ses

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





7.ÜNĠTE Sesin yayılabilmesi için katı, sıvı ve gaz gibi

IġIK VE SES maddesel ortama ihtiyaç vardır. BoĢlukta ses yayılmaz.

B.SES Su dalgası ve ses dalgasının benzer ve farklı yönleri

bulunmaktadır.

1.SES NASIL YAYILIR?

Benzerlikleri; her ikisi de dalgalar halinde yayılır

Anahtar Kavramlar: ve kaynaktan uzaklaĢtıkça sönükleĢir.

 Ses Dalgası Farklılıkları ise; su dalgaları yüzeyde ses dalgaları

ise her yön ve doğrultuda yayılmaktadır.

Ses dalgaları ve ıĢığında benzer ve farklı yönleri

Kazanım:

bulunmaktadır;

3.Ses dalgalarının madde ile etkileşmesiyle ilgili

Benzerlikleri; her yönde yayılmalarıdır.

olarak öğrenciler;

3.1-Sesin her yönde dalgalar hâlinde yayıldığını Farklılıkları ise; ıĢık doğrusal ses dalgalar halinde

fark eder (BSB-1). yayılmakta ve ıĢık boĢlukta yayıldığı halde ses

yayılamaz.

Sesin ortamda yayılmasını yan yana dizili madeni

paralara benzetebiliriz. Eğer en baĢtaki paraya kuvvet

uygularsak, bu enerjisini diğer paralara iletir ve en

sondaki para itilerek hareket eder. Aynı Ģekilde

diyapazona sert bir Ģekilde vurduğumuzda tokmak

enerjisini diyapazona aktarır. Diyapazonun titreĢen

kolları hava moleküllerini ileri geri hareket ettirir ve ses

dalgalar halinde yayılarak kulağımıza gelir.Ses dalgası

da ıĢık gibi bir enerji çeĢididir.









Ses üreten her Ģeye ses kaynağı denir. Ses titreĢimler

sonucu oluĢur ve dalgalar halinde yayılır.

Kendisi ses çıkaran varlıklaraDoğal Ses Kaynağı

denir.

Çözümlü soru 1 : ArkadaĢlarıyla pikniğe giden Ali, oyun

Örnek: Ġnsan ve hayvan sesleri, suyun Ģırıltısı, rüzgarın oynarken hem arkadaĢlarının bağırıĢlarını hem de

uğultusu, gök gürültüsü v.b… çevredeki ağaçlarda öten kuĢların seslerini aynı anda

Bazı varlıklar ise yapay olarak ses çıkarırlar, iĢitebildiğini fark ediyor.

bunlaraYapay Ses Kaynakları denir.

Bu gözlemi yapan Mehmet, etrafımızdaki sesleri

Örnek: Müzik aletlerinden çıkan sesler, araba işitebilmenin aşağıdakilerden hangisi ile mümkün

motorunun çıkardığı ses, korna sesi v.b… olduğu sonucuna varır?







1

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





a.Havanın sesi yansıtması



b.Havanın sesi iletmesi



c.Sesin yankısının oluĢması



d.Sesin bir maddeye çarpınca yansıması.



Çözüm:Etrafımızdaki sesleri duyabilmemizin

nedeni, havanın sesi iletmesidir. Ses iletilmediği

zaman duyulması mümkün olmaz.Cevap B



2.SES BĠR ENGELE ÇARPTIĞINDA NE OLUR?





Anahtar Kavramlar:

 Yayılma

 Yankı Düz yüzeylerden yansıyan ses aynı doğrultuda

 Soğurulma yayılırken pürüzlü yüzeylerden yansıyan ses farklı

doğrultuda yayılır ve sonuçta pürüzlü yüzeylerden

yansıyarak kulağımıza gelen ses dalgaları azalır.



Kazanım: SES OYUNU: YANKI

3.2-Sesin bir engel ile karşılaştığında

yansıdığını deney ile keşfeder (BSB-1, 8,

17).

3.3-Yankı olayının sesin yansıması

sonucu oluştuğunu ifade eder (BSB-8).

3.4-Bilim ve teknolojide sesin yansıması

olayından nasıl yararlanıldığına örnekler

verir (FTTÇ-9, 16, 17; TD-3).

3.5-Madde ile karşılaşan sesin

soğurulabileceğini fark eder (BSB-1).

3.6-Ses şiddetinin soğurulma ile azaldığını

keşfeder (BSB-1, 11, 17, 31). Ses dalgalarının sert bir yüzeye çarpıp tekrar geri

3.7-Farklı maddelerin sesi farklı dönmesine yankı denir. Yankı oluĢturabilecek yerler

soğurduğunu fark eder (BSB-1, 6).

genellikle büyük duvarlar ve derin vadilerdir. Yankı

olayının havada algılanabilmesi için ses kaynağı ile

Ses dalgalarının, bir yüzeye çarparak yön

engel arasında en az 17 m. mesafe olması gerekir.

değiĢtirmesine sesin yayılması denir.

Sesin yansıma ve yankı özelliğinden yararlanılarak

Ses bir yüzeye geldiğinde yüzeyin durumuna göre denizlerin derinliği, bir gölün ve bataklığın geniĢliği

iki Ģekilde yansımaya uğrar. Aynı maddeden yapılmıĢ, ölçülebilir, balık sürülerinin yerleri tespit edilebilir.

aynı yüzey alanına sahip iki cisimden biri düz diğeri Balina, yunus ve yarasa gibi canlılarda sesin yankı ve

pürüzlü yüzeye sahip olup bu yüzeylere gönderilen aynı yansıma özelliğinden yararlanırlar. Radar, sonar,

özellikteki seslerden pürüzlü yüzeyden yansıyan sesin

daha az duyarız.





2

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





ultrasın gibi cihazların çalıĢmasında, vücutta biriken

taĢların kırılmasında yararlanılır.



Sanayi sektöründe metallerin çatlak olup

340=x/2 X=340.2=680m. Cevap C

olmadıklarının tespiti ses dalgaları ile kontrol edilerek

araba ve uçak gibi araçların güvenlikleri sağlanmakta SESĠN SOĞRULMASI VE YALITIMI

ayrıca ses dalgaları cisimlerin uzaklıklarının tespiti için

kullanılmaktadır. Ses havada yaklaĢık 340 m/s süratle

yayılır. Uzaklık ölçen cihaz ( Sonar ) engele ses dalgası

gönderir. Engelden yansıyan sesin tekrar cihaza

dönmesi arasında geçen süreden engelin uzaklığı tespit

edilir.



Çözümlü soru2 : AĢağıdaki örneklerden hangisinde

sesin yansıma özelliğinden yararlanılmaz?



a.Deniz ve göllerin derinliğinin hesaplanmasında

Ses dalgalarının pamuk, yün, strofor, keçe, cam

b.Dağların yüksekliklerinin hesaplanmasında. yünü gibi bazı maddeler tarafından tutulmasına sesin

c.Yunusların, balıkların yerlerini belirlemesinde. soğrulması denir.



d.Ultrasona giren bir insanın hastalığının tespitinde. Ses kaynağından çıkan ses dalgaları katı bir yüzeye

(engele) çarptığında ses dalgalarının bir kısmı yüzey

Çözüm:a,c,d seçeneklerinde sesin yansıma özelliğinden tarafından soğrulur, bir kısmı iletilir, bir kısmı da

faydalanılırken b seçeneğinde etkisi yoktur.Cevap:B yüzey tarafından yansıtılır. Ses dalgaları katı yüzeye

çarptığında bir kısmı soğrulduğu için yüzeyin diğer

Çözümlü soru 3: Aşağıdaki hayvanlardan hangisi

tarafına iletilen ses dalgalarının Ģiddeti azalır.

yönünü sesin yansımasından yararlanarak bulur? Maddelerin sesi soğurma özellikleri farklıdır. Sert

a.BaykuĢ b.Kelebek c. Yarasa d. Kedi

yüzeyli katı cisimlerin sesi soğurma özelliği olmayıp

Çözüm: Yarasalar sesin yansıma özelliğini kullanarak bu cisimler sesi yansıtırlar. YumuĢak ve pürüzlü

yön bulabilme yeteneğine sahip canlılardır. Cevap: C yüzeyler sesi daha fazla soğurabilirler.



Çözümlü soru4 : Elif, pikniğe gittiği yerdeki dağa doğru Hastane, huzurevi, kütüphane, tiyatro, öğrenci

bağırdığında sesini 4 sn sonra duyuyor. yurdu, konferans salonu, ses kayıt odaları gibi

mekanlarda dıĢ ortamdaki sesin içeri girmesini

Sesin havada yayılma hızı 340 m/s olduğuna göre, engellemek için ses yalıtımı yapılır. Sesin yalıtımını

Elif’in dağa olan uzaklığı kaç metredir? sağlamak için sesin soğrulmasını sağlayan maddeler

kullanılır ve çift cam yöntemi uygulanır.

a.340 b.1020 c.680 d.1360

Çözümlü soru5 :

Çözüm:Ses yankıya uğradığından 4 sn sesin gidiĢ ve

dönüĢ süredir. Bu nedenle sürenin yarısı alınmalıdır. I.Keçe II. Demir III. Plastik köpük

V=340 m/s t =2s x=? Bir binanın ses yalıtımını yapmak için yukarıda

verilen maddelerden hangileri kullanılabilir?







3

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





a.Yalnız I b.I ve II c.I ve III d.I,II,III

Çözüm: Sesin yalıtımını sağlamak için sesin

soğrulmasını sağlayan maddeler kullanılır bunlar keçe

ve plastik köpüktür.Cevap C



Günlük yaĢamdan sesin soğrulması ve etkilerini Sesin yayılabilmesi için ortamda maddeyi oluĢturan

örnekleyecek olursak ; taneciklerin bulunması gerekir. BoĢlukta ses yayılmaz

çünkü boĢlukta titreĢen cisimlerin enerjilerini taĢıyacak

 Araçların egzozlarındaki susturucularda sesi tanecikler yoktur. Maddeyi oluĢturan tanecikler birbirine

soğurucu maddelerdir. Bunlar motor sesinin büyük bir ne kadar yakın ise sesin iletimi de o kadar hızlı olur. Bu

kısmını hapseder. nedenle sesin iletimi en iyi katılarda, en az gazlarda olur.

 Oturma odasında bulunan yumuĢak ve gözenekli

eĢyalar sesin büyük bir çoğunluğunu soğurur ayrıca

odadaki eĢyaların girintili çıkıntılı pürüzlü yüzey

yapısına neden olduğundan sesi daha çok soğurur.



 YeĢil alanlarda; hem soluduğumuz havayı

temizler hem de Ģehir gürültüsünün büyük bir kısmını

soğurur. Sesin yayılmasında yani iletilmesinde olduğu gibi

sesin soğrulmasında ve yansımasında da katı haldeki

 Kar yağdığı zamanda kar taneleri sesin büyük bir

maddeler, sıvı ve gaz halindeki maddelere göre sesi daha

kısmını soğurduğu için sokaklar daha sessizdir.

iyi soğururlar ve yansıtırlar.

3.SES DALGALARI NEDEN MADDESEL Ses dalgaları maddesel ortamla karĢılaĢtığında

ORTAMDA YAYILIR maddeden geçme, madde tarafından soğrulma ve

maddeden yansıma olaylarını gerçekleĢtirebilir ve sesin

Anahtar Kavramlar: madde ile etkileĢim oranı maddenin cinsine bağlı olarak

 Ses yalıtımı değiĢir

 Akustik .Çözümlü soru 6: Aynı Ģiddetteki sesin ;



I.Katı II.Sıvı III.Gaz

Kazanım: , Hallerindeki maddelerde yayılım hızı hangi

3.8-Ses yalıtımında ve yankı oluşumunu seçenekte doğru verilmiĢtir?

önlemede, kullanılan malzemelerin sesi iyi

soğurduklarını fark eder (BSB-8, 30, 31; a.I=II=III b.I>II>III c.III>II>I d.II>I>III

FTTÇ-32).

3.9-Sesin yayılabilmesi için neden Çözüm: Maddeyi oluĢturan tanecikler birbirine ne kadar

maddesel bir ortama gerek olduğunu, yakın ise sesin iletimi de o kadar hızlı olur. Buna göre

ortamın tanecikli yapısıyla açıklar (BSB- sıralama katı, sıvı ve gaz olmalıdır. Cevap: B

25; TD-1).

3.10-Sesin; madde ile karşılaştığında

geçme, soğurulma ve yansıma olaylarının

maddelerin özelliklerine bağlı olarak, farklı

oranlarda birlikte gerçekleşebileceğini

belirtir.

3.11-Tiyatro, konser salonu gibi

mekânlarda ve tarihî yapılardaki akustik

4

uygulamalara örnekler verir (FTTÇ-7, 9,

10, 31, 32; TD-1, 3).

3.12-Kapalı mekânlarda yankı oluşumunu

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





SES İSKANDİLİ









Ses iskandili sesi ölçen bir alettir ses yalıtımında

ve yankı oluĢumunda kullanılan maddelerden oluĢur.

Ses iskandili sesi ölçtüğü için ses uzmanlıklarında da

Günümüzde hızlı nüfus artıĢı ve teknolojik kullanılır. Sesi algılayarak ölçer, yankıları

geliĢmelere bağlı olarak ortaya çıkan gürültü algılayabilir. Buda onu daha çok özelleĢtiren bir

insanını yaĢam kalitesini ve çevresini olumsuz yönde özelliğidir. Gece kulüplerinde zabıtalar sesin

etkiler. Gürültü ile mücadele yöntemlerinden biride Ģiddetini ölçmek için , sinema, tiyatro, konser salonu

akustik düzenlemelerdir. Sesin özelliklerini gibi mekanların ses yalıtımları, akustik düzenleri için

inceleyen ses bilimine akustik denir. Akustik, kullanılır.

gürültünün azaltılmasını, yankılanmanın

önlenmesini, sesin yansıması ve soğrulması

arasındaki uyumsuzluğun ortadan kaldırılmasını yani KONU TEKRAR SORULARI

sesin kontrol altında tutulmasını sağlar. Özellikle

sinema, tiyatro, konferans salonu gibi yerlerde sesin 1.Sesin oluĢma Ģartı nedir?

Bir yerde ses varsa orada mutlaka bir cisim ileri-geri

yansıması istenmeyen bir durumdur. Bu nedenle bu

hareket ederek titreĢiyordur demektir. TitreĢen cisimler

tür salonların tavan, taban ve duvarları sesi soğuran ses meydana getirir.

maddelerle kaplanır.

2.Ses nasıl yayılır?

Antalya’daki Aspendos Antik Tiyatro, Mimar Her yönde dalgalar halinde yayılır.

Sinan’ın Süleymaniye ve Selimiye Camilerinde

akustik özellikleri çok kolay algılayabiliriz. 3.Ses hangi ortamlarda yayılır?

Ses maddesel ortamlarda yayılır. Eğer madde yoksa ses

Çözümlü soru7 : Sinema,tiyatro ve konferans de yoktur. GüneĢten gelen ıĢınları görebiliriz. Çünkü ıĢık

salonlarının iç yapılarında istenmeyen seslerin boĢlukta yayılabilir. Fakat güneĢte meydana gelen

oluĢmasını önlemek,istenilen sesleri daha iyi patlamaların çıkardığı sesi duyamayız. Çünkü ses uzay

duyabilmek için bir takım düzenlemeler boĢluğundan geçip dünyamıza ulaĢmaz. Ses boĢlukta

yapılmaktadır. Aşağıdakilerden yayılmaz.

hangisi bu düzenlemelere verilen isimdir? 4.Ses düz ve pürüzlü yüzeylerden nasıl yansır?

a.Diyapazon b.Akustik c.Sonar d.Rezonans Düz yüzeylerden yansıyan ses aynı doğrultuda

yayılırken pürüzlü yüzeylerden yansıyan ses farklı

Çözüm:Bu tür düzenlemelere akustik denir.Cevap:B doğrultularda yayılır.



5.Yankı nedir?

Kaynaktan çıkan sesin herhangi kayaya veya yüzeye

çarpıp kaynağa geri dönüp kulağın iĢitmesine yankı

denir.









5

Hazırlayan: Elif TOKTAŞ

Fen ve Teknoloji 6. RAZİYE HATUN İ.Ö.O.

www.fenokulu.net

Kadınhanı/ KONYA





14.Akustik nedir?

6.Yankının net bir Ģekilde duyulabilmesi gerekli Ģartlar Akustik ses bilimidir. Sesin özelliklerini inceler.

nelerdir?

Ġnsan kulağının herhangi bir kaynaktan çıkan ses ile bu 15.Sesin kontrol altında tutularak akustik bir ortamın

sesin yankısını birbirinden ayırt edebilmesi için hava meydana getirildiği yerlere örnek verin.?

ortamında kaynak ile engel arasından en az 17 m mesafe Antalya’da ki Aspendos Antik Tiyatrosu, Mimar

vardır. Sesi yansıtan yüzeye çok yakınsak kaynaktan Sinan’nın eseri Süleymaniye Cami’si, sinema, tiyatro ve

yayılan ses ile oluĢan yankıyı birbirinden ayırt konser salonları.

edemeyiz.

16.Sesin yansıma özelliği nerelerde kullanılır?

7.Sesleri nasıl duyabiliriz? Maden yataklarının yerini tespit etme, deprem faylarını

Maddelerin sesi iletme özelliği sayesinde sesleri belirleme, deniz derinliğini ölçmek gibi pek çok alanda

duyabiliriz. sesin yansıma özelliği kullanılır.



8.Sesin soğurulması hakkında bilgi verin?. 17.Ses bir maddeye çarptığında ne olabilir?

Maddelerin sesi soğurma özellikleri birbirinden Çarptığı cismin yapısına göre farklı oranlarda

farklıdır. Bazı maddeler sesi daha çok soğururken yansıyabilir, iletilebilir ve soğurulabilir.

bazıları daha az soğurur. Ses yalıtımı sesi daha iyi

soğuran maddelerden yapılır.



9.Hangi yapıdaki maddeler sesi daha iyi soğurur?

Ses, yumuĢak ve gözenekli maddelere çarptığında

enerjisinin çoğu bu maddeler tarafından soğurulur.

Ayrıca maddelerin girintili çıkıntılı ve pürüzlü yüzey

yapısı dağınık yansımaya sebep olduğundan sesin daha

çok soğurulmasına neden olur.



10.Ses boĢlukta neden yayılmaz?

Çünkü; boĢlukta titreĢen cisimlerin enerjilerini taĢıyacak

tanecikler yoktur.



11.Akustik özelliğin zayıf olması ne demektir?

Bir ortamda rahatsız edici bir yansıma varsa o ortamın

akustik özellikleri zayıftır. Böyle bir ortamda sesin

yansıtılması ve soğurulması arasında bir uyumsuzluk ve

düzensizlik vardır.



12.ġu an kulağımıza gelen sesleri nasıl duyuyoruz?

Bir kaynaktan çıkan ses, etrafımızdaki hava

taneciklerinin titreĢimiyle kulağımıza ulaĢır.



13.Sesin iletilmesinde baĢka ne önemlidir?

Sesin iletilmesinde ortamdaki molekül ve atomların

birbirine uzaklıkları önemlidir. Uzaklık az ise ses iyi

iletilir. Uzaklık fazla ise ses daha kötü iletilir. Bu yüzden

ses en iyi katılarda sonra sıvılarda en az ise gazlarda

iletilir.









6