Ġlk Okuma ve Yazma Öğretimi
ĠLK OKUMA YAZMA ÖĞRETĠMĠ
Ġlkokuma yazma öğretiminin öğrencilere
okuma ve yazma becerilerini
kazandırmaktan daha geniĢ bir içeriği
bulunmaktadır. Bu süreçte sadece okuma
ve yazma becerilerinin kazandırılması
değil aynı zamanda Türkçeyi doğru, etkili
ve güzel kullanma, iletiĢim kurma, problem
çözme, karar verme gibi temel becerilerin
de geliĢtirilmesi amaçlanmaktadır.
ĠLK OKUMA YAZMA ÖĞRETĠMĠ
Ġlk okuma-yazma öğretimi, öğrencilerin
zihinsel, duygusal ve sosyal becerilerinde
önemli değiĢimlere neden olmaktadır. Bu
değiĢimler öğrencinin hayat boyu
kullanacağı anlama, sıralama, sorgulama,
iliĢki kurma, tahmin etme gibi zihinsel
becerileri de geliĢtirmektedir.
İlk Okuma Yazma Öğretim
Yöntemi
Bu programda ilk okuma-yazma öğretiminde
Ses Temelli Cümle Yöntemi’nin uygulanması
benimsenmiĢtir. Ses temelli cümle yönteminde,
ilk okuma-yazma öğretimine seslerle
baĢlanmaktadır. Anlamlı bütün oluĢturacak
birkaç ses verildikten sonra seslerden hecelere,
kelimelere ve cümlelere ulaĢılmaktadır. Ġlk
okuma-yazma öğretimi, kısa sürede cümlelere
ulaĢılacak Ģekilde düzenlenmektedir.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Özellikleri
Ġlkokuma-yazma öğretimi boyunca okuma
ve yazma birlikte sürdürülmektedir.
Okunan her öge yazılmakta; yazılanlar da
okunmaktadır. Yazı öğretiminde,
öğrencilerin geliĢimine uygun olan bitiĢik
eğik yazı harfleri kullanılmaktadır.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Özellikleri
Türkçe´de her harf bir sesi karĢıladığından bu
yöntem Türkçe´nin ses yapısına uygundur.
Ses Temelli Cümle Yönteminde ilk okuma-
yazma öğretimi, dinleme, konuĢma
becerilerinden kopuk sadece okuma-yazma
becerilerini geliĢtirme olarak değil Türkçe
öğretiminin beĢ öğrenme alanı ile birlikte
yürütülmektedir.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Özellikleri
Ġlk okuma-yazma öğretimine seslerle
baĢlanması, seslerin birleĢtirilmesi ile
anlamlı heceler, kelimeler oluĢturulması ve
cümlelere ulaĢılması öğrencinin bilgileri
yapılandırmasını kolaylaĢtırmaktadır. Bu
yönüyle Ses Temelli Cümle Yöntemi,
yapılandırıcı öğrenme yaklaĢımına uygun
bir yöntemdir.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Özellikleri
Bu yöntem öğrencilerin duyduğu ve
çıkardığı seslerin bilincine varmasını
sağlamaktadır. Böylece öğrencilerin dil
geliĢimine (doğru telâffuz, akıcılık, sesleri
ayırt etme vb.) katkıda bulunmaktadır.
Öğrencilerin bütün sesleri öğrenmesi,
yazma sürecinde kelimeleri doğru
yazmalarını sağlamaktadır.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Özellikleri
Öğrenci yazı ile konuĢma arasındaki
benzerlikleri görmekte, yazının harflerin
birleĢtirilmesiyle; konuĢmanın ise seslerin
birleĢtirilmesiyle yapıldığını anlamaktadır.
Öğrencilerin sözlü dilden yazılı dile
geçmesini kolaylaĢtırmaktadır.
Bu yöntem ilk okuma-yazmayı öğrenme
sürecinde öğrencilerin bireysel, zihinsel ve
sosyal geliĢimlerine katkı sağlamaktadır.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
İlkeleri
Ġlk okuma-yazma öğretiminde;
Öğrencinin ön bilgilerinden hareket
edilmelidir.
Özellikle ve öncelikle anlamlı heceler elde
edilmelidir.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
İlkeleri
OluĢturulacak hecelerde aĢağıdaki
ölçütlere dikkat edilmelidir.
Kolay okunması.
Dilde kullanım sıklığına sahip olması.
Anlamının açık ve somut olması.
Anlamı görselleĢtirilebilir olması
(canlandırılabilir, resmedilebilir vb.).
ĠĢlek hece yapısına sahip olması.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
İlkeleri
Kısa sürede cümlelere ulaĢılmalıdır.
Ġmkânlar ölçüsünde görsellere
baĢvurulmalıdır.
Somut öğelerden yararlanmaya ağırlık
verilmelidir.
Hece tablosu hiçbir Ģekilde
kullanılmamalıdır.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
İlkeleri
Öğrenilenlerin kalıcılığı sağlanmalıdır. Bu
amaçla aĢağıdaki etkinlikler kullanılabilir.
Yeni öğrenilenleri önceki öğrenilenlerle
iliĢkilendirme.
Öğrenci defterlerine yazma.
Okuma ve yazılanları sergileme.
ÇalıĢma kitaplarında yer alan etkinlikleri
yapma.
Ses Temelli Cümle Yönteminin
Aşamaları
Temelli Cümle Yöntemine göre ilk
Ses
okuma-yazma öğretimi aĢağıdaki
aĢamalar izlenerek gerçekleĢtirilir.
1.Ġlk okuma-yazmaya hazırlık
2.Ġlk okuma-yazmaya baĢlama ve ilerleme
Sesi hissetme ve tanıma
Sesi okuma ve yazma
Sesten heceler, hecelerden kelimeler,
kelimelerden cümleler oluĢturma
Metin oluĢturma
3.Okur yazarlığa ulaĢma
Ġlkokuma-yazma çalıĢmalarında dinleme,
konuĢma, okuma, yazma ve görsel
okuma-görsel sunu birlikte ele alınmalıdır.
Bütün çalıĢmalar, Türkçe öğretim
programının 1. sınıf düzeyindeki
kazanımların gerçekleĢtirilmesine yönelik
düzenlenmelidir.
Bitişik Eğik Yazı
Ġlk okuma-yazma öğrenmeye baĢlayan
öğrencilerin, kalemi ellerine ilk
aldıklarında eğik ve dairesel çizgiler
çizdikleri gözlenmektedir.
Öğrenciler anatomik yapıları gereği
kalemi eğik olarak tutmaktadırlar.
BitiĢik eğik yazının akıcı ve kesintisiz
olması, soldan sağa doğru yazı yönünü
desteklemektedir.
Bitişik Eğik Yazı
BitiĢik eğik yazı geri dönüĢlere izin
vermemektedir. Bu durum yazının akıcı ve
doğru yönde geliĢimini sağlamaktadır.
BitiĢik eğik yazı, harflerin doğru yazımını
desteklemektedir. Harflerin yazılıĢ yönlerinin
karıĢtırılması sorununun ortaya çıkmasını
önlemektedir.
BitiĢik eğik yazıdaki süreklilik düĢüncelerdeki
sürekliliğe yansımakta, birbirlerini
desteklemektedir. Yazıda kazanılan bu akıcılık
okuma becerisine de yansımaktadır.
Bitişik Eğik Yazı
Dik temel harflerin ardından bitiĢik eğik yazı
harfleri ile yazmaya baĢlayan öğrenciler bitiĢik
eğik yazıya geçiĢ te güçlük çekmektedirler. Bu
nedenle ilk okuma-yazma öğretimine bitiĢik
eğik yazı ile baĢlanmaktadır.
Yapılan araĢtırmalar, öğrencilerin bitiĢik eğik
yazı harflerini yazmada bir problemle
karĢılaĢmadıklarını ve bu yazı türünden zevk
aldıklarını göstermektedir.
Bitişik Eğik Yazı
BitiĢik eğik yazının estetik görünümü,
öğrencilerin estetik bakıĢ açısı geliĢtirmelerine
yardımcı olmaktadır. BitiĢik eğik yazı öğretimi
ile resim ve müzik derslerinin öğretimleri
arasında iliĢki bulunmaktadır.
BitiĢik eğik yazı alıĢkanlığı, öğrencilerin diğer
yazı karakterleriyle yazılmıĢ metinleri
okumalarında problem çıkarmamaktadır.
Deneysel çalıĢmalar, öğrencilerin değiĢik
stillerde yazılmıĢ harfleri tanımakta ve
okumakta güçlük çekmediklerini ortaya
koymuĢtur.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Genel Hazırlık
Öğrencilerin sınıf ortamına, arkadaĢlarına
alıĢmaları için okulun ilk gününden itibaren
onlara rahat iletiĢim kurabilecekleri bir ortam
sunulmalıdır. Ayrıca sınıfını ve sırasını bulmaya,
sınıfına, sırasına, arkadaĢlarına ve öğretmenine
de alıĢmaları için gerekli çalıĢmalar yapılmalıdır.
Bu çalıĢmalarda oyunlar, dramalar, Ģarkılar,
bilmeceler birer araç olarak kullanılabilir.
Böylece öğrencilerin, ilk okuma-yazma
çalıĢmalarına yönelik olumlu tutum geliĢtirmeleri
sağlanmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Ayrıca öğrenciler çeĢitli yönleriyle (görme,
iĢitme, geçirdiği hastalıklar, aile ve sosyal
durumu vb.) tanınmaya çalıĢılmalı, sınıf
ortamının düzenlenmesinde ve ilk okuma-
yazma öğretiminde bunlar dikkate
alınmalıdır. Yapılacak çalıĢmalar hakkında
aileler bilgilendirilmeli ve onların yardımları
sağlanmalıdır. Düzenli aralıklarla
çocukların geliĢimi ve yapılması
gerekenler hakkında bilgiler verilmelidir.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Okumaya Hazırlık
Oturma: Ġlk okuma-yazma çalıĢmalarında
düĢünce akıĢını artıran, anlamayı ve çalıĢmaları
kolaylaĢtıran doğru oturma Ģekline dikkat
edilmelidir. Öğrencilerin sırada yanlıĢ
oturmalarına ve eğilerek çalıĢmalarına izin
verilmemelidir.
Kitap tutma ve açma: Öğrencilere kitabı nasıl
tutmaları ve sayfaları nasıl açmaları gerektiği
gösterilmelidir. Göz ile kitap arasındaki en uygun
uzaklık sağlanmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Görsel okuma: Okuma çalıĢmalarından önce
öğrencilerin görselleri tanıma, anlama, yorumlama ve
anlatma becerileri geliĢtirilmelidir. Bu amaçla Ģu
çalıĢmalar yapılabilir.
Gördüğü bir resmi tanıma, diğerlerinden ayırt etme,
Görsellerde gördüğü ayrıntıları anlatma,
Söylenen kelimenin görsel karĢılığını bulma,
Söylenen cümleye uygun resimleri bulma,
Sorulan bir soruyu görsellerden yararlanarak cevaplama,
Görsellerden yararlanarak hikâye oluĢturma,
Görsellerden yararlanarak oluĢturulan bir hikâyedeki
kahraman, olay, yer, zaman hakkında konuĢma.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Okumaya özendirme: Öğretmen, örnek
okuma yaparak öğrencileri okumaya
özendirmelidir. Bu amaçla Ģu çalıĢmalar
yapılabilir.
Hikâye, masal, fıkra, Ģiir, Ģarkı, tekerleme
vb. okuma.
Öğrencilerin resimli hikâyeleri okuyormuĢ
gibi anlatmalarını sağlama.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Yazmaya Hazırlık
a. El hareketleri: Yazmaya baĢlamadan önce
öğrencilerin çeĢitli oyunlarla el kol kasları geliĢtirilmelidir.
Bu çalıĢmalarla öğrencilerin kas esnekliği sağlanmalıdır.
Bu amaçla aĢağıdaki etkinlikler yapılabilir.
Parmakları kullanarak Ģarkılar söyleme. Örneğin, “sağ
elimde beĢ parmak, sol elimde beĢ parmak...” Ģarkısının
söylenmesi.
Parmak uçları ile sıra üzerine vurarak yağmur yağma
sesinin çıkartılması (hafif yağmur, Ģiddetli yağmur, gök
gürültüsü taklitleri).
Direksiyon çevirme hareketiyle sağa ve sola doğru
dönüĢler yapma.
Elma, armut toplama veya parmaklarını açıp kapatarak
far yakıp söndürme taklidi yapma.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Boyama: ÇeĢitli boya kalemleriyle resim yapma
etkinlikleri yapılabilir.
c. Kalem tutma: Ġlk okuma-yazma öğretimi
açısından kalem tutmanın ayrı bir önemi
bulunmaktadır. Öğrencilerin bu aĢamada
edinecekleri alıĢkanlıklar ömür boyu
sürmektedir. Öğrencinin kalemi yanlıĢ tutması,
ellerinin çabuk yorulmasına neden olmakta ve
güzel yazı yazmasını engellemektedir. Bunu
önlemek için öğretmen her öğrencinin kalem
tutuĢunu gözlemelidir. Kalemi doğru tutma
alıĢkanlığı kazanmalarını sağlamalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Serbest çizgi çalışmaları: Serbest çizgi
çalıĢmaları bitiĢik eğik yazıya hazırlayıcı nitelikte
olmalıdır. Öğrencilere çeĢitli resimler yaptırılır.
Yapılan bu çalıĢmalar çevrede görülen ve bilinen
varlık ve nesnelerden örneklendirilerek
öğrencinin çevresiyle bütünleĢmesi ve
yaptıklarını anlamlandırması bakımından
önemlidir. Bu aĢamada Ģu çalıĢmalar yapılabilir.
Karalama (kuĢ yuvası, çember, bulut yapma).
Sürekli ve eğik çizgiler çizme (dalga, yılan, halat
vb.).
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
Düzenli çizgi çalışmaları: Bu aĢamada
yapılacak çizgi çalıĢmaları harfleri yazmaya
hazırlık niteliğindedir. Bu amaçla Ģu çalıĢmalar
yapılabilir.
Ġki çizgi tek aralıktan oluĢan satır aralığına
çizme. Ġki satır çizgisinin arası 2 cm olmalıdır.
Dört çizgi üç aralıktan oluĢan satır aralığına
çizme. DıĢ iki çizgi arası 2 cm olmalıdır.
Dört çizgi üç aralıktan oluĢan standart yazı
aralığında çalıĢma. DıĢ iki çizgi arası 1.3 cm
olacak Ģekilde düzenlenmelidir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesi Hissetme ve Tanıma
Sesi hissetme ve tanıma aĢaması
tanıtılacak sesin öğrenciler tarafından fark
edilmesini sağlamaya yöneliktir. Bu
aĢamada aĢağıdaki çalıĢma ve etkinlikler
yapılmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Kısa öyküler anlatma, drama yapma, tekerleme ya da
Ģarkı söyleme gibi etkinliklerle ses hissettirilir.
Sesin geçtiği kelimelere örnekler buldurulur. Örneğin
tanıtılan sesin hangi öğrencilerin adında bulunduğu,
hangi bitki, hayvan veya eĢya adında olduğu
sorulabilir.
(Bu kelimeler söylenirken ilgili ses vurgulanır.
Öğrenciler örnekler vermeye özendirilir.)
Görsellerden yararlanılarak sesi ayırt etme çalıĢmaları
yapılır (Sesin bulunduğu ve bulunmadığı kelimelerin
resimleri gösterilerek bu kelimelerde ilgili sesin geçip
geçmediğini belirlemeleri istenir).
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesi Okuma ve Yazma
Sesin yazıdaki sembolü olan harf aĢağıdaki sıraya göre yazılmalı
ve okunmalıdır.
Öğretmen tahtada bu harfin nasıl yazıldığını göstermeli ve
öğrencilerle birlikte okumalıdır.
AlıĢtırma kitabındaki büyükçe çizilmiĢ harfin üzerinden öğrenciler
ok yönünde defalarca giderek harfin yazılıĢına hazırlanmalıdır.
Öğrencilerin, satır aralıklarına (dört çizgi üç aralık) yazılmıĢ harf
örneklerinin üstünden kalemleriyle gitmeleri sağlanmalıdır.
Dört çizgi üç aralıktan oluĢan satır aralarına öğrenciler harfleri
yazmalı; ne yazdıkları sorularak harfin doğru yazımı ve
seslendirilmesine özen gösterilmelidir.
Yazılması zor olan (a, A, k, y, g, G, f, ) harflerinden önce, bu
harflerin yazımına yönelik hazırlayıcı çizgi çalıĢmaları yapılabilir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesler alfabedeki sıralarına göre değil
aĢağıda verilen sıraya göre ele alınmalıdır.
Ayrıca, gruplardaki seslerin yerleri
değiĢtirilerek farklı gruplamalar da
yapılabilir. Ses gruplarının
düzenlenmesinde, harflerin yazım kolaylığı
ve anlamlı hece (kelime) üretmedeki
iĢlekliği dikkate alınmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
1. Grup : e,l,a,t E,L,A,T
2. Grup : i,n,o,r,m Ġ,N,O,R,M
3. Grup : u,k,ı,y,s,d U,K,I,Y,S,D
4. Grup : ö,b,ü,ş,z,ç Ö,B,Ü,ġ,Z,Ç
5. Grup : g,c,p,h G,C,P,H
6. Grup : ğ,v,f,j Ğ,V,F,J
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Büyük Harfler
Büyük harfler verilirken oluĢturulan kelime ve
cümlelerden yararlanılabilir. Bunun için özel
adların yazım kuralından, cümleye büyük harfle
baĢlama kuralından hareket edilebilir. Örneğin
“ela” kelimesi üretildiğinde bu kelimenin farklı
anlamları üzerinde durularak insan adı olan “Ela”
kelimesinin yazım Ģekli gösterilmelidir. Elde
edilen büyük harfin yazım Ģekli üzerinde
durulmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
BitiĢik yazıda C,Ç,I,Ġ,J,O,Ö,P,S,ġ,U,Ü,V,Z harflerinin
büyük ve küçükleri benzerdir.
BitiĢik eğik yazıda, harfler üstten bağlanır ve harflerin
noktaları ve noktalama iĢaretleri kelime yazımı bittikten
sonra konur.
BitiĢik yazıda “F, N, P, V, T ” harfleri yazılıĢ özelliği
bakımından kendinden sonra gelen küçük harfle
bağlanmaz. Büyük harf yazıldıktan sonra kalem kaldırılır.
Örnek : Fatma, Nevin, Papatya, Vatan, Temel
BitiĢik yazı büyük harfleri ile kelime yazılırken harfler
birleĢtirilmez .
Örnek : A N K A R A
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Rakamlar
Rakamlar Matematik Dersi programının
gerektirdiği zamanda verilmelidir. Ancak
rakamların yazılıĢları ses öğretimi
tamamlandıktan sonra gösterilmelidir.
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Heceler Kelimeler ve Cümleler Oluşturma
Ġlk okuma-yazma öğretiminin en önemli aĢaması heceler
üretme; hecelerden kelimeler, kelimelerden de cümleler
oluĢturmadır. Bu aĢamada aĢağıdaki çalıĢmalar
yapılmalıdır.
Verilen ilk iki sesin ardından bu seslerden hecelere
ulaĢılmalıdır.
Elde edilen hecelerle okuma ve yazma çalıĢmaları
yapılmalıdır.
Verilen her yeni ses, önceki öğrenilenlerle
iliĢkilendirilmeli yeni heceler ve kelimeler
oluĢturulmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Her ses grubu tamamlandıktan sonra yapılan
çalıĢmalar gözden geçirilmeli ve değerlendirilmelidir.
Bir sonraki ses grubuna geçiĢte öğrencilerin daha önce
verilenleri öğrenmiĢ olmalarına dikkat edilmelidir.
Sesler verildikçe üretilen heceler artacak bunlara bağlı
olarak kelime ve cümle oluĢturma süreci de
kolaylaĢacaktır. Bu süreçte elde edilen kelimelerden
özel ad olanlar ile cümle baĢlarının yazımında büyük
harf yazımı ve kullanımı eĢ zamanlı olarak verilmelidir.
Elde edilen kelime ve cümlelerin anlamları üzerinde
durulmalıdır.
Öğrenciler, kelime ve cümle oluĢturmaya
özendirilmelidir. OluĢturulan kelime ve cümleler
okunmalı, yazılmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Metin Oluşturma
Öğrenilen kelimelerden, yeni cümleler,
cümlelerden yararlanılarak metin
oluĢturulmalıdır. Metin yazdırılırken doğru
yazma ve yazı estetiğine özen
gösterilmelidir. Öğrenciler yazılarını dört
çizgi üç aralıktan oluĢan satır çizgilerine
yazmalıdırlar. Ayrıca kendi oluĢturdukları
farklı metinleri okumaları teĢvik edilmelidir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Okur Yazarlığa Ulaşma
Bu aĢama ilk okuma-yazma öğretim sürecinin
son aĢamasıdır. Serbest okuma-yazma aĢaması
da denilmektedir. Bu aĢamada öğrencilerin
Ģiirleri, tekerlemeleri, hikâyeleri ve okuma
kaynaklarından seçtikleri metinleri sınıftaki
arkadaĢlarına okumaları sağlanmalıdır. Ayrıca
kendilerini yazılı olarak ifade etmeleri ve
yazılanları okuyarak paylaĢmaları sağlanmalıdır.
Yazılarını tek çizgili defter satırı üzerinde
yazmalıdırlar
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Uygulamalar
“ e ” Sesi
Sesi Hissetme ve Tanıma
Bu aĢamada tanıtılacak sesin öğrenciler
tarafından fark edilmesi sağlanmalıdır.
Bunun için tanıtılacak ses ile ilgili
aĢağıdaki etkinlikler yaptırılmalıdır:
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Canlandırma, tekerleme, Ģarkı, öykü vb. etkinliklerle “e”
sesi hissettirilmelidir. Örneğin: Bebeğini uyutmaya
çalışan bir anne canlandırılabilir. Annenin bu sırada
söylediği “eee….eee….” sesi çıkarılır.
Öğretmenin söylediği kelimelerden, öğrencilerin “e”
sesinin olduğu kelimeleri belirlemeleri ve baĢka örnekler
vermeleri istenmelidir.
Örneğin; öğretmen “erik, etek, fare, kale, Emel,
Ece, Elif vb.”
“e” sesinin olduğu ve olmadığı kelimelerin görsellerini
kullanarak öğrencilerin sesi ayırt etmeleri sağlanmalıdır.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Değerlendirme:
Ġçinde“ e “ sesinin geçtiği ve geçmediği
resimlerden oluĢan bir çalıĢma kağıdı
düzenlenmelidir. Öğrencilerden “ e “
sesinin geçtiği resimleri belirlemeleri istenir
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesi Okuma ve Yazma
Bu aĢamada tanıtılacak sesin sembolü olan harfin
yazımı için aĢağıdaki iĢlemler yapılmalıdır:
e
Öğrencilerin harfin yazılış yönüne dikkat ederek
üzerinden defalarca gitmelerini sağlayınız. Bunu
yaparken keçeli kalem, boya kalemi vb. kalın uçlu
kalemler kullanılabilir.
Tanıtılan sesin sembolünü (harf) satır aralığına
yazdırınız ve okutturunuz.
Değerlendirme: Tanıtılan “ e “ sesini bir dizi sembol
içinden seçmelerini sağlayınız.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
l ” Sesi
a. Sesi Hissetme ve Tanıma
Bu aĢamada tanıtılacak sesin öğrenciler
tarafından fark edilmesi sağlanmalıdır. Bunun
için tanıtılacak ses ile ilgili aĢağıdaki etkinlikler
yaptırılmalıdır:
Canlandırma, tekerleme, Ģarkı, öykü vb.
etkinliklerle “ l ” sesi hissettirilmelidir.
Örneğin:
Öğrencilerin bildiği bir Ģarkının melodisini “lal la
lal la lal ...” Ģeklinde söyleyebilirsiniz.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Öğretmenin söylediği kelimelerden, öğrencilerin “ l ” sesinin geçtiği
kelimeleri belirlemeleri ve baĢka örnekler vermeleri istenmelidir.
Sessiz harflerin tanıtılmasında kelimelerde harfin aĢamalı olarak
sonda, ortada ve baĢta olduğu örnekler seçilmelidir.
Örneğin; “kol, gül, bal, zil, elma, kelebek, gelin, kale,
limon, lale vb.”
“ l ” sesinin olduğu ve olmadığı kelimelerin görsellerini
kullanarak öğrencilerin sesi ayırt etmeleri sağlanmalıdır.
Adlarında “l ” sesi geçen görsellerin altlarındaki kutuyu
boyayınız.
Değerlendirme: Ġçinde “l “ sesinin geçtiği ve geçmediği
resimlerden oluĢan bir çalıĢma kâğıdı düzenlenmelidir.
Öğrencilerden “l “ sesinin geçtiği resimleri belirlemeleri
istenir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesi Okuma ve Yazma
Bu aĢamada harfin yazımı için aĢağıdaki
iĢlemler yapılmalıdır:
Harfin yazılış yönüne dikkat ederek
üzerinden defalarca gitmelerini sağlayınız.
Bunu yaparken keçeli kalem, boya kalemi
vb. kalın uçlu kalemler kullanılabilir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Sesten Hece ve Kelime Oluşturma
e
el
l
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Önce “e ” ve ardından “ l ” sesleri yan yana getirilerek
birlikte okunur. Bu süreçte Ģu iĢlemler yapılmalıdır.
“ e “ sesi tahtaya yazılarak öğrencilerden okumaları
istenir. Harfi defterlerine yazmaları istenir.
“ l ” sesi tahtada yazılarak birkaç defa öğrencilere
okutulur. Öğretmen, doğru seslendirme yapılabilmesi için
örnek seslendirme yapmalıdır.
“ e ” ve “ l ” sesi yan yana getirilerek her ikisinin birlikte
nasıl okunabileceği sorulur.
Öğrencilerin cevapları dikkate alınarak “el ” okunur ve
yazılır. Öğretmen okumanın doğruluğunu kontrol etmeli,
kendisi örnek okumalar yapmalıdır.
Değerlendirme: OluĢturulan kelimeyi öğrencilere
yazdırınız ve okutunuz
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Kelime Üretme
Öğrenilenlerin kalıcılığını sağlamaya yönelik etkinliklerin
ardından aĢağıdaki uygulama sırası izlenerek açık
heceye ulaĢılmalıdır.
el
e
el
Bu süreçte Ģu iĢlemler yapılmalıdır:
“ el ” kelimesi gösterilerek öğrencilerden okumaları
istenir.
“ e ” sesi gösterilerek okumaları istenir.
Önce “ el ” sonra “ e ” sesi aralarında boĢluk
bırakılmaksızın yazılarak oluĢan yeni kelimenin nasıl
okunabileceği sorulur.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Öğrencilerin okuma denemelerinin ardından
doğru okumayı yaparak tekrarlamaları istenir. “
el ” kelimesine “ e ” sesi eklenerek oluĢturulan
yeni kelime hecelemeden okunmalıdır.
“ ele ” kelimesi birkaç defa okunarak yazılır.
Elde edilen kelimelerden yararlanarak cümle
oluĢturulabilir ve okutturulabilir. Cümleler
oluĢturulurken görsellerden yararlanılmalıdır.
Örneğin:
el ele.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Öğrencilerinizden bu farklı isimler vermelerini
isteyiniz.
Cümlenin anlamlı hale getirilmesinde Ģarkı,
tekerleme ve görseller kullanılmalıdır.
El ele tutuĢan çocukların resmi yapılabilir.
“El ele, el ele verin çocuklar “ Ģarkısı söylenebilir.
Değerlendirme: Öğrencilere “ ele “ kelimesini
yazdırınız ve okutunuz.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Açık Heceye Ulaşma
“ ele ” kelimesinden yararlanarak le hecesine
ulaĢmak için aĢağıdaki sıra takip edilmelidir.
“ ele ” kelimesini tahtaya yazınız.
Öğrencilerinizin de defterlerine yazmalarını
isteyiniz.
“ ele ” kelimesini okumalarını isteyiniz.
“ ele ” kelimesinde heceler vurgulu okunarak
öğrencilerin bu heceleri hissetmelerini
sağlayınız.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
“ ele ” kelimesinde “ e “ açıkta kalacak Ģekilde “
le ” hecesinin üstü kapatılarak okumalarını
isteyiniz.
“ ele ” kelimesinde “ e ” nin üstünü kapatarak “
le ” hecesinin nasıl okunabileceğini sorunuz.
Okuma denemelerinin ardından sizden sonra
tekrar etmelerini isteyerek “ le ” hecesini birlikte
okuyunuz.
Farklı metinlerde bu hecenin geçtiği yerleri
belirlemelerini, göstermelerini ve okumalarını
isteyiniz.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
“ el ” ve “ le ” hecelerini karıĢtırmamaları
için aĢağıdaki çalıĢmaları yaptırınız.
KarıĢık olarak verilen heceleri okumaları,
Söylenilen heceyi göstermeleri,
Söylenen heceleri yazmaları
Farklı metinlerde bu heceleri bulup
okumaları sağlanabilir.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Metinoluşturma: Elde edilen
kelimelerden yararlanarak cümle,
cümlelerden metin oluĢturunuz. Üretilenleri
okumalarını ve yazmalarını sağlayınız.
İlk Okuma-Yazmaya Başlama Ve
İlerleme
Ölçme ve Değerlendirme
Ölçme ve değerlendirme, yapılan bütün
çalıĢmaların bir parçası olarak düĢünülmelidir.
Hazırlık aĢamasından baĢlayarak okur yazarlığa
ulaĢıncaya kadar bütün aĢamalar
değerlendirilmelidir. Öğretmen ilk okuma-yazma
değerlendirme formunda yer alan değerlendirme
baĢlıklarını temel alarak her öğrencinin geliĢim
düzeyini gösteren ayrıntılı değerlendirme
formları hazırlamalıdır. Ölçme ve değerlendirme
için aĢağıda verilen okuma-yazma
değerlendirme formlarından yararlanabilirsiniz.
İlk Okuma-Yazma Öğretimi İle İlgili Türkçe (1-5)
Öğretim Programında Yer Alan Kazanımlar
Hazırlık
Dinlemeye hazırlık yapar.
Yazmaya hazırlık yapar.
Okumaya hazırlık yapar.
Sesi Hissetme ve Tanıma
Duyduğu sesleri ayırt eder.
Dinlediğine dikkatini yoğunlaĢtırır.
Seçici dinler.
İlk Okuma-Yazma Öğretimi İle İlgili Türkçe (1-5)
Öğretim Programında Yer Alan Kazanımlar
Sesi Okuma ve Yazma
Ön bilgilerini kullanarak okuduğunu
anlamlandırır.
Okuduğunu anlamlandırmada görsellerden
yararlanır.
Yankılayıcı okur.
Rehber yardımıyla okur.
BitiĢik eğik yazı harflerini kurallarına uygun
yazar.
İlk Okuma-Yazma Öğretimi İle İlgili Türkçe (1-5)
Öğretim Programında Yer Alan Kazanımlar
Seslerden Heceler, Kelimeler ve Cümleler
Oluşturma
Seslerden heceler, hecelerden kelimeler,
kelimelerden cümleler oluĢturarak okur.
Seslerden heceler, hecelerden kelimeler,
kelimelerden cümleler oluĢturarak yazar.
Yankılayıcı okur.
Rehber yardımıyla okur.
Bütün yazılarını bitiĢik eğik yazı ile yazar.
Dikte etme çalıĢmalarına katılır.
İlk Okuma-Yazma Öğretimi İle İlgili Türkçe (1-5)
Öğretim Programında Yer Alan Kazanımlar
Metin Oluşturma
Kelimeleri doğru telâffuz eder.
Bütün yazılarını bitiĢik eğik yazı ile yazar.
Dikte etme çalıĢmalarına katılır.
Okur Yazarlığa Ulaşma
Bu aĢamada 1. sınıf dinleme, konuĢma,
okuma, yazma, görsel okuma-sunu
kazanımlarının tümü kullanılmalıdır.