levels: Potential for increase in atorvastatin Atorvastatin AUC ↑ 5.88-fold. Use
levels. lowest possible starting dose of
Use lowest possible starting dose of atorvastatin with careful
atorvastatin with careful monitoring.
monitoring.
Simvastatin Levels: Potential for large Levels: Potential for large
Lovastatin increase in statin levels. Avoid increase in statin levels.
concomitant use. Avoid concomitant use.
ANTICONVULSANTS
Carbamazepine Carbamazepine markedly ↓ IDV Many possible interactions:
Phenobarbital AUC. Consider alternative carbamazepine: ↑ levels when co-
Phenytoin anticonvulsant, ritonavir-boosting, administered
and/or monitoring IDV level. with RTV. Use with caution.
Monitor anticonvulsant levels.
↓Phenytoin:
levels of LPV, RTV, and ↓ levels
of phenytoin when administered
together.
Avoid concomitant use or monitor
LPV level.
METHADONE No change in methadone levels. Methadone AUC ↓ 53%. Opiate
withdrawal may occur.
Monitor and titrate dose if needed.
May require ↑ methadone dose.
ERECTILE DYSFUNCTION AGENTS
Sildenafil Sildenafil AUC ↑ 3-fold. Use Sildenafil AUC ↑ 11-fold in
cautiously. Start with reduced combination with RTV. Do not
dose exceed 25 mg
73
of 25 mg every 48 hours and every 48 hours.
monitor for adverse effects.
MISCELLANEOUS Grapefruit juice ↓ IDV levels by LPV/r levels unchanged when
↓26%. Vitamin C >1 gram/day tablets are given with omeprazole
IDV AUC by 14% and Cmin by or ranitidine.
32%.
Amlodipine: Amlodipine AUC ↑
90% when co-administered with
IDV/RTV. No change in IDV/RTV
levels. Monitor closely.
PIs: جدٗه86- تداخيٖبي دارٗيي ثيِ دارٕٗبي ضد رتزٗ ٗيزٗطي ٗ طبيز دارٕٗب
Drugs Affected Nelfinavir (NFV) Ritonavir* (RTV)
ANTIFUNGALS
Itraconazole No data, but potential for bi- No data, but potential for bi-directional
directional inhibition inhibition between itraconazole and RTV;
between itraconazole and PIs; monitor for toxicities.
monitor for toxicities. Dose: Dose adjustment for patients
receiving > 400 mg itraconazole may be
needed,
or consider monitoring itraconazole level.
Ketoconazole No dose adjustment necessary. Levels: ketoconazole ↑ 3X.
Dose: Use with caution; do not exceed
200 mg ketoconazole daily.
Voriconazole No data, but potential for bi- Levels: voriconazole AUC ↓ 82% when
directional inhibition co-administered with 400 mg BID of RTV,
between voriconazole and PIs exists; and concomitant therapy of voriconazole
monitor for with RTV 400 mg BID or higher is
toxicities. contraindicated. Voriconazole AUC ↓
39% with RTV 100 mg BID;
administration of
voriconazole and RTV 100 mg is not
recommended unless benefit outweighs
risk.
ANTI-MYCOBACTERIALS
Clarithromycin No data. Levels: Clarithromycin ↑ 77%.
Dose: Adjust clarithromycin dose for
moderate and severe renal impairment.
Rifabutin Levels: NFV ↓ 32% if 750 mg Q8H Levels: Rifabutin ↑ 4X.
dose given; no change if Dose: ↓ rifabutin to 150 mg QOD or dose
1,250 mg Q12H dose used. Rifabutin 3x/week.
↑ 2X. RTV: Maintain current dose.
Dose: ↓ rifabutin to 150 mg QD or
300 mg 3x/wk. NFV
1,250 mg BID.
Rifampin Levels: NFV ↓ 82%. Levels: RTV ↓ 35%. Increased liver
. Should not be coadministered. toxicity possible. Co-administration may
lead to
loss of virologic response if RTV sole PI.
Alternative antimycobacterial agents,
such
as rifabutin, should be considered.
Should not be coadministered.
HORMONAL CONTRACEPTIVES
74
Levels: Norethindrone ↓ 18%. Ethinyl Levels: Ethinyl estradiol ↓ 40%.
estradiol ↓ 47%. Use alternative or additional method.
Use alternative or additional method.
LIPID–LOWERING AGENTS
Atorvastatin Atorvastatin AUC ↑ 74%. Use lowest Levels: 450% ↑ when administered with
possible starting SQV/RTV combination. Use lowest
dose of atorvastatin with careful possible starting dose of atorvastatin with
monitoring. careful monitoring.
Simvastatin Simvastatin AUC ↑ 505%. Levels: Potential for large
Lovastatin Potential for large increase in increase in statin levels. Avoid
lovastatin AUC. Avoid concomitant use.
concomitant use.
ANTICONVULSANTS
Carbamazepine Unknown, but may decrease NFV Carbamazepine: ↑ serum levels
Phenobarbital levels substantially. when co-administered with RTV.
Phenytoin Monitor anticonvulsant levels and Use with caution. Monitor
virologic response. anticonvulsant levels.
Consider alternative
anticonvulsant or NFV levels.
METHADONE NFV may decrease methadone Methadone ↓ 37%. Monitor and
levels, but opiate titrate dose if needed.
withdrawal rarely occurs. Monitor May require ↑ methadone dose.
and titrate dose if
needed. May require ↑
methadone dose.
ERECTILE DYSFUNCTION AGENTS
Sildenafil Sildenafil AUC ↑ 2- to 11-fold. Use Sildenafil AUC ↑ 11-fold. Use
cautiously. Start with cautiously. Start with reduced
reduced dose of 25 mg every 48 dose of 25 mg every 48
hours; monitor for adverse hours and monitor for adverse
effects. effects
MISCELLANEOUS Many possible interactions.
Desipramine ↑ 145%; reduce
dose.
Trazodone AUC ↑ 2.4-fold when
given with RTV 200 mg BID. Use
lowest dose of
trazodone and monitor for CNS
and CV adverse effects.
Theophylline ↓ 47%; monitor
theophylline levels.
RTV 100 mg BID significantly
increases systemic exposure of
inhaled (oral or nasal)
fluticasone and may predispose
patients to systemic corticosteroid
effects. Coadministration
not recommended unless benefit
of fluticasone outweighs the risk.
75
NRIs: جدٗه16 -تداخيٖبي دارٗيي ثيِ دارٕٗبي ضد رتزٗ ٗيزٗطي ٗ طبيز دارٕٗب
Drugs Affected Efavirenz (EFV) Nevirapine (NVP)
ANTIFUNGALS
floconazole No clinically significant changes in ↑Levels: NVP: Cmax, AUC, and Cmin
EFV 100%. Fluconazole: No change.Risk of
or fluconazole concentrations. hepatotoxicity may ↑ with this
combination.
If co-administered, monitor NVP toxicity.
Ketoconazole No data. Levels: Keto ↓ 63%. NVP ↑ 15%-30%.
Dose: Not recommended.
Voriconazole ↓Levels: EFV ↑ 44%. Voriconazole Metabolism of voriconazole may be
77%. induced
This combination is not by NVP. Voriconazole may inhibit NNRTI
recommended. metabolism. Carefully monitor for NNRTI
toxicity and antifungal outcome
ANTI-MYCOBACTERIALS
Clarithromycin Levels: Clarithromycin ↓ 39%. Monitor Levels: NVP ↑ 26%. Clarithromycin ↓
for efficacy or use alternative agent. 30%.
Monitor for efficacy or use alternative
agent
Rifabutin Levels: EFV unchanged. Rif ↓ 35%. Levels: NVP ↓ 16%.
Dose: ↑ rifabutin dose to 450-600 mg No dose adjustment.
QD or 600 mg 3x/week.* EFV:
Standard.
Rifampin Levels: EFV ↓ 25%. Levels: NVP ↓ 20%-58%. Virologic
. Dose: Maintain EFV dose at 600mg consequences are uncertain; the
QD potential for
in patients weighing 60
with kg, 250 mg/day of
this combination; ddI EC is
should be avoided recommended; for
unless potential patients
benefit far 60 mL/min.
Monitor for ddI-
associated
toxicities.
Indinavir (IDV) Buffered ddI and No significant PK Levels: IDV Cmax No significant PK
IDV interaction. ↑ 14%. interaction.
simultaneously: Dose: Standard.
Levels: ↓ AUC of
IDV; take IDV
1 hr before or after
buffered ddI.
EC ddI can be
taken together with
IDV
Lopinavir/ritonavir No data. No data. LPV/r 400/100 mg No data.
(LPV/r) AUC ↓ 15%;
TDF AUC ↑ 34%;
clinical
significance of
interaction is
unknown; monitor
for tenofovir
toxicities.
Methadone Levels: EC ddI Levels: d4T ↓ 27%; No change in ZDV AUC ↑ 43%.
unchanged. methadone methadone or TDF Monitor for
78
Buffered ddI AUC ↓ unchanged. levels. ZDV-related
63%; Dose: No dose adverse effects.
methadone adjustment.
unchanged.
Dose: No change
EC ddI. May
consider buffered
ddI dose increase
or maintain
standard.
Ribavirin Co-administration No data. Level: Ribavirin Ribavirin inhibits
not unchanged; no phosphorylation of
recommended. data ZDV; this
Ribavirin increases on TDF level. combination should
the intracellular be avoided
levels of the active if possible, or
metabolite of ddI closely monitor
and may cause virologic response.
serious toxicities.
ART ً81.ع ؽٚ٘اي فؾ شي ٚ غ ط
.ٓیعای ٔاچاـي عؽتاؽٖ غ طً تآ ع ؽٚ٘داي ُدغ ؽ دؾٚ ٚ ؾٚكدي ٚ ع ؽٚ٘داي فؾ شدي ٚددٛعع ؽع
ًّی ٚی. عكددسٛؽ ٌع ٚ ِددٛ ع تددؾ ي تشددت تاو دسؾ تددٗ عكددسٛؽ ٌعًّ ِؾتددّٛ شددب عٕددٛ ْ «ٌِددؾ
.تاٌإه تؾ ی دّٙٛؽی كیِه ؾ ْ» ؽدٛع هٛع
ْ ِٛدٛع عؽ دّٙٛؽي كیِي ؾARVS 91.ٚ ژگي ٘اي
عؽ ؾ ْ عؽ عكسؾف كب. ٚ ژگي ٘اي تاٌإي ُِٙ ؿ دٍّٗ عٚؿARVs عؽ ساي ساُؾ 21 ع ؽٚي
.ع ؽٚ٘ا عؽ دغٚي 61 طیًٗ هغٖ ٔغ
ُ ٍ٘ج٘د در جَٖ٘ري اطالٍي ايزاARVs جدٗه 16 – ٗيژگي ٕبي
Generic Formulation Dosing Food Storage
Name/ Recommendations Effect
Trade Name
79
Indinavir/ 800 mg every 8 For unboosted Room
400 mg hours; IDV temperature
Crixivan capsules Levels 15-30ºC
With RTV: decrease by (59-86ºF),
77% protect from
[IDV 800 mg + RTV moisture
Take 1 hour
100 or 200 mg]
before or 2
every 12
hours hours after
meals; may
take with skim
milk or low-fat
meal
For RTV-
boosted
IDV:
Take with or
without food
Nelfinavir 250 mg tablets 1,250 mg two Levels Room
(NFV)/ Viracept increase 2-
times/day or 3 fold temperature
50 mg/g oral 750 mg three Take with meal
powder times/day or
15-30ºC (59-
86ºF)
Ritonavir 100 mg 600 mg every 12 Levels Refrigerate
(RTV)/ Norvir capsules hours* (when increase capsules
ritonavir is used as 15%
sole PI) Capsules can
Take with food be left at room
As if possible; this temperature
pharmacokinetic may improve (up to 25ºC or
booster for other tolerability 77ºF) for 60 kg: 40 mg two without regard
or times/day; to meals
Zerit
1mg/mL for oral Body weight
solution 200
cells/μL.
Abnormal Evaluate for active TB. (
(induration
>5 mm)
Chest X-Ray •Detects latent or active • Normal •Repeat as indicated for
diseases pulmonary symptoms or
positive PPD.
• Abnormal •Evaluate for TB, PCP, or
other pathology.
Papanicolaou •Detects abnormal cell • Normal •Repeat in 6 months; then
Smear (cervical changes, annually if negative on 2
for women; anal dysplasia smears and no ongoing risk
for factors.
women and men)
• Abnormal •Perform workup, treat (see
chapters Cervical
Dysplasia
and Anal Dysplasia) and
follow up more frequently
as
indicated by condition.
(VDRL); or • Syphilis screening •Negative titer • Repeat every 3-12 months,
(RPR) depending on risk factors.
•Positive titer: Treat patient; refer
confirm partner(s) of previous 60
With FTabs-Ab days for
evaluation and treatment;
counsel about safer sex.
Perform serial testing if
monitoring active disease.
(See chapter Syphilis.)
G6PD Level Prevent hemolytic reactions • Normal range • No intervention is
by necessary beyond
screening susceptible men of documentation.
African,
Mediterranean, Asian, • Abnormal range •Avoid oxidant drugs such
Sephardic as dapsone, primaquine,
Jewish descent and
Some would recommend sulfonamides, if possible.
screening
all patients
Urinanalysis (UA) • Detects proteinuria or • Normal • Repeat annually.
pyuria
• Abnormal •Rule out HIV-associated
nephropathy and other
causes
92
of nephropathy.
ECG •baseline for comparison due •Repeat as indicated
to greater risk for
cardiovascular disease with
ART
93
ُّاّٗ پٕخ: دغٚي كٛ ی هؾر ساي ِٚعا ٕای تعغی
History Physical Examination
Every visit (at least every 3 months)
•New symptoms •Vital signs (temperature, blood pressure, heart
•Medications: HIV-related rate, respiratory rate)
medications,Medications for other conditions •Weight
,Over-the-counter medications,Herbs or •General appearance, body habitus (including
vitamins evaluation for lipodystrophy)
•Adherence to medications and clinical care •Skin
visits •Oropharynx
•Risk reduction; prevention with •Lymph nodes
positives •Heart and lungs
•Mood •Abdomen
•Alcohol and recreational drug use •Psychiatric–mood, affect
•Tobacco use •Neurologic
•Allergies
•Pain
•Social supports
•Housing Insurance
•Domestic violence
Every 6 months
•As above •As above plus:
•Visual and funduscopic exam
• Ears/nose
•Screening for syphilis in all patients at risk for
this infections
Every 6 months (twice) , and, if both are normal, annually thereafter (See chapters Cervical
Dysplasia and Anal Dysplasia.)
As above •Women: cervical and •Men: anal
anal Papanicolaou Papanicolaou smear
smear, pelvic exam
Annually
Update initial history: Complete physical to include:
HIV-related symptoms, hospitalizations, major Genitorectal exam
illnesses, family history Prostate exam
•
•
Breast exam
Testicular exam
94
:ِٕاتع
1. Eramova I,Matic S, and Munz M.Patient Evaluation and Antiretroviral
Treatment,for Adults and Adolescents .Clinical Protocol for the WHO European
Region.World Health Organization 2006,Denmark.
2. Clinical Manual for Management of the HIV-Infected Adult.
AETC National Resource CenterUniversity of Medicine and Dentistry of New
Jersey,2006,USA.
3. Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in HIV-1-Infected Adults and
Adolescents.DHHS,May 4, 2006,USA.
4. European Guidelines for the Clinical Management andTreatment of HIV Infected
Adults ,2005.
5. Hammer S M. Management of Newly Diagnosed HIV Infection. N Engl J Med
,2005; 353:1702-1710.
6. Centers for Disease Control and Prevention. HIV-AIDS Surveillance Report 1985-
2002, United States. www.cdc.gov/hiv/dhap.htm (Accessed 3/9/05).
7. Schreibman Tand Friedland G . Use of Total Lymphocyte Count for Monitoring
Response to Antiretroviral Therapy. Clinical Infectious Diseases ,2004;38:257-
262.
8. Attawell K and Mundy J.Provision of antiretroviral therapy in resource-
limitedsettings: a review of experience up to August 2003. WHO AND THE UK’s
DEPARTMENT FOR INTERNATIONAL DEVELOPMENT,November 2003.
9. DeSimone, JA, Pomerantz, RJ, Babinchak, TJ. Inflammatory reactions in HIV-1-
infected persons after initiation of highly active antiretroviral therapy. Ann Intern
Med 2000; 133:447.
10. Pantaleo G, Graziosi C, and. Fauci A S.The Immunopathogenesis of Human
Immunodeficiency Virus Infection. N Engl J Med ,1993; 328:327-335.
11. Charles H. Hinkin C H, Barclay T R, Castellon S A, Levine A J, Durvasula R S,
Marion S D, Myers H Fand Longshore D .Drug Use and Medication Adherence
Among HIV-1 Infected Individuals.AIDS Behav. 2007;11:185-194.
12. Rueda S, Park-Wyllie LY, Bayoumi AM, Tynan AM, Antoniou TA, Rourke SB and
Glazier RH .Patient support and education for promoting adherence to highly
active antiretroviral therapy for HIV/AIDS ,2006 Issue 4.Accesses at 2/8/2007.
13. Bartlett J. The Strategies for Management of Antiretroviral Therapy (SMART)
Study Group. CD4+ count-guided interruption of antiretroviral treatment. N Engl J
Med. 2006;355:2283-2296.
95
ی ٚی ٚ ددغؿ. ٚؿ ؽی تٙغ هددب، 41. عكددسٛؽ ٌعّددً ووددٛؽی ٔشددٖٛ تؾطددٛؽع تدداٌإي تددا ِثسی دداْ تددٗ
عؽِاْ ٚ ِٛؿم پـهدىي ِعاٚٔدب كدیِب- ِؾودـ ِدغ ؾ ب تاّداؽي٘دا. تداؿتإي هدغٖ عؽ ِٙدؾ ِداٖ
3831
69