FIDIC Rapor

FIDIC RAPOR - CELALETTİN GÜVENÇ

1 GĠRĠġ



1.1 Konu

Kamu Kurum ve KuruluĢları ile Belediyelerin dıĢ finansman kaynakları ile uluslararası ihale

suretiyle yaptıkları inĢaat sözleĢmelerinde, krediyi veren kuruluĢun talebi doğrultusunda

sözleĢme eki olarak kabul edip uyguladıkları örnek FIDIC Ģartnamesinin tanıtılması, bu tür

ihalelerde yaĢanan sorunlar, konuyla ilgili yürürlükteki mevzuat inceleme konumuzdur.



1.2 Ġncelemede Ġzlenen Yöntem

Konuyla ilgili çalıĢan akademisyen, kamu yetkilileri ve bu tür projelerde çalıĢan mühendis ve

hukukçuların sözlü ve yazılı görüĢüne baĢvurulması, konu ile ilgili mevzuatın taranıp, tespit

edilip incelenmesi, yargı kararları ve Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulunun

konuyla ilgili kararlarının tespit edilip incelenmesi, FIDIC tarafından bastırılan örnek

Ģartnamelerden "kırmızı kitap" olarak adlandırılan " ĠnĢaat ĠĢleri Ġdari ġartnamesi' nin"

TMMMB (Türkiye MüĢavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği) tarafından Türkçe'ye çevrilen

4. basımının maddelerinin değerlendirilmesi ve bazı ihalelerde uygulanan Ģartnamelerin

incelenip örnek Ģartname ile karĢılaĢtırılması, incelememizde yöntem olarak uygulanmıĢtır.



1.3 Raporun Sistematiği



Ġnceleme konumuz raporda aĢağıdaki baĢlıklar altında hazırlanmıĢtır:

A. Konuyla ilgili mevzuat,

B. Konu hakkında yetkililerin görüĢleri,

C. Konun önem ve boyutu,

D. Ġnceleme ve tahlil,

E. Kanaat ve sonuç.



2 KONU ĠLE ĠLGĠLĠ MEVZUAT HÜKÜMLERĠ



2.1 T.C. Anayasası :



Madde-3.Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçe'dir.



Madde-47-(Ek:13/08/1998/4446) Devletin,kamu iktisadi teĢebbüslerinin ve diğer kamu tüzel

kiĢileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleĢmeleri ile

gerçek veya tüzelkiĢilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla belirlenir.



Madde-90- Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletler arası kuruluĢlarla

yapılacak antlaĢmaların onaylanması,T.B.M.M' inin bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.

......



Milletlerarası bir antlaĢmaya dayanan uygulama antlaĢmaları ile kanunun verdiği yetkiye

dayanılarak yapılan ekonomik,ticari,teknik veya idari antlaĢmaların T.B.M.M' ince uygun

bulunması zorunluluğu yoktur;ancak,bu fıkraya göre yapılan ekonomik ticari veya özel

kiĢilerin haklarını ilgilendiren antlaĢmalar,yayınlanmadan yürürlüğe konulamaz.



Türk Kanunlarına değiĢiklik getiren her türlü antlaĢmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü

uygulanır.

Usulüne göre yürürlüğe konulmuĢ milletlerarası antlaĢmalar kanun hükmündedir.Bunlar

hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine baĢvurulamaz.



125- ...(Ek:13/08/1998/4446) Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz ĢartlaĢma ve sözleĢmelerinde

bunlardan doğan uyuĢmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi

öngörülebilir.Milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru taĢıyan uyuĢmazlıklar için

gidilebilir



155-(Ek:13/08/1998/4446) DanıĢtay,davaları görmek,baĢbakan ve Bakanlar Kurulunca

gönderilen kanun tasarıları,kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz ĢartlaĢma ve sözleĢmeleri

hakkında iki ay içinde düĢüncesini bildirmekle.....görevlidir.



2.2 Kanunlar



2.2.1 805 Sayılı Ġktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun



(22/04/1926 Gün ve 353 Sayılı R.G)



Madde 1- Türk tabiiyetindeki her nevi Ģirket ve müesseseler,Türkiye dahilindeki her nevi

muamele,muhabere,hesap ve defterlerini Türkçe tutmaya mecburdurlar.



Madde 2- Ecnebi Ģirket ve müesseseler için bu mecburiyet Türk müessesatı ile Türkiye

tebaasından olan efrat ile muhabere,muamele ve temaslarına ve devair ve memurini Devletten

birine ibraz mecburiyetinde bulundukları evrak ve defterlerine hasredilmiĢtir.



Madde 3- Ġkinci maddede mezkur Ģirket ve müesseseler muamelatında Türkçe'den baĢka bir

lisanı dahi ilaveten kullanabilirlerse de asıl olan Türkçe olup mesul imzaların Türkçe metin

zirine vaz'ı mecburidir.Bu memnuniyete rağmen imza diğer lisanla yazılmıĢ kısım veya

nüshanın altına mevzu olsa dahi Türkçe'si muteberdir.



Madde 4- Bu kanunun mevkii meriyete vazı'ından sonra birinci ve ikinci maddeler ahkamına

muhalif olarak tanzim kılınmıĢ olan evrak ve vesaik Ģirket ve müesseseler lehine nazarı itibara

alınmaz.



Madde 6- Bu kanunun hilafına hareket edenler hakkında ait oldukları vekaletler memurini

mahsusasının tutacakları zabıt varakaları hilafi sabit oluncaya kadar muteberdir.



Madde 7- Bu kanun hilafında hareket edenler hilafına ait olduğu vekaletlerin veya

alakadarların müracaatı üzerine hukuku amme davası ikame olunur.



2.2.2 2886 Sayılı Devlet Ġhale Kanunu



Madde 1- Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin

alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taĢıma iĢleri bu

Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.



Madde 2 - Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi Ģekilde,uygun Ģartlarla ve

zamanında karĢılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.

Madde 3 - Bu Kanunda yazılı iĢleri yaptırmaya ve ve ihaleye, idarelerin ita amirleri yetkilidir.



Tanımlar

Madde 4 - Bu Kanunun uygulanmasında:



Alım, Satım: TaĢınır ve taĢınmaz mallar ile her türlü ihtiyaç maddeleri,hizmet ve hakların

alım ve satımını,



Hizmet: Kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre çalıĢtırılan aylıklı, ücretli, yevmiyeli ve

sözleĢmeli personel istihdamı hariç olmak üzere gerçek veya tüzelkiĢilere ücret karĢılığında

yaptırılan araĢtırma, sondaj, imalat, prototip imalat, istikĢaf, etüt, harita plan, proje,

kontrollük, müĢavirlik ve benzeri her türlü hizmetleri,



Yapım: Her türlü inĢaat, ihzarat, imalat, sondaj, tesisat, onarım, yıkma,değiĢtirme, iyileĢtirme,

yenileĢtirme ve montaj iĢlerini,



Kira: TaĢınır ve taĢınmaz malların ve hakların kiralanmasını veya kiraya verilmesini, Trampa

ve Mülkiyetin Gayri Ayni Hak Tesisi: Borçlar Kanunu ile Türk Medeni Kanununun trampa ve

mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile ilgili maddelerinde gösterilmiĢ iĢlemleri,



TaĢıma: Yükleme, taĢıma, boĢaltma, depolama ve bunlara iliĢkin ambalaj iĢlerini,



Tahmin edilen bedel: Ġhale konusu olan iĢlerin tahmin edilen bedelini ve yapım iĢlerinde keĢif

bedelini,



Uygun bedel: Artırmalarda, tahmin edilen bedelden aĢağı olmamak üzere,teklif edilen

bedellerin en yükseğini; eksiltmelerde tahmin edilen bedeli geçmemek üzere, teklif edilen

bedellerin tercihe layık görülenini, bedel tahmini yapılamayan ihalelerde teklif edilen

bedellerin uygun görülenini,



Ġdare: Ġhaleyi yapan daire, kurum ve kuruluĢları,



Ġstekli: Ġhaleye katılan gerçek veya tüzelkiĢi veya kiĢileri,



Ġhale: Bu Kanunda yazılı usul ve Ģartlarla, iĢin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine

bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleĢmeden önceki

iĢlemleri,



Müteahhit: Üzerine ihale yapılan istekli veya isteklileri,



MüĢteri: Artırma sonunda kendisine ihale yapılan istekli veya isteklileri,



ġartname: Yapılacak iĢlerin genel, özel, teknik ve idari esas ve usullerini gösteren belge veya

belgeleri,



SözleĢme: Ġdare ile müteahhit veya müĢteri arasında yapılan yazılı anlaĢmayı, Ġfade eder.



Ġhaleye Katılabilme ġartları

Madde 5 - Bu Kanuna göre yapılacak ihalelere katılabilmek için kanuni ikametgah sahibi

olmak, gerekli nitelik ve yeterliği haiz bulunmak, istenilen teminat ve belgeleri vermek

zorunludur.



ġartnameler

Madde 7 - Ġhale konusu iĢlerin her türlü özelliğini belirten Ģartname ve varsa ekleri idarelerce

hazırlanır.



Bu Ģartnamelerde iĢin mahiyetine göre konulacak özel ve teknik Ģartlardan baĢka genel olarak

aĢağıdaki hususların da gösterilmesi zorunludur:

a) ĠĢin niteliği, nevi ve miktarı,

b) TaĢınmaz malların satıĢı, kiraya verilmesi, trampa edilmesi ve üzerlerinde mülkiyetin gayri

ayni hak tesisinde tapu kayıtlarına göre yeri, sınırı,yüzölçümü, varsa pafta, ada ve parsel

numarası ve durumu,

c) Tahmin edilen bedeli, geçici teminat miktarı ve kesin teminata ait Ģartlar,

d) ĠĢin yapılma yeri, teslim etme ve teslim alma Ģekil ve Ģartları,

e) ĠĢe baĢlama ve iĢi bitirme tarihi, gecikme halinde alınacak cezalar,

f) Ġsteklilerde aranılan Ģartlar ve belgeler,

g) Ġhaleyi yapıp yapmamakta ve uygun bedeli tespitte idarenin serbest olduğu,

h) Ġhale kararının karar tarihinden itibaren en geç 15 iĢgünü içinde ita amirince onaylanacağı

veya iptal edilebileceği,

i) Vergi, resim ve harçlarla sözleĢme giderlerinin kimin tarafından ödeneceği,

j) Ödeme yeri ve Ģartlarıyla avans verilip verilmeyeceği, verilecekse Ģartları ve miktarı,

k) SözleĢme konusu iĢlerin malzeme veya birim fiyatlarındaki değiĢiklikler nedeniyle eğer

ödenecekse fiyat farkının ne Ģekilde ödeneceği, S

l) Süre uzatımı verilebilecek haller ve Ģartları,

m) ĠĢin süresinden önce bitirilmesinde fayda görülen hallerde erken bitirme primi verilecekse

miktarı, Ģartları ve ödeme Ģekli,

n) Ġhtilafların çözüm Ģekli.



ġartname Genel Esasları

Madde 8 - Bakanlar Kurulu:

a) Tip Ģartnamelerin genel ve ortak esaslarını belirlemeye,

b) ġartnamelere konulmak üzere 7 nci maddede sayılan hususlarla ilgili veya bunlar dıĢındaki

konularda genel esaslar tespit etmeye,yetkilidir.



Bedelin Tahmin Edilememesi

Madde 10 - Sınai ve teknolojik zorunlulukların gerektirdiği durumlarda ilgili bakanın onayı

alınmak suretiyle, bedel tahmini yapılmadan kapalı teklif usulüyle ihale yapılabilir.



Ġsteklilerde Aranacak Nitelikler Ve Ġstenecek Belgeler

Madde 16 - Ġdarece ihalelerin en elveriĢli koĢullarla sonuçlandırılmasını sağlamak amacıyla,

isteklilerde belirli mali ve teknik yeterlik ve nitelikler aranabilir. Bunları tespite yarayan

belgelerin neler olduğu, Ģartnamelerde gösterilir.



Ġstekliler Ģartnamelerde yazılı belgeleri eksiksiz vermek ve Türkiye'de tebligat için adres

göstermek zorundadır.



Yapım iĢleriyle her türlü etüt, proje, kontrollük ve müĢavirlik hizmetlerine ait ihalelerde,

isteklilerde aranacak niteliklerin ve istenecek belgelerin neler olacağı, ne yolda ve kimlerce

verileceği ve müteahhit sicillerinin ne biçimde tutulacağı ilgili bakanlıkların görüĢü alınarak

Bayındırlık Bakanlığınca hazırlanacak tüzükte gösterilir.



Yabancı Ülkelerde Ġlan

Madde 22 - Ġdarelerince yabancı ülkelerdeki isteklilerin de girmesi yararlı görülen ihaleler

için yeterli rekabeti sağlayacak biçimde yabancı ülkelerde ilan yapılabilir. Bu ilan ihale

gününden en az 45 gün önce yapılır. Ġlanla ilgili usul ve yöntemler Milli Savunma, DıĢiĢleri,

Bayındırlık, Ticaret ve Enerji ve Tabii Kaynaklar bakanlıklarının görüĢü alınarak, Maliye

Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.



Geçici Teminat

Madde 25 - Ġsteklilerden, ihale konusu olan iĢin tahmin edilen bedelinin % 3'ü oranında geçici

teminat alınır. 10 uncu madde uyarınca yapılacak ihalelerde geçici teminat teklif edilen

bedelin % 3'ünden az olamaz.



Pazarlık usulü ile yapılacak ihalelerde, geçici teminat alıp almamakta idareler serbesttir.



Ġhale Usullerinin Neler Olduğu

Madde 35 - Bu Kanunun 1 inci maddesinde yazılı iĢlerin ihalelerinde aĢağıdaki usuller

uygulanır:

a) Kapalı teklif usulü,

b) Belli istekliler arasında kapalı teklif usulü,

c) Açık teklif usulü,

d) Pazarlık usulü,

e) YarıĢma usulü.



ĠĢin gereğine göre bu usullerden hangisinin uygulanacağı, bu Kanun hükümlerine uyularak

idarelerince tespit edilir.



Ġhalenin SözleĢmeye Bağlanması

Madde 53 - Bütün Ġhaleler bir sözleĢmeye bağlanır. SözleĢme, idare adına ita amiri tarafından

imzalanır.



Bu Kanunda belirtilen özel hallerde sözleĢme yapılması zorunlu değildir.



Kesin Teminat

Madde 54 - Taahhüdün, sözleĢme ve Ģartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini

sağlamak amacıyla, sözleĢme yapılmasından önce müteahhit veya müĢteriden ihale bedeli

üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır.



Müteahhit veya müĢterinin bu zorunluluğa uymaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm

almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı gelir kaydedilir.



Verilen kesin teminat, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiĢtirilebilir.



SözleĢmenin yapılmasından sonra geçici teminat iade edilir.



Yapım iĢlerinde kesin teminat:

Madde 55 - Tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile tespit edilecek tutarı aĢan

etüt, proje, kontrollük ve müĢavirlik hizmetleri ile yapım iĢlerinde alınmıĢ bulunan geçici

teminat, kesin teminata çevrilir; kesin teminatın geri kalanı müteahhidin hak ediĢlerine karĢı

verilecek paralardan % 10 alıkonularak kesin teminat tutarına çıkarılır.



Müteahhit isterse teminat olarak kabul edilecek kıymetler üzerinden kesin teminat da

verebilir.



KeĢfin ve sözleĢmenin dıĢında kalmıĢ fakat yapılması ihaleden sonra kararlaĢtırılmıĢ iĢlerle,

değiĢken fiyat esasına göre ihale edilmiĢ iĢlerde kesin teminat, artan iĢ veya fiyat farkı olarak

ödenecek bedel oranında artırılır.



SözleĢme yapılmasında müteahhit veya müĢterinin görev ve sorumluluğu :

Madde 57 - SözleĢme yapılması gerekli olan hallerde müteahhit veya müĢteri 31 inci maddeye

göre onaylanan ihale kararının veya Maliye Bakanlığının vizesi gereken hallerde bu vizenin

yapıldığının bildirilmesini izleyen günden itibaren 15 gün içinde geçici teminatı kesin

teminata çevirerek noterlikçe tescil edilmiĢ sözleĢmeyi, idareye vermek zorundadır.



Müteahhit veya müĢterinin sözleĢmenin bozulmasına neden olması:

Madde 62 - SözleĢme yapıldıktan sonra 63 üncü maddede yazılı hükümler dıĢında müteahhit

veya müĢterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü, Ģartname ve sözleĢme

hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi üzerine, idarenin en az 10 gün süreli ve

nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca

protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatı gelir kaydedilir ve

sözleĢme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.



Gelir kaydedilen kesin teminat, müteahhit veya müĢterinin borcuna mahsup edilemez.



SözleĢmede belirtilen iĢin artıĢ ve eksiliĢi :

Madde 63 - Yapım iĢlerine ait bir sözleĢmenin uygulanması sırasında keĢif ve sözleĢmede

öngörülmeyen iĢ artıĢı veya eksiliĢi zorunlu hale gelirse, müteahhit, keĢif bedelinin % 30

oranına kadar olan değiĢikliği, süre hariç, sözleĢme ve Ģartnamesindeki hükümler dairesinde

yapmakla yükümlüdür.



KeĢif bedeli artıĢının % 30'u geçmesi halinde sözleĢme feshedilir. Ancak, bu durumda

müteahhit iĢin keĢif bedeli ve % 30 keĢif artıĢının karĢılığı iĢleri sözleĢme ve Ģartnamesindeki

hükümler çerçevesinde yapmaya zorunludur. Taahhüdün % 30 keĢif artıĢı ile bitmemesi ve

tasfiye edilmesi halinde müteahhit, idareden hiçbir masraf ve tazminat isteyemez.



% 30 oranından fazla artıĢ; temel, tünel ve benzeri iĢler ile tabii afetler gibi nedenlerden ileri

gelmiĢ ise; idarenin isteği, müteahhidin kabulü ve ilgili bakanın onayı ile süre hariç, aynı

sözleĢme ve Ģartname hükümleri içinde % 30'u geçen iĢler de aynı müteahhide yaptırılabilir.



KeĢif bedelinin % 70'inden daha düĢük bedelle tamamlanacağı anlaĢılan iĢlerde, müteahhit iĢi

bitirmeye zorunludur. Bu durumda, müteahhide, belgelemek Ģartı ile yapmıĢ olduğu gerçek

giderlerine karĢılık olarak, ihale bedelinin % 70'i ile yaptığı iĢin tutarı arasındaki bedel

farkının % 5'ine kadar ödeme yapılabilir.



Uluslararası antlaĢmalar uyarınca yapılacak iĢler :

Madde 82 - Uluslararası antlaĢmalar uyarınca Türkiye'de yapılacak ve karĢılıkları yabancı

Devlet veya Uluslararası kuruluĢlarca sağlanacak iĢler, özel kanun, kararname ve antlaĢmalar

hükümlerine göre yürütülür.

Özelliği bulunan iĢler:

Madde 89 - (DeğiĢik: 2/3/1984-2990/10 md.)



Bu Kanun hükümlerinin uygulanmasının mümkün olamayacağı haller ile, Türk Silahlı

Kuvvetlerinin ve Emniyet Genel Müdürlüğünün yeniden teĢkilatlanması, silah, araç ve

gereçlerinin modern teknik geliĢmelere uygun Ģekilde yenileĢtirilmesi ve Türk Silahlı

Kuvvetlerinin Stratejik Hedef Planının gerçekleĢmesi için temin edilecek mal ve hizmetlerin

ihalesinde; ilgili bakanlığın teklif edeceği ihaleler için bu Kanun hükümleri dıĢında

kalınmasına Bakanlar Kurulunca karar verilebilir. Bu ihalelerde uygulanacak usul ve esaslar

idarelerince hazırlanarak ilgili bakanın onayı ile belirlenir.



2.2.3 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanunu

(22/01/2002 Gün ve 24648 Sayılı R.G' de YayımlanmıĢtır)



Madde 1 - Bu Kanunun amacı, kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında

bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluĢlarının yapacakları ihalelerde

uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir.



Kapsam

Madde 2 - AĢağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karĢılanan

mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür:

a) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, özel idareler ve belediyeler ile bunlara

bağlı; döner sermayeli kuruluĢlar, birlikler, tüzel kiĢiler.

b) Enerji, su, ulaĢtırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösterenler dahil, kamu

iktisadi kuruluĢları ile iktisadi devlet teĢekküllerinden oluĢan kamu iktisadi teĢebbüsleri.

c) Sosyal güvenlik kuruluĢları, fonlar, özel kanunlarla kurulmuĢ ve kendilerine kamu görevi

verilmiĢ tüzel kiĢiliğe sahip kuruluĢlar (mesleki kuruluĢlar hariç) ile bağımsız bütçeli

kuruluĢlar.

d) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin ortak oldukları her çeĢit kuruluĢ, müessese, birlik,

iĢletme ve Ģirketler.

e) 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların yapım ihaleleri.



Ancak, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve bu Fonun hisselerine kısmen ya da tamamen sahip

olduğu bankalar ile 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ( (e) bendinde belirtilen yapım

ihaleleri hariç) bu Kanun kapsamı dıĢındadır.



Ġstisnalar

Madde 3 -.......

c) Uluslararası anlaĢmalar gereğince sağlanan dıĢ finansman ile yaptırılacak olan ve

finansman anlaĢmasında farklı ihale usul ve esaslarının uygulanacağı belirtilen mal veya

hizmet alımları ile yapım iĢleri,



Bu Kanuna tabi değildir.



Tanımlar

Madde 4 - Bu Kanunun uygulanmasında;



Mal : Satın alınan her türlü ihtiyaç maddeleri ile taĢınır ve taĢınmaz mal ve hakları,



Hizmet : Bakım ve onarım, taĢıma, haberleĢme, sigorta, araĢtırma ve geliĢtirme, muhasebe,

piyasa araĢtırması ve anket, danıĢmanlık, mimarlık ve mühendislik, tanıtım, basım ve yayım,

temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik,

mesleki eğitim, fotoğraf, film, fikri ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler

ile yazılım hizmetlerini, taĢınır ve taĢınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer

hizmetleri,



Yapım : Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel,

metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleĢme ve enerji nakil hattı, baraj,

enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taĢkın koruma ve dekapaj gibi her

türlü inĢaat iĢleri ve bu iĢlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük

onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj iĢleri ile

benzeri yapım iĢlerini,



Tedarikçi : Mal alımı ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kiĢileri veya bunların

oluĢturdukları ortak giriĢimleri,



Hizmet sunucusu : Hizmet alımı ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kiĢileri veya bunların

oluĢturdukları ortak giriĢimleri,



DanıĢman : DanıĢmanlık yapan, bilgi ve deneyimini idarenin yararı için kullanan,

danıĢmanlığını yaptığı iĢin yüklenicileri ile hiçbir organik bağ içinde bulunmayan, idareden

danıĢmanlık hizmeti karĢılığı dıĢında hiçbir kazanç sağlamayan ve danıĢmanlık hizmetlerini

veren hizmet sunucularını,



Yapım müteahhidi : Yapım iĢi ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kiĢileri veya bunların

oluĢturdukları ortak giriĢimleri,

Aday : Ön yeterlik için baĢvuran gerçek veya tüzel kiĢileri veya bunların oluĢturdukları ortak

giriĢimleri,



Ortak giriĢim : Ġhaleye katılmak üzere birden fazla gerçek veya tüzel kiĢinin aralarında

yaptıkları anlaĢma ile oluĢturulan grubu,



Ġstekli : Mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin ihalesine teklif veren ted arikçi, hizmet

sunucusu veya yapım müteahhidini,



Yerli istekli : Türkiye Cumhuriyeti vatandaĢı gerçek kiĢiler ile bu gerçek kiĢilerin oluĢturduğu

tüzel kiĢilikleri,



Yüklenici : Üzerine ihale yapılan ve sözleĢme imzalanan istekliyi,



Ġdare : Ġhaleyi yapan bu Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluĢları,



Ġhale yetkilisi : Ġdarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kiĢi veya

kurullarını,



BaĢvuru belgesi : Belli istekliler arasında ihale usulünde ön yeterliğe katılan aday tarafından

yeterliğinin tespitinde kullanılmak üzere sunulan belgeleri,



Ġhale dokümanı : Ġhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinde; isteklilere

talimatları da içeren idari Ģartnameler ile yaptırılacak iĢin projesini de kapsayan teknik

Ģartnameler, sözleĢme tasarısı ve gerekli diğer belge ve bilgileri,



Ön proje : Belli bir yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araĢtırmaları

yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite

raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plan, kesit, görünüĢ ve profillerin

belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren projeyi,



Kesin proje : Belli bir yapının onaylanmıĢ ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin

araĢtırmaları yapılmıĢ olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inĢaat sistem

ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği projeyi,



Uygulama projesi : Belli bir yapının onaylanmıĢ kesin projesine göre yapının her türlü

ayrıntısının belirtildiği projeyi,



Ġhale : Bu Kanunda yazılı usul ve Ģartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin

istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını

müteakip sözleĢmenin imzalanması ile tamamlanan iĢlemleri,



Teklif : Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde isteklinin idareye sunduğu fiyat teklifi ile

değerlendirmeye esas belge ve/veya bilgileri,



Açık ihale usulü: Bütün isteklilerin teklif verebildiği usulü,



Belli istekliler arasında ihale usulü: Ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idare tarafından

davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usulü,



Pazarlık usulü: Bu Kanunda belirtilen hallerde kullanılabilen, ihale sürecinin iki aĢamalı

olarak gerçekleĢtirildiği ve idarenin ihale konusu iĢin teknik detayları ile gerçekleĢtirme

yöntemlerini ve belli hallerde fiyatı isteklilerle görüĢtüğü usulü,



Doğrudan temin: Bu Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen

isteklilerle teknik Ģartların ve fiyatın görüĢülerek doğrudan temin edilebildiği usulü,



SözleĢme: Mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinde idare ile yüklenici arasında yapılan

yazılı anlaĢmayı,



Kurum: Kamu Ġhale Kurumunu,



Kurul : Kamu Ġhale Kurulunu,



Ġfade eder.



ġartnameler

Madde 12 - Ġhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin her türlü özelliğini

belirten idari ve teknik Ģartnamelerin idarelerce hazırlanması esastır. Ancak, mal veya hizmet

alımları ile yapım iĢlerinin özelliği nedeniyle idarelerce hazırlanmasının mümkün olmadığının

ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla, teknik Ģartnameler bu Kanun hükümlerine

göre hazırlattırılabilir.



Ġhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin teknik kriterlerine ihale

dokümanının bir parçası olan teknik Ģartnamelerde yer verilir. Belirlenecek teknik kriterler,

verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar

içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eĢitliği sağlayacaktır.



Teknik Ģartnamelerde, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu

sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu Ģartnamelerde teknik özelliklere ve

tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menĢei, kaynak veya ürün

belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer

verilmeyecektir.



.......



Ortak giriĢimler

Madde 14 - Birden fazla gerçek veya tüzel kiĢi ortak giriĢim oluĢturmak suretiyle ihalelere

teklif verebilir. Ġhale aĢamasında ortak giriĢimden kendi aralarında bir ortak giriĢim

yaptıklarına dair pilot ortağın da belirtildiği anlaĢma istenir. Ġhalenin ortak giriĢim üzerinde

kalması halinde ise, sözleĢme imzalanmadan önce noter tasdikli ortaklık sözleĢmesinin

verilmesi gerekir. Gerek ortaklık anlaĢmasında gerekse ortaklık sözleĢmesinde, ortak giriĢimi

oluĢturan gerçek veya tüzel kiĢilerin taahhüdün yerine getirilmesinde müĢtereken ve

müteselsilen sorumlu oldukları belirtilir.



Uygulanacak ihale usulleri

Madde 18 - Ġdarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım iĢlerinin ihalelerinde aĢağıdaki

usullerden biri uygulanır:

a) Açık ihale usulü.

b) Belli istekliler arasında ihale usulü.

c) Pazarlık usulü.

d) Doğrudan temin.



Tasarım yarıĢmaları

Madde 23 - Ġdareler gerekli gördükleri mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel

tasarım projeleri, Ģehir ve bölge planlama ve güzel sanat eserleri ile ilgili bir plan veya tasarım

projesi elde edilmesine yönelik olarak, ilgili mevzuatında belirlenecek usul ve esaslara göre

rekabeti sağlayacak Ģekilde ilan yapılmak suretiyle, jüri tarafından değerlendirme yapılmak

üzere ödüllü veya ödülsüz yarıĢma yaptırabilir.



Ön yeterlik ilanlarında bulunması zorunlu hususlar

Madde 25 - Ön yeterlik dokümanında belirtilmeyen hususlara ilanlarda yer verilemez. Ön

yeterlik ilanlarında aĢağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur:

...........



g) Ġhalenin sadece yerli isteklilere açık olup olmadığı ve yerli istekliler lehine fiyat avantajı

uygulanıp uygulanmayacağı.



z) AnlaĢmazlıkların çözümü.





Ġhale ve ön yeterlik dokümanının içeriği ve idari Ģartnamede yer alması zorunlu hususlar

Madde 27 - Ġhale dokümanında; isteklilere talimatları da içeren idari Ģartnameler ile

yaptırılacak iĢin projesini de kapsayan teknik Ģartnameler, sözleĢme tasarısı ve gerekli diğer

belge ve bilgiler bulunur. Ön yeterlik dokümanında ise adaylarda aranılan Ģartlara, ön yeterlik

kriterlerine ve gerekli diğer belge ve bilgilere yer verilir.



Ġdari Ģartnamede ihale konusuna göre asgari aĢağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur:

..........

l) Ġhalenin sadece yerli isteklilere açık olup olmadığı ve yerli istekliler lehine fiyat avantajı

uygulanıp uygulanmayacağı.



m) Teklif ve sözleĢme türü.



s) Ödeme yeri ve Ģartlarıyla avans verilip verilmeyeceği, verilecekse Ģartları ve miktarı ile

sözleĢme konusu iĢler için eğer ödenecekse fiyat farkının ne Ģekilde ödeneceği.



t) Süre uzatımı verilebilecek haller ve Ģartları.



u) Vergi, resim ve harçlar ile sözleĢme ile ilgili diğer giderlerin kimin tarafından ödeneceği.



v)Yapım iĢlerinde iĢ ve iĢyerinin sigortalanması ile yapı denetimi ve sorumluluğuna iliĢkin

Ģartlar.



y) Denetim, muayene ve kabul iĢlemlerine iliĢkin Ģartlar.



z) AnlaĢmazlıkların çözümü.



Geçici teminat

Madde 33 - Ġhalelerde, teklif edilen bedelin % 2'sinden az % 4'ünden fazla olmamak üzere,

danıĢmanlık hizmeti ihalelerinde ise, teklif edilen bedelin % 2'sinden az olmamak üzere,

istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınır.



Kesin teminat

Madde 43 - Taahhüdün sözleĢme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine

getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleĢmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan

istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır.



Ancak, danıĢmanlık hizmet ihalelerinde ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, kesin

teminat sözleĢme yapılmadan önce alınmayabilir. Bu durumda, düzenlenecek her hakediĢten

% 6 oranında yapılacak kesintiler teminat olarak alıkonulur.



Ġhalenin sözleĢmeye bağlanması

Madde 46 - Yapılan bütün ihaleler bir sözleĢmeye bağlanır. SözleĢmeler idarece hazırlanır ve

ihale yetkilisi ile yüklenici tarafından imzalanarak notere onaylattırılır ve tescil ettirilir.

Yüklenicinin ortak giriĢim olması halinde, sözleĢmeler ortak giriĢimin bütün ortakları

tarafından imzalanır.



Ġhale dokümanında belirtilen Ģartlara aykırı sözleĢme düzenlenemez.



DanıĢmanlık Hizmet Ġhaleleri ile Ġlgili Özel Hükümler



DanıĢmanlık hizmetleri

Madde 48 - ÇED raporu hazırlanması, etüt ve proje, harita ve kadastro, plan, imar uygulama,

tasarım, teknik Ģartname hazırlanması, denetim gibi teknik, mali, hukuki veya benzeri

alanlarda niteliği itibariyle kapsamlı ve karmaĢık olan, özel uzmanlık ve deneyim gerektiren

danıĢmanlık hizmetleri hizmet sunucularından alınabilir.



DanıĢmanlık hizmet ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yapılır. Ancak, aday ve istekli

seçimi ile değerlendirilmesinde bu bölümde belirtilen özel hükümler uygulanır. DanıĢmanlık

hizmetleri, bu bölümde yer alan hükümlere uygun olarak sadece belli istekliler arasında ihale

usulü ile ihale edilir.



Kamu Ġhale Kurumu

Madde 53 -



a) Bu Kanunla verilen görevleri yapmak üzere kamu tüzel kiĢiliğini haiz, idari ve mali

özerkliğe sahip Kamu Ġhale Kurumu kurulmuĢtur. Kamu Ġhale Kurumu, bu Kanunda belirtilen

esas, usul ve iĢlemlerin doğru olarak uygulanması konusunda görevli ve yetkilidir.



Kurumun iliĢkili olduğu Bakanlık Maliye Bakanlığıdır. Kurumun merkezi Ankara'dadır.



Kurum görevini yerine getirirken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci ve kiĢi Kurumun

kararlarını etkilemek amacıyla emir ve talimat veremez.



Kamu Ġhale Kurumu; Kamu Ġhale Kurulu, BaĢkanlık ve hizmet birimlerinden oluĢur.



b) Bu Kanuna göre yapılacak ihaleler ile ilgili olarak Kurumun görev ve yetkileri aĢağıda

sayılmıĢtır:

1) Ġhalenin baĢlangıcından sözleĢmenin imzalanmasına kadar olan süre içerisinde idarece

yapılan iĢlemlerde bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmadığına iliĢkin

Ģikayetleri inceleyerek sonuçlandırmak.

2) Bu Kanuna ve Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanununa iliĢkin bütün mevzuatı, standart ihale

dokümanlarını ve tip sözleĢmeleri hazırlamak, geliĢtirmek ve uygulamayı yönlendirmek.

3) Ġhale mevzuatı ile ilgili eğitim vermek, ulusal ve uluslararası koordinasyonu sağlamak.

4) Yapılan ihaleler ve sözleĢmelerle ilgili Kurum tarafından belirlenen Ģekilde bilgi toplamak,

adet, tutar ve diğer konular itibariyle istatistikler oluĢturmak ve yayımlamak.

5) Haklarında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilenlerin sicillerini tutmak.

6) AraĢtırma ve geliĢtirme faaliyetlerinde bulunmak.

7) Ġhale ilanları ile ilgili esas ve usulleri düzenlemek, basılı veya elektronik ortamda Kamu

Ġhale Bültenini yayımlamak.

8) Yerli isteklilerin, yabancı ülkelerde açılan ihalelere katılmalarına engel olunduğunun tespit

edilmesi halinde, bu uygulamanın yapıldığı ülkenin isteklilerinin de, bu Kanun kapsamında

yapılan ihalelere katılmalarının önlenmesine yönelik tedbirlerin alınmasını ve gerekli

düzenlemelerin yapılmasını sağlamak üzere Bakanlar Kuruluna teklifte bulunmak.

9) Kurumun yıllık bütçesi ile kesin hesabını ve yıllık çalıĢma raporlarını hazırlamak, Kurum

bütçesinin uygulanmasını, gelirlerin toplanmasını ve giderlerin yapılmasını sağlamak.



Kurum gerekli gördüğü takdirde, bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık

bulunduğuna iliĢkin iddiaları da inceler ve sonuçlandırır.



Kurum, görevlerinin yerine getirilmesinde resmi ve özel bütün kurum, kuruluĢ ve kiĢilerden

belge, bilgi ve görüĢ isteyebilir. Belge, bilgi ve görüĢlerin istenilen süre içinde verilmesi

zorunludur.



Kurum, Kurul kararıyla bu Kanunun ve Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanununun uygulanmasına

iliĢkin standart ihale dokümanı, tip sözleĢme, yönetmelik ve tebliğler çıkarmaya yetkilidir.

Kurul ve Kurum yetkilerini, düzenleyici iĢlemler tesis ederek ve özel nitelikli kararlar alarak

kullanır. Standart ihale dokümanları, tip sözleĢmeler, yönetmelik ve tebliğler Resmi Gazetede

yayımlanarak yürürlüğe konulur.



Standart ihale dokümanları ve yönetmelikler

Geçici Madde 1 - Bu Kanunun uygulanmasına yönelik olarak çıkarılacak standart ihale

dokümanları ve yönetmelikler, ilgili kurum ve kuruluĢların görüĢleri alınarak Kamu Ġhale

Kurumu tarafından Kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar hazırlanır ve Resmi Gazetede

yayımlanır.



Bunların yürürlüğe konulmasına kadar idareler, mevcut esaslar ve yönetmelik hükümlerini

uygulamaya devam eder.



2.2.4 4735 Sayılı Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanunu

(22/01/2002 Gün ve 24648 Sayılı R.G' de YayımlanmıĢtır )



Amaç

Madde 1 - Bu Kanunun amacı, Kamu Ġhale Kanununa göre yapılan ihalelere iliĢkin

sözleĢmelerin düzenlenmesi ve uygulanması ile ilgili esas ve usulleri belirlemektir.



Tip sözleĢmeler

Madde 5 - Bu Kanunun uygulanmasında uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet

alımları ile yapım iĢlerine iliĢkin Tip SözleĢmeler Resmi Gazetede yayımlanır.



Ġdarelerce yapılacak sözleĢmeler Tip SözleĢme hükümleri esas alınarak düzenlenir.



SözleĢme türleri

Madde 6 - Kamu Ġhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda;

a) Yapım iĢlerinde; uygulama projeleri ve bunlara iliĢkin mahal listelerine dayalı olarak, iĢin

tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel

sözleĢme,

b) Mal veya hizmet alımı iĢlerinde, ayrıntılı özellikleri ve miktarı idarece belirlenen iĢin

tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden götürü bedel sözleĢme,

c) Yapım iĢlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara iliĢkin mahal listeleri ile birim fiyat

tariflerine, mal veya hizmet alımı iĢlerinde ise iĢin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak; idarece

hazırlanmıĢ cetvelde yer alan her bir iĢ kaleminin miktarı ile bu iĢ kalemleri için istekli

tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim

fiyat sözleĢme,



düzenlenir.



2.2.5 4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu :



Madde 1 - Bu Kanunun amacı, milletlerarası tahkime iliĢkin usul ve esasları düzenlemektir.



Bu Kanun, yabancılık unsuru taĢıyan ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği veya bu

Kanun hükümlerinin taraflar ya da hakem veya hakem kurulunca seçildiği uyuĢmazlıklar

hakkında uygulanır.



Bu Kanunun 5 ve 6 ncı madde hükümleri, tahkim yerinin Türkiye dıĢında belirlendiği

durumlarda da uygulanır.

Bu Kanun, Türkiye'de bulunan taĢınmaz mallar üzerindeki aynî haklara iliĢkin uyuĢmazlıklar

ile iki tarafın iradelerine tâbi olmayan uyuĢmazlıklarda uygulanmaz.



21.1.2000 tarihli ve 4501 sayılı Kamu Hizmetleri ile Ġlgili Ġmtiyaz ġartlaĢma ve

SözleĢmelerinden Doğan UyuĢmazlıklarda Tahkim Yoluna BaĢvurulması Halinde Uyulması

Gereken Ġlkelere Dair Kanun uyarınca yabancılık unsurunun bulunduğu kamu hizmetleri ile

ilgili imtiyaz ĢartlaĢma ve sözleĢmelerinden doğan uyuĢmazlıkların milletlerarası tahkim

yoluyla çözülmesi de bu Kanuna tâbidir.



Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu milletlerarası antlaĢma hükümleri saklıdır.



Yabancılık unsuru

Madde 2 - AĢağıdaki hâllerden herhangi birinin varlığı, uyuĢmazlığın yabancılık unsuru

taĢıdığını gösterir ve bu durumda tahkim, milletlerarası nitelik kazanır.

1) Tahkim anlaĢmasının taraflarının yerleĢim yeri veya olağan oturma yerinin ya da

iĢyerlerinin ayrı devletlerde bulunması.

2) Tarafların yerleĢim yeri veya olağan oturma yerinin ya da iĢyerlerinin;

a) Tahkim anlaĢmasında belirtilen veya bu anlaĢmaya dayanarak tespit edilen hâllerde tahkim

yerinden,

b) Asıl sözleĢmeden doğan yükümlülüklerin önemli bir bölümünün ifa edileceği yerden veya

uyuĢmazlık konusunun en çok bağlantılı olduğu yerden,

BaĢka bir devlette bulunması.



3) 3. Tahkim anlaĢmasının dayanağını oluĢturan asıl sözleĢmeye taraf olan Ģirket

ortaklarından en az birinin yabancı sermayeyi teĢvik mevzuatına göre yabancı sermaye

getirmiĢ olması veya bu sözleĢmenin uygulanabilmesi için yurt dıĢından sermaye sağlanması

amacıyla kredi ve/veya güvence sözleĢmeleri yapılmasının gerekli olması.

4) Tahkim anlaĢmasının dayanağını oluĢturan asıl sözleĢme veya hukukî iliĢkinin, bir ülkeden

diğerine sermaye veya mal geçiĢini gerçekleĢtirmesi.



21.1.2000 tarihli ve 4501 sayılı Kanun hükümleri saklıdır.



Tahkimde görevli ve yetkili mahkeme, müdahalenin sınırı

Madde 3 - Bu Kanunda mahkeme tarafından yapılacağı belirtilen iĢlerde, davalının yerleĢim

yeri veya olağan oturma yeri ya da iĢyerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi;

davalının Türkiye'de yerleĢim yeri, olağan oturma yeri veya iĢyeri yoksa Ġstanbul Asliye

Hukuk Mahkemesi görevli ve yetkilidir.



Milletlerarası tahkimden kaynaklanan sorunlar için mahkemeler, sadece bu Kanunun

hükümlerine göre müdahalede bulunabilirler.



Madde 4 - Tahkim anlaĢması, tarafların, sözleĢmeden kaynaklansın veya kaynaklanmasın

aralarında mevcut bir hukukî iliĢkiden doğmuĢ veya doğabilecek uyuĢmazlıkların tümünün

veya bazılarının tahkim yoluyla çözülmesi konusunda yaptıkları anlaĢmadır. Tahkim

anlaĢması, asıl sözleĢmeye konan tahkim Ģartı veya ayrı bir sözleĢme ile yapılabilir.



Tahkim anlaĢması yazılı Ģekilde yapılır. Yazılı Ģekil Ģartının yerine getirilmiĢ sayılması için,

tahkim anlaĢmasının taraflarca imzalanmıĢ yazılı bir belgeye veya taraflar arasında teati

edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletiĢim aracına veya elektronik ortama geçirilmiĢ

olması ya da dava dilekçesinde yazılı bir tahkim anlaĢmasının varlığının iddia edilmesine

davalının verdiği cevap dilekçesinde itiraz edilmemiĢ olması gerekir. Asıl sözleĢmenin bir

parçası hâline getirilmek amacıyla tahkim Ģartı içeren bir belgeye yollama yapılması hâlinde

de geçerli bir tahkim anlaĢması yapılmıĢ sayılır.



Tahkim anlaĢması, tarafların tahkim anlaĢmasına uygulanmak üzere seçtiği hukuka veya

böyle bir hukuk seçimi yoksa Türk hukukuna uygun olduğu takdirde geçerlidir.



Tahkim anlaĢmasına karĢı, asıl sözleĢmenin geçerli olmadığı veya tahkim anlaĢmasının henüz

doğmamıĢ olan bir uyuĢmazlığa iliĢkin olduğu itirazında bulunulamaz.



Hakem sayısı, seçimi, reddi, sorumluluğu, görevinin sona ermesi ve yetkisi

Madde 7 -



A. Taraflar, hakemlerin sayısını belirlemekte serbesttirler. Ancak bu sayı tek olmalıdır.



Hakemlerin sayısı taraflarca kararlaĢtırılmamıĢsa üç hakem seçilir.



B. Taraflarca aksi kararlaĢtırılmamıĢsa hakem seçiminde aĢağıdaki kurallar uygulanır:

1. Ancak gerçek kiĢiler hakem seçilebilir.

2. Tek hakem seçilecek ise ve taraflar hakem seçiminde anlaĢamazlarsa hakem, taraflardan

birinin istemi üzerine asliye hukuk mahkemesi tarafından seçilir.

3. Üç hakem seçilecek ise, taraflardan her biri bir hakem seçer; bu Ģekilde seçilen iki hakem

üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri, diğer tarafın bu yoldaki isteminin kendisine

ulaĢmasından itibaren otuz gün içinde hakemini seçmezse veya tarafların seçtiği iki hakem

seçilmelerinden sonraki otuz gün içinde üçüncü hakemi belirlemezlerse, taraflardan birinin

istemi üzerine asliye hukuk mahkemesi tarafından hakem seçimi yapılır. Üçüncü hakem,

baĢkan olarak görev yapar.

4. Üçten fazla hakem seçilecek ise, son hakemi seçecek olan hakemler yukarıdaki bentte

belirtilen usule göre taraflarca eĢit sayıda belirlenir.



Hakemlerin seçimi usulünü kararlaĢtırmıĢ olmalarına rağmen;

1. Taraflardan biri anlaĢmaya uymazsa,

2. KararlaĢtırılmıĢ olan usule göre tarafların veya taraflarca seçilen hakemlerin hakem seçimi

konusunda birlikte karar vermeleri gerektiği hâlde, taraflar ya da hakemler bu konuda

anlaĢamazlarsa,

3. Hakem seçimi ile yetkilendirilen üçüncü kiĢi, kurum veya kuruluĢ, hakemi ya da hakem

kurulunu seçmezse,



Hakem veya hakem kurulunun seçimi, taraflardan birinin istemi üzerine asliye hukuk

mahkemesi tarafından yapılır.



Asliye hukuk mahkemesinin gerektiğinde tarafları dinledikten sonra bu fıkra hükümlerine

göre verdiği kararlar kesindir. Asliye hukuk mahkemesi, hakem seçiminde tarafların

anlaĢmalarını, hakemlerin bağımsız ve tarafsız olması, tarafların farklı tâbiiyette olmaları

hâlinde tek hakem seçilecek ise bu hakemin tarafların tâbiiyetinden olmaması, üç hakem

seçilecek ise bunlardan ikisinin bir tarafın tâbiiyetinden olmaması ilkelerini göz önünde

bulundurur. Üçten fazla hakem seçilecek hâllerde de aynı usul uygulanır.



C. Kendisine hakemlik önerilen kimse, bu görevi kabul etmeden önce tarafsızlık ve

bağımsızlığından Ģüphe etmeyi haklı gösteren hâl ve Ģartları açıklamak zorundadır. Taraflar

önceden bilgilendirilmemiĢ oldukları takdirde hakem, daha sonra ortaya çıkan durumları da

gecikmeksizin taraflara bildirir.



Hakem, taraflarca kararlaĢtırılan niteliklere sahip olmadığı, taraflarca kararlaĢtırılan tahkim

usulünde öngörülen bir ret sebebi mevcut bulunduğu, tarafsızlığından Ģüphe etmeyi haklı

gösteren hâl ve Ģartlar gerçekleĢtiği takdirde reddedilebilir.



D. Taraflar, hakemin reddi usulünü serbestçe kararlaĢtırabilirler.



Hakemi reddetmek isteyen taraf, hakemin veya hakem kurulunun seçiminden ya da hakemin

reddi isteminde bulunabileceği bir durumun ortaya çıktığını öğrendiği tarihten itibaren otuz

gün içinde ret isteminde bulunabilir ve bu istemini karĢı tarafa yazılı olarak bildirir.



Hakem kurulundan bir veya birden çok hakemin reddini isteyen taraf, ret istemini ve

gerekçesini hakem kuruluna bildirir. Ret isteminin kabul edilmediğini öğrenen taraf, bu

tarihten itibaren karara karĢı otuz gün içinde asliye hukuk mahkemesine baĢvurarak bu kararın

kaldırılmasını ve hakem veya hakemlerin reddine karar verilmesini isteyebilir.



Seçilen hakemin veya hakem kurulunun tümünün ya da karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak

sayıda hakemin reddi için ancak asliye hukuk mahkemesine baĢvurulabilir. Asliye hukuk

mahkemesinin bu fıkra uyarınca vereceği kararlar kesindir.



Seçilen hakemin veya hakem kurulunun tümünün ya da karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak

sayıda hakemin reddine asliye hukuk mahkemesince karar verilmesi hâlinde tahkim sona erer.

Ancak tahkim anlaĢmasında hakem veya hakemlerin isimleri belirlenmemiĢse yeniden hakem

seçimi yoluna gidilir.



E. Taraflarca aksi kararlaĢtırılmamıĢsa, tahkim yargılamasında görevi kabul eden hakem,

haklı bir neden olmaksızın görevini yerine getirmekten kaçındığı takdirde, tarafların bu

nedenle uğradığı zararı ödemekle yükümlüdür.



F. Bir hakem hukukî veya fiilî sebeplerle görevini hiç ya da zamanında yerine getiremediği

takdirde hakemlik yetkisi, hakemin çekilmesi veya tarafların bu yönde anlaĢmaları ile sona

erer.



Taraflardan her biri, aralarında hakemin çekilmesini gerektiren sebeplerin varlığı konusunda

uyuĢmazlık olursa, asliye hukuk mahkemesinden hakemin yetkisinin sona erdirilmesi

konusunda karar verilmesini isteyebilir. Asliye hukuk mahkemesinin vereceği karar kesindir.



Hakemin görevinden çekilmesi veya diğer tarafın hakemin yetkisinin sona ermesine

muvafakat etmesi, hakemin ret sebeplerinin varlığının kabulü anlamına gelmez.



G. Hakemlerden birinin görevi herhangi bir sebeple sona ererse, onun yerine seçimindeki usul

uygulanarak yeni bir hakem seçilir.



Tahkim süresinin iĢlemesi, bir veya birden çok hakemin değiĢtirilmesi nedeniyle durmaz.



Ancak, tahkim anlaĢmasında hakemin veya hakem kurulunu oluĢturan hakemlerin ad ve

soyadları belirtilmiĢ ise; hakemin, hakem kurulunun ya da kurulun karar çoğunluğunu ortadan

kaldıracak sayıda hakemin görevinin herhangi bir sebeple sona ermesi hâlinde tahkim sona

erer.



H. Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaĢmasının mevcut veya geçerli olup olmadığına

iliĢkin itirazlar da dahil olmak üzere, kendi yetkisi hakkında karar verebilir. Bu karar

verilirken, bir sözleĢmede yer alan tahkim Ģartı, sözleĢmenin diğer hükümlerinden bağımsız

olarak değerlendirilir. Hakem veya hakem kurulunun asıl sözleĢmenin hükümsüzlüğüne karar

vermesi, kendiliğinden tahkim anlaĢmasının hükümsüzlüğü sonucunu doğurmaz.



Hakem veya hakem kurulunun yetkisizliğine iliĢkin itiraz, en geç ilk cevap dilekçesinde

yapılır. Tarafların hakemleri bizzat seçmiĢ veya hakem seçimine katılmıĢ olmaları, hakem

veya hakem kurulunun yetkisine itiraz etme haklarını ortadan kaldırmaz.



Hakem veya hakem kurulunun yetkisini aĢtığına iliĢkin itiraz derhal ileri sürülmezse geçerli

olmaz.



Hakem veya hakem kurulu, yukarıda belirtilen her iki hâlde de, gecikmenin haklı sebebe

dayandığı sonucuna varırsa, daha sonra ileri sürülen itirazı kabul edebilir.



Hakem veya hakem kurulu, yetkisizlik itirazını, ön sorun Ģeklinde inceler ve karara bağlar;

yetkili olduğuna karar verirse, tahkim yargılamasını sürdürür ve davayı karara bağlar.



Madde 8 -



A. Taraflar, hakem veya hakem kurulunun uygulayacağı yargılama kurallarını, bu Kanunun

emredici hükümleri saklı kalmak kaydıyla, serbestçe kararlaĢtırabilir ya da bir kanuna,

milletlerarası veya kurumsal tahkim kurallarına yollama yaparak belirleyebilirler.



Taraflar arasında böyle bir anlaĢma yoksa hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasını bu

Kanun hükümlerine göre yürütür.

........



Tahkim yeri

Madde 9 - Tahkim yeri, taraflarca veya onların seçtiği bir tahkim kurumunca serbestçe

kararlaĢtırılır. Bu konuda bir anlaĢma yoksa tahkim yeri, hakem veya hakem kurulunca olayın

özelliklerine göre belirlenir.



Hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasının gerektirdiği durumlarda önceden taraflara

bildirmek kaydıyla bir baĢka yerde de toplanabilir.



Madde 10 - .......



C. Tahkim yargılaması, Türkçe veya Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınan devletlerden

birinin resmî dilinde yapılabilir. Yargılamada kullanılacak dil veya diller, taraflar arasında

kararlaĢtırılmamıĢsa, hakem veya hakem kurulu tarafından belirlenir. Tarafların anlaĢmasında

veya hakemlerin konu ile ilgili ara kararında aksi öngörülmemiĢ ise, bu dil veya diller,

tarafların bütün yazılı beyanlarında, duruĢmalarda, hakem veya hakem kurulunun ara

kararlarında, nihaî kararında ve yazılı bildirimlerinde kullanılır.



Hakem veya hakem kurulu, tarafların dayandığı belgelerin tahkim yargılamasında kullanılan

dil veya dillerdeki çevirisi ile birlikte sunulmasına karar verebilir.



Madde 15 -

A. Hakem kararına karĢı yalnızca iptal davası açılabilir. Ġptal davası yetkili asliye hukuk

mahkemesinde açılır, öncelikle ve ivedilikle görülür.



Madde 16 -

A. Taraflarca aksi kararlaĢtırılmamıĢsa, hakemlerin ücreti, dava konusu alacağın miktarı,

uyuĢmazlığın niteliği ve tahkim yargılamasının süresi dikkate alınarak, hakem veya hakem

kurulu ile taraflar arasında kararlaĢtırılır.



Taraflar, hakem veya hakem kurulunun ücretini milletlerarası yerleĢmiĢ kurallara veya

kurumsal tahkim kurallarına yollama yaparak da belirleyebilirler.



.......



Madde 17 -

Bu Kanunla düzenlenen konularda, aksine hüküm bulunmadıkça, Hukuk Usulü Muhakemeleri

Kanunu hükümleri uygulanmaz.



21.1.2000 tarihli ve 4501 sayılı Kamu Hizmetleri ile Ġlgili Ġmtiyaz ġartlaĢma ve

SözleĢmelerinden Doğan UyuĢmazlıklarda Tahkim Yoluna BaĢvurulması Halinde Uyulması

Gereken Ġlkelere Dair Kanunun 5 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıĢtır.



2.2.6 2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu :



(AĢağıdaki hükümler 1998 yılından beri benzer Ģekilde Bütçe Kanunlarına konulmaktadır.)



(1) Devlet borçlarının yönetimi



Madde 31 - a) Devlet borçlarının yönetimi 09/12/1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanunun 2 nci

maddesi uyarınca Hazine MüsteĢarlığınca yürütülür.



(2) DıĢ borçlanma



Madde 33 - a) Yabancı ülke, banka ve kurumlarla veya uluslararası kuruluĢlarla yapılmıĢ ve

yapılacak anlaĢmalara göre genel ve katma bütçeli kuruluĢlara dıĢ proje kredisi olarak

kullandırılan imkanların;



1. Türk Lirası karĢılıkları, dıĢ borç kayıtları yapılarak Hazine MüsteĢarlığınca Maliye

Bakanlığına bildirilir.



2. Döviz üzerinden yurt içinde ve yurt dıĢında mal, hizmet ve eğitim bedeli olarak yapılan dıĢ

proje kredisi kullanımları, ilgili kuruluĢlar tarafından dıĢ borç kaydı yapılmak üzere kullanımı

takip eden otuz gün içerisinde Hazine MüsteĢarlığına gönderilir. DıĢ borç kaydı yapılan

tutarlar Hazine MüsteĢarlığınca Maliye Bakanlığına bildirilir.



3. Malzeme ve hizmet bedelleri, taahhüt evrakı ve sözleĢme tasarıları ise ilgili kuruluĢlar

tarafından ayrıca Maliye Bakanlığına bildirilir.



4. Söz konusu miktarları, gerektiğinde ilgili kuruluĢlara ait bütçelerde açılacak özel tertiplere;

· Ödenek kaydederek,

· Mevcut ödeneklerden aktarma yaparak,



BütçeleĢtirmeye, bunlardan yılı içinde harcanmayan miktarları ertesi yıl bütçesine devren

ödenek kaydetmeye, devren ödenek kaydedilen miktarlardan projenin tamamlanması

nedeniyle kullanılma imkanı kalmayan tutarları iptal etmeye Maliye Bakanı yetkilidir.



Daha önceki yıllarda benzer Ģekilde sağlanan imkanların Türk Lirası karĢılıkları ile malzeme

ve hizmet bedelleri için de yukarıdaki esaslara göre iĢlem yapılır.



DıĢ proje kredisi ve hibe kullanımlarından kaynaklanan Katma Değer Vergilerinin

karĢılanmasında; dıĢ kredi ve hibe gerçekleĢtiği halde, KDV karĢılığı iç kaynağın

bulunamaması durumunda, Yatırım Programı ile iliĢkilendirilmek suretiyle ilgili kuruluĢların

bütçelerinin mevcut ya da yeni açılacak tertiplerine söz konusu miktarlarda ödenek eklemeye

Maliye Bakanı yetkilidir.



5. Yukarıda belirtilen hükümlerin uygulanmasına iliĢkin esas ve usuller Hazine MüsteĢarlığı

ve Maliye Bakanlığı tarafından müĢtereken tespit edilir.

.........



e) Finansmanı Avrupa Birliği, yabancı devlet veya uluslararası kuruluĢlarla yapılan

anlaĢmalara göre sağlanarak gerçekleĢtirilecek olan iĢler, anlaĢma hükümlerinde özel ihale ve

satın alma usullerinin öngörülmesi halinde, özel kanun, kararname veya anlaĢma hükümlerine

göre yürütülür.



f) Yabancı ülke, banka ve kurumlarla veya uluslararası kuruluĢlarla yapılmıĢ veya yapılacak

anlaĢmalar ile Hazine MüsteĢarlığı tarafından sağlanarak devir ve ikraz anlaĢmaları yoluyla

genel ve katma bütçeli kuruluĢlar dıĢındaki kamu kurum ve kuruluĢlarına dıĢ proje kredisi

olarak kullandırılan imkanlar, ilgili kuruluĢlar tarafından dıĢ borç kaydı yapılmak üzere

kullanımı takip eden otuz gün içinde Hazine MüsteĢarlığına gönderilir.



g) 01/01/1999 tarihinden baĢlamak üzere Avrupa Birliği'ne üye ve Ekonomik Parasal Birliğe

katılacak devletlerin Euro'ya geçmesine bağlı olarak kamu sektörü dıĢ borç ve borç yönetimi

anlaĢmalarına iliĢkin düzenlemeleri yapmaya Hazine MüsteĢarlığının bağlı olduğu Bakan

yetkilidir.



DıĢ borçların ikraz, devir ve garanti edilmesi

Madde 34 -

a) Yabancı ülkeler, uluslararası kuruluĢlar, yabancı bankalar ve yabancı ülkelerde yerleĢik

diğer finans kurumlarından her türlü amaçla ve uluslararası sermaye piyasasında kullanılan

finansman araçları ile yapılacak borçlanmalar ve buna iliĢkin anlaĢmalarla ilgili temas ve

müzakereleri yürütmeye ve iĢlemleri sonuçlandırmaya,

b) Yukarıdaki (a) fıkrasına göre sağlanan finansman imkanlarını, kamu ve özel sektör

kurumlarına ikraz, devir veya kullandırmaya, anlaĢma hükümleri çerçevesinde ekonominin

çeĢitli sektörlerindeki geliĢmeyi sağlamak amacıyla ikraz ve devir koĢullarını belirlemeye ve

bu kredilerden yapılması gereken geri ödemeleri aynı kuruluĢlar için hesaben ikraz veya

krediye dönüĢtürmeye,



c) Yukarıda belirtilen imkanların doğrudan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya

Türkiye'de yerleĢik kurumlar ile Türk bankaları tarafından sağlanması halinde, bu kredileri

kısmen veya tamamen devralmaya, devralınan bu kredileri kısmen veya tamamen kamu

kurumlarına ikraz, devir veya kullandırmaya ve bu kredilerden yapılması gereken geri

ödemeleri aynı kuruluĢlar için hesaben ikraz veya krediye dönüĢtürmeye, Türkiye'de yerleĢik

bankaların döviz varlıkları üzerinden borçlanmaya,



d) 1. Yabancı ülkelerin kredi kuruluĢları, uluslararası kurumlar veya yabancı ülkelerde

yerleĢik banka ve kurumlar ile bu finansman iĢlemlerine katılan Türk bankaları tarafından

kamu kurumlarına (özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayelerinin % 50'sinden

fazlası kamuya ait olanlar dahil), yatırım ve kalkınma bankalarına verilecek kredileri

anlaĢmalarındaki Ģartlarıyla garanti etmeye,



2. Dünya Bankası ve diğer uluslararası kuruluĢların ihdas ettikleri garanti programları

çerçevesinde,



aa) Kamu kuruluĢları (özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayelerinin %

50'sinden fazlası kamuya ait olanlar) ile yatırım ve kalkınma bankalarının borçlu sıfatıyla

uluslararası piyasalardan temin edecekleri finansman imkanları için,



bb) Yap - ĠĢlet - Devret ve Yap - ĠĢlet modeli çerçevesinde gerçekleĢtirilecek projelerle ilgili,

mevzuatta öngörülen Hazine garantileri ile sınırlı olmak ve Ģartları Hazine MüsteĢarlığınca

müzakere edilmek üzere,



Yukarıda anılan uluslararası kuruluĢlar tarafından verilen garantiye karĢı garanti vermeye,



3. Hazine garantörlüğünde sağlanacak dıĢ borçlar için; garanti verilen veya verilecek

kuruluĢlar nezdinde her türlü inceleme ve denetlemeyi yaptırmaya, garanti ücreti oranını,

garanti verilme aĢamasında garanti verilecek kuruluĢlara karĢı garantörlük koĢulları ile bu

borçlardan Hazine adına doğabilecek yükümlülüklerin geri ödeme koĢullarını belirlemeye,

.........



j) Daha önceki yıllarda yapılan iĢlemler için de bu esaslar geçerlidir.



k) Yılı içinde uluslararası ticari bankalardan borçlanmak suretiyle temin edilen dıĢ

finansmanla ilgili olarak;



1. Belediyeler ve bağlı kuruluĢları ile özel statüye sahip kamu hizmeti gören ve

sermayelerinin % 50'sinden fazlası belediyeye ait olan iĢtirakler ve ilgili mevzuat gereği tüzel

kiĢiliği haiz yerel yönetim birlikleri için Hazine garantisi verilecek veya devredilecek dıĢ

kredi tutarı beĢyüz milyon ABD Doları,



2. Diğer kamu kurum ve kuruluĢları (özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber

sermayelerinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olanlar dahil) için Hazine garantisi verilecek

dıĢ kredi tutarı dört milyar ABD Doları,



ile sınırlıdır.



244 sayılı Kanun kapsamı dıĢında borçlanma

Madde 35 -

........

c) Türkiye Cumhuriyetinin bu madde ile "DıĢ Borçların Ġkraz, Devir ve Garanti Edilmesi"

baĢlığını taĢıyan madde ve bu madde hükümlerine dayanarak, sırasıyla borçlu veya garantör

sıfatı ile taraf olduğu finansman anlaĢmalarından doğan borçlarının dünya sermaye

piyasalarında mevcut muhtelif finansman araçları vasıtasıyla yönetimi amacıyla anlaĢma

yapmaya Hazine MüsteĢarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Söz konusu anlaĢmalar

imzalandıkları tarihte yürürlüğe girer.



d) Daha önceki bütçe yıllarında akdedilmiĢ benzeri anlaĢmalar hakkında da bu madde hükmü

uygulanır.



Borç verme, hibe ve yardım anlaĢmaları

Madde 36 -

a) Avrupa Birliği, yabancı ülkeler, uluslararası kuruluĢlar ve yabancı ülke kredi

kuruluĢlarından sağlanacak hibelerle ilgili temas, müzakere ve anlaĢmaları yapmaya ve bu

yolla sağlanan finansman imkanlarını kamu ve özel sektör kuruluĢlarına kullandırmaya

Hazine MüsteĢarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Söz konusu anlaĢmalar imzalandıkları

tarihte yürürlüğe girer.



Bu kaynaklardan genel bütçeye dahil daireler ve diğer kamu kuruluĢlarına sağlanan hibelerin

kullanımlarına iliĢkin iĢlemler damga vergisi, resim, harç ve diğer masraflardan muaftır.



Söz konusu anlaĢmalar Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girer.

......



c) Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı ülke ve kuruluĢlara yapılacak hibe ve yardımlar ile

ilgili görüĢmelerde bulunmaya ve anlaĢmalar imzalamaya, CumhurbaĢkanı ve BaĢbakanın

yetkileri saklı kalmak kaydıyla, Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenecek kiĢi ve kuruluĢlar

yetkilidir. Yabancı ülkelere verilecek hibe ve yardım karĢılıkları Maliye Bakanlığı bütçesine

(Türk ĠĢbirliği ve Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı hariç) bu amaçla konulacak ödenekten

karĢılanır.



Söz konusu anlaĢmalar Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girer.



2.2.7 818 Sayılı Borçlar Kanunu:



Madde 355: Ġstisna, bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit),diğer tarafın(ĠĢ sahibi) vermeyi

taahhüt eylediği semen mukabilinde bir Ģey imalini ilzam eder.



2.2.8 1086 Sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu :



Madde 287: Kanunun muayyen bir delil ile ispatını emreylediği hususlar baĢka surette ispat

olunamaz.Ġki tarafça muayyen deliller ile ispatı tahriren kabul edilmiĢ olan veya muhakeme

esnasında olveçhile beyinlerinde karar verildiği ikrar olunan maddeler hakkında baĢka delil

kabul olunmaz.



Madde 516 : Ġki taraf aralarındaki nizaı hal için hakem tayin edebilirler.Tahkim hususi bir

mukavele ile yapılabileceği gibi her hangi bir mukaveleye bundan tahaddüs etmesi muhtemel

nizaın hakemler vasıtasıyla halline dair bir Ģartta dercolunabilir.



Madde 518 : Yalnız iki tarafın arzularına tabi olmayan mesailde tahkim cereyan etmez.



2.2.9 4749 Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun

(09/04/2002 Gün ve 24721 Sayılı R.G' de YayımlanmıĢtır)



(Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Ġle Hazine

MüsteĢarlığı Ġle DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda ve

Belediyelere ve Ġl Özel Ġdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında

Kanunda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun)



Madde -11 DıĢ borcun ikrazı suretiyle kullandırılan kredilerden, ikrazen ihraç edilmiĢ olan

Devlet iç borçlanma senetlerinden ikraz edilen kuruluĢlarca vadesinde MüsteĢarlığa

ödenmeyen kısımlar ve Hazine garantilerinden MüĢteĢarlıkça üstlenmeler ve Türkiye

Cumhuriyeti adına, yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluĢları, uluslar arası kuruluĢlar ve

oluĢturulacak uluslar arası yardım konsorsiyumlarına verilen borçlar neticesinde doğan

alacakların Ģartlarının belirlenmesine, tahsiline, takibine ve her türlü finansal tekniğin

kullanılması suretiyle idaresine bakan yetkilidir.



DıĢ borcun ikrazı suretiyle kullandırılan kredilerden, ikraz edilen kuruluĢlarca vadesinde

MüĢteĢarlığa ödenmeyen kısımlar ve Hazine garantilerinden MüĢteĢarlıkça üstlenmeler

neticesinde doğan alacaklar ile ikrazen ihraç edilmiĢ olan Devlet iĢ borçlanma senetlerinin

borçlu tarafından ödenmemesi durumunda, bu tür alacaklar için 6183 sayılı Amme

Alacaklarının Tahsis Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.



Vadesinde ödenmeyen Hazine alacaklarına 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde

gecikme zammı uygulanır.



Hazine garantileri kapsamında yapılan iĢlemler, dıĢ borcun ikrazı suretiyle kullandırılan

kaynaklar ile bu kanun kapsamında oluĢan Hazine alacakları nedeniyle bu kanunun 2.nci

maddesinde sayılan kuruluĢların hesap,bilgi ve belgelerini denetlemeye MüsteĢarlık yetkilidir.



Genel ve katma bütçe dıĢı kuruluĢlara genel bütçeden yapılacak aktarmalarda, Hazine

alacaklarının kaynakta tahsilatına ilgisine göre Bakan veya Maliye Bakanı yetkilidir.



Doğal afet halleri nedeniyle getirilecek istisnalar hariç olmak üzere, BüyükĢehir Belediyeleri,

Belediyeler ve bunlara bağlı kuruluĢlar tarafından gerçekleĢtirilen projeler için MüsteĢarlığın

garantisi altında sağlanan veya dıĢ borcun ikrazı suretiyle kullandırılan krediler çerçevesinde

ilgili belediye veya bağlı kuruluĢun geri ödeme yükümlülüklerini karĢılamak üzere

gelirlerinin bir kısmının aktarılması amacıyla, proje uygulayıcı kuruluĢun yetkili organlarının

kararı ile bir DıĢ Borç Ödeme Hesabı oluĢturulur. DıĢ Borç Ödeme Hesabı oluĢturulmasına

iliĢkin yetkili organın kararı kesin olup belediye veya bağlı kuruluĢun yönetim değiĢikliği

veya baĢka bir kararı ile iptal edilemez veya gelirleri azaltacak Ģekilde değiĢtirilemez. DıĢ

Borç Ödeme Hesabı oluĢturulması ve iĢleyiĢine iliĢkin esas ve usuller bir yönetmelik ile

düzenlenir.



Türkiye Ġhracat Kredi Bankası Anonim ġirketi tarafından verilen krediler Hazine alacağı

kapsamında takip edilmez.





2.3 Bakanlar Kurulu Kararları





2.3.1 2886 Sayılı Kanun Kapsamına Giren Kamu Kurum ve KuruluĢlarının Açacağı Uluslar

arası Ġhalelere iliĢkin Genel Esaslar.

(Karar Sayısı:85/9342-10/04/1985 Gün ve 18721 Sayılı R.G.)



1. Uluslar arası nitelikte açılmasına karar verilen ihalelerde bu esaslar hükümlerine uyulur.



2. Bir iĢin uluslar arası ihaleye açılabilmesi;BaĢbakanlık Hazine ve DıĢ ticaret MüsteĢarlığının

uygun görüĢü alınmıĢ olmak kaydı ile, tahmin edilen bedeli :



2 milyar liraya kadar olan iĢlerde ilgili kurum veya kuruluĢun yetkili organının,

20 milyar liraya kadar olan iĢlerde ilgili Bakanın,

20 Milyar liranın üstünde olan iĢlerde Bakanlar Kurulunun, iznine bağlıdır.



3. Uluslar arası ihalelere katılacak yerli,yabancı veya yerli ve yabancı ortaklığından oluĢan

tüm firmalar iĢin tamamına ait tekliflerini,o ihale için tespit edilmiĢ olan belli ve aynı yabancı

para birimi üzerinden yaparlar.Ancak, kendilerine yapılacak ödemelerdeki döviz ve Türk

lirası oranlarını da tüm iĢ için geçerli olmak üzere ayrıca tekliflerinde belirtirler.Bu Ģekilde

alınan teklifler,ihaleye esas yabancı para biriminin tekliflerin açıldığı tarihteki T.C.Merkez

Bankası döviz alıĢ kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek değerlendirilir.



4. ĠĢi alan müteahhide yapılacak ödeme veya kesintilerin tümü ihaleye esas yabancı para

birimi üzerinden tahakkuka bağlanır.Ödeme veya kesintinin Türk parası bölümü,teklifindeki

orana göre döviz olarak belirlendikten sonra,ödeme tarihindeki T.C Merkez Bankası döviz

alıĢ kuru üzerinden TL' na çevrilerek 7. maddeye istinaden uygulamaya konulmuĢ olan

avantaj yüzdesi oranında indirime tabi tutulur.



5. Uluslar arası ihale suretiyle yaptırılan iĢlerde eskalasyon veya fiyat farkı uygulaması

yapılmaz; iç veya dıĢ fiyat, ücret, vergi,sigorta v.b.artıĢlardan dolayı herhangi bir ek ödemede

bulunulmaz.



6. Müteahhidin kusuru dolayısıyla husule gelen gecikme süresinde yapılan iĢlere ait

ödemelerde ki TL bölümünün hesabında,cezasız süre sonundaki döviz alıĢ kuru esas

alınır.Gecikme cezalarının TL bölümünün hesabında ise cezanın tahsil tarihindeki döviz alıĢ

kuru üzerinden iĢlem yapılır.



7. Uygun bedelin tespitinde,yerli firmalar lehine % 15' e kadar avantaj sağlanabilir.Ancak bu

hususun ve oranın (ayrıca yerli ve yabancı firma ortaklığı halinde uygulanacak sistemin )ihale

Ģartnamesinde belirtilmiĢ olması lazımdır.



8. Uluslar arası ihalelerle ilgili diğer esaslar 2886 sayılı Kanunla bu Kanunu uyarınca

yürürlükte olan mevzuata ve bu kararname esaslarına aykırı olmamak kaydı ile ilgili Kurum

veya KuruluĢlar tarafından iĢin özelliğine bağlı olarak serbestçe düzenlenip Ģartnamelerine

dahil edilir.



9. Bu esaslar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.



10. Bu esaslar hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür



2.3.2 84/8520 Sayılı "Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesi"nin Yürürlüğe Konulmasına ĠliĢkin

Kararname :



Tanımlar:

Madde 3 - Bu Genel ġartnamenin uygulanmasında, 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanununun (4).

maddesinde tanımları yapılan deyimlerden baĢka :



ĠĢ : Müteahhide ihale edilen her türlü yapım ve hizmet iĢlerini,



Kontrol teĢkilatı : Ġdare tarafından, iĢlerin kontrol ve denetimi için görevlendirilecek bir

memur veya bir heyeti ve/veya idare dıĢından bu iĢleri yapmak üzere görevlendirilecek gerçek

veya tüzel kiĢi veya kiĢileri,



ĠĢ Yerlerinin Müteahhide Teslimi:

Madde 4 - SözleĢmenin imzasından sonra müteahhidin sözleĢmede yazılı süreler içinde iĢe

baĢlayabilmesi için kontrol teĢilatı tarafından, eksen kazıkları, sobeler, röperler vb., zemin

üzerinde müteahhide kontrol edilerek teslim edilir ve bu hususta iki taraf arasında ortak bir

tutanak düzenlenir.



Müteahhit, kendisine teslim edilen bu kazık ve röperleri iĢin sonuna kadar korumak ve toprak

iĢlerine ait eksen kazıklarını da, bu iĢler bittikten sonra boy kesite göre tekrar yerlerine

çakmak zorundadır.



Ġdare, iĢin yapılacağı yerleri, sözleĢme veya eklerinde aksi yazılı olmadıkça, iĢ için gerekli

tesislerin kurulmasında ihtiyaç duyulan sahalar ile hizmet yollarının geçeceği yerleri, her türlü

toprak iĢlerine ait olup sözleĢme veya eklerinde belirlenmiĢ veya sonradan idarece tespit

edilmiĢ olan ariyet ve depo yerlerini, müteahhide bedelsiz olarak teslim eder.



Doğrudan doğruya iĢ için gerekli olması nedeniyle, el konacak taĢınmaz malların

kamulaĢtırılmasına veya geçici iĢgaline iliĢkin harita, plan, cetveller ve diğer bütün iĢlemler,

sözleĢmede aksi yazılı olmadığı takdirde, idarece yapılır ve kamulaĢtırılacak veya geçici

olarak el konacak yerler,iĢlemler tamamlandıkça iĢ programına uygun olarak kısım kısım

müteahhide teslim edilir.



Hizmet iĢlerinde, iĢyerlerinin müteahhide teslimi, iĢlerin özelliklerine göre sözleĢme veya

eklerinde belirtilen esaslara göre yapılır.



ĠĢlerin yapılacağı yerlerin müteahhide tesliminde gecikme olması halinde bu gecikme iĢin bir

kısmının veya hepsinin zamanında bitirilmesini etkilerse sözleĢmede belirlenmiĢ olan iĢ

süresi, iĢin bir kısmı veya hepsi için gereği kadar uzatılır. Müteahhit bunun dıĢında hiç bir

istekte bulunamaz.



Müteahhide teslim edilmiĢ olan iĢyerlerinde değiĢiklik yapılması gerektiğinde, iĢ baĢına

getirilmiĢ olan malzeme, araç ve makinaların yeni iĢ yerine taĢınması giderleri ile eski iĢ

yerinde (kurulmuĢ ise) Ģantiye bina ve tesislerinin yeni iĢ yerine taĢınma ve kurulma giderleri

ayrıca müteahhide ödenir. Bu durumda da iĢ süresi, iĢin bir kısmı veya hepsi için gereği kadar

uzatılır.



Projelerin Müteahhide Teslimi:

Madde 9 - SözleĢme konusu iĢlerin projeleri sözleĢme eki diğer Ģartname ve

teknik belgelerle birlikte, sözleĢmenin imzalanması sırasında müteahhide verilir.



SözleĢmeye göre müteahhit tarafından uygulama projelerinin hazırlanması söz konusu olduğu

takdirde, idare tarafından müteahhide avan projeler veya avan proje niteliğindeki projeler

verilir. Özelliği bulunan bazı hizmet ihalelerinde avan proje yerine harita, plan kotu vb. teknik

belgelerin müteahhide verilmesi yeterli olabilir.



Projelerin Hazırlanması:

Madde 10 - Projelerin müteahhit tarafından hazırlanmasında ve kesin Ģeklini

almasında aĢağıda belirlenen esaslara uyulur.



Müteahhidin yapacağı projeler, hesaplar vb. sözleĢme veya eklerinde belirlenen Ģartlara, idare

tarafından kendisine verilecek avan projeler, talimat, esas ve tiplere, teknik ve sanat

kurallarına uygun olarak bir uzman tarafından iĢ programını aksatmayacak Ģekilde

hazırlanacak ve uygulamada gerekli görülecek tüm ölçüleri ve ayrıntıları kapsayacaktır.



Müteahhit, projelerin hazırlanması sırasında, değiĢik çözüm Ģekillerinin bulunması halinde

bunlar arasından karĢılaĢtırma suretiyle seçim yapılabilmesini sağlamak üzere değiĢik çözüm

Ģekillerini kapsayan projeleri ve bunlara iliĢkin hesaplarla gerekli bilgi ve raporları hazırlayıp

idareye verir.



Projeler, idare tarafından onaylandıktan sonra uygulanır.



Ġdarece, müteahhit tarafından verilen projelerde değiĢiklik yapılması gerekli görüldüğü

ve/veya verilen bilgiler yeterli görülmediği takdirde, projelerde ve ilgili raporlarda istenen

değiĢikliklerin yapılması ve/veya eksik bilgilerin tamamlanması için projeler istenilenlere

uygun Ģekle getirilmek üzere, müteahhide geri verilir. Ġdare, isterse projeler üzerinde kendisi

de değiĢiklik yapabilir.



Ġdarece verilen ve/veya müteahhit tarafından hazırlanan projelere göre ayrıca sondaj ve zemin

etüdü yapılması söz konusu olduğu takdirde, sözleĢme ve eklerinde aksine bir hüküm yoksa,

gerekli sondaj ve zemin etüdleri yapılmadan hazırlanmıĢ olan veya yapılmıĢ sondaj ve etüdler,

bedeli idarece ödenmek üzere müteahhit tarafından yapılır. Gerekli olduğu halde sondaj ve

zemin etüdleri yeterli görülmeyen projeler, bu eksiklikler giderilmedikçe idare tarafından

incelenip onaylanmaz.



SözleĢme veya eklerinde baĢkaca bir hüküm bulunmadığı takdirde, idareye verilen projeler ve

ilgili raporlar, verildikleri tarihten baĢlamak üzere bir aylık süre içinde aynen onaylanmıĢ

veya gerekli görülen değiĢiklikler yapılmıĢ olarak veya eksikliklerinin tamamlanması kaydı

ile müteahhide geri verilir. Bu konuda gecikme olursa müteahhit, iĢ süresinin bu gecikme

süresi kadar uzatılması hususunda hak kazanmıĢ olur.



Ġdare, değiĢtirilmesini gerekli gördüğü projeleri, değiĢikliğin özelliği ve niteliğine, iĢin

ivedilik durumuna göre, isterse, yapılması gerekli görülen değiĢikliklerin daha sonra

yapılması Ģartı ile onaylayabilir.



Müteahhit yaptığı ve yapacağı projelerin ve hesapların eksiklik ve yanlıĢlıklarından ve

bunların bütün sonuçlarından doğrudan doğruya sorumludur. Projelerin idare tarafından

görülmüĢ ve onaylanmıĢ olması müteahhidi bu sorumluluktan kurtaramaz.



Müteahhit tarafından hazırlanan proje ve hesapların zamanında verilmemesinden, verilen

proje ve hesapların, teknik eksiklik ve yanlıĢlıklarından dolayı, idarece onaylanmaksızın geri

verilmiĢ olmalarından kaynaklanan zaman kayıpları sonucunda ortaya çıkan bütün

gecikmelerden müteahhit sorumludur.



Müteahhit tarafından yapılmıĢ projelerde idare tarafından değiĢiklik istendiği takdirde

müteahhit, idare tarafından öngörülen esaslara göre projeleri değiĢtirmekle birlikte,

değiĢikliklere uygun olarak iĢe baĢlamak zorundadır.



ĠĢlerin geçici kabulü yapıldıktan sonra, uygulama projeleri ister idarece verilmiĢ, ister

müteahhit tarafından hazırlanarak idarece onaylanmıĢ olsun, uygulama sırasında yapılmıĢ

değiĢiklikleri de içeren ve iĢin bitmiĢ durumunu gösteren kesin (asbuilt) projeler müteahhit

tarafından bedelsiz olarak hazırlanıp orijinalleri idareye teslim edilir.



Proje hizmeti için müteahhide ödenecek bedel sözleĢmede belirtilir. Projeler müteahhide,

sözleĢme veya eklerinde belirtilmek Ģartı ile bedelsiz de yaptırılabilir.



Hizmet iĢlerinde müteahhidin hazırlayacağı projeler onaylanmak üzere idareye teslim

edilirken, idarece yapılacak incelemeleri kolaylaĢtıracak ve projelerin teklif edilen Ģekli ile

sözleĢme veya eklerinde belirlenen Ģartlar çerçevesinde, amaca en uygun olduğunu gösterecek

bilgilerin de diğer teknik belgelerle birlikte müteahhit tarafından verilmesi gereklidir.



Onay iĢlemi sırasında idare tarafından proje ve eklerinde yanlıĢlık, eksiklik ve kusurlar tespit

edildiği takdirde, müteahhit idarenin yazılı emri üzerine ve verilen süre içinde, ayrıca bir

bedel ödenmesini istemeksizin bunları düzeltmek zorundadır.



Projelerin Tesliminde Gecikme Olması:

Madde 12 - ĠĢ için gerekli olan projelerle diğer teknik belgelerin müteahhide tesliminde

gecikme olması veya uygulanmak üzere müteahhide verilen proje ve teknik belgelerde, yeni

proje veya belge hazırlanmasını gerektirecek ve dolayısıyla zamana ihtiyaç gösterecek

nitelikte değiĢiklik yapılması hallerinde müteahhit hiçbir itiraz öne süremeyecektir.Ancak bu

gecikme, iĢin bir kısmının veya hepsinin zamanında bitirilmesini etkilerse sözleĢmede

belirlenmiĢ olan iĢ süresi, iĢin bir kısmı veya hepsi için gereği kadar uzatılır.



......



ĠĢlerin Kontrolu

Madde 13 - SözleĢmeye bağlanan her türlü yapım ve hizmet iĢleri, idare tarafından

görevlendirilen kontrol teĢkilatının denetimi altında ve kontrol yönetmeliğine uygun olarak,

müteahhit tarafından yönetilir ve gerçekleĢtirilir.



Herhangi bir iĢin, kontrol teĢkilatının denetimi altında yapılmıĢ olması müteahhidin, üstlenmiĢ

olduğu iĢi bütünüyle projelerine, sözleĢme ve Ģartnamelerine, teknik ve sanat kurallarına

uygun olarak yapmak hususundaki yükümlülüklerini ve bu konudaki sorumluluğunu ortadan

kaldırmaz.



Müteahhit üstlenmiĢ olduğu iĢleri sorumlu bir meslek adamı olarak teknik ve sanat kurallarına

uygun olarak yapmayı kabul etmiĢ olduğundan kendisine verilen projeye ve/veya teknik

belgelere göre iĢi yapmakla bu projenin ve/veya teknik belgelerin iĢ yerinin gereklerine,

teknik ve sanat kurallarına uygun olduğunu, ayrıca iĢin yapılacağı yeri, kullanılacak her türlü

malzemenin nitelik bakımından yeterliliğini incelemiĢ, kabul etmiĢ ve bu suretle iĢin teknik

sorumluluğunu üstlenmiĢ sayılır.



Bununla birlikte müteahhit, kendisine verilen projelerin ve/veya teknik belgelerin, teslim

edilen iĢyerinin veya malzemenin veyahut talimatın, sözleĢme ve eklerinde bulunan

hükümlere aykırı olduğunu veya teknik ve sanat kurallarına uymadığını ileri sürerse bu

husustaki karĢı görüĢlerini teslim ediliĢ veya talimat alıĢ tarihinden baĢlayarak onbeĢ gün

içinde (nitelik ve özelliği bakımından incelenmesi uzun sürebilecek iĢlerde, müteahhidin

isteği halinde bu süre idarece artırılabilir) hem kontrol teĢkilatına, hem de idareye yazı ile

bildirmek zorundadır. Bu süre aĢınca müteahhidin itiraz hakkı kalmaz.



Müteahhidin iddia ve itirazlarına rağmen, idare iĢi kendi istediği gibi yaptırdığı takdirde

müteahhit, bu uygulamanın sonunda doğabilecek sorumluluktan kurtulur.



Önemli görülen durumlarda müteahhit isteklerini idare ve kontrol teĢkilatına aynı Ģekilde

idare veya kontrol teĢkilatı da istek ve talimatlarını müteahhide yazı ile bildirir. Söz üzerine

yapılmıĢ iĢler ve iĢlemler hakkında müteahhidin istek ve iddiaları, idare tarafından dikkate

alınmaz.



Müteahhit ile kontrol teĢkilatı arasında anlaĢmazlık olursa, bu anlaĢmazlık (53). madde

hükümlerine göre idarece çözüme bağlanır.



Kontrol TeĢkilatının Yetkileri

Madde 14 - Müteahhit bütün iĢleri kontrol teĢkilatının, sözleĢme ve eklerindeki hükümlere

aykırı olmamak Ģartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.



Müteahhit kullanacağı her türlü malzemeyi kontrol teĢkilatına gösterip iĢ için elveriĢli

olduğunu kabul ettirmeden iĢ baĢına getiremez. Malzemenin teknik Ģartnamelere uygun olup

olmadığını inceleyip gözden geçirmek için kontrol teĢkilatı istediği Ģekilde deneyler yapabilir

ve ister iĢ yerinde, ister özel veya resmi laboratuarlarda olsun, bu deneylerin giderleri

sözleĢmesinde baĢka bir hüküm yoksa müteahhit tarafından karĢılanır. Müteahhit deneylerin

iĢyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi sağlamak zorundadır.



Kontrol teĢkilatının kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek iĢin

sonuna kadar saklanır.



Müteahhidin iĢ yerine getirdiği malzemenin, teknik Ģartnamesine veya daha önce alınmıĢ

mühürlü örneğine uygun ve iĢe elveriĢli olmadığı anlaĢıldığı takdirde müteahhit, kontrol

teĢkilatının bu husustaki yazılı tebligatı tarihinden baĢlamak üzere on gün içinde bu

malzemeyi iĢyerinden kaldırıp uzaklaĢtırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde kontrol

teĢkilatı bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri müteahhide ait olmak üzere, iĢyeri çevresi

dıĢına çıkarmaya yetkilidir.

Müteahhit tarafından kötü ve kusurlu yapıldıkları kesin olarak anlaĢılan iĢ kısımlarını yıktırıp

müteahhide yeniden yaptırmak hususunda kontrol teĢkilatı yetkilidir. Müteahhit, bu konuda

kendisine yazılı olarak verilen talimat üzerine, belirlenen süre içinde söz konusu iĢ kısımlarını

ayrıca bir bedel istemeksizin yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bu hususta bir gecikme olursa

sorumluluğu müteahhide aittir.



ĠĢ Programı

Madde 16 - Müteahhit, sözleĢmenin SayıĢtay`ca tescilinin kendisine tebliği tarihinden

baĢlamak üzere sözleĢme veya eklerinde belirlenen süre içinde, üstlenilen yapım ve hizmet

iĢleri için iĢ kalemlerini, yıllık iĢ miktarlarını, ihzaratı ve yıllık ödenek dilimlerini gösterir

ayrıntılı bir iĢ programı düzenler ve kontrol teĢkilatına verir, idare iĢ programının verildiği bu

tarihten baĢlamak üzere sözleĢme veya eklerinde belirtilen süre içinde programı olduğu gibi

veya gerekli gördüğü değiĢiklikleri yaparak onaylar.



ĠĢ Miktarında Artma veya Eksilme

Madde 19 - Yapım iĢlerine iliĢkin bir sözleĢmenin uygulanması sırasında keĢif ve sözleĢmede

öngörülmemiĢ olan, iĢ artıĢı veya eksiliĢi zorunlu hale gelirse müteahhit, 2886 sayılı Kanun

hükümlerine göre, keĢif bedelinin % 30`una kadar olan değiĢiklikleri sözleĢme ve

Ģartnamesindeki hükümler çerçevesinde (süre hariç) yapmakla yükümlüdür.



KeĢif bedeli artıĢının % 30`u geçmesi halinde sözleĢme bozulur. Ancak bu durumda

müteahhit, iĢin keĢif bedeli ve % 30 keĢif artıĢının karĢılığı iĢleri,sözleĢme ve Ģartnamesindeki

hükümler çerçevesinde, yapmak zorundadır.Taahhüdün % 30 keĢif artıĢı ile bitmemesi ve bu

nedenle tasfiye edilmesi halinde müteahhit, idareden hiç bir masraf ve tazminat isteyemez.



% 30 oranından fazla artıĢ; temel, tünel ve benzeri iĢler ile doğal afetler gibi nedenlerden ileri

gelmiĢ ise, idarenin isteği, müteahhidin kabulü ve ilgili bakanın veya birinci derece ita

amirinin onayı ile, süre hariç, aynı sözleĢme ve Ģartname hükümleri çerçevesinde % 30`u

geçen iĢler de aynı müteahhide yaptırılabilir.



KeĢif bedelinin % 70`inden daha düĢük bedelle tamamlanacağı anlaĢılan iĢlerde, müteahhit iĢi

bitirmek zorundadır. Bu durumda müteahhide, belgelenmek Ģartı ile, yapmıĢ olduğu gerçek

giderlerine karĢılık olarak ihale bedelinin % 70`i ile yaptığı iĢin tutarı arasındaki bedel

farkının % 5`ine kadar ödeme yapılabilir.



Fiyatları Belli Olmayan ĠĢler

Madde 20 - KeĢif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiĢ olup da yapılması

idarece istenen yapım ve hizmet iĢlerinin yeni birim fiyatları tesbit edilirken öncelik sırası ile

aĢağıdaki analizler kullanılır :



a- SözleĢme ve eklerindeki (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan

analizler veya varsa o iĢe ait teklif analizler;



b- SözleĢme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o iĢe ait teklif

analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler;



c- Diğer idarelere ait benzer analizler;



d- Birim fiyatı tespit edilecek iĢ kalemleri için o iĢin yapılması sırasında tutulacak puantajla

tespit edilecek malzeme miktarları ile iĢçi ve makinaların çalıĢma saatleri esas alınarak

oluĢturulacak analizler;



Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aĢağıdaki rayiçler

uygulanır:



1- Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığınca tespit edilip yayımlanan rayiçler veya varsa o iĢe ait

teklif rayiçler;



2- Diğer idarelerce tespit edilmiĢ rayiçler;



3- Ġdarece kabul edilmek Ģartı ile Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmıĢ memleket

rayiçleri;



Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti mümkün olamıyorsa, o iĢ kalemine ait Ticaret

ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmıĢ fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit

edilebilir.



Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirlenen usullerden biri ile tespit edilerek bu

hususta düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur. Yeni

birim fiyat tespitinde müteahhitle uyuĢulamaz ise anlaĢmazlık, idaresi tarafından en çok bir ay

içersinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen

fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur.



Birim fiyat uyuĢmazlığı hallerinde müteahhit, Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden,

idare tarafından tespit edilmiĢ fiyatın uygulanması Ģartı ile iĢe devam etmek zorundadır.



Bu maddede belirlenen usullerle tespit edilen birim fiyatlara, sözleĢme veya eklerindeki

esaslara göre, varsa ihale indirimi uygulanır.



Ġdare istediği takdirde, sözleĢme ve ekleri kapsamında bulunmayıp ayrıca bir müteahhide

yaptırılması mümkün olan iĢi baĢkasına yaptırabilir, bundan dolayı müteahhit hiç bir istekte

bulunamaz.



Müteahhide Ait Giderler

Madde 25 - Taahhüdün gerçekleĢtirilmesi için gerekli ve müteahhidin yapmak zorunda

olduğu bazı iĢlerin karĢılığı olan, aĢağıdaki bentlerde gösterilen giderlerin tümü, sözleĢme

veya eklerinde kimin tarafından ödeneceği belirtilmemiĢ ve aksine bir hüküm bulunmamakta

ise, müteahhide aittir :



a - Gerek iĢin yönetimi, gerekse iĢde kullanılacak her türlü malzeme, araç,makina, taĢıt vb.nin

taĢınmaları (birim fiyatlarda yer alanlar bunun dıĢındadır),bunlar için gerekli depo, baraka,

hangar, garaj vb. tesislerin yapılması, bunların korunmaları, sigortaları ile ilgili giderler;



b- Taahhüdün yerine getirilmesi için, müteahhit tarafından gerekli görülen bütün hizmet

yolları (29. maddede açıklanan malzeme ocaklarının değiĢtirilmesi halinde açılacak yollar

bunun dıĢındadır) ile bunların üzerindeki geçici köprü ve geçitlerin yapım ve bakım giderleri

ile kamuya açık yollarda iĢ süresince alınması gerekebilecek önlemlerin giderleri;



c- Projelerin zemine uygulanması, röleve gibi iĢler ile kontrol teĢkilatı tarafından denetim

amacıyla istenen her türlü ölçmeler için gerekli araç, malzeme ve personel giderleri;

.....



g- Kontrol teĢkilatının iĢin durumunu, ilerlemesini göstermek ve tespit etmek üzere, iĢ

süresince gerekli göreceği zamanlarda ve belirleyeceği yeterli görünümlerde çekilecek, iĢin

değiĢik aĢamalarını gösterir üçer kopya fotoğrafların filmleri ile birlikte giderleri;



AtaĢmanlar ve Ġlgili Diğer Defterler

Madde 26 - ĠĢyerlerinde, yapılan iĢlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak

için, örmeklerine göre Ģantiye günlük, relöve ve ataĢman defterleri bunlarla ilgili belgeler

müteahhitle birlikte kontrol teĢkilatı tarafından tutulur. Müteahhit bu defterleri ve ilgili

belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya müteahhide verilir.



Müteahhit bu belgelerle defteri imzalamıĢ olmakla içindekileri ve yapılan hesapların

doğruluğunu kabul etmiĢ olur. Ġmzalamaz ise veya ihtirazi kayıtlar altında imzalarsa karĢı

görüĢlerini yazılı olarak bildirmesi için, defter ve belgelerin kendisine gösterildiği tarihten

baĢlamak üzer, on gün süre verilir.Bu süre içinde karĢı görüĢlerini yazı ile bildirmezse

belgelerin ve defterlerin içinde kayıtlı hususları kabul ve imza etmiĢ sayılır. Bu sonucu tespit

eden bir tutanak düzenlenerek ataĢmana eklenir.



ĠĢin Süresi ve Uzatılması

Madde 27 - Ġhale edilen iĢin, sözleĢmesi ile belirtilen zamanda tamamlanıp geçici kabule

elveriĢli bir dudumda teslim edilmesi sözleĢmenin en önemli Ģartlarındandır. Müteahhit bu

önemli Ģarta herhangi bir Ģekilde uymazsa Yapım hizmet ve taĢıma iĢleri ihalelerinde

uygulanacak genel ve ortak esasları belirleyen tip Ģartnamenin (8). maddesi gereğince

sözleĢmede gösterilen cezalar uygulanır.



SözleĢmede belirtilen ve sorumluluğu müteahhide ait olmayan zorunlu gecikme nedenlerinin

doğuĢunda, durum idarece incelenerek iĢi engelliyici nedenlerle ve yapılacak iĢin niteliğine

göre iĢih bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.



Müteahhit, sürenin uzatılmasını gerektiren nedenlerin ortaya çıkıĢından baĢlamak üzere on

gün içinde, olayların ayrıntılarını ve sonuçlarını ve iĢ süresinin ne kadar uzatılması

gerektiğini, uzatılacak sürenin belirlenmesi o anda mümkün değilse nedenlerini belirten bir

yazı ile idareye baĢ vuracak ve durumunun açıklık kazanmasından sonra istediği süre

uzatımını da ayrı bir yazı ile derhal bildirecektir. Ancak idarenin neden olduğu, süre uzatımını

gerektiren gecikmelerde müteahhidin baĢvurusunun on gün içinde yapılması Ģartı aranmaz.



Zamanında yapılmayan baĢvurular dikkate alınmaz ve müteahhit baĢvuru süresini geçirdikten

sonra süre uzatımı isteğinde bulunamaz. Zorunlu nedenlerin devamı sırasında yapılacak

baĢvuru, on gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir.



SözleĢmesinde iĢin tamamlanması için sözleĢme tarihinden baĢlayarak belli bir tarih ve süre

belirlenen ve baĢkaca kayıt bulunmayan iĢlerde, iĢin yapılması için tespit olunan döneme

rastlayan kıĢ aylarının ve resmi tatil günlerinin etkisi de göz önünde tutulmuĢ sayılacağından

müteahhit, çalıĢmadığı bu gibi günleri öne sürerek süre uzatılması isteğinde bulunamaz.

Ancak süre uzatımlarında, çalıĢılamayacak günler de dikkate alınarak verilecek sürenin

belirlenmesi gerekir.



Geçici HakediĢ Raporları

Madde 39 - Müteahhit tarafından yapılan yapım ve hizmet iĢlerinin bedelleri

sözleĢmeye ekli birim fiyat cetvelinde veya keĢif özetinde yazılı veya sonradan düzenlenen

onaylı yeni fiyatlar üzerinden hesaplanarak, yaptığı indirime sözleĢmedeki kayıtlara ve ilgili

kanunlara göre yapılacak kesintiler de çıktıktan sonra, sözleĢmenin ödemeye iliĢkin hükümleri

çerçevesinde kendisine ödenir.



SözleĢme eki keĢif özetinde veya birim fiyat cetvelinde herhangi bir yapım ve hizmet iĢi için

fiyat gösterilmiĢ olması müteahhide, mutlaka o türden yapım ve hizmet iĢlerini yapmak

hakkını vermez. ĠĢin gerektirmesi halinde, sözleĢme eki birim fiyat listesinde fiyatı bulunan

yapım veya hizmet iĢlerinin yapılabilmesi ve birim fiyatının uygulanabilmesi için yetkili

makamdan onay alınması gerekir.



Müteahhidin yaptığı iĢler ile ihzarattan doğan alacakları, metrajlara göre hesaplanarak

sözleĢme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmıĢ hak

sayılmamak üzere geçici hakediĢ raporları ile ödenir. Metrajlar yeĢil defter ve eklerinde

gösterilir. Müteahhit, idarenin isteği halinde, kesin hesapları da kontrol teĢkilatının denetimi

altında iĢe paralel olarak yürütmek zorundadır. Bu halde geçici hakediĢ raporlarının

düzenlenmesinde, bitmiĢ iĢ kısımları için kesin metrajdaki miktarlar dikkate alınır.



HakediĢ raporlarının düzenlenmesi aĢağıdaki esaslara göre yapılır.



a) Birim fiyat esasına göre yaptırılan iĢlerde : Geçici hakediĢ raporları müteahhidin baĢvurusu

üzerine, sözleĢme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça ayda bir defa düzenlenir.

Müteahhit baĢ vurmadığı takdirde idare, en çok üç ay içinde, tek taraflı olarak hakediĢ

düzenleyebilir. Gelecek yıllara sarkmayan sözleĢmelerle yaptırılan iĢler için, son hakediĢ

raporu bütçe yılının sonuna rastlayan ayın yirminci günü düzenlenir.



ĠĢe baĢlandığından beri meydana getirilen yapım ve hizmet iĢleri ile o tarihteki ihzaratın

miktarı kontrol teĢkilatı tarafından müteahhit veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan

miktarlar sözleĢmedeki esaslara uygun olarak hakediĢ raporuna geçirilir.



Ġhzaratın iĢ programlarında, sözleĢme ve eklerindeki esaslara göre belirtilecek miktarlardan

fazla yapılması idarenin iznine bağlıdır.



Bedeli ödenmiĢ ihzarat malzemesi, ancak yetkili makamın onayı ile Ģantiyeden çıkarılabilir.



Düzenlenen hakediĢ raporunun iĢleme konulabilmesi için, müteahhit veya iĢbaĢında bulunan

vekili tarafından imzalanmıĢ olması gereklidir.



Müteahhit veya vekili, bildirilen günde, hakediĢe esas ölçülerin alınmasında hazır bulunmazsa

kontrol teĢkilatı ölçümleri tek baĢına yaparak hakediĢ raporunu düzenler ve müteahhidin bu

husustaki itirazları kabul edilmez.



b) Götürü olarak yaptırılan veya özelliği olan iĢlerde :

Bu gibi iĢlere iliĢkin hakediĢ raporları, sözleĢmesinde yazılı esaslara göre düzenlenir. Bu

hakediĢ raporlarının imzalanma, düzeltme ve ödemeleri yukarıda (a) bendinde yazılı

hükümlere göre yapılır.



Gerek bu madde hükümlerine göre geçici hakediĢ raporlarının gerekse (40). madde

hükümlerine göre kesin hesapların ve kesin hakediĢ raporunun hazırlanması ve gerekli

ölçmelerin ve bunlarla ilgili diğer hizmetlerin yapılması için müteahhit, yeterli sayıda iĢçi ve

personeli bedelsiz olarak kontrol teĢkilatının emrine verir.



Kesin HakediĢ Raporu ve Hesap Kesilmesi

Madde 40 - ĠĢin geçici kabulü yapıldıktan sonra, kesin hakediĢ raporunun düzenlenmesine

esas olacak kesin metraj ve hesapların tamamlanmasına baĢlanır.Bunlar biri asıl olmak üzere

en az üç kopya halinde düzenlenir.



Müteahhidin kesin hakediĢ raporunun düzenlenmesinde sadece kesin metraj ve hesaplar

sonucunda bulunan miktarlar esas alınacak ve bunlarla geçici hakediĢ raporlarındaki rakamlar

arasında bulunabilecek farklara bakılmayacaktır. Kesin metraj ve hesapların yapıldığı sürece

müteahhit veya vekili hesapların yapıldığı yerde bulunmak zorundadır.



Kontrol teĢkilatı, müteahhit veya vekili ile birlikte iĢin gidiĢine paralel olarak daha önce

hazırlanıp karĢılıklı imzalanmıĢ bulunan kesin metraj ve hesapları, yine birlikte tamamlayıp

imzalayarak geçici kabul tarihinden baĢlamak üzere en çok altı ay içinde idareye teslim etmek

zorundadır. Bu hesapların yapılması sırasında müteahhit veya vekili tarafından yapılmıĢ ve

fakat kontrol teĢkilatınca çözüme bağlanamamıĢ itirazlar varsa bunlar da incelenmek üzere

hesaplarla birlikte idareye verilecektir.



Müteahhidin kesin hesaplara itirazı varsa aynı inceleme süresi içinde idareye yazılı olarak

bildirmek zorundadır. Böyle yapmadığı takdirde kesin hesapla ilgili bütün belgeleri kayıtsız

Ģartsız kabul etmiĢ sayılır ve bundan sonra bu hususta yapılacak herhangi bir itiraz artık

dikkate alınmaz.



Kontrol teĢkilatı belirtilen süre içinde kesin hesapları idareye teslim etmediği takdirde,

müteahhit kendi hazırladığı kesin hesapları idareye vererek incelenmesini ve onaylanmasını

isteyebilir.



Her üç durumda da idareler teslim aldıkları kesin hesapları, teslim tarihinden baĢlamak üzere

en çok altı ay içinde inceleyip onaylarlar.



AnlaĢmazlıkların Çözümü

Madde 53 - ĠĢin yürütülmesi sırasında ve kesin hesapların çıkarılmasında kontrol teĢkilatı ile

müteahhit arasında çıkabilecek anlaĢmazlıklar, öncelik sırası sözleĢmesinde belirtilen,

sözleĢme eklerindeki hükümler dikkate alınmak suretiyle aĢağıda yazılı olduğu Ģekilde idare

tarafından çözüme bağlanacaktır.



Müteahhit, anlaĢmazlığa neden olan konuda, bu durumun ortaya çıktığı günden baĢlamak

üzere onbeĢ gün içinde itiraz ve Ģikayetlerinin nedenlerini ve niteliklerini açıklayan bir

dilekçe ile idareye baĢvuracaktır.



Ġdare, bu dilekçeyi aldığı tarihten baĢlamak üzere en çok iki ay içinde inceleyip bu husustaki

kararını müteahhide bildirecektir.



Müteahhit iki ay içinde kendisine cevap verilmediği veya verilen karara razı olmadığı

takdirde, bu sürenin bittiği veya kararın kendisine bildirildiği günden baĢlayarak altı ay içinde

ilgili mahkemeye baĢvurmamıĢ bulunursa, bu karara kesinlikle umuĢ ve sözleĢmeyi imzalayan

idareyi aklamıĢ olur.



2.3.3 Belediye Bütçe ve Muhasebe Usulü Tüzüğü

......



Borç Ödeme Fonu

Madde-94. Büyük yatırımlarını gerçekleĢtirmek için uzun veya orta vadeli kredi alan

belediyeler,borçlarını ödeyebilmek için belediye meclisinin kararıyla belediye bütçesi içinde

borç ödeme fonu oluĢturabilirler.



Uluslar arası kredi kuruluĢlarına borçlanan belediyelerle tahvil ihracı suretiyle kaynak yaratan

belediyelerde,bu fonun oluĢturulması zorunludur.





2.4 Yönetmelik ve Tebliğler



2.4.1 Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas ve Usullere Dair Tebliğ:



(T.C Hazine MüsteĢarlığının Bağlı Olduğu Devlet Bakanlığı Tebliği) (03/01/2001 gün ve

24276 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıĢtır).



Tanımlar ve Kısaltmalar

Madde 1-

..........

Ġdare : Ġhaleyi yapan genel ve katma bütçeli kamu kurum ve kuruluĢları ile bunların bağlı

ortaklıkları, Ġller Bankası,BüyükĢehir Belediyeleri ve diğer belediyeler ile diğer kamu kurum

ve kuruluĢlarını,



Proje : yıllık yatırım programına dahil yatırımları,



Ticari SözleĢme : Yapılan ihale sonucunda idare ile müteahhit veya tedarikçi arasında ihale

konusu projenin gerçekleĢtirilmesi amacıyla imzaladıkları sözleĢmeyi, Ġfade eder.



Uygulanacak Esas ve Usuller

Madde 2-



a) DıĢ finansman ile gerçekleĢtirilecek Projeler için MüsteĢarlığa müracaat edilir.

............



c) uygulama projesi bulunmayan yapım ve inĢaat yatırımları için uygun görüĢ verilmez.



d) MüsteĢarlık, 2. maddenin (b) bendinde yer alan kriterler çerçevesinde DPT MüsteĢarlığı

tarafından uygun görüĢ verilen projeler için bakandan alınan onay çerçevesinde Anahtar

Teslimi Bazında Uluslar arası Kredili Ġhale izni verebilir.

..........



f) Ġkili iĢbirliği protokolleri kapsamında bulunan Projeler içinde Anahtar Teslimi Bazında

Uluslararası Kredili Ġhaleye çıkılması zaruridir.

...........



j) Projenin gerçekleĢtirilmesi için temin edilen dıĢ finansman tutarı aĢağıdaki kalemleri

kapsamaz:

1) Her türlü vergi,resim ve harçlar,

2) KamulaĢtırma bedelleri,

3) Ġhracat sigorta kuruluĢlarına ödenecek sigorta primi dıĢındaki faiz,ücret ve diğer kredi

masrafları.



k) KeĢif artıĢı ve ihtiyati akçenin finansmanı, Ticari SözleĢmede yer alması,uluslar arası

normlara uygun olarak belli bir oranla sınırlandırılması ve müsteĢarlıkça izin verilmesi koĢulu

ile mümkündür.



2.4.2 Yıllık Yatırım Programında Yer Alan Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin

Esas Usullere Dair Tebliğ .



(21.07.2001 Gün ve 24469 Sayılı Resmi Gazetede YayımlanmıĢtır.)



Yıllık yatırım programlarında yer alan projelere DıĢ Finansman sağlanmasında uygulanacak

esas ve usuller aĢağıda açıklanmıĢtır.



Tanımlar



Madde-1 Bu tebliğde yer alan ;



Alt Proje: Yıllık yatırım programlarında yer alan Projelerin muhtelif Bölümlerini oluĢturan ve

dıĢ finansmanla gerçekleĢtirilmek üzere ayrı olarak ihale edilebilecek herbir proje alt

bölümünü



Bağımsız MüĢavir firma: Kesin Proje ve/veya Uygulama Projesinin hazırlanmasında

müĢavirlik hizmeti alınması için Ġdare tarafından yapılacak ihale sonucunda seçilen ve yapım

iĢini gerçekleĢtirecek yüklenici firma ile hiçbir ticari iliĢkisi bulunmayan bağımsız müĢavirlik

firmasının,



Bakan : Hazine MüsteĢarlığının bağlı olduğu Bakanı ;



DıĢ Finansman: Yabancı ülkelerce oluĢturulan birlikler, uluslar arası ve bölgesel kuruluĢlar ile

uluslar arası finansman piyasalarında faaliyet gösteren bankalar , satıcı veya alıcı kredisi

sağlayan kuruluĢlar ile firmalardan dıĢ proje kredisi olarak veya hibe yoluyla temin edilen

imkanların,



DıĢ Finansman Kaynağı : DıĢ Finansman sağlayan yabancı ülkelerce , oluĢturulan birlikler ,

uluslar arası ve bölgesel kuruluĢlar ile uluslar arası finansman piyasalarında faaliyet gösteren

bankalar, satıcı veya alıcı kredisi sağlayan kuruluĢlar ile firmaları ,



D.P.T : Devlet Planlama TeĢkilatı MüsteĢarlığını ,



Fizibilite Etüdü : Ġdare tarafından kesin projeye ve mevzuata göre gerektiğinde çevresel etki

değerlendirme raporuna dayandırılmak Ģartı ile yatırım projesinin maliyeti ile teknik, finansal,

ekonomik ve sosyal gerekçesinin yapılabirliğinin , önceliğini ve çevreye etkilerini belirlendiği

ve analiz edildiği ayrıntılı raporu ,



Ġdare : Genel ve katma bütçeli kamu kurum ve kuruluĢları, kamu iktisadi teĢebbüsleri ile

bunların bağlı ortaklıkları, özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayesinin

%50'sinden fazlası kamuya ait kuruluĢlar, kamu bankaları, yatırım ve kalkınma bankaları,

BüyükĢehir Belediyeleri, Belediyeler,bunların bağlı kuruluĢları ve sair yerel yönetim

kuruluĢları ile diğer kamu kurum ve kuruluĢlarını,



Kesin Proje : Bir yapı veya tesisin jeolojik, hidrolik ve topografik, verilere bağlı olarak

biçimlerini ve ana boyutlarını açık ve kesin olarak verildiği, yapıların statik hesap ve

projelerinin yapılarak ayrıntılı metrajlara, nakliye analizlerine ve zemin etütlerine

dayandırılmak koĢulu ile birinci keĢifin çıkarıldığı ve tesis maliyetinin gerçeğe yakın olarak

tahmin edildiği projeyi ,



MüsteĢarlık : Hazine MüsteĢarlığını ;



Proje : Yıllık yatırım programında yer alan projeleri,



Ticari SözleĢme : Yapılan ihale sonucunda Ġdare ile müteahhit ve / veya tedarikçi arasında

ihale konusu projenin gerçekleĢtirilmesi amacıyla imzalana sözleĢmeyi,



Uluslar Arası Kredili Ġhale: Ġlgili mevzuatta yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla bir

tanesi Avrupa Birliği Resmi Gazetesi (Official Journal of European Communites ) olamak

üzere en az iki yabancı gazetede duyurusu yapılan ihaleyi,



Uygulama projesi: Bir yapı ve /veya tesisin inĢaatını yürütebilecek ayrıntıda düzenlenen ,

inĢaa edilecek bölümlerin biçimlerinin ve boyutlarının uygulamaya esas teĢkil edecek Ģekilde

açık ve kesin olarak ayrıntılandırıldığı projesi ,ifade eder.



Kapsam :



Madde -2



a) 03.01.2001 tarihine kadar müsteĢarlığa müracaat edilerek Uluslar arası Kredili Ġhale izni

alınmıĢ ancak, henüz ihale ilanına çıkarılmamıĢ projeler ve bu tarihten sonra Uluslar arası

Kredili Ġhale izni alacak projeler ile,



b) yıllık yatırım programlarında yer alan Projelerin muhtelif bölümlerini oluĢturan ve dıĢ

finansmanla gerçekleĢtirilmek üzere ayrıca ,ihale edilebilecek alt projeler bu tebliğ

hükümlerine tabii olacaktır.



Uygulanacak Esas ve Usuller



Madde - 3



a) DıĢ Finansman ile gerçekleĢtirilecek Projeler için Ġdare tarafından MüsteĢarlığa müracaat

edilir.



b) MüsteĢarlık, projenin ;

1) Fizibilite Etüdünün bulunup bulunmadığı ve uygunluğu,



2) Yıllık yatırım programındaki yeri ve önceliği,



3) Yatırım Programı ile ön görülen yıllık dıĢ ve toplam ödeneği ile dıĢ ve toplam proje tutarı

4) Yapım iĢlerinde uygulama projesinin bulunup bulunmadığı,hususlarında DPT'nın görüĢünü

alır. DPT görüĢünü bildirirken Uygulama Projesinin bulunup bulunmadığı hususunda idarenin

yazılı beyanı esas alır. Uygulama Projesi bir Bağımsız MüĢavir Firma tarafından hazırlandığı

takdirde , Ġdarenin yazılı beyanında Bağımsız MüĢavir Firmanın adı da belirtilir.



c) Uygulama Projesi bulunmayan yapım iĢler için uygun görüĢ verilmez. Ancak doğal afetler

sebebiyle Uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan hallerde, uygulama

projesi hazırlanması Ģartı aranmayabilir.



d) MüsteĢarlık, 3.maddenin (b) bendinde yer alan kriterler çerçevesinde DPT.tarafından

uygun görüĢ verilen Projeler için Bakan'dan alınan onay çerçevesinde Uluslar arası Kredili

Ġhale izni verebilir. Uluslar arası Kredili Ġhale izni alan Ġdare ġartnamesini hazırladıktan sonra

Uluslararası Kredili Ġhaleye çıkar.



e) Uluslararası Kredili ihale izninin süresi sektörlerin ve projelerin özellikleri dikkate alınarak

Bakan tarafından belirlenir. Uluslar arası kredili ihale izinlerinin geçerliliği ekonomik durum

ve Ģartlara göre MüsteĢarlık tarafından yeniden değerlendirilebilir ve gerektiğinde uzatılabilir

vaya iptal edilebilir.



f) Ġhaleye katılanlar, ihale konusu Projenin teknik özelliğine ve fiyatına iliĢkin ticari teklifin

yanısıra birde finansman teklifi vermek zorundadır.



g) DPT ve MüsteĢarlığın görüĢünün alınması ile imzalanan ikili iĢbirliği protokolleri

kapsamında bulunan Projeler içinde Uluslar arası Kredili Ġhale 'ye çıkılması zaruridir.



h) Ġhale sonucunda imzalanacak Ticari SözleĢmede ; Ticari SözleĢmenin yürürlüğe girmesi,

kredi koĢullarının Hazine MüsteĢarlığı tarafından uygun görülük kredi anlaĢmalarının

imzalanması koĢuluna bağlıdır. "ifadesinin yer alması gerekmektedir. "



ı) Ġhaleyi kazanan tarafın getirdiği finansman teklifi Ġdare tarafından MüsteĢarlığa iletilir. Söz

konusu projenin finansmanı için getirilecek teklifi bir DıĢ Finansman Kaynağı marifeti ile

getirilmiĢ olması gerekir.



i) Finansman teklifinin, en az Ticari SözleĢmede ön görülen DıĢ Finansman tutarının

tamamını karĢılayacak miktarda olması ve sözleĢme para birimi ile kredi para biriminin aynı

olması gerekir.



j) Müzakeresi tamamlanmıĢ ve parafe edilmiĢ Ticari SözleĢmede yer alan dıĢ kaynak tutarı ile

toplam proje tutarını, yıllık yatırım programında ön görülen proje tutarını dıĢ parası ve

toplamından farklı olması halinde MüsteĢarlığı DıĢ Finansman anlaĢmasını imzalayabilmesi

için yıllık yatırım programında yer alan toplam proje tutarının ilgili mevzuat hükümleri

çerçevesinde revize edilerek MüsteĢarlığa bildirilmesi gerekir. DıĢ finansman sağladıktan ve

yıllık harcama dilimi belirlendikten sonra, Ġdare yıllık yatırım programında yer alan Proje

ödeneklerini ilgilki mevzuat çerçevesinde revize ettirmek üzere DTP'ye mürcaat eder.



k) Projenin gerçekleĢtirilmesi için temin edilecek DıĢ Finansman tutarı aĢağıdaki kalemleri

kapsamaz.

1) Hertürlü vergi, resim ve harçlar,

2) KamulaĢtırma bedelleri

3) Ġhracaat sigorta kuruluĢlarına ödenecek sigorta pirimi dıĢındaki faiz, ücret ve diğer kredi

masrafları,



l) KeĢif artıĢının finansmanı, Proje maliyetinin belirlenmesine esas teĢkil eden Uygulama

Projesinde revizyona gidilmesi, yıllık yatırım programında yer alan toplam Proje tutarının

yeni Uygulama Projesi dikkate alınarak ilgili mevzuat çerçevesinde revize edilmesi ve

MüsteĢarlıkça izin verilmesi koĢulları ile sağlanabilir.



m) Halihazırda iç finansmanla ihale edilmiĢ, uygulamasında önemli aĢama kaydedilmiĢ ve

sektör açısından öncelikli Proje / alt projelerin henüz tamamlanmıĢ olup ta DıĢ Finansman ile

gerçekleĢtirilmesi uygun görülen kısmı Uygulama Projesinin esas alınması ve projenin /alt

projenin kalan kısmını maliyetinin bir Bağımsız MüĢavir Firma tarafından hazırlanacak rapor

ile belirlenmesi kaydı ile değerlendirir,ilmeye alınır ve tavsiye niteliğinde bir Yüksek

Planlama Kurulu kararına dayanılacak bir Bakanlar Kurulu Kararı ile DıĢ Finansman yolu ile

gerçekleĢtirilebilecek proje haline getirilebilir.



n) 4059 sayılı Hazine MüsteĢarlığı ile DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı TeĢkilat ve Görevleri

Hakkında Kanunun ilgili hükümleri uyarınca MüsteĢarlığın Türkiye Cumhuriyeti adına taraf

olduğu/olacağı Hükümetler arası Mali ĠĢbirliği Protokollerinde yer alan hükümler ile üyesi

olduğumuz uluslar arası mali kuruluĢlar ile yapılan yapılacak düzenlemelerde yer alan

hükümler , kalkınma planları ve yıllık programların ilke ve politikaları ile yıllık yatırım

programına uygun olması Ģartıyla saklıdır



Yürürlükten Kaldırılan Hükümler



Madde- 4 3 Ocak 2001 tarihli ve 24276 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

"Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas ve Usullere Dair tebliğ" bu tebliğin

yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yürürlükten kalmıĢtır.



Geçici Madde 1- Bu tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce iĢlemleri baĢlamıĢ projeler,

03.01.2001 tarihli ve 24276 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan tebliğ hükümlerine tabidir.



Geçici Madde 2- 03.01.2001 tarihinden önce iç finansmanla ihale edilmiĢ, uygulanmasında

önemli aĢama kaydedilmiĢ ve sektör açısından öncelikli olan Proje/alt projelerin henüz

tamamlanmamıĢ olup ta DıĢ Finansman ile gerçekleĢtirilmesi uygun görülen kısmı için bu

tebliğin 3.'üncü Maddesinin ( m) bendinde yer alan hükümlere uyulur.



Geçici Madde 3- 03.01.2001 tarihinden önce ihale edilerek dıĢ finansman ile

yapımı devam eden ve tamamlanabilmesi için ek finansmana ihtiyaç duyulan her bir projenin

ilave dıĢ finansman taleplerinin değerlendirilebilmesi için yıllık yatırım programında toplam

proje tutarının revizyonu iĢlemlerinin baĢlatılmasından önce bu tebliğin 3(b) maddesi

hükümleri çerçevesinde revize Uygulama Projeleri aranır.



Geçici Madde 4 - 03.01.2001 tarihinden önce imzalana Ġkili ĠĢbirliği Protokolleri

kapsamında yer alan Projeler için; uygulanan ekonomik programlar çerçevesinde belirlenen

yıllık yatırım harcama tavanları, sektörel öncelikle ve kamu projelerinin tamamlanma süreleri

ile ilgili kısıtlamalar dikkate alınarak , Uygulama Projesi hazırlanması kaydıyla Uluslar arası

Kredili ihale Ģartı aranmaz.



Yürürlük

Madde 5- Bu tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer



Yürütme



Madde 6 - Bu tebliğ hükümlerini , Hazine MüsteĢarlığının bağlı olduğu Bakan yürütür.



2.4.3 Hazine Garantileri Kapsamında Yapılacak Ödemelerin Üstlenilmesinde Uygulanacak

Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.



(18/04/2001 gün ve 24377 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıĢtır.)



Madde 2- Genel Bütçe dıĢı kamu kurumları ile aĢağıda yer alan kurum ve kuruluĢlar bu

yönetmeliğe tabidir.



b) BüyükĢehir belediyeleri,belediyeler,Belediye Birlikleri,Ġl Özel Ġdareleri ve bunlara ait tüzel

kiĢiler veya bunlara bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kiĢiliğine haiz kuruluĢlar.



Madde 7- 30/12/1999 tarihli ve 23922 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "

DıĢ Proje Kredilerinde Genel ve katma Bütçeli KuruluĢlar DıĢındaki Kurumların DıĢ Borç

Kaydı ve MuhasebeleĢtirme ĠĢlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkındaki Tebliğ" in

7. maddesinde oluĢturulan Proje Koordinasyon Birimi, dıĢ borç geri

ödemelerinin,doğru,düzenli ve tutarlı bir Ģekilde izlenebilmesi,gerektiği Ģekilde

raporlanması,gerekli koordinasyonun ve evrak akıĢının düzenli olarak sağlanmasından

sorumludur.Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinde henüz proje koordinasyon birimini

oluĢturmamıĢ olan borçlular yürürlük tarihinden baĢlayarak 90 gün içerisinde söz konusu

birimlerin oluĢturulduğunu ve haberleĢme adreslerini içeren bir bildirimi MüsteĢarlık Kamu

Finansmanı Genel Müdürlüğüne göndereceklerdir.



Madde 8-

a) MüsteĢarlık, üstlenim talebine esas teĢkil eden ve borçlu tarafından ibraz edilen bilgilerin

doğruluğunun ve sağlanan Hazine garantili kredinin amacı doğrultusunda kullanılıp

kullanılmadığının tespiti maksadıyla ilgili kuruluĢlar nezdinde denetim yapabilir.



2.4.4 Devlet Ġhale Genelgeleri :



(Örnek :98/1)

...........



E- Vize Ġçin Gönderilecek Bilgi ve Belgeler Ġle Vize ĠĢlemlerine ĠliĢkin Diğer Hususlar.

........

c) finansmanı Avrupa Birliği, yabancı devlet veya uluslar arası kuruluĢlarla yapılan

anlaĢmalara göre sağlanarak gerçekleĢtirilecek olan iĢler, anlaĢma hükümlerinde özel ihale ve

satınalma usullerinin öngörülmesi halinde özel kanun, kanun kararname veya anlaĢma

hükümlerine göre yürütülecektir.



Ancak söz konusu ihalelerde 1050 sayılı kanunun 64. maddesi gereğince vizeye tabidir. Bu

nedenle söz konusu ihalelere iliĢkin bilgi ve belgelerin gönderilmesinde de yukarda belirtilen

hususlara uyulacak, yabancı dildeki Ģartname, ilan ve teklifler ile diğer belgelerin, aslına

uygunluğu onaylanmıĢ Türkçe metinleri de vize dosyalarına konulacaktır.

d) 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunun 89. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu Kararı alınarak

bu kanun hükümleri dıĢında gerçekleĢtirilen ihalelerde 1050 sayılı Kanunun 64. maddesi

gereğince vizeye tabidir.



Ancak bu Ģekilde gerçekleĢtirilen ihalelerde uygulanacak usul ve esasların Bakan onayı ile

belirlenmesi öngörüldüğünden, sözkonusu Bakan onayında uygulamada herhangi bir tereddüt

yaratmayacak biçimde ihalenin bütün aĢamalarında uygulanacak usul ve esasların ayrıntılı

olarak belirlenmesi gerekmektedir.



Bu çerçevede Bakan onayında; Ģartname düzenlenip düzenlenmeyeceği, bedel tespitinin nasıl

yapılacağı,isteklilerin belirlenme biçimi ve ilan yapılıp yapılmayacağı,teminat alınıp

alınmayacağı, avans ve fiyat farkı ödenip ödenmeyeceği, avans verilecekse oranı, fiyat farkı

ödenecekse ödeme Ģekli, tekliflerin alınma ve değerlendirilme biçimi, ihalenin

gerçekleĢtirileceği usul,sözleĢme yapılıp yapılmayacağı ve ödemenin ne Ģekilde yapılacağı

hususlarının yer alması gerekli görülmektedir.



Diğer taraftan, anılan madde uyarınca 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunu hükümleri dıĢında

yapılan ihalelerde de yeterli sayıda isteklinin katılımının sağlanması suretiyle rekabet

ortamının yaratılması gerekmektedir.



2.4.5 87/12317 Sayılı Mühendislik-Mimarlık-MüĢavirlik Hizmetlerinin Düzenlenmesi ve

GeliĢtirilmesine Ait Esaslara ĠliĢkin Tebliğ

(Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tarafından 12/11/1988 Gün ve 19987 sayılı Resmi Gazetede

YayınlanmıĢtır.)



(Tebliğ No: SAGGM-88/1)



1- Kararnamenin temel amacı; Türkiye'deki Mühendislik-Mimarlık-MüĢavirlik kuruluĢlarının

desteklenmesi suretiyle, bu kuruluĢların güçlendirilmesi; uluslar arası üst düzeylere

çıkarılması; teknoloji birikiminin arttırılması ve mühendislik-mimarlık kapasitesinin teknoloji

üretebilecek duruma getirilmesidir.



2- Kararnameye ait esaslar, bütün yatırımcı kuruluĢlarca (Kamu sektörüne dahil genel ve

katma bütçeli daireler, kamu iktisadi kuruluĢ ve teĢebbüsleri, il özel idareleri, belediyeler,

döner sermayeler, ofis, banka, fon, birlik, sandık gibi her türlü kamu kurum ve kuruluĢları ile

özel kanunlarla veya kanunların verdiği yetki ile kurulmuĢ bulunan tüzel kiĢilikli kurum ve

kuruluĢları ve burada sayılanların bir kısmının iĢtiraki ile kurulmuĢ bulunan tüzel kiĢiliğe

sahip kuruluĢlar) yerine getirilmesi gerekli kurallardır.



3- Kararnamede yer alan bazı terimler aĢağıda tarif edilmiĢtir.

..........

Alt ġirket: Sermayesine, ana Ģirketin (müteahhit firma veya ticari Ģirket %50'den fazla iĢtiraki

bulunan veya ana Ģirketin yönetime ekseriyetle hakim olduğu Ģirkettir.

......

5- Yatırımcı kamu kuruluĢları, yatırımların proje müĢavirlik hizmetlerini öncelikle yurt içi

firmalara yaptıracaklardır. Yurt içinde uygulaması bulunmayan ve/veya ileri teknoloji

gerektiren ya da dıĢ finansmanı uluslar arası kuruluĢlarca karĢılanan projeler Türk ve yabancı

mühendislik-mimarlık-müĢavirlik ortak kuruluĢlarına yaptırılabilir. Bu halde Türk firmasının

payının yüksekliği ihalede tercih sebebi olarak dikkate alınacaktır. Yabancı firmaların, Türk

firmalarıyla beraber olmaları durumunda her iĢ için yatırımcı kuruluĢça ilgili Bakanın onayı

alınır.



ĠĢin özelliği dolayısıyla tamamı Türk firmalarınca yapılması mümkün olmayan iĢlerde yerli

firmalar yabancı müĢavir çalıĢtırabilir.



6- Yatırım projeleri ihalelerine mühendislik-mimarlık-müĢavirlik bölümleri ihtisaslaĢmıĢ ana

firmalar veya alt Ģirketleri iĢtirak edebilir. Ancak bu halde projenin yapım ve tedarik ihalesine

ana Ģirket giremez.



Alt Ģirketin belirlenmesinde, ana Ģirket ve müteahhit Ģirketlerin hisseleri ve ana Ģirket

ortaklarının hisseleri toplamının % 50'nin üstüde olması Ģartı aranır. Ayrıca proje Ģirketinin

yönetimi, hisse paylarının imtiyazlı kullanılması veya benzer durumlar dolayısıyla ekseriyetle

ana Ģirketin kontrolünde ise Ģirket, alt Ģirket kapsamına girer. Projenin konsorsiyumca

yapılması halinde bile bu Ģartlar geçerlidir.







2.5 YARGI KARARLARI



2.5.1 DanıĢtay Kararları



(1) DanıĢtay 2.D, E : 2000/2073, 05.07.2000 gün ve K: 2000/3080 sayılı Kararı



Hakkında SoruĢturma Ġzni Ġstenenler : 1-........ BüyükĢehir Belediye ve ...SKĠ Yönetim Kurulu

BaĢkanı 2-..... SKĠ Genel Müdür Vekili3- ........ BüyükĢehir Belediye Meclis Üyesi

SoruĢturulacak Eylem : .......... Atıksu Tesisi Ġhalesinin onaylanmasından sonra ihaleyi

kazanan firmayla ihaleye iliĢkin Ģartname hükümlerine aykırı sözleĢme imzalamak ve ihale

Ģartnamesi ile sözleĢme hükümlerine aykırı olarak ĠĢ ve ĠĢlemler yapmak suretiyle yüklenici

firmaya haksız menfaat sağlamak.

Eylem Tarihi : 1999 yılı

Yetkili Merciin Karar : 4483 sayılı Kanuna göre soruĢturma izni verilmesine.

Karara Ġtiraz Edenler : Haklarında soruĢturma izni verilenler



ĠçiĢleri Bakanlığından 8.6.2000 gün ve 81-108/1-160/3385 sayılı yazı ile gönderilen dosya

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun 9.uncu

maddesi uyarınca itiraz edenler yönünden incelenerek gereği görüĢüldü :



Haklarında soruĢturma izni verilenlerin .......... Atıksu Tesisi Ġhalesinin onaylanmasından

sonra ihaleyi kazanan firmayla ihaleye iliĢkin Ģartname hükümlerine aykırı sözleĢme

imzaladıkları ve ihale Ģartnamesi ile sözleĢme hükümlerine aykırı olarak ĠĢ ve ĠĢlemler

yapmak suretiyle yüklenici firmaya haksız menfaat sağladıkları anlaĢıldığından ĠçiĢleri

Bakanı tarafından soruĢturma izni verilmesine iliĢkin 20.04.2000 gün ve Tef.Ku.BĢk.

2000/120 sayılı karara karĢı yaptıkları itirazlarının reddiyle dosyanın Yargıtay Cumhuriyet

BaĢsavcılığına ve kararın bir örneğinin ĠçiĢleri Bakanlığına gönderilmesine 05.07.2000

gününde oyçokluğu ile karar verildi.



KarĢı oy : .......... Atıksu Tesisi Ġhalesini kazanan firma ile idare arasındaki sözleĢmenin

yasaların idareye tanıdığı ve bir kamu hizmetinin yerine getirilip getirilmemesi bağlamındaki

takdir hakkına dayalı olarak imzalandığı idareye tanınan bu takdir hakkının kötüye kullanıp

kullanmadığının ise ancak yüklenici firmanın taahhüdü hiç yerine getirmemesi veya eksik

yerine getirmesi durumuna göre oluĢacak kamu zararının varlığı ile mümkün olacağı; olayda

ise, .......... Atıksu Tesisinin temel atma töreninin 27.06.2000 tarihinde gerçekleĢtirileceği

dolayısıyla ortada henüz baĢlamıĢ bir iĢ bulunmadığından oluĢmuĢ bir kamu zararının da söz

konusu olmaması sebebiyle Haklarında soruĢturma izni verilenlerin itirazlarının kabulü ile

ĠçiĢleri Bakanı kararının kaldırılması gerektiği görüĢüyle aksi yönde verilen çoğunluk

kararına katılmıyorum.



(2) DanıĢtay 2.D, E : 2001/227, 18.04.2001 gün ve K: 2001/1061 sayılı Kararı



Hakkında SoruĢturma Ġzni Ġstenenler : 1- ............ BüyükĢehir Belediye ve ...SKĠ Yönetim

Kurulu BaĢkanı2-.........BüyükĢehir Belediyesi Genel Sekreter Vekili3- ........... .BüyükĢehir

Belediyesi diğer görevlileri

SoruĢturulacak Eylem : Hafif Raylı Sistem 1. aĢama imalat, inĢaat,montaj,iĢletme ve bakım

tesisleri,çeken ve çekilen araç iĢlerinde yüklenici konsorsiyuma usulsüz biçimde 335 günlük

süre uzatımı verilmesini sağlamak.

Eylem Tarihi : 1999-2000 tarihleri arası.

Yetkili Merciin Karar : 4483 sayılı Kanuna göre soruĢturma izni verilmesine.

Karara Ġtiraz Edenler : Haklarında soruĢturma izni verilenler



ĠçiĢleri Bakanlığından 6.2.2001 gün ve 81/108/1-1041/1011 sayılı yazı ile gönderilen dosya

ve Yetkili Mercii tarafından verilmiĢ bulunan 17.11.2000 gün ve 2000/672 sayılı karar 4483

sayılı Memurlar ve Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun 9 uncu maddesi

uyarınca incelenerek gereği görüĢüldü:



Hafif Raylı Sistem 1 inci AĢama Ġmalat, ĠnĢaat, Montaj, ĠĢletme ve Bakım Tesisleri, Çeken ve

Çekilen Araç ĠĢleri ile ilgili olarak ..... Ġli BüyükĢehir Belediyesi ve Siemens-Simko-TüvasaĢ-

Ansaldo-GüriĢ Ortaklığı arasında 31.1.1997 tarihinde sözleĢme imzalandığı, bu sözleĢmenin

80 nci maddesinde; iĢe baĢlama tarihinden itibaren 700 takvim günü içinde 1 inci aĢamanın

bitirileceği, süre uzatımının YAPI-ICF KAISER Mühendislik ve MüĢavirlik Anonim ġirketi

(sözleĢmeye göre mühendis) tarafından idare ve yükleniciye danıĢılarak tespit edileceği,

sonuçtan sözleĢme taraflarının haberdar edileceği, tespit edilmiĢ uzatma süresinin

değiĢtirilmesi yönünde taraflarca müzakere yapılamayacağı, 97 nci maddesinde; idare ya da

yüklenicinin mühendisin herhangi bir kararını tatminkar bulmaması veya mühendisin

baĢvuruyu aldığı tarihten itibaren 84 gün içinde bildirmemesi durumunda; oluĢan

anlaĢmazlığın Paris'teki Milletlerarası Ticaret Odasının UzlaĢtırma-Tahkim Yönetmeliği'ne

göre belirlenen üç hakem tarafından "Tahkim Yargılaması" yolu ile (yargı yoluna

baĢvurulmadan) nihai biçimde çözümleneceği belirtilmiĢtir.



Dolayısıyla sözleĢmeden kaynaklanan yetkilerin kullanılması suretiyle belirlenen 335 günlük

süre uzatımının, sözleĢme hükümleri ile iç hukuk normlarına aykırılığının hukuki uyuĢmazlık

yolu ile giderilebilme imkanı bulunurken ceza kovuĢturmasını gerektiren bir usulsüzlüğün

bulunduğundan bahsetmekte hukuka uyarlık bulunmamaktadır.



Açıklanan nedenlerle itirazların kabulü ile ĠçiĢleri Bakanı tarafından soruĢturma izni

verilmesine iliĢkin 17.11.2000 gün ve 2000/672 sayılı kararın.............'a iliĢkin kısmının

kaldırılmasına,



.........'in, hakkında soruĢturma izni verilmesine iliĢkin Yetkili mercii Kararını 9.1.2001

tarihinde tebellüğ ettiği halde 4483 sayılı Kanunun 9 ncu maddesinde belirtilen 10 günlük

yasal süreyi geçirdikten sonra 24.1.2001 havale tarihli dilekçe ile itiraz ettiği anlaĢıldığından

itirazının bu gerekçe ile reddine, dosyanın .....'e iliĢkin kısmının gereği yapılmak üzere ......

Cumhuriyet BaĢsavcılığına gönderilmesi için yerine çevrilmesine 18.4.2001 tarihinde

........yönünden oy çokluğu, .....yönünden ise oybirliği ile karar verildi.



AyrıĢık Oy : ...... Hafif Raylı sistem 1 nci AĢama, ĠnĢaat, Montaj, ĠĢletme ve Bakım Tesisleri,

Çeken ve Çekilen Araç ĠĢlerinde yüklenici konsorsiyum Siemens-Simko-TüvasaĢ-Ansaldo-

GüriĢ Ortaklığı'na:



a- SözleĢmenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra iĢ programında gecikmeye yol açacak

herhangi bir değiĢiklik olmamasına,



b- Yüklenicinin iĢe baĢlama tarihinden itibaren 30 takvim günü içinde hazırlaması gereken iĢ

programını 120 takvim günü sonra hazırlamasına,



c- Yüklenicinin hazırladığı "O" iĢ programına göre Cilimboz Deresinin üzerinden aktarıldığı

Merinos Ġstasyonundaki iĢe baĢlama tarihinden yaklaĢık 210 takvim günü sonra iĢe

baĢlanmasına,



d- süre uzatımının belediye'ye ek mali külfet getirip getirmeyeceği konusunda herhangi bir

çalıĢma yapılmasına,



e- Merinos istasyonu ile ilgili proje değiĢikliğinin imalat miktarında önemli bir maliyet

artıĢına sebebiyet verecek nitelikte olmasına karĢın yükleniciden, "ilave ödeme istemeyeceği"

konusunda yazılı bir taahhüt alınmamasına,



f- Ġdareden kaynaklanan kusurlar konusunda herhangi bir inceleme yapılmamasına,



karĢın 335 günlük bir süre uzatımı verildiği böylece belediyenin zararına yol açacak bir

durumun oluĢmasına neden olunduğu anlaĢıldığından ............ tarafından yapılan itirazların

reddi gerektiği görüĢüyle aksi yönde verilen çoğunluk kararına katılmıyoruz.



(3) DanıĢtay 2.D, E : 2001/342, 24.05.2001 gün ve K: 2001/1415 sayılı Kararı



Hakkında SoruĢturma Ġzni Ġstenenler : 1- .........ili .......ilçesi Belediye BaĢkanı2- ..........aynı

belediye encümen üyeleri.

SoruĢturulacak Eylem : .......Ġlçesi Ġçme suyu, arıtma tesisi ve isale hattı inĢaatı iĢi ile ilgili

ihale öncesinde yapılması gereken hukuki ve teknik iĢlemleri tamamlamadan söz konusu

ihaleyi gerçekleĢtirmek suretiyle belediye zararına neden olmak.

Eylem Tarihi : 1997-2000 tarihleri arası.

Yetkili Merciin Karar : 4483 sayılı Kanuna göre soruĢturma izni verilmesine.

Karara Ġtiraz Edenler : Haklarında soruĢturma izni verilenler

Ġnceleme Nedeni Ġtiraz üzerine.



ĠçiĢleri Bakanlığından 26.2.2001 gün ve 81-108/1-1062/1635 sayılı yazı ile gönderilen dosya

ve Yetkili Mercii tarafından verilmiĢ bulunan 11.12.2000 gün ve 2000/735 sayılı karar 4483

sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun 9 ncu

maddesi uyarınca itiraz edenler yönünden incelenerek gereği görüĢüldü:



2886 Sayılı Devlet Ġhale Kanunu'nun 44 üncü maddesi hükmü uyarınca ihale edilen Bandırma

Ġlçesi Ġçme suyu, Arıtma Tesisi ve Ġsale Hattı ĠnĢaatı iĢini: 16.1.1998 gün ve 122 sayılı

Encümen Kararı ile en uygun teklifi veren Pasiner Baysan-Hidrotek Ortak GiriĢimi Anonim

ġirketi'nin kazandığı, anılan Ģirket ile belediye arasında imzalanan sözleĢmenin T.C. SayıĢtay

BaĢkanlığı tarafından tescil edildiği ve 7.4.1999 tarihinde yer teslimi gerçekleĢtirilerek iĢe

baĢlanıldığı, ihale ile ilgili iĢlemlerde mevzuata aykırılık oluĢturan herhangi bir usulsüz

durumun bulunmamasına karĢın yapım aĢamasında iĢin niteliğinden kaynaklanan nedenlerle

belediye ile bazı kamu kurumları arasında meydana gelen uyuĢmazlıklardan dolayı mevzuata

uygun biçimde ihaleyi gerçekleĢtiren .......'ın sorumlu tutulmasında hukuka uyarlık

bulunmadığından itirazların kabulü ile ĠçiĢleri Bakanı tarafından soruĢturma izni verilmesine

iliĢkin 11.12.2000 gün ve 2000/735 sayılı kararın adı geçenlere iliĢkin kısmının kaldırılmasına

24.5.2001 tarihinde oyçokluğu ile karar verildiği.



AyrıĢık Oy :



Bandırma Ġlçesi Ġçme suyu, Arıtım tesisi ve Ġsale Hattı ĠnĢaatı iĢi ile ilgili ihale öncesinde;



a) Ġsale hattının geçeceği güzergahta taĢınmazları bulunan kamu kurum ve kuruluĢlarından

gerekli geçiĢ izinlerinin alınmamasına, yine bu güzergahta taĢınmazları bulunan gerçek

kiĢilerle ilgili olarak irtifak hakkı tesisi ve kamulaĢtırma iĢlemlerinin yapılmamasına,



b) Arıtım tesisinin yapılacağı alanın tahsisi konusunda mülkiyet sahibi Gönen Ġlçesi

Belediyesi ile gerekli yasal iĢlemlerin tamamlanmamasına,



c) Ġçme suyunun alınacağı Gönen Barajından su tahsisi konusunda Devlet Su ĠĢleri Genel

Müdürlüğü ile gerekli protokolün yapılmamasına,



karĢın söz konusu ihalenin gerçekleĢtirildiği, ancak ihale sonrasında isale hattının geçtiği

güzergahta taĢınmazları bulunan kamu kurum ve kuruluĢlarından bazılarının gerekli geçiĢ

iznini vermemesi, arıtım tesisinin yapılacağı alanı Gönen Ġlçesi Belediyesinin tahsis etmemesi

ve Devlet Su ĠĢleri Genel Müdürlüğü tarafından da Gönen Barajından su tahsisi yapılmaması

nedeniyle projede esaslı değiĢiklikler yapıldığı ve bu değiĢiklikler sonucunda maliyet

konusunda önemli oranda artıĢlar meydana geldiği dolayısıyla da belediye zararına sebebiyet

verildiği anlaĢıldığından ..........tarafından yapılan itirazların reddi gerektiği görüĢüyle aksi

yönde verilen çoğunluk kararına katılmıyorum.



2.5.2 SayıĢtay Kararları



(1) 1.Daire, 20.06.1996 Tarih ve 6059 Tutanak Sayılı Kararı :



ĠĢin bedelinin yabancı paralar cinsinden belirlenmiĢ olması halinde fiyat farkı ödenemez.



UTCD-Gama-GüriĢ (Kanada-Türk) Konsorsiyumunun yükleniminde bulunan Ankara

Metrosu I. Etap Yapım iĢine ait sözleĢmede, iĢin anahtar teslimi götürü bedeli yabancı paralar

cinsinden sabit fiyat olarak belirlenmiĢ olduğu halde, sözleĢmeye ek olarak imzalanan

zeyilnamelere konulan hükümlere dayanarak eskalasyon uygulaması ile fiyat farkı ödemesi

yapıldığı görülmüĢtür.



Savunmada :



"SözleĢme konusu iĢ, pazarlık esasına veya yüklenici tarafından belirlenen bir fiyat esasına

göre olmayıp uluslar arası ihale sonucu ilgili Konsorsiyuma ihale edilmiĢtir. Teklif almak

suretiyle gerçekleĢtirilen uluslar arası ihaleye yerli ve yabancı Ģirketlerden oluĢan 5 ayrı

Konsorsiyum teklif vermiĢtir. Yine ilgili ihale ve teklif Ģartları gözönüne alınarak yükleniciye

ihale tarihinden sözleĢme yürürlük tarihine kadar geçen süre için eskalasyon uygulaması

yapılmıĢ olup, 1 Nolu Zeyilname Madde II (2,.) hükümleri SözleĢmenin yürürlüğe

girmesinden önceki eskalasyon uygulamasını bağıtlamaktadır. SözleĢme yürürlüğe girdikten

sonra Madde 4.02 gereğince sözleĢme konusu iĢler anahtar teslimi götürü bedeli olup, fiyat

artıĢı ve eskalasyona tabi değildir ve uygulama bu Ģekilde sürdürülmektedir. Bu itibarla

SözleĢme bedelinin götürü, sabit ve ABD Doları cinsinden tespitinde idare aleyhine

eskalasyon ayarlaması ile yükseltilmesi Ģeklinde bir usulsüzlük sözkonusu değildir."

denilmiĢtir.



Konuyla ilgili mevzuat incelendiğinde;



10.04.1985 tarih ve 18721 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 85/9342 sayılı Bakanlar

Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan "2886 sayılı Kanun Kapsama Giren Kamu Kurum ve

KuruluĢlarının Açacağı Uluslar arası Ġhalelere ĠliĢkin Genel Esaslar"ın 5'nci maddesinde yer

alan:



"Uluslar arası ihale suretiyle yapılan iĢlerde eskalasyon veya fiyat farkı uygulaması yapılmaz;

Ġç veya dıĢ fiyat, ücret, vergi, sigorta vb. artıĢlarından dolayı herhangi bir ek ödemede

bulunulmaz" biçimindeki hüküm karĢısında söz konusu iĢte, eskalasyon veya fiyat farkının

uygulanması ve herhangi bir ek ödemede bulunulması mümkün değildir.



Bu ihalede, 88/13181 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli, fiyat farkı uygulamasına iliĢkin

"Esaslar"ın tatbiki de mümkün değildir. Zira; anılan "Esaslar"ın 4'ncü maddesinde, fiyat farkı

uygulamasında, Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatlarının baz alınması gereğine iĢaret

olunmaktadır. Oysa, anılan iĢin ihalesinde Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları esas

alınmamıĢtır.



Gerek, yetki devrine iliĢkin yazıĢmalar ve bunlara dayanılarak alınan "karar" ve "Onay"larda;

gerekse 85/9342 ve 88/13181 sayılı Kararnamelere ekli "Esaslar"ın açıklanan maddelerinde,

eskalasyon uygulaması ve fiyat farkı verilmesine iliĢkin herhangi bir hükme yer

verilmemiĢtir.



Hal böyle iken; SözleĢmeye sonradan eklenen (1) nolu Zeyilname'ye Ek (1) ile Ģu hususlar

ilave edilmiĢtir.



Madde I

1.1. ĠĢbu (1) nolu Zeyilname'ye Ek (1) Yapım SözleĢmesinin 13.08 maddesi gereğince tanzim

edilmiĢtir.



1.2 ĠĢbu Ek'in II. Maddesinde hükme bağlanan hususlar Yapım SözleĢmesi'nin ayrılmaz bir

cüz'ünün oluĢturur.



Madde II

2.1 (1) Zeyilname'nin II. Maddesi tamamen iptal edilmiĢ ve aĢağıdaki Ģekilde değiĢtirilmiĢtir.



Madde III

2.1 SözleĢme'nin 4.02 maddesi aĢağıdaki aĢağıdaki ek paragrafın ilave edilmesiyle

değiĢtirilmiĢtir:



"SözleĢme bedeli, 1 Ocak 1993'den yürürlük tarihine kadar orijinal teklifin

güncelleĢtirilmesinde kullanılan yıllık % 10,654 oranında bir eskalasyon ayarlamasına tabidir.

Bu oran ayın baĢında ve her ay için o ayın baĢından sonuna kadar geçen süreyi kapsayacak

Ģekilde hesaplanacaktır. Örnek olarak, Yürürlük Tarihi Mart 1993 olursa sözleĢme bedeline

uygulanacak eskalasyon oranı Ģöyle olacaktır:



10.654 = %0,8878 1 Ocak 1993'den baĢlayarak aylık oran 12



1 Mart ile 31 Mart 1993 arasındaki eskalasyon oranı 3X0,8878=%2,6634"



Ego Genel Müdürlüğü kendisine verilen yetki kapsamında bulunmadığı halde, Ankara Metro

Konsorsiyumu ile yukarıda açıklanan Ģekilde ek sözleĢme suretiyle, müteahhit firmaya

baĢlangıçta da belirtildiği üzere %2,6634 oranında toplam = 15.018.246 Amerikan Doları

fiyat farkı ödenmesine yol açmıĢtır.



Bu itibarla, 85/9342 ve 88/1318 sayılı kararnameler eki "Esaslar" hükümlerine aykırı olarak

anılan iĢte eskalasyon uygulanması ve fiyat farkı verilmesi sonucu fuzulen ödendiği saptanan

281.396.41, ABD$+(%12 KDV) 33.767,569 ABD$=315.163,979 ABD$X14.107 TL. =

4.446.018.251 liranın tazminine,



Karar verilmiĢtir.



2.5.3 Yüksek Fen Kurulu Kararları



(1) Konu : Birim Fiyatları Hakkında, 31.08.1994 tarihli karar



Konu Yüksek Fen Kurulumuzca ilgili yazılar ve ekleri doğrultusunda incelenmiĢtir.



Ġstanbul Metrosu 1. AĢama 1. Kısım ĠnĢaatı iĢinin sözleĢmesinin 41.2 maddesinde "Eğer,

sözleĢmede fazla ve ilave iĢe uygulanacak herhangi bir fiyat yoksa Bayındırlık ĠĢleri Genel

ġartnamesi madde 20'deki esaslar dahilinde Yeni Birim Fiyat yapılır" hükmü mevcuttur.



Diğer taraftan, idare, sözleĢme eki Zeyilname 2 ile, Teklif verme ġartnamesi'nin 14.1.3

maddesindeki Birim Fiyat Analizleri bölümüne ilaveler yaparak sözleĢme birim fiyatların

(teklif birim fiyatlar) oluĢmasında kullanılacak analizlerde her fiyat için; Malzeme, Makine,

ĠĢçilik ve Nakliye bölüm toplamlarının toplamı (A)'nın belli bir yüzdesi (%)'nin "Müteferrik

giderler karĢılığı" (Uzunluk, zorluk, vantilasyon, su ve benzeri) olarak ayrıca birim fiyata

ilave edileceği esasına getirmiĢtir. Yazılarınızda belirtildiğine göre Zeyilname 2'nin bu hükmü

gereğince teklif birim fiyatları ile ilgili bütün analizlerde, iĢin özelliğine göre değiĢen

"müteferrik giderler katsayısı" kullanılmıĢtır.



Ayrıca, yine cevabi yazınızda belirtildiğine göre, iĢin keĢfinde bulunmayan ancak yapılma,

zarureti olan bir çok iĢ kalemi için düzenlenen yeni fiyat analizlerinde, Bayındırlık ĠĢleri

Genel ġartnamesinin 20. maddesinin (a) ve (b) bentlerine uygun olduğu kabulüyle aynı

esaslar dahilinde müteferrik giderler katsayısı uygulanmıĢtır.



Söz konusu anlaĢmazlık ise; keĢif özetinde bulunmayan ve sözkonusu (b) bendindeki

"sözleĢme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o iĢe ait teklif

analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler" tarifine de girmediği düĢünülen bazı yeni iĢ

kalemlerinin analizlerinin düzenlenmesinde, (c) bendindeki "Diğer idarelere ait benzer

analizler" tarifinden yararlanılması ve benzer kabul edilen bu analizlerde herhangi bir

müteferrik giderler katsayısı bulunmadığından bahisle, diğer idarelerin bu iĢ kalemlerine ait

analizleri yerine birim fiyatlarının aynen alınmıĢ olmasından doğmaktadır.



SözleĢmenin yeni birim fiyat düzenlenmesi ile ilgili 41.2 maddesinde ilgi verilen Bayındırlık

ĠĢleri Genel ġartnamesinin 20. Maddesi Zeyilname 2'nin teklif analizlerinde hangi tip analiz

formlarının kullanılacağını belirten hükümleri, yazılarınız ve eklerindeki belgelerle birlikte

değerlendirildiğinde aĢağıdaki hususlar ortaya çıkmaktadır:



1- ĠĢin sözleĢme birim fiyatlarının tespitinde, Zeyilname 2'de belirtilen analiz düzenleme esası

kullanılmıĢ olup bu analizlerin hepsinde "müteferrik giderler katsayısı" mevcuttur. KeĢif

özetinde mevcut olup birim fiyatlar incelendiğinde, müteferrik giderler katsayısının

uygulandığı belirtilen bu birim fiyatların içinde, doğrudan tünel yapımı ile ilgili olanların

yanısıra bu yapımın gerçekleĢmesi için gerekli olan diğer iĢ kalemlerinin de (AraĢtırma

sondajları, deneyler, mevcut hatların sökülüp depolanması, jeoteknik ölçümler, geçici yol

varyantı v.b.) bulunduğu görülmektedir.



2- AnlaĢmazlığa konu olan birim fiyatlar, altyapı aktarmaları ile ilgili olan, enerji ve telefon

kabloları temini, montaj iĢçiliği, boru döĢemesi v.b. birim fiyatlardır.



3- KeĢif özetinde altyapı aktarmaları ile ilgili bir bölüm mevcup olup bu bölümündeki birim

fiyatlar içinde "mevcut hatların sökülüp depolanması" birim fiyatı da bulunmaktadır.

Yukarıda belirtildiği Ģekilde, sözleĢme birim fiyatları tespit edilirken diğer analizlerde olduğu

gibi bu iĢin analizinde de müteferrik giderler katsayısı uygulanmıĢtır.



4- "Enerji ve telefon kablolarının temini ve montaj iĢçiliği" veya "boru döĢenmesi" iĢleri

altyapı aktarmaları ile ilgili iĢler olduğundan, keĢif özetinde bulunan "mevcut hatların sökülüp

depolanması" iĢi ile benzer karakterde kabul edilebilir.



5- Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesi'nin 20. Maddesine göre yeni birim fiyat tespit

edilirken, eğer (c) bendinde belirtilen usulün kullanılması düĢünülüyorsa, bu takdirde diğer

idarelere ait olan ve kullanılması düĢünülen analizlerin söz konusu iĢe ait analizlere benzer

karakterde olmasına da dikkat edilmesi gerekecektir. Özellikle, teklif birim fiyat esasına göre

yapılan ihalelerde, bu iĢte olduğu gibi, müteahhitten teklif analizler de istenmiĢ ise, bu

analizler sözleĢmenin bir eki olmakta ve sonra yapılacak benzer birim fiyatların tespitinde

hangi usulün kullanılacağını belirlemektedir.



Yukarıda belirtilen bütün hususlar göz önüne alınarak, anlaĢmazlığa konu olan altyapı

aktarmaları ile ilgili birim fiyatların da, Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesi'nin 20.

Maddesinin (a) ve (b) bendine göre tespit edilen birim fiyatlar gibi, sözleĢme birim

fiyatlarının tespitinde kullanılan ve Zeyilname 2 ile belirtilen usul ve formlara uygun

analizlere dayalı olarak bulunması, bu sırada diğer idarelere ait benzer analizlerin verilerinden

yararlanılması ve her bir iĢ kaleminde kullanılacak "müteferrik giderler katsayısının" benzer

karakterde iĢler için kullanılan katsayılar göz önüne alınarak, Ġdare ile Müteahhit arasında

varılacak anlaĢmayla tespit edilmesinin uygun olacağı görüĢüne varılmıĢtır.



(2) Konu : Ġstanbul Metrosu, 02.07.1994 tarihli karar

Konu Yüksek Fen Kurulumuzca konu ile ilgili yazılar ve ekleri kapsamında

değerlendirilmiĢtir.



Ġstanbul Metrosu 1. AĢama ĠnĢaatı Mühendislik ve kontrolluk Hizmetleri iĢlerindeki keĢif

artıĢı hususundaki görüĢlerimiz ilgi (a) yazımızla daha önce açık olarak bildirilmiĢ olmakla

beraber, ilgi (b) yazınızda söz konusu edilen tereddütler üzerine konunun bir kere daha

açıklanmasına gerek duyulmuĢtur.



Anılan iĢin mühendislik ve kontrolluk iĢlerindeki keĢif artıĢı konusu, iĢin sözleĢmesi ve

eklerinde çeĢitli maddelerde hükme bağlanmıĢ bulunmaktadır.



1- SözleĢmenin 2.1. maddesinde, sözleĢme konusunun "....iĢin yapılmasını üslenecek

yüklenicilere uygulatılması aĢamasındaki Mühendislik ve Kontrolluk Hizmetleri...." olduğu

belirtilmekte, 6. Maddesinde de "Ancak kontrolluk ve danıĢmanlık hizmetleri süresi inĢaatın

yapımına bağlı olarak değiĢebilir." denilmektedir. Dolayısıyla, mühendislik ve kontrolluk

hizmetlerinin doğal bir gereği olarak, söz konusu iĢte kontrolluk hizmetlerinin yapım

hizmetlerine bağlı olarak yürütüleceği, diğer bir ifade ile yapım iĢinde herhangi bir artıĢ veya

azalma veya süre uzatımı olduğu zaman kontrolluk hizmetlerinde de bağlı olarak bir artıĢ

veya azalma olabileceği her iki maddede hükme bağlanmıĢtır.



2- SözleĢmenin "ĠĢ ve Hizmetlerdeki değiĢiklikler" ile ilgili 11. maddesinde ise daha da açık

olarak "Belediye, 2886 sayılı kanun'un 63. maddesindeki kayıt ve Ģartlara uygun olarak bu

sözleĢme süresinin herhangi bir anında sözleĢme kapsamına giren iĢ ve hizmetlerde değiĢiklik

yapabilir, bazı kısımların yapımından vazgeçebilir veya ek iĢ hizmetlerin yapılmasını

isteyebilir." Hükmü getirilerek mühendislik ve kontrolluk hizmetlerinde, idarenin keĢif artıĢı

veya azalması yapılabileceği bir kere daha hükme bağlanmıĢtır. Bilindiği üzere, 2886 sayılı

Kanun'un 63.maddesi yapım iĢlerindeki keĢif artıĢları veya eksiliĢlerini düzenleyen bir

maddedir. Dolayısı ile, sözkonusu sözleĢmenin 11.maddesinde 2886 sayılı 63. maddesine atıf

yapılmak suretiyle, kontrolluk hizmetlerindeki keĢif artıĢı veya eksiliĢlerinin yapım

iĢlerindeki keĢif artıĢ ve eksiliĢlerine bağlı olarak yapılacağı vurgulanmıĢ olmaktadır. Diğer

taraftan, yine 63. maddede yapım iĢlerinde keĢif artıĢ veya eksiliĢlerine bazı sınırlamalar

getirmekte (%30), ancak temel, tünel ve benzeri iĢler de bu limitin üzerinde de artıĢ

yapılabileceği belirtilmektedir. Dolayısıyla, sözkonusu metro inĢaatı iĢi bir tünel yapımı

olduğundan, 11. Maddedeki bu ifade ile, kontrolluk hizmetlerindeki keĢif artıĢlarını da, %

30'un üzerinde bir artıĢ yapılabileceği belirtilmiĢ olmaktadır.



3- SözleĢme eki "Teklif Formları" bölümünün sonundaki "Öneri Organizasyon ġeması ve

Teklif Değerlendirmesine Esas Adam-Ay Ödemeler Cetveline ĠliĢkin Açıklamalar"da;



"Mühendis'in bu iĢte kullanacağı kadro, iĢin kapsamında yapılabilecek değiĢiklikler, inĢaatın

gerçekleĢmesi sırasında ortaya çıkabilecek zorunluluklar ve ilerleme durumuna bağlı olarak,

teklif değerlendirmesine esas olarak verilmiĢ adam-ay miktara da ulaĢmayabilir."



denilerek, kontrolluk hizmetlerinde yapıma bağlı olarak değiĢiklikler yapılabileceği ve keĢif

artıĢlarına gidilebileceği belirtilmiĢ olmaktadır.



Sözkonusu açıklamaların diğer bölümlerinde de, benzer Ģekilde, öneri adam-ay miktarlarının

idare tarafından arttırılabileceği (keĢif artıĢı) hususunda hükümler bulunmaktadır.

Bu durumda,



SözleĢme ve eklerinde mevcut bulunan ve yukarıda belirtilen açık hükümler gözönüne

alınarak metro inĢaatında yapım iĢinin yürütülmesine bağlı olarak, mühendislik ve kontrolluk

hizmetlerinde keĢif artıĢları yapılabileceği görüĢüne varılmıĢtır.



(3) Konu: Nizip - Birecik - ġanlıurfa - Dmy. ĠnĢ. / Narlı - Toprakkale Dmy. ĠnĢ., 07.04.1994

tarihli karar





Ġlgi yazılarınızda, Bakanlığınız DLH ĠnĢaatı Genel Müdürlüğü'nün 1994 Yılı Yatırım

Programı ULAġTIRMA DEMĠRYOLU SEKTÖRÜ'ünde 94E010060 proje numarasıyla yer

alan "Nizip-Birecik-ġanlıurfa Demiryolu ĠnĢaatı" ile 82E010060 proje numarasıyla yer alan

"Narlı-Toprakkale (Kömürler-Osmaniye) Demiryolu ĠnĢaatı" iĢlerinin kredili olarak uluslar

arası ihaleye çıkarılmasının planlandığı ve ihalelerin 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunu'na tabi

olmaksızın yapılmasının Bakanlığınızca uygun görüldüğü belirtilerek, adı geçen iĢlerin

ihalelerinin 2886 sayılı Kanun'a tabi olmaksızın yapılabilmesi için Bakanlar Kararı

alınacağından, konuya iliĢkin Bakanlığımız görüĢünün bildirilmesi istenilmektedir.



Bakanlığımızca, yukarıda belirtilen iĢleme olanak sağlayan 2886 sayılı Kanun'un 2990 sayılı

Kanun'la değiĢik 89. maddesi ile ilgili olarak aĢağıdaki değerlendirmeler yapılmıĢtır.



1- Söz konusu iĢlerin belli istekliler arasında teklif alma veya pazarlık usulü ile ihale

edilmesinin öngörülmesi,



2- Bu kabil iĢlerin takibini kolaylaĢtırmak, müteahhide daha fazla sorumluluk yüklemek, yeni

teknolojilerin uygulanmasına imkan vermek, hakediĢ düzenlenmesi ve kontrolunde kolaylık

sağlamak amacı ile,



a) Ġhaleye çıkılırken "ilgili idarelerce tespit edilmiĢ" birim fiyatlara dayalı olarak keĢiflerin

hazırlanmasının mümkün olmaması,



b) Ġdaresince yapılmıĢ analizlerin bulunmaması halinde bu fiyatların müteahhitlerin

tekliflerinde belirlenmesinin gerekmesi,



c) Yeni ve özel birim fiyatlar kullanılması gereğinin ortaya çıkması,



3- Anılan iĢin kredili olarak uluslar arası ihaleye çıkarılması halinde, ihalenin her aĢamasında

kredi kuruluĢunun uygun görüĢünün alınmasının gerekebileceği ve bu nedenle 2886 sayılı

Kanun'un öngördüğü süreler içinde ihalenin sonuçlanmasının mümkün olmaması.



4- Sözkonusu iĢe ait Ģartnamelerin hazırlanmasında kredi kuruluĢunun öngördüğü Ģartlara

uyulmasının gerekmesi,



5- Ġdaresince söz konusu iĢin özelliğinin gerekçelendirilmesi, durumlarında; rekabet kuralları,

müteahhidin yeterliliği ve iĢin kalitesinin sağlanması Ģartlarını beraberce taĢıyan, ilgili Bakan

tarafından onaylanmıĢ usul ve esaslar çerçevesinde, sözkonusu iĢin 2886 sayılı Kanun'un

2990 sayılı Kanun'la değiĢik 89. maddesi uyarınca, anılan Kanun hükümleri uygulanmadan

ihaleye çıkartılabileceği olumlu mütalaa edilmektedir.

(4) Konu: Ġzmir Çevreyolu - Aydın Otoyolu ĠnĢaat Kont. Müh. Hiz. ĠĢi KeĢif ArtıĢı,

23.02.1994 tarihli karar



Konu Kurulumuzca ilgi yazı ve eklerine göre incelenmiĢtir.



Mühendislik hizmetleri ile ilgili sözleĢmenin 24. maddesinin (f) fıkrasında, iĢin yapım

müteahhidine süre uzatımı verilmesi halinde mühendis7e de süre uzatımı verileceği; 23.4.

maddesinde ise: "Ġlave edilen iĢler dolayısıyla fiyat farkları hariç olmak üzere, ihale bedelinde

%50'den fazla bir artma olduğu takdirde ĠDARE artan bu iĢin MÜHENDĠS'ce yaptırılmasında

zaruret görürse MÜHENDĠS'in muvafakatını ve Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı'nın onayını

almak Ģartıyla bu ilave iĢleri aynı sözleĢme hükümleri dahilinde aynı MÜHENDĠS'e

yaptırılabilir." hükümleri bulunmaktadır.



SözleĢmedeki bu açık hükümlere göre gereğinin Karayolları Genel Müdürlüğü'nce

yapılabileceği görüĢüne varılmıĢtır.



(5) Konu: Maliyet Hesabı, 21.02.1994 tarihli karar



Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgi yazısında, GümüĢova-Gerede Otoyolunda, viyadük

açıklığının veya yüksekliğinin 35 m.'den fazla olması halinde viyadük ile ilgili birim

fiyatlarının % 10 zamlı ödenmesi konusunda, Ġdare, Mühendis ve Müteahhit görüĢleri

arasında farklılık bulunduğu kaydedilerek Kurulumuz görüĢü sorulmaktadır.



Konu Kurulumuzda incelenmiĢtir.



Ġlgi yazıda;



1- GümüĢova-Gerede Otoyolunda Birincisi GümüĢova-Düzce ve Bolu-Gerede arasını

kapsayan kesim 1,3, ikincisi ise, Bolu Dağı GeçiĢi olarak tamamlanan kesim 2 için olmak

üzere iki ayrı sözleĢme imzalandığı, bu iki ayrı sözleĢmede birim fiyat listesindeki

farklılıkların yorumundan anlaĢmazlık doğduğu,



2- Kesim 1,3 ile ilgili birim fiyat listesinde ve keĢif özetinde, "Büyük Sanat Yapıları (35 m.

Yükseklik/açıklığa kadar)" ifadesinin yer aldığı, ancak açıklığı ve yüksekliği 35 m'den büyük

viyadükler için özel bir bölüm olmadığı, bunlar için ne gibi bir zam veya ilave ödeme yapılıp

yapılmayacağının belirtilmediği,



3- Buna rağmen Müteahhidin, viyadük açıklığının 35 m.'yi aĢtığı gerekçesiyle ilave zam talep

ettiği,



4- Ancak Ġdare'nin viyadük projelerini onaylarken, viyadük 36,50 m. Yapıldığı takdirde ilave

bir ödemenin yapılmayacağını firmaya bildirdiği,



5- Yapılan yazıĢmalar ve görüĢmeler sonunda, müteahhidinin itirazını geri çektiği, 35.00

m.'den uzun kiriĢleri de kapsayan yeni birim fiyat tanzim edilerek anlaĢmazlığın

çözümlendiği,



6- Bolu dağı GeçiĢi (Kesim 2) ile ilgili birim'yi aĢtığında her biri için büyük sanat yapıları

birim fiyatları artıĢı 70 m'ye kadar %10 fiyat listesi ve keĢif cetvelinde, ilk sözleĢmedekinden

farklı olarak "Yükseklik/açıklık 35 m.,70 m'den fazla %20" ifadesinin konduğu, ayrıca keĢif

cetveline 35 m'yüksek ve uzun viyadükler için "Yükseklik/açıklık 35 m'yi aĢtığında artıĢ,

toplam 10.000.000.-USD" ilave edildiği,



7- Müteahhidin, Kesim 1.3'ün yapımı için getirdiği prekast kiriĢ üretim fabrikasını aynen

Kesim 2 için de kullandığı bu nedenle aynı boyda, yani 36,80 m.lik kiriĢ imal ettiği, ancak

projeler üzerine Mühendis (Kontrol TeĢkilatı) ve Ġdare tarafından "Onay viyadük kiriĢleri

hakkında KGM'nin 30.07.1987 gün ve 0783 no'lu yazısındaki Ģartın Kısım 2'deki viyadükler

için de geçerli olması kaydıyla geçerlidir" Ģeklinde onaylandığı, ayrıca proje dağıtımı ile ilgili

olarak kapak sayfası da; "35.00 m. boyundaki kiriĢler bu projede kullanılabileceğinden, 36.00

m. uzunluğundaki kiriĢler için firmanızda sözleĢme fiyatlarında bir değiĢiklik talep edilmediği

için firmanızca sözleĢme fiyatlarında bir değiĢiklik talep edilmediği kabul edilecektir.",

bilahare de kiriĢ imalatı için mühendis tarafından verilen yazılı izinde, "KGM'nin 30.07.1987

gün ve 0783 sayılı yazısında belirtilen hususların kabul edilmesi.... Ģartıyla kiriĢ üretimi

uygun bulunmuĢtur." Ġfadelerinin konduğu,



Ancak müteahhidin, sözleĢmedeki hükme dayanarak açıklığı 35.00 m.yi aĢan büyük sanat

yapılarında, kendisine o sanat yapısı ile ilgili tüm birim fiyatlarda %10 zamlı bedel

ödenmesini talep ettiği, ayrıca açıklık 35.00 m'ye düĢürüldüğü takdirde, viyadük boyunu

muhafaza edebilmek için gerekli 1 adet ayak ve temel maliyetinin, viyadüğün toplam

maliyetinin %10 mertebesinde olduğunu ileri sürdüğü, ifade edilmektedir.



Konu, ilgi yazı ve eklerine göre Kurulumuzda değerlendirilmiĢtir. Bu değerlendirme

sonucunda, 2. Kesimde (Bolu Dağı GeçiĢi)



1- 1.3 kesimlerinde farklı olarak birim fiyat listelerinde "Yükseklik/açıklık 35 m'yi aĢtığında

her biri için tüm Büyük Sanat Yapıları birim fiyat artıĢı, 70 m'ye kadar % 10, 70 m'den fazla

% 20" Ģeklinde birim fiyatlar ve bu birim fiyatlara dayalı olarak yapılan keĢif özetinde de,

yükseklik/açıklık 35 m 'yi aĢtığında karĢılık olarak 10.000.000.- US $ bedel bulunduğu,



2- 36.80 m'lik standart kiriĢler kullanıldığı takdirde birim fiyat tariflerinde belirtilen "Büyük

Sanat Yapıları" açıklarının 35.00 m'yi aĢtığı,



3- Birim fiyatlar karĢılıklı anlaĢma ile oluĢtuğu, proje üzerine, taraflardan biri tarafından,

diğerinin kabullenmediği bir notla, birim fiyatların değiĢtirilemeyeceği, Ġdare tarafından, bir

yerde birim fiyat değiĢikliği anlamına gelen bu not'a müteahhit, sözleĢme ve eklerine uygun

olarak itirazda bulunmuĢsa, açıklık ve yüksekliği 35 m'den daha büyük yapılan viyadüklerin,

sözleĢme eki birim fiyat listelerinde ve keĢif özetinde bulunan fiyatları ile, yani % 10 zamlı

olarak ödenmesi gerektiği,



Ancak Ġdarenin viyadüklerin açıklık ve yüksekliklerine resen karar verme yetkisi olduğuna

göre, bundan böyle yapılacak iĢlerde, daha ekonomik olması ve herhangi bir sakınca

yaratmaması halinde, baĢlanılmamıĢ viyadüklerin açıklık ve yüksekliklerinin 35 m'den daha

az olacak Ģekilde projelendirilmeleri ile zamsız fiyatlarla uygulama yapılabileceğinin de

gözden uzak tutulmaması,



GörüĢüne varılmıĢtır.





2.6 Milletlerarası AntlaĢma (Örnek)

Karar Sayısı : 95/7355



"Antalya Su ve Çevre Sağlığı Projesi"nin finansmanı için Uluslar arası Ġmar ve Kalkınma

Bankası'ndan sağlanan 100 milyon ABD Doları tutarındaki krediye dair 5 Temmuz 1995

tarihinde imzalanan iliĢik Ġkraz ve Garanti AnlaĢmaları ile ek mektupların, imzalandıkları

tarihten geçerli olmak üzere onaylanması; DıĢiĢleri Bakanlığı'nın teklif yazısı üzerine,

31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 ncü ve 5 nci maddelerine göre, Bakanlar

Kurulu'nca 6/10/1995 tarihinde kararlaĢtırılmıĢtır.



Satın Alma ve DanıĢmanlık Hizmetleri



Bölüm 1. Mal ve Hizmetlerin Alımı



Kısım A : Genel



Mal ve hizmetlerin satın alımı Ocak 1995'de Banka tarafından yayınlanmıĢ bulunan "IBRD ve

IDA ikazları çerçevesindeki alımlara ait (Rehber)'in Bölüm I'i altında belirlenmiĢ bulunan

usullere göre ve bu bölümün aĢağıda belirtilen Ģartlarına göre gerçekleĢtirilecektir.



Kısım B : Uluslar arası Rekabete Açık Ġhale



1- Bu Bölüm'ün Kısım C'de belirtilenleri hariç, mal ve hizmetlerin satın alımı Rehber'in Ek

1'ndeki 5. Paragrafı ve Rehber'in Bölüm 2'sindeki Ģartlara uygun olarak ihale edilmek

suretiyle gerçekleĢtirilecektir.



2- ĠĢ ihalelerine katılacaklar Rehber'in 2.9 ve 2.10 paragraflarındaki Ģartlara uygun olarak ön

yeterliliğe tabi tutulacaklardır.



Kısım C : Diğer Satın Alma Usulleri



1- Ulusal Rekabeti Açık Ġhale



a) Her bir kontrat değeri 3.000.000 dolar'a eĢ değer veya,daha az olan tahmini maliyete sahip

ve toplam olarak 7.000.000 $ eĢ değerde veya daha az inĢaat iĢleri, ve





b) Tahmini sözleĢme bedeli 125.000 dolar veya daha az eĢ değerde toplam bedeli dolar

eĢdeğerini geçmeyen mobilyalar Banka'nın yeterli gördüğü usullerle ve yerel ilanlı, açık

rekabetli ihalelerle yaptırılabilir.



2- Uluslar arası AlıĢveriĢ



Tahmini sözleĢme bedeli 250.000 dolar veya daha az eĢdeğerde ve toplam olarak 1.000.000

dolar veya daha az olan su sayaçları ve bilgisayar yazılımları, Rehberde yer alan paragraf 3.5

ve 3.6 hükümlerine tabi ve uygun bir Ģekilde kontrat çerçevesinde uluslar arası alıĢ-veriĢ

Ģartlarına göre satın alınabilir.



3- Ulusal AlıĢveriĢ



Tahmini sözleĢme bedeli 50.000 dolar veya daha az eĢdeğerde, ve toplam eĢdeğeri 300.000

dolar veya daha az olan bilgisayar parçaları, Rehber çerçevesinde en az değiĢik satıcıdan

alınan fiat tekliflerinin karĢılaĢtırılmasıyla, Rehber'in paragraf 3.5 ve3.6 hükümlerine uygun

bir Ģekilde Ulusal AlıĢveriĢ prosedürlerine bağlı kalınarak satın alınabilir.



Kısım D : Satın Alma Kararlarının Banka Tarafından Ġncelenmesi



1- Satın Alma Planlaması



Herhangi bir ihale veya ön yeterlilik davetini yayınlamadan önce, Preje için teklif edilen satın

alma planı, Rehber Ek 1'in paragraf 1'inin Ģartına uygun olarak, incelemek ve onaylanmak,

üzere Banka'ya sunulacaktır. Bütün çalıĢma ve malların satın alımı bahsedilen paragraf 1'in

Ģartıyla, Banka tarafından onaylanmıĢ olarak bu satın alma planına uygun olarak

gerçekleĢtirilecektir



2- Ön Ġnceleme



Bu Çizelge'nin Kısım B'si çerçevesinde temin edilen her kontrat ve 1.000.000$ veya daha

fazla eĢdeğer olarak tahmin edilen ve bu Çizelge'nin Kısım C (1)'ine göre edilen her kontrat

için Rehber Ek 1'in 2 ve 3'üncü paragraflarında belirtilen prosedürler uygulanacaktır.



3-Son Ġnceleme



Bu Kısmın paragraf 2'si tarafından kapsanmayan her bir sözleĢmeye iliĢkin, Rehber Ek 1'de

yer alan paragraf 4'de belirtilen prosedürler uygulanacaktır.





2.7 Kredici KuruluĢların Yazılarından Bir Örnek



ULUSLARARASI ĠMAR VE KALKINMA BANKASI



05/07/1995



Sayın Yetkili,



1. Uluslar arası Ġmar ve Kalkınma Bankası (Banka) ve Antalya Su ve Atıksu Ġdaresi (Borçlu)

arasında aynı tarihte yapılan Ġkraz AnlaĢmasının (Antalya Su ve Atık Projesi) Çizelge 4,

Bölüm 1, Kısım C dahilindeki hükümlere iĢaret etmekteyiz. Bu proje için sağlanan ikraz

kapsamında finanse edilecek her kalemin amacına yönelik olarak ve yukarıda adı geçen

hükümlere uygun olarak yapılacak ihalelerde Banka, 3 Eylül 1983 tarihli 2886 sayılı ihale

kanunu ve 17 Mart 1984 tarihli 2990 sayılı ihale kanunu uyarınca kapalı zarf usulü teklif

verme yöntemlerini uygulayacaktır. Bu yöntemlerin uygulanması esnasında aĢağıdaki

hususlar dikkate alınacaktır:





(i) Ġhaleye katılacak Ģirketler ilk tebliğin yapıldığı günden sonra en geç 30 gün içerisinde

tekliflerini sunacaktır.





(ii) Teklifler sadece "tahmin edilen fiyatı" aĢtıkları için red edilemeyeceklerdir. Tekliflerdeki

fiyatların yapılan tahminlerden çok yüksek olduğu hallerde, ilgili tüm bilgiler Banka'ya

sunulacak ve borçlu yeniden teklif almak üzere sözleĢme koĢullarını değiĢtirmek veya en

düĢük teklifi değerlendirmeye almak hususlarında Banka ile beraber karar verecektir.



(iii) Teklif dosyalarının açılması esnasında, teklif veren kuruluĢların temsilcilerinin açılıĢta

bulunmalarına bağlı olmayarak tüm katılımcılar ihale iĢleri ile ilgili itirazlarını bildirebilirler.



(iv) Banka tarafından finanse edilen tüm faaliyetlerde yerli hiçbir Ģirkete özel muamelede

bulunulmaz.



(v) Yapılan değerlendirmeler sonucu en düĢük teklifi veren ve yeterli teknik standartlara ve

mali kaynaklara sahip olduğu kanısına varılan firma ihaleyi alır. Tekliflerin

değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulacak fiyatın yanısıra, ilgili Ģartlar ile en düĢük

veren firmanın belirlenmesinde teklif dökümanları esas olarak alınır.



(vi) Yapılacak olan sözleĢmeler, iĢlerin orijinal kapsamı aĢıldığı veya altında kalındığı haller

için adil düzenlemeler getirilmelidir.



3 YETKĠLĠLERĠN GÖRÜġLERĠ



3.1 SayıĢtay BaĢkan vekili sayın Necip PEKÇEVĠK' in görüĢleri:

Dünya Bankası veya uluslararası krediye istinaden yapılan inĢaat iĢlerinde uygulanan (Fidic)

Ġdari ġartnamesiyle ilgili tespit ve öneriler :



Dünya Bankası veya uluslar arası krediye istinaden yapılan inĢaat iĢlerinde, 2886 sayılı Devlet

Ġhale Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca genel olarak MüĢavir Mühendisler Uluslar arası

Federasyonu (Fidic) Ġdari Ģartnamesi hükümleri uygulanmaktadır. Fidic ile getirilen

düzenlemelerin bir kısmı iç mevzuatımızdaki düzenlemelere benzemekte ise de büyük

çoğunluğu farklı düzenlemeler getirmiĢtir. Bu usul ile yapılan iĢlerde sözleĢme ekleri:



a) Kabul mektubu

b) Teklif

c) Özel sözleĢme Ģartları, kısım II

d) Genel sözleĢme Ģartları, kısım I

e) Teknik Ģartnameler

f) Projeler

g) KeĢif cetvellerinden

oluĢmaktadır. Yukarıda yer alan belgeler birbirlerini tamamlayıcı ve açıklayıcı olarak kabul

edilmesine karĢın, anlamda belirsizlik ve aykırılıklar olması halinde sıralama durumuna göre

öncelik kazanmaktadır.



Teklif sahipleri teklif öncesi her türlü iĢin yapılacağı yerleri görme hakkına sahiptir. Böylece

teklif edilecek fiyatın tutarlı ve geçerli olması sağlanmıĢ olacaktır. Teklif birim fiyatı veren

yükleniciler Ģartname ekinde verilen bir sayfalık fiyat analiz cetvelini doldurmalıdır.



Ġhaleler davet usulüyle yapılmakta olduğundan, teknik yeterliliğe sahip tüm firmalara açıktır.



Verilen tekliflerin değerlendirilmesinde idare herhangi bir teklifin,



a) IBRD'nin seçilebilirlik kriterlerine uyup uymadığını,

b) uygun bir Ģekilde imzalanıp imzalanmadığını,



c) gerekli teminatlara sahip olup olmadığını,



d) teklif dökümanlarında verilen gereklere uygun olup olmadığını,tespit eder. Ġdare önyargısız

olarak en düĢük teklif fiyatını verdiği tespit edilen ancak buna ilaveten; sözleĢmenin fiilen

yerine getirilmesi için Ģart olan yeterlilik, nitelik ve kaynaklara sahip olan teklif sahibine

ihaleyi verir. Yani ihaleye en düĢük teklifin verilmesi o firmanın kazanması için yeterli

değildir. Ġhaleyi kazanan firma için Dünya Bankasının (krediyi veren kuruluĢ) onay vermesi

ikraz anlaĢmasının gereğidir. Örneğin; en düĢük teklifin 43 milyar en yüksek teklifin 81

milyar olduğu bir ihalede, iĢ 51 milyar teklifli firmada kalabilmektedir.



Teklif sahibi, keĢiflerde belirtilen bütün kalemler için iĢ miktarı belirtilmiĢ olsun veya olmasın

fiyat ve tutar hanelerini doldurmalıdır. Fiyat ve tutar haneleri doldurulmayan kalemler için

idare tarafından yükleniciye herhangi bir ödeme yapılmaz, bunlar için gerekli fiyat ve tutarlar

keĢiflerdeki diğer kalemlere dahil edilmiĢ sayılır.



Ġdare tarafından hazırlanan fiyatlandırılmamıĢ keĢif cetvelinde bulunan özel poz numaraları

dıĢında kullanılan Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı ile diğer Resmi idarelere ait birim fiyat poz

numaraları sadece o pozun birim fiyat tarifini vermek amacıyla yazılmaktadır. Bu konulara

iliĢkin ayrıntılı açıklamalar teknik Ģartname bölümünde ayrıca yer almalıdır. Zaten

malzemeler ve iĢçilikler Türk standardı veya eĢdeğer uluslar arası yetkili standartlar ve teknik

Ģartnamelere uygun olmak zorundadır. Yapımda kullanılacak tüm inĢaat, elektrik ve mekanik

tesisat malzemeleri için yüklenici idareye en az (3) numune sunmalı ve idarece bunlardan biri

onaylanmalıdır. Tüm malzemeler ve iĢçilik sözleĢmedeki bunlarla ilgili tanımlamalara uygun

teste tabi tutulur.



Yasal ve fiziksel bakımdan imkansız durumlar dıĢında, yüklenici üstlendiği iĢleri sözleĢmeye

bağlı kalmak suretiyle yapacaktır. ĠĢin baĢlamasından kesin kabul belgesinde belirtilen tarihe

kadar, yüklenici, iĢlerin korunmasından sorumludur.



Yüklenici iĢi öngörülen süre içinde tamamlanmasını baĢaramayacak olursa o zaman

sözleĢmede gecikme tazminatı deyimiyle ifade edilen miktarı bu kusuruna karĢılık olarak

idareye ödemelidir.



SözleĢme bedelinin % 15 oranında avans sözleĢme imzalandıktan sonra yükleniciye ödenir.



HakediĢ miktarından % 12 lik teminat kesintisi aylık ara hakediĢlerden yapılır. Ġhzarat

ödemesi sözleĢme ekinde düzenlenmiĢtir.



HakediĢin mühendise sunulmasından itibaren 56 gün içerisinde ödenmesi gerekir. Bir kısım

sözleĢmelerde "Bu süre içersinde ödenmeyen hakediĢlerin 56 günü aĢan süreleri iĢ bitim

tarihine eklenecektir. Geciken sürede hakediĢ miktarı üzerinden ve Türkiye Cumhuriyetinin

uyguladığı yasal faiz oranını aĢmamak kaydıyla mühendis tarafından tespit edilecek ilave faiz

miktarının geciken hakediĢe gün hesabı ile ilave edilecektir" Ģeklinde ilaveler yapılmaktadır.



Mühendis sözleĢmede yer alan herhangi bir iĢi artırma ve azaltma yetkisine sahip olduğu gibi,

sözleĢmede olmayan herhangi bir iĢi yaptırma yetkisine de sahiptir. KeĢif artıĢına iliĢkin

herhangi bir sınırlama yoktur. Örneğin ihaleden sonra oluĢturulan yeni birim fiyatlarla,

inĢaat imalatında 165 adet,

makine imalatında 108 adet

elektrik imalatında 250 adet

ki toplam 523 iĢ ve imalat kalemi hakediĢe dahil edilip % 392,6 keĢif artıĢı yapılabilir.



Mühendisin Birim Fiyatları Tespit Yetkisi :

SözleĢme Ģartnamesinin Genel ġartlar bölümünde mühendisin birim fiyatları tespit yetkisi ile

ilgili olarak aĢağıdaki metin düzenlenmiĢtir.



"ĠĢlerin tümünün yada bunlardan bir kısmının mahiyeti ya da miktarına nispetle herhangi bir

çıkarma veya ilavenin mahiyet ya da miktarı, böyle bir çıkarma veya ilave nedeniyle,

SözleĢmede ĠĢlerin herhangi bir parçası için öngörülen Birim Fiyat ya da tutarı Mühendisin

düĢüncesine göre gayri makul ve uygulanmaz kılıyorsa, o taktirde MÜHENDĠS ve

YÜKLENĠCĠ uygun bir Birim Fiyat ve tutarı aralarında kararlaĢtıracaklardır. AnlaĢmazlık

durumunda ise, MÜHENDĠS koĢulları göz önünde tutularak, kendince makul ve uygun

göreceği baĢka Birim Fiyat ve Tutarı tespit edecektir.



Keza aĢağıdaki koĢullara uyulmadığı sürece, bu Maddenin (1)'nci fıkrasına göre arttırma ya

da azaltma yapılmayacağı gibi bu Maddenin (2)'nci fıkrasına göre de Birim Fiyat ve

Tutarlarda değiĢiklik yapılmayacaktır. Bunların yapılabilmesi için, mümkünse emrin veriliĢ

tarihinden hemen sonra ve, fazla ve ek iĢlerin söz konusu olması halinde, mümkünse iĢlere

baĢlanmasından önce veya hemen sonrasında aĢağıda belirtilen kimseler tarafından ilgili Ģahsa

yazılı duyuruda bulunması gerekecektir :



(a) ek ödenek yada bir Birim Fiyat ve Tutarı isteme niyetine iliĢkin olarak, YÜKLENĠCĠ

tarafından MÜHENDĠSE yapılacak duyuru, veya



(b) bir Birim Fiyat veya Tutar değiĢtirme niyetine iliĢkin olarak MÜHENDĠS tarafından

YÜKLENĠCĠ'ye duyurulur."



Bu maddede iĢin devamı sırasında fazla veya çıkarmalarda hangi fiyatın esas alınarak ödeme

yapılacağı, ihale sonrası oluĢan yeni duruma göre fiyatın nasıl belirleneceği hüküm altına

alınmıĢtır. ġüphesiz bu belirleme yetkisi sınırsız değildir.



Fiyat tespiti yapılırken objektif kriterlerin, piyasa fiyatlarının veya benzer analizlerin göz

önüne alınması hakkaniyet açısından önemlidir. Mühendis fiyatı gayrı makul buluyorsa bunu

nasıl tespit ettiğini, bu kanıya nasıl vardığını açıklamak ve belgelemek zorundadır. Ancak

uygulamada bu maddeye istinaden mühendisin fiyat tespitinde her türlü yetkiye sahip olduğu

gibi bir düĢünce ile geliĢigüzel fiyat belirlemeleri yapılmaktadır. Yukarıdaki maddede yeni

birim fiyatın oluĢumunda yer alan malzeme, iĢçilik ve nakliye rayiçlerinin nasıl

belirleneceğine iliĢkin açık bir hüküm olmadığından, yeni birim fiyatın oluĢumunda yer alan

bu girdilerin objektif kriterlere göre tespit edilip edilmediği hususunda tereddütler hasıl

olmaktadır.



Bu tereddütlere engel olmak bakımından bundan böyle düzenlenecek bu tür sözleĢmelerde

yeni fiyatın tespiti ile ilgili hükümde, yeni birim fiyatın oluĢumunda yer alan malzeme, iĢçilik

ve nakliye rayiçlerinin tespit usulünün açıkça belirtilmesi önem arz etmektedir.



Fiyat Farkları

Fiyat farkları sözleĢme ekinde yer alan formülasyon dahilinde ödenmektedir. Kullanılan

veriler, genelde Devlet Ġstatistik Enstitüsü verileridir. Baz ve cari endeksler kullanılarak fiyat

farkı ödenmektedir. Bununla ilgili sözleĢme metni Ģu Ģekildedir.



"Baz olarak kabul edilen indeksler ve fiyatlar teklifin kabul edildiği ihale gününden 28 gün

önceki indeks ve fiyatlar olarak düĢünülmektedir. Cari olarak fiyat farkı ayarlamalarına

alınacak olan indeks ve fiyatlar ise; ara hakediĢin yüklenici tarafından mühendise sunulduğu

tarih (bir kısım sözleĢmelerde mühendise sunulduğu tarihten 28 gün önceki indeks ve fiyatlar)

olarak kabul edilmektedir. Herhangi bir zamanda ve Ģekilde indekslerin elde edilememesi

durumunda mühendisin belirleyeceği ve geçici olarak kullanılacak indeksler kabul edilecektir.

Gerçek indeksler elde edildiğinde eskisine göre ayarlama yapılacak ve aradaki fark bir sonraki

hakediĢte artı ya da eksi olarak hakediĢ tutarına ilave edilecektir."



Uygulamada baz olarak hangi indeksin alınacağı konusunda ihtilaf çıkmaktadır. Konuyu bir

örnekle açıklayalım. Ġhale tarihi 10.12.1993 olan hastane inĢaatında, baz indeks ne olmalıdır?

Hastane inĢaatının ihale tarihi 10.12.1993, bu tarihten 28 gün geriye gidildiğinde ulaĢılan tarih

12.11.1993 dür. Baz indeks olarak 1-30 Kasım 1993 tarihlerini kapsayan 4 Aralıkta

yayınlanan DĠE verileri mi? Yoksa 12.11.1993 tarihinde elde olan 1-31 Ekim 1993 tarihini

kapsayan 4 Kasımda yayınlanan DĠE verileri mi? dikkate alınacaktır. Bilindiği gibi Devlet

Ġstatistik Enstitüsü (DĠE) tarafından yayınlanan indeksler aylık olup adı geçen kuruluĢ

tarafından günlük indeks yayınlanmamaktadır. Yayınlanan aylık indeksler ait oldukları ay

içinde indekse dahil mal ve hizmetlerin fiyatlarında meydana gelen hareketlerin ağırlıklı

ortalamasını göstermektedir. Herhangi bir ayın ilk gününden son gününe kadar meydana

gelen fiyat hareketlerinin ağırlıklı ortalaması olan o aya ait indeksler takip eden ayın 4 üncü

günü yayınlanmaktadır.



Devlet Ġstatistik Enstitüsü tarafından günlük indeks yayınlanmadığından sözleĢmede yer alan

"teklifin kabul edildiği ihale gününden 28 gün önceki indeks ve fiyatlar" ibaresinden, teklifin

kabul edildiği ihale gününden 28 gün önceki günün dahil olduğu aya ait indeks ve fiyatların

anlaĢılması gerekir. Yani 1-30 Kasım 1993 tarihlerini kapsayan 4 Aralıkta yayınlanan indeks

ve fiyatlar dikkate alınmalıdır. Uygulamada ortaya çıkan ihtilaf yargı kararları ile netlik

kazanmıĢtır. SayıĢtay Temyiz Kurulunun 23.10.2001 tarih ve 25341 nolu tutanağı ile Yargıtay

15 Hukuk Dairesinin 30.10.1997 tarih E:2822 K:4557 nolu ilamı yukarıdaki görüĢü

doğrulamaktadır.



Ġhtilafların Çözümü :

ĠĢlerin yürütülmesi sırasında veya sözleĢmeden dolayı idare ile yüklenici arasında çıkan

anlaĢmazlık durumunda mesele ilk önce mühendise yazılı olarak bildirilecektir. Meselelerin

çözümünde öncelikle dostane çözüm aranmalıdır. Mühendis bu konudaki kararını idare ve

yükleniciye bildirir. Ġdare ve yüklenici mühendisin kararından tatmin olmamıĢ ise; yüklenici

yabancı firma ya da yabancı firmanın da bulunduğu bir konsorsiyum ise meselenin halli için

kanuni yollara baĢvurabilir. ġayet yüklenici Türk firması ise ya da Türk firmalarından oluĢan

bir konsorsiyum ise mesele Ankara mahkemelerinde dava edilir. AnlaĢmazlıkların çözümü

için Ģayet tahkim yolu açılmıĢ ise, bu durumda anlaĢmazlıklar bir veya birden fazla hakemin

bulunduğu bir ortamda sonuçlandırılır.



Öneriler

1- Proje ve keĢiflerin sağlıklı hazırlanması iĢin bitim tarihi açısından önemli olduğu gibi,

finansman boyutunda ortaya çıkabilecek yetersizlikleri de giderecektir.



2- KeĢif özet cetvelinde yer alan teklif fiyatlarının ihale sonrası çok kolay Ģekilde

değiĢtirilmesi ihale hukukunun temel ilkeleri olan açıklık ve rekabet ilkelerine aykırı

olduğundan, sözleĢmede bununla ilgili düzenlemelere açıkça yer verilmelidir.



3- Mühendisin ihale sonrası oluĢturulan imalatlarla ilgili olarak fiyat belirleme yetkisinde

belirli kriterlerin getirilmesi gerekir.



4- Fiyat farkı ödemeleri ile ilgili madde açık ve ihtilafa mahal vermeyecek Ģekilde

düzenlenmelidir.



5- Ġmzalanan sözleĢme metnindeki dile önem verilmelidir. Muğlak ve anlaĢılmaz ifadelerden

kaçınılmalıdır. Birbirleriyle çeliĢir görünen hükümlere dikkat edilmelidir.



4 KONUNUN ÖNEM VE BOYUTU



Ġnceleme/araĢtırma konumuz olan uluslararası ihaleler ile bu ihalelerde esas alınan FIDIC

Ģartnameleri hükümlerinin incelenip araĢtırılmasını gerektiren çok önemli nedenler

bulunmaktadır. Bunlardan bir kısmının açıklanması bile konunun anlaĢılmasına önemli katkı

sağlayacaktır.

Her Ģeyden önce, 1970 li yılların baĢından itibaren inĢaat Ģirketlerimizin yurt dıĢında uluslar

arası ihalelere katılarak; incelemeye çalıĢtığımız Ģartname hükümlerine göre inĢaat

sözleĢmeleri imzaladıklarını biliyoruz. Bu günde inĢaat firmalarımız Dünyanın bir çok değiĢik

ülkesinde aynı inĢaat sözleĢmelerini yapmaya devam etmektedirler. Uluslar arası ihalelerin

günümüz mühendislik hizmetlerine getirdiği çok yeni boyutlar bulunmaktadır. Bunları da

denetim,müĢavir mühendislik,müstakil proje üretimi olarak ifade edebiliriz. Tüm Dünyada

MüĢavir Mühendis ve Mimarlar inĢaat firmalarından ayrı olarak örgütlenmektedir.

Ülkemizde, MüĢavir mühendis ve mimarlar 1984 yılında ayrı bir tüzel kiĢilik olarak

örgütlenmiĢlerdir. Dünya piyasalarından özel müĢavir mühendislerimizin daha fazla pay

alabilmesi için uluslar arası ihalelerin yöntem ve Ģartnamelerinin üzerinde çalıĢılması

zaruridir. Konumuz; üzerinde daha fazla çalıĢtırılmasını gerektirecek daha önemli sebeplere

de sahiptir. Çünkü ülkemizde yaklaĢık 20 yıldır, oto yol, köprü, kanalizasyon, atıksu ve içme

suyu gibi altyapı hizmetleri uluslar arası kredi kuruluĢlarından sağlanan kredilerle

yapılmaktadır.Ve bu krediler T.C. Hükümeti garantisiyle verilmektedir. Kredinin verilmesinin

diğer olmazsa olmaz Ģartı ise uluslar arası ihale yapılması ve bu ihalelerde FIDIC

Ģartnamelerinin uygulanmasıdır. Kamu kurum ve kuruluĢları ile belediyelerimizin ise aldıkları

kredileri Ģimdiye kadar rasyonel kullandıklarını söylemek mümkün değildir. Önerilen

sistemin bilinmemesi ve vaktinde gerekli yasal düzenlemelerin yapılamaması nedeniyle bir

yandan alınan kredilerle baĢlanılan yatırımlar bitirilemez iken,krediler vadelerinde

ödenememiĢ ve bunlar T.C.

Hazinesi tarafından üstlenilmiĢtir. T.C. Hazine MüsteĢarlığının web sitesindeki verilere göre

31/12/2001 tarihi itibariyle kamu kuruluĢlarının vadesi geçmiĢ dıĢ kredi borçları TL bazında

aĢağıdaki gibidir:



KuruluĢ adı Anapara Faiz Gec.faizi Toplam (milyar tl)

Belediyeler 1.849.060 82.200 2.542.345 4.473.605

Kamu Ġkt.TeĢb 936.930 38.410 501.741 1.577.081

Üniversiteler 11.272 6.932 24.254 42.459

Diğer 1.117.819 397.092 108.201 1.623.112

Gnl.Toplam 3.915.081 624.633 3.176.541 7.716.256



Vadesi geçen borç miktarı toplam 7.716.256.000.000.000 TL'dir. Faiz miktarları ayrıca

incelenmeye değer. Hazine MüsteĢarlığının verilerine göre sadece belediyelerimizin 1996

yılından sonra hazine garantisiyle aldığı dıĢ kredinin tutarı 2.200.000.000 ABD Dolarıdır.(2

milyar 200 milyon) Hazine MüsteĢarlığının garanti verdiği dıĢ kredilere karĢılık borçlu

kuruluĢların borçlarını ödememeleri nedeniyle 1992-2000 yılları arasında kredici kuruluĢlara

yaptığı ödeme tutarı 3.900.000.000 ABD Dolarıdır. Rakamlar inceleme/araĢtırma konumuzun

önemini çok açık bir Ģekilde gösterdiği gibi,çok ciddi bir sorunla karĢı karĢıya olduğumuzu da

göstermektedir. Geç kalınsa da aĢağıda yeri geldiğinde temas edileceği gibi devletin ilgili

kuruluĢlarının da son bir iki yılda sorunun farkına vardığı anlaĢılmaktadır.

5 ĠNCELEME-TAHLĠL



Ġnceleme/AraĢtırma konumuzu; özelde Belediyelerin genelde tüm kamu kurum ve

kuruluĢlarının dıĢ finansman kaynaklarından sağladıkları kredilerle,krediyi veren kuruluĢların

talepleri doğrultusunda yaptıkları uluslar arası altyapı ihaleleri ile bu ihalelerde esas olarak

alınan örnek FIDIC Ģartnameleri oluĢturmaktadır. Litaratür'de farklı tanımlamalar olsa da;

genellikle,ihaleye iĢtirak eden müteahhit yada müteahhitlerin, iĢveren ile ayrı milliyette

olmaları ile proje bedelinin değiĢik para birimleri ile ödenmesi sureti ile yapılan ihaleler

uluslar arası ihale olarak adlandırılmaktadır.(1) Yurdumuzda bu tür ihaleler uzun süredir

yapılmaktadır. Çünkü altyapı hizmetleri için kredi sağlayan kuruluĢlar ihalelerin uluslararası

yapılmasını, bu ihalelerde 2886 sayılı yasa ile Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesi

hükümlerinin uygulanmamasını bunların yerine örnek FIDIC Ģartnamelerinin ihalelerde esas

alınmasını Ģart koĢmaktadırlar.Anayasamızın 90. maddesine göre ise bu tür Milletlerarası

AntlaĢmalar kanun hükmündedir. Yine 2886 sayılı yasa 82 ve 89. maddeleri ile bu tür bir

uygulamaya izin vermiĢtir.4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun ise 3. maddesinin (C)

bendinde ;



"Uluslararası anlaĢmalar gereğince sağlanan dıĢ finansman ile yaptırılacak olan ve finansman

anlaĢmasında farklı ihale usul ve esaslarının uygulanacağı belirtilen mal veya hizmet alımları

ile yapım iĢleri, bu Kanuna tabi değildir." Denilerek bu tür ihaleler açıkça kanun

uygulamasından istisna edilmiĢlerdir.1998 yılından beri Bütçe kanunlarına ve Devlet Ġhale

Genelgelerine de benzer hükümler konulmaktadır. Bunların ilgili bölümleri bilgi için yukarda

mevzuat bölümünde verilmiĢlerdir. Bu tür ihaleler FIDIC Ģartnamelerine göre ya "teklif Birim

Fiyat" yada "anahtar teslimi" götürü usulle yapılmaktadır.Teklif birim fiyat sisteminde teklif

isteme mektubunda iĢveren sözleĢme kapsamında yapılacak iĢleri isteklilere bildirmekte

istekliler ise her kalem iĢin karĢısına tekliflerini vermektedirler. Götürü usul denilen anahtar

teslim yönteminde ise sözleĢmeye konu olan iĢ isteklilere bildirilmekte; onlar ise total

tekliflerini iĢverene bildirmektedirler.AĢağıda inceleyeceğimiz FIDIC örnek Ģartnamelerinde

iki usulle ilgili iki ayrı örnek (taslak) Ģartname önerilmektedir. ġartnameler

incelenirken,konuyla ilgili yapılan idari ve yasal düzenlemelere de dikkat edilmesi

zorunludur. ġimdiye kadar konu hakkında yeterli çalıĢma yapılmamıĢ olsa da uygulayıcıya

yön verecek bazı düzenleyici iĢlemler ilgili kuruluĢlar tarafından yayınlanmıĢ bulunmaktadır.

Bunlar hakkında yeri geldiğinde gerekli açıklamalar raporun ilgili bölümlerinde yapılacaktır.

Örneğin; burada hemen belirtmemiz gerekir ki T.C Hazine MüsteĢarlığı 03/01/2001 gün ve

24276 Sayılı Resmi Gazetede yayımladığı " Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin

Esas ve Usullere Dair Tebliğ' in 2. maddesinin (d) ve (f) fıkralarında ki ;



"d) MüsteĢarlık, 2. maddenin (b) bendinde yer alan kriterler çerçevesinde DPT MüsteĢarlığı

tarafından uygun görüĢ verilen projeler için bakandan alınan onay çerçevesinde Anahtar

Teslimi Bazında Uluslar arası Kredili Ġhale izni verebilir.

..........

f) Ġkili iĢbirliği protokolleri kapsamında bulunan Projeler içinde Anahtar Teslimi Bazında

Uluslar arası Kredili Ġhaleye çıkılması zaruridir."



Hükümlerle bu tür ihalelerde anahtar teslim ihale yöntemini benimsemiĢken; 21/07/2001 Gün

ve 24469 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yıllık Yatırım Programında Yer Alan Projelere

DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas Usullere Dahil Tebliğ' de" bu görüĢten vazgeçilmiĢ

ve önceki tebliğ yürürlükten kaldırılmıĢtır.



Yedi ay gibi kısa bir sürede görüĢ değiĢtirilmesi, konu hakkında daha net tavrın

belirlenmediğinin bir göstergesi olsa gerek. Bu genel bilgilerin ıĢığında FIDIC 'in ve

hazırladığı Ģartnamelerin nasıl bir inĢaat sözleĢmesi öngördüğü konusunu incelemeye

baĢlayabiliriz:



5.1 FIDIC nedir?



"FIDIC" 1913 yılında Ġsviçre'nin Lozan kentinde kurulmuĢ olan ve Türkçe' ye "MüĢavir

Mühendisler Uluslar Arası Federasyon'u "olarak çevirebileceğimiz "Federatıon Internatıonale

Des Ingenieurs Conseils"i oluĢturan Fransızca kelimelerinin ilk harfleridir. Adından da

anlaĢıldığı üzere FDIC MüĢavir/ Mühendisler tarafından kurulmuĢ tüzel kiĢiliği haiz bir

dernektir.Bu fedarasyona her ülkeden ancak bir tek kuruluĢ üye olabilmektedir ve federasyon

bugün 65 ülkeden üyeye sahip uluslar arası bir meslek kuruluĢu niteliğindedir. FIDIC' in

hazırladığı Ģartname/kitaplardan kırmızı kitabı 1969 yılında " Asya ve Batı Pasifik

Müteahhitleri Birlikleri Uluslararası Federasyonu" 1971 yılında ise " Amerika BirleĢik

Devletleri Genel Müteahhitleri Birliği" ve "Amerikalılar Arası ĠnĢaat Endüstrisi Federasyonu"

kabul ve tasdik etmiĢlerdir. Türk MüĢavir/ Mühendisler Mimarlar Birliği 1987 yılında birliğe

üye olarak, birliğin Türkiye'deki temsilciliğini üstlenmiĢtir ve birlik yayınlarının her türlü hak

ve imtiyazına sahiptir.



"MüĢavir Mühendisler Uluslar Arası Federasyon'u " ile "Bina ve Bayındırlık ĠĢleri

Fedarasyonu" "Fedaration Internationale du Batıment Et Des Travaux Publics" tarafından,

1957 yılında Uluslararası ĠnĢaat SözleĢmelerinde uygulanmak üzere ilk defa örnek bir FIDIC

Ģartnamesi hazırlanarak yayınlanmıĢtır. Bu kitap; ismi " ĠnĢaat Mühendisliği ĠĢleri Ġçin

SözleĢme KoĢulları" olmasına karĢın ilk baskısındaki kapak renginden dolayı "Kırmızı kitap

olarak" bilinmektedir. Kitabın 4. basısı TMMMB tarafından " ĠnĢaat ĠĢleri Ġdari ġartnamesi"

adıyla Türkçe'ye kazandırılmıĢtır.



(1999 yılında yenilenen 5. bası Türkçe'ye çevrilmemiĢtir.) FIDIC 1999 yılında

Ģartnamelerinin sistematiğinde bazı değiĢiklikler yaparak inĢaat sözleĢmeleri için 4 örnek

Ģartname yayınlamıĢtır. Hiç biri Türkçe'ye henüz kazandırılmayan ve aĢağıda isimleri verilen

bu kitaplardan,en çok bilineni ve kullanılanı 5. baskısı yapılan kırmızı kitaptır. Ayrıca halen

ülkemizde bazı ihalelerde "Ġngiltere ĠnĢaat Mühendisleri Odası' nın" "Ġnstitute of Civil

Engıneers" "ICE" tarafından hazırlanmıĢ aynı mahiyette baĢka bir Ģartnamenin örnek

alındığını da not olarak belirterek FIDIC tarafından hazırlanan 4 örnek Ģartnameye bir göz

atalım:



1. ĠnĢaat iĢleri SözleĢme ve Ġdari ġartnamesi.(Condition of Contract for Construction) Bu

kitap adından da anlaĢılacağı gibi ihale ve inĢaat sözleĢmesinin temel ilkelerini tespit eden

kitaptır. (Kırmızı kitap) Bu kitapta iĢin projesinin iĢveren tarafından hazırlanıp/hazırlatılıp

yükleniciye iĢin yaptırılması öngörülmektedir.

2. Donanım ĠĢleri ve Tasarla Yap Modeli ĠĢler için ĠnĢaat SözleĢmesi Ģartnamesi.( Condition

of Contract for Plant and Desing-Buıld) Tasarımı ve inĢaatı/montajı yüklenici tarafından

yapılmıĢ-yapılacak- olan, yapım ve mühendislik iĢlerinde kullanılması öngörülen bu kitap

'Sarı renkli Kitap' olarak adlandırılmaktadır.



3. Mühendislik -Satın alma Yapım/ Anahtar Teslimi Projeler Ġçin ĠnĢaat SözleĢmesi

ġartnamesi.( Condition of Contract for EPC/Turnkey) Enerji santrali, fabrika veya arıtma

tesisi gibi anahtar teslimi yapılacak iĢler için önerilen bu kitap da 'KurĢuni renkli Kitap' olarak

adlandırılmaktadır.



4. Kısa SözleĢme. (Short form of Contract) YeĢil renkli kitap olarak adlandırılan bu Ģartname

önceki Ģartnamelere göre farklı bir düzenleme öngörmektedir: Fıdıc, bedeli 500.000 USD' den

küçük ve 6 ayda bitirilmesi öngörülen bina veya herhangi bir mühendislik iĢi için, öngördüğü

bu kitapla kontrollük hizmetlerinin idare tarafından yapılabileceğini kabul etmiĢtir. BaĢka

deyiĢle 'MüĢavir /mühendisi' kontrollük için zorunlu kılmamıĢtır.



Kitaplar 2 kısımdan oluĢmaktadır. Birinci kısım, genel ilkeleri belirtirken,ikinci kısım, her

ihalede iĢin özelliği esas alınarak birinci kısma göre hazırlanacak özel Ģartların hazırlanmasına

rehber niteliktedir. Yapılan değiĢikliklerle kitaplar sistematik olarak hem bir birine uyumlu

hale getirilerek kitapların 1. kısımları 20 madde olarak düzenlenmiĢ hem de ikinci kısımlar

madde ve baĢlık olarak birici kısımla iliĢkilendirilmiĢlerdir.



Türkiye de daha çok birinci kitap, ĠnĢaat iĢleri SözleĢme ve Ġdari ġartnamesi (kırmızı kitap)

uygulanmakta olup, bizde tanıtımımızda ağırlıklı olarak bu kitabın Türkçe'ye çevrilen 4.

basısını esas alacağız.



Bu gün gerek Dünya Bankası, gerekse diğer kredi kuruluĢlarının, finansmanını sağladıkları

iĢlerde FIDIC Ģartnamesinin uygulanmasını istemeleri dolayısıyla bir çok ülkedeki

uluslararası ihaleler FIDIC Ģartnamesine göre yapılmaktadır. Ayrıca Türk Mühendislik ve

ĠnĢaat firmalarının 1972 yılından beri yurt dıĢında bu Ģartnamelere göre inĢaat sözleĢmeleri

yaptıkları düĢünülürse Ģartnamelerin tanınma gereği daha iyi anlaĢılır.



5.2 FIDIC ġartnameleri Nasıl Bir ĠnĢaat SözleĢmesi Öngörüyor



FIDIC baĢkanı Julian S.Trittion Ģartnamenin 1957 yılındaki ilk baskısının tanıtımında "

risklerin iĢ sahibi ile müteahhit aralarında adilane dağılımını temin etmek" amacında

olduklarını ifade etmiĢtir . Bu anlayıĢın sonucu olarak FIDIC'in; Borçlar Kanunumuzun 355.

maddesinde düzenlenen eser (Ġstisna ) sözleĢmesi kapsamında gördüğü inĢaat sözleĢmelerinde

iĢveren ile yüklenici arasında bir denge kurmayı, hatta ağırlıklı olarak yüklenicinin iĢveren

karĢısında ezilmesini önlemeyi temel hedef olarak aldığı gözlenmektedir. Bu anlayıĢ doğal

olarak sözleĢmenin taraflarından birisi olan iĢverenin kimliğiyle, onun kamu idaresi olup

olmamasıyla doğrudan ilgilenmemektedir. Kamu menfaati kavramı da Ģartnamelerin

doğrudan ilgilendiği konulardan değildir. FIDIC Borçlar kanunun 355. maddesinde

düzenlenen ve bir özel hukuk sözleĢmesi türü olan eser (Ġstisna) sözleĢmesinin tabi olacağı

Ģartları düzenlemektedir. Temel felsefesi de taraflar arasında (ĠĢveren/Müteahhit) arasında eĢit

adil ve dengeli bir iliĢki kurmaya çalıĢmaktadır.ġartnameler incelenmeye baĢlanılırken bu

temel tespitin yapılması önemlidir.



Bu tespitten sonra FIDIC' in temel kitabı konumunda olan "ĠnĢaat ĠĢleri Ġdari ġartnamesi"

(Kırmızı Kitap) hükümlerini inceleyerek nasıl bir inĢaat sözleĢmesi öngörüldüğünü anlamaya

çalıĢalım. Ġncelediğimiz kitap 1987 de 4. basısı yapılan, Türkçe'ye çevrilen ve yurdumuzdaki

uluslar arası ihalelerde ağırlıklı olarak örnek alınan kitaptır.



ġartname 2 kısım olarak düzenlenmiĢtir:



Birinci kısım; "Genel Ġdari ġartname" adıyla 72 madde ve bunların 160 adet alt maddesinden

oluĢmaktadır. (1999 yılında yapılan değiĢikliklerle 4 kitabında birbirine benzer Ģekilde 20

madde olarak düzenlendiğini yukarda belirtmiĢtik .) Bu bölümde bir inĢaat sözleĢmesinin

nasıl düzenleneceği hakkında temel ilkeler belirlenmiĢtir.



Ġkinci kısım; ise "Özel Ġdari ġartname ve Hazırlama Ġlkeleri" baĢlığı altında,birinci kısımdaki

ilkelerden hareketle, iĢverenlerin her bir ayrı sözleĢmede iĢin ve lokal Ģartların gereği nasıl bir

düzenleme yapılacağını tavsiye niteliğinde örnek olarak açıklamıĢtır.



Bu husus önemlidir.Çünkü Ģartname, birinci kısmının sonunda açıkça 2. kısma atıf yaparak

bazı maddelere ekleme yapılabileceğini,bazı maddelerde değiĢiklikler yapılabileceğini kabul

etmiĢtir. Bunun dıĢında birinci kısmın mühendisin görevleri ve yetkileri ile ilgili 2.1 alt

maddesiyle sözleĢmenin dili ve uygulanacak hukuk hakkındaki 5.1 alt maddesinde 2.kısma

açıkça yollama yapılarak uygulayıcıların bu maddeleri yapılacak iĢin özelliğine göre

düzenlemeleri istenmiĢtir. Yapılacak ekleme ve değiĢiklikleri iĢin niteliğine göre iĢveren

tespit edecektir. Aslında iĢverenin özel gerçek yada tüzel kiĢi olması halinde bu konuda

önemli bir problem çıkmaz.Ancak iĢveren inceleme konumuz da olduğu gibi kamu tüzel kiĢisi

olursa ve yapılacak sözleĢmenin finansmanını Ģartlı kredi olarak temin etmiĢse, Ģartnamenin

birinci kısmında değiĢiklik yapılırken göz önünde tutulması gereken 2 önemli husus vardır.



Bunlardan birincisi; krediyi sağlayan kuruluĢun, Ģartnamede yapılacak değiĢiklikleri

onaylamasıdır.Ġkinci husus ise yapılacak değiĢikliğin kamu yararına ve meri mevzuat

tarafından kabul edilebilir olmasıdır. Yukarda bir tanesini örnek olarak verdiğimiz "

Milletlerarası Kredi AnlaĢmalarında" kredi sağlayan kuruluĢlar daha baĢlangıçta,ihale iĢ ve

iĢlemlerinin uluslar arası rekabete açık bir Ģekilde ve FIDIC Ģartnamelerine uygun olarak

yapılmasını Ģart koĢsalar bile temel ilkelere bağlı kalınmak Ģartıyla, idarenin yaptığı

görüĢmeler sonunda Ģartnamelerde bir çok değiĢiklik yapılmasını kabul etmektedirler.

Karayolları Genel Müdürlüğünün yaptığı birçok ihalede,Ģartnamelerde bir çok değiĢiklik

yapıldığı ve bu ihalelerin karma özellik gösterdiği ifade edilmektedir . Ancak iç hukukumuzda

emredici olarak düzenlenen bir hususta bile kredici kuruluĢun izin vermemesi söz konusu

olabilmektedir. Örneğin; yukarda tam metnini verdiğimiz Bakanlar Kurulunun 85/9342 sayılı

" 2886 sayılı Kanun Kapsamına Giren Kamu Kurum ve KuruluĢlarının Açacağı Uluslar arası

Ġhalelere ĠliĢkin Esaslar" hakkındaki kararın 7. maddesinde "uygun bedelin tespitinde, yerli

firmalar lehine %15'e kadar avantaj sağlanabilir" denilmesine karĢın kredici kuruluĢun bu

Ģartı kabul etmemesi söz konusu olabilmektedir. Antalya Çevre Projesi kapsamında yapılacak

iĢlerde böyle bir uygulamayı kredici kuruluĢun kabul etmemesiyle ilgili örnek bir yazı tam

metin olarak yukarda verilmiĢtir. AnlaĢılan o ki daha kredi anlaĢması yapılırken bazı

hususların tespit edilmesi gerekmektedir. Çünkü bu krediler karĢılıksız olmadığı gibi dünya

piyasalarından daha pahalı bir Ģekilde pazarlanmaktadırlar. Kredi anlaĢmalarına bakıldığında

faizin libor + % X faiz Ģeklinde tespit edildiği görülmektedir.Libor dövizin Londra

piyasasındaki faiz değerini göstermektedir. Kredici kuruluĢ buna artı bir faiz ekleyerek

krediyi vermektedir.Kredi için, ayrıca T.C. Hazine müsteĢarlığının garantisini istemekte ve

ihalelerin ise uluslar arası olarak yapılmasını Ģart koĢmaktadır.



Ġkinci husus ise yapılacak değiĢikliğin kamu yararına ve meri mevzuat tarafından kabul

edilebilir olmasıdır. Kamu yararı kavramını önemli buluyorum.



Çünkü FIDIC temelde bir özel hukuk sözleĢmesinin tabi olacağı hükümleri düzenlediği için

tarafların anlaĢması Ģartıyla sözleĢme ve Ģartnamelerde iĢin her aĢamasında değiĢiklik

yapılması söz konusu olabilir. Oysa kamu adına ihale yapan yetkililer özel bir iĢveren değil

kamu temsilcisidirler ve sorumlulukları kamuya karĢıdır. ġartnamedeki bir hükümle konuyu

açmamız yararlı olacaktır. Kırmızı kitabın 51-52. maddelerinde "ĠĢ DeğiĢiklikleri" (Change

Orders) düzenlenmiĢtir. Maddelere göre mühendis (Kontrolör) iĢe baĢlandıktan sonra önceden

öngörülmeyen iĢle ilgili birtakım yeni imalat ve benzerlerinin yapılmasını yükleniciden

isteyebilir.Yüklenici bunları yerine getirmek zorundadır. Litaratürde burada yükleniciye

tanınan itiraz hakkı sınırlıdır.Örnek olarak turistik otel inĢaatı sözleĢmesinde, yükleniciye aynı

zamanda liman yap talimatının verilemiyeceği, çünkü bu talimata yüklenicinin ekipmanının

müsait olmayacağı itirazının kabul edilebilir olduğu kabul edilmektedir.Buradan çıkan sonuç

yüklenicinin kabulü halinde bunun bile mümkün olduğudur.Taraflardan birinin kamu

kuruluĢu olması halinde ise bu hususun mümkün olmadığı açıktır.Çünkü buna izin verilmesi

keyfi uygulamaları da beraberinde getirecektir. Onun için Ģartnamelerdeki "iĢ değiĢikliliği" ile

ilgili yetkilerin kullanılmasında mühendise sınırlama getirilmesi, örneğin iĢ değiĢikliklerin de

iĢveren onayının aranacağının belirtilmesi gerektiğini düĢünüyorum. Önemine binaen konu

hakkında bir örnek verelim ve "ĠĢ değiĢiklikleri" konusunu aĢağıda daha geniĢ tartıĢacağımızı

belirtelim:Kanalizasyon yapım iĢi ihalesi kapsamında kanalizasyon Ģebekesinin geçtiği

caddelerdeki tüm yolların asfaltlarının yenilenmesinin iĢ değiĢikliği emri ile yaptırılıp

yaptırılmayacağı uygulamada sorun olan bir konudur. Bu yolların tamamının yenilenmesi

kanımca kanalizasyon iĢi ile doğrudan ilgili değildir ve bu iĢlerin ihale yapılmadan uluslar

arası ihale kapsamında yaptırılması kabul edilemez.Ancak bu tür bir uygulamalara

rastlanılmaktadır.



Örnek Ģartnamelerde yapılacak değiĢikliklerin meri mevzuata uygun olması ve Ģartnamelerin

konuyla ilgili mevzuata uygun olması Ģartına gelince; hemen belirtelim ki konuyla ilgili

olarak çok sayıda düzenleme bulunmamaktadır. Bu tür ihaleler 2886 sayılı Devlet Ġhale

Kanunu hükümlerinden istisna edilmiĢtir.Buna karĢın; Devlet Ġhaleleri genelgelerinde bu tür

ihalelerde de aleniyet ve rekabet ortamının sağlanması emredildiğinden, ihalelerde bu husus

sağlanmalıdır. Yine sözleĢme ve Ģartnamelerin Ġngilizce metinlerinin yanında tasdikli bir

Türkçe örneğinin hazırlanması yukarda metnini verdiğimiz 10/04/ 1926 gün ve 805 sayılı

yasanın ve Devlet Ġhaleleri Genelgelerinin açık emirleri gereğidir. Bunun dıĢında

Ģartnamelerin içeriği hakkında,temel olarak, birisi Bakanlar Kurulu Kararı, diğerleri T.C

Hazine MüsteĢarlığının Tebliği olan 3 adet idari düzenleyici iĢlem bulunmaktadır:



Yukarda tam metnini verdiğimiz Bakanlar Kurulunun 85/9342 sayılı " 2886 sayılı Kanun

Kapsamına Giren Kamu Kurum ve KuruluĢlarının Açacağı Uluslar arası Ġhalelere ĠliĢkin

Esaslar" hakkındaki kararı bu tür ihalelerle ilgili önemli hükümler içermektedir.Kararın ;



2. maddesi, ihale tutarına göre yetkili kılınan mercilerin onayını Ģart koĢmuĢtur. Bu maddenin

uygulamasında sorun bulunmamaktadır.Çünkü T.C Hazine MüsteĢarlığı garantör olduğu için

ihale aĢamasında bu kuruluĢun izin ve onayları alınmaktadır. Hatta sözleĢmelerin yürürlüğe

girmeleri hazine onayına bağlandığı için onaysız iĢe baĢlanamamaktadır.



3 ve 4. maddeler tekliflerin ve ödemelerin hangi para birimleri ile nasıl yapılacağını

düzenlemiĢtir. Tekliflerin kabul edilen yabancı para birimi yanında Tl cinsinden de

belirtilmesi esası getirilmiĢtir.

5. madde kararın belki de en önemli maddesi konumundadır;



"Uluslar arası ihale suretiyle yaptırılan iĢlerde eskalasyon veya fiyat farkı uygulaması

yapılmaz; iç veya dıĢ fiyat, ücret, vergi,sigorta v.b.artıĢlardan dolayı herhangi bir ek ödemede

bulunulmaz."



Madde; görüldüğü üzere; eskalasyon veya fiyat farkı uygulamasına izin vermemektedir.Ama

uygulamada Bakanlar Kurulunun bu kararına karĢın uygulamada bir çok ihalede fiyat farkı ve

eskalasyon verildiğini biliyoruz. Kararnamenin fiyat farkı uygulamasına karĢı çıkmasının

mantığı sanırım bu tür ihalelerin döviz bazında ihale edilmesi yatmaktadır.Kanımca bu tür

ihalelerde fiyat farkı ancak kredi sözleĢmesinde kredi veren kuruluĢ tarafından Ģart koĢulursa

mümkün olabilir. ġartnamelerde yapılacak değiĢiklikler konusunda kredi anlaĢmasının önemi

ve kredici kuruluĢun tavrının ne kadar belirleyici olduğunu belirtmiĢtik.Buna karĢılık T.C.

Hazine MüsteĢarlığı gerek 03/01/2001 gün ve 24276 sayılı resmi Gazetede yayımladığı

"Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas ve Usullere Dair Tebliğ' de" gerekse

21/07/2001 gün ve 24469 Sayılı Resmi Gazetede yayımladığı "Yıllık Yatırım Programında

Yer Alan Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas Usullere Dahil Tebliğ' de "

KeĢif artıĢını MüsteĢarlığın onayına bağlamıĢtır. Tebliğler aĢağıda daha geniĢ tartıĢılacaktır.



6 . madde gecikme cezalarının hesaplanmasıyla ilgilidir:



"Müteahhidin kusuru dolayısıyla husule gelen gecikme süresinde yapılan iĢlere ait

ödemelerde ki TL bölümünün hesabında,cezasız süre sonundaki döviz alıĢ kuru esas

alınır.Gecikme cezalarının TL bölümünün hesabında ise cezanın tahsil tarihindeki döviz alıĢ

kuru üzerinden iĢlem yapılır."



7. madde üzerinde yukarda durmuĢtuk:



"Uygun bedelin tespitinde,yerli firmalar lehine % 15' e kadar avantaj sağlanabilir.Ancak bu

hususun ve oranın (ayrıca yerli ve yabancı firma ortaklığı halinde uygulanacak sistemin )ihale

Ģartnamesinde belirtilmiĢ olması lazımdır."



Maddenin uygulanabilmesi kredi sözleĢmesine ve kredici kuruluĢun yaklaĢımına bağlıdır.



8 . Madde bu tür ihalelerde genel yaklaĢımı belirlemektedir:



"Uluslar arası ihalelerle ilgili diğer esaslar 2886 sayılı Kanunla bu Kanun uyarınca yürürlükte

olan mevzuata ve bu kararname esaslarına aykırı olmamak kaydı ile ilgili Kurum veya

KuruluĢlar tarafından iĢin özelliğine bağlı olarak serbestçe düzenlenip Ģartnamelerine dahil

edilir."



Madde çok önemli bir hususu açıklamaktadır.Çünkü söz konusu uluslar arası ihaleler çok

taraflı sözleĢmelerdir. ĠĢveren,yüklenici,kontrolör (mühendis) ve krediyi sağlayan kuruluĢ

farklı milliyetlerden olabilmektedir. Dolayısıyla uyuĢmazlık halinde uygulanacak hukuk ve

tereddüt halinde Ģartname hükümlerinin hangi ülke hukukuna göre yorumlanacağı sorun

olmaktadır. FIDIC Ģartnamelerinde konuyla ilgili müstakil bölüm vardır.Madde kendince

soruna çözüm üretmiĢtir. Ġhaleler 2886 sayılı yasaya ((01/01/2003 den itibaren 4734 sayılı

yasa) tabi değillerdir. Ama kanuna ve mevzuata aykırıda olmayacaktır. Bu hükmü, kanunun

temel ilkeleri olan aleniyet,rekabet ve benzeri hükümleri olarak yorumlamak gerektiği

kanısındayım.Tekrarlarsak bu konuda tek belirleyici ihaleyi yapan kuruluĢ değildir.



ġartnamelerin hazırlanması sırasında göz önüne alınması gereken , iki önemli düzenleme de ,

T.C. Hazine MüsteĢarlığı tarafından 03/01/2001 gün ve 24276 sayılı resmi Gazetede

yayımlanan "Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin Esas ve Usullere Dair Tebliğ" le

bu tebliği yürürlükten kaldıran ve 21/07/2001 gün ve 24469 Sayılı Resmi Gazetede

yayımlanan "Yıllık Yatırım Programında Yer Alan Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına

ĠliĢkin Esas Usullere Dair Tebliğ"dir.



Birinci Tebliğin hükümleri Ģöyledir:



a) Uygulama projesi olmayan yapım ve inĢaat yatırımları için uluslar arası ihaleye izin

verilmeyecektir ( madde 2/b-c).



b) Ġhaleler anahtar teslim bazında yapılacaktır ( madde 2/d-f).



c) SözleĢmeye, sözleĢmenin Hazine MüsteĢarlığınca onaylanmasıyla yürürlüğe gireceği

yazılacaktır ( madde 2/g).



d) Proje için temin edilen kredi; resim, vergi ve resim,kamulaĢtırma bedeli,faiz,ücret ve diğer

kredi masrafı olarak kullanılamaz( madde 2/j).



e) KeĢif artıĢı ve ihtiyati akçenin finansmanı, Ticari SözleĢmede yer alması,uluslar arası

normlara uygun olarak belli bir oranla sınırlandırılması ve müsteĢarlıkça izin verilmesi koĢulu

ile mümkündür ( madde 2/k)



Ġkinci tebliğ; sanırım yerinde bir kararla yukarıdaki hükümlerden"anahtar teslim bazında"

ihale yapılması Ģartından vazgeçmiĢtir. Çünkü yukarda belirtildiği gibi FIDIC anahtar teslim

bazında ihaleleri belirli iĢler için düĢünmüĢtür. Bunu tüm projelere uygulamak doğru bir

yaklaĢım olmaz. Bunun yanında 2. tebliğ " Ġhtiyati Akçenin" kullanılmasında birinci tebliğ ile

getirdiği hazine onayı Ģartını kaldırmıĢtır. Kanımca bu karar tekrar gözden geçirilmelidir.

BĠGĠġ' te bulunmayan ihtiyati akçe ödeneği FIDIC Ģartnamelerinde kötüye kullanılmaya çok

müsait ve üzerinde çok durulması gereken önemli konulardan birisidir. Konu aĢağıda detaylı

tartıĢılacaktır. KeĢif artıĢının izin Ģartına bağlanması ise yerindedir; projelerdeki olağan üstü

keĢif artıĢlarını önlemeyi amaçlamaktadır. Bu hüküm, Bakanlar Kurulu kararındaki fiyat farkı

verilmeyeceği hükmüyle birlikte düĢünülmelidir. Ġkinci tebliğ birinci tebliğdeki ihale için

uygulama projesi hazırlanması Ģartını aynı Ģekilde koruduktan sonra, uygulama projesinin bir

bağımsız MüĢavir Firma tarafından hazırlanması halinde onun adının da MüsteĢarlığa

bildirilmesini belirtmiĢtir. Bu hüküm MüsteĢarlığın bu tip projelerde üstlendiği rolü daha iyi

anladığını göstermektedir. Ġkinci tebliğ bunların dıĢında birinci tebliğin diğer hükümlerini

aynen korumuĢtur. Tebliğ ayrıca "Uluslar arası Kredili Ġhale" ve "Uygulama Projesi" tanımını

da yapmıĢtır ki ihalelerin çerçevesi çizilmeye çalıĢılmıĢtır.



Uygulayıcıların daha baĢlangıçta Ģartnameleri hazırlamadan yukarıdaki Bakanlar kurulu

Kararı ile Tebliğleri ve Kredi anlaĢmasını iyi incelemeleri zorunludur.Bunların dıĢında

doğrudan ihale ve Ģartnamelerle ilgili olmasa da krediyi alan kuruluĢların aldıkları kredileri

genellikle vadesinde ödememeleri nedeniyle,T.C. Hazine MüsteĢarlığının yayımladığı,

yukarda önemli maddelerini verdiğimiz Hazine Garantileri Kapsamında Yapılacak

Ödemelerin Üstlenilmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' tende

bahsetmemiz yerinde olacaktır. Yönetmelik borçlu kuruluĢların bünyelerinde Proje

Koordinasyon Birimleri kurmalarını, bu birimlerin dıĢ borç geri ödemelerinin doğru,düzenli

ve tutarlı bir Ģekilde izlenebilmesi,gerektiği Ģekilde raporlanmasından sorumlu olduklarını

açıklamıĢtır. Yönetmelik ayrıca T.C Hazine MüsteĢarlığının , borçlu idarelerin üslenim

talebine esas teĢkil eden ve borçlu tarafından ibraz edilen bilgilerin doğruluğunun ve sağlanan

Hazine garantili kredinin amacı doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığının tespiti maksadıyla

ilgili kuruluĢlar nezdinde denetim yapabileceğini de belirtmiĢtir.



ġartnamelerin mevcut mevzuata göre kısa bir değerlendirmesini yapmıĢ bulunuyoruz. Konu

hakkında altı çizilmesi gereken iki önemli husus vardır:



1. ġartnameler örnek ve tavsiye niteliğinde olup ihaleden önce iĢin mahiyetine göre mevcut

Ģartname örnek alınarak Ģartname düzenlenmelidir.



2. ġartnameler hazırlanırken kredi sözleĢmesi ve kredici kuruluĢun yaklaĢımı da göz önüne

alınarak yukarda ki Bakanlar Kurulu Kararı ve Tebliğlerdeki hükümlere uygun Ģartnameler

hazırlanmalıdır.



Bu genel tespitlerin ıĢığında FIDIC'in kırmızı kitap olarak adlandırılan "ĠnĢaat iĢleri Ġdari

ġartnamesinin" 72 maddeden oluĢan " 1. Kısım: Genel Ġdari Ģartnamesi' nin" önemli

maddelerini inceleyelim. Esasında bu Ģartnamenin tüm maddeleri önerilen "ĠnĢaat Yapım

SözleĢmesinin" anlaĢılması için çok önemlidir. Ancak bu rapor çerçevesinde bu incelemeyi

yapmanın imkanı olmadığı için, uygulamada gördüğümüz sorunlara ve yanlıĢlıklara göre bir

öncelik sıralaması yapıp, o maddeleri burada incelemeye çalıĢacağız. Konular Ģartnamedeki

madde sırasına göre incelenecektir. Bir kez daha belirtmemiz gerekir ki incelememize esas

Ģartname 1987 yılındaki 4. basıdır. 1999 Ģartnameler de değiĢiklikler yapılarak genel kısımlar

20 maddeye indirilmiĢtir. Bu basının Türkçesi yoktur. Yeri geldiğinde, incelememizde

ulaĢabildiğimiz kaynaklardan yararlanarak 5. basıda yapılan değiĢikliklere temas edilecektir.



5.2.1 FIDIC ġartnamelerinde Mühendis



ġartnamelerde sözleĢmeye konu yapım iĢinin gerçekleĢmesi sürecinin her aĢamasında,

karĢımıza önemli görevler üstlenen " mühendis/müĢavir" kurumu çıkmaktadır. ġartname bir

çok maddesinde mühendise geniĢ yetkiler tanımıĢtır.Avukat Necip TÜREGÜN Ģartnamenin

birinci kısmında 88 yerde mühendise ve yetkilerine atıf yaptığını söylemektedir. Bundan olsa

gerek daha Ģartnamenin 1. maddesinde "Tanımlar ve Yorumlar" kısmında kontrolluğun tanımı

ayrı bir fıkra olarak yapılmıĢtır". Buda Ģartnamenin kontrollüğe verdiği önemin bir

göstergesidir. Çünkü Ģartname kontrollük iĢlerinin iĢveren dıĢında müstakil, bağımsız gerçek

yada tüzel kiĢiler eliyle yürütülmesini öngörmektedir ve "mühendis/müĢavir" diye

adlandırılan kontrol teĢkilatı ihalenin her aĢamasında karĢımıza çıkmakta ve çok önemli

görevler üstlenmektedir. Hatta kadroları yetersiz olan ve Ģartnamenin sistemini anlamayan

idareler her türlü sorumluluğu "Mühendise" yüklemeye çalıĢmaktadırlar. ġartname 1.

maddesinde "Kontröllüğü" aĢağıdaki Ģekilde tanımladığı gibi;

"sözleĢme çerçevesinde kontrolluk olarak hareket etmek üzere iĢverence atanan ve iĢbu Ġdari

ġartnamenin II.Kısmında bu sıfatla belirtilen kiĢi demektir....."



2.maddesinde " Kontrollüğün Görevleri ve Yetkileri" baĢlığı altında, görev ve yetkiler Ģöyle

açıklanmıĢtır:



(1) "Madde. 2.1 Kontrolluk, sözleĢmede belirtilen görevleri yürütür.

b) Kontrolluk, sözleĢmede belirtilen veya kaynağını yine mutlaka sözleĢmede bulması

gereken yetkiyi kullanabilir; ancak Ģu Ģartla ki, iĢverence görevlendirilme Ģartları dolayısıyla

kontrolluk, bu yetkiyi kullanmadan önce iĢverenin o iĢe özel onayını almak durumundaysa bu

Ģartlar iĢbu Ġdari ġartnamenin II.Kısmında ayrıntılı olarak belirtilir. Yine Ģu Ģartla ki,

kontrollukça kullanılan bu yetki için gerekli onay iĢverence verilmiĢ sayılır.



c) SözleĢmede açıkça belirtilmiĢ olması durumu hariç, kontrolluğun, yükleniciyi sözleĢmeden

doğan yükümlerinden kurtarma yetkisi yoktur.



(2) Madde 2.5. Talimatların Yazılı Olması



Kontrolluk tarafından verilecek talimatlar yazılı olur; Ģu Ģartla ki, Kontrolluk, böyle bir

talimatı herhangi bir sebeple sözlü olarak vermenin gerekli olduğu kanısındaysa yüklenici bu

talimata uyar. Kontrollukça verilecek böyle bir talimatın, talimat yerine getirildikten sonra

yazılı olarak doğrulanması halinde bu talimat iĢbu fıkradaki anlamda bir talimat sayılır.

Ayrıca Ģu Ģartla ki, Yüklenici 7 gün içinde, kontrolluğun sözlü bir talimatını yazılı olarak yine

kontrolluğu doğrular ve bu doğrulama kontrollukça 7 gün içinde yazılı olarak yalanlanmazsa

bu, kontrolluğun bir talimatı olarak kabul edilir.



ĠĢbu Fıkranın hükümleri, kontrolluk vekili ile 2.4 Fıkraya göre atanan kontrolluk veya

kontrolluk vekili yardımcılarının talimatları için de aynı Ģekilde uygulanır.



(3) Madde 2.6 . Kontrolluğun Tarafsızlığı



SözleĢme dolayısıyla Kontrolluğun:



a) Karar, görüĢ veya olurunu vermek,



b) Tatminkarlığını veya onayını bildirmek,



c) Değer saptamak, yada



d) ĠĢveren veya yüklenicinin haklarını ve yükümlerini etkileyebilecek bir tasarrufta bulunmak

;Suretiyle takdir yetkisini kullanması gerekirse, bu takdir yetkisini, sözleĢme hükümleri

çerçevesinde ve tüm koĢulları hesaba katarak, tarafsızca kullanacaktır. Bu gibi her türlü karar,

görüĢ,olur,tatminkarlık ifadesi veya onay, değer tespiti yahut tasarruf 67.Maddede

öngörüldüğü gibi yeniden ele alınıp incelenebilir veya revize edilebilir.



FIDIC ġartnamelerinde kontrole sözleĢmenin her aĢamasında çok geniĢ yetkiler verilmiĢtir.

Yapım iĢinin yüklenicisi seçilmesinden önce, kontrolle sözleĢme imzalanmaktadır. Aslında

Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesiyle, Bayındırlık ĠĢleri Kontrol Yönetmeliğinde de kontrol

teĢkilatına çok geniĢ yetkiler verilmiĢtir. Ancak yerel ihalelerde kontrol teĢkilatının genellikle

idarenin kendi elemanlarından oluĢturulması nedeniyle idare adına bir sıkıntı doğmamaktadır.

Ancak FIDIC Ģartnamelerinde kontrol teĢkilatının "mühendis/müĢavir" idareden bağımsız,

özel gerçek veya tüzel kiĢi olarak düzenlenmesi nedeniyle uygulamada sorunlar çıkmaktadır.

Ancak Ģartnamenin kontrollüğün genel tanımı ve görev ve yetkileriyle ilgili 1 ve 2. maddeleri,

yukarıda görüldüğü üzere Ģartnamenin her iĢe göre iĢveren tarafından düzenlenecek 2.kısmına

atıf yaparak sözleĢme öncesinde iĢverenin mühendisin görev ve yetkilerinin çerçevesinin iyice

belirlemesini açıklamıĢtır. ġartnamenin 2.kısmı olan "özel idari Ģartname" ise 1. maddesinde

tanım yapılmasını belirtikten sonra, 2.maddesinde kontrollüğün görevlerinin nasıl

düzenleneceğini bir örnekle açıklamıĢtır. Bu örneği aĢağıda inceleyelim;



"2.MADDE

2.1 Fıkra- Kontrolluğun Görevleri



ÖRNEK Kontrolluk, I.Kısmın aĢağıdaki maddeleri uyarınca görevlerini yerine getirmeden

önce iĢverenin özel olurunu alır:



(a).................Madde (ilgili rakamı yazınız)



(b).................Madde (ilgili rakamı yazınız)



(c) ................Madde (ilgili rakamı yazınız)



Bu liste gereken Ģekilde uzatılmalı ya da kısaltılmalıdır.



Bazı durumlarda, ĠĢverenin olurunu alma vecibesi bir maddenin çeĢitli fıkralarından yalnızca

birine ait olabilir, yahut olur, yalnızca, parasal veya benzeri bazı sınırlar aĢılıyorsa gerekebilir.

Böyle durumlarda, örnek lafızda değiĢikliğe gidilmelidir.



ĠĢverenin olurunu alma vecibesi, Kontrolluğun, emniyet hususlarının söz konusu olduğu ivedi

hallerde harekete geçmesini engelleyebilecekse, ek bir bende yer verilmesi gerekebilir."



Görüldüğü üzere iĢveren 1.kısımda mühendise tanınan yetkilerden hangilerinin

kullanılmasında mühendisin iĢveren onayı alması gerektiğini 2. kısımda belirtme yetkisine

sahiptir. ġartnamenin genel hükümleri düzenleyen 1.kısmı incelenerek hangi konularda

"mühendis/müĢavirin" yetkisini kullanmadan önce iĢveren onayı alacağı tespit edilmelidir.

Çünkü 72. maddeden oluĢan 1.kısımda bir çok maddede mühendise geniĢ yetkiler verilmiĢtir.

Burada örnek olarak 1.kısmın 44.1 maddesinde yükleniciye verilecek süre uzatımı hakkındaki

"mühendis/müĢavir" yetkisinin nasıl kullanılacağı ile yine 51 ve 52.düzenlenen iĢ değiĢikliği

emirleri "change orders" konusunda mühendisin kullanacağı yetkilerin tespiti hakkında

2.kısımda mutlaka düzenleme yapılması gerektiği kanısındayım. Özellikle iĢ değiĢiklik

emirleriyle yapılan ve Ģartnamede birim fiyatları belirtilmeyen iĢlerin fiyat tespitlerinin

(52.2.madde) ve ödemelerinin nasıl olacağı konusunda 2.kısımda net açıklamalar ve hükümler

tespit edilmelidir. Bu konu, ilgili madde kapsamında daha detaylı incelenecektir.



Yukarda Ģartnamenin genel tanıtımını yaparken iĢveren ile yüklenici arasında eĢit adil bir

iliĢkiyi esas aldığını bunun içinde kontrollük teĢkilatını iĢverenden bağımsızlaĢtırdığını

yazmıĢtık. Özel müĢavir/mühendisler tarafından FIDIC Ģartnamelerinde yer alan mühendise

verilen yetkiler yetersiz görülmesine karĢın, FIDIC 'ın incelediğimiz inĢaat iĢleri idari

Ģartnamesinin daha önceki basılarında yer alan mühendisin "herkese eĢit davranma" ilkesi

5.basıda çıkarılmıĢ ve "mühendisin hizmetlerini yürütürken iĢverenin tarafında olacağı"

ibaresi Ģartnameye konulmuĢtur. Ama ne olursa olsun bilinmesi gereken mühendisin her Ģart

altında çok geniĢ yetkileri olduğu, kamu adına ihale yapanların "mühendis/müĢavir"

seçiminde çok dikkatli olmaları ve Ģartname düzenlenirken mühendisin yetkilerinin açık bir

Ģekilde tespitinin son derece önemli olduğudur.



Burada konu hakkında bir hususun daha açıklanması zorunludur. O hususda; MüĢavir

Mühendislerin bağımsızlığının sağlanması gereğidir. Çünkü büyük inĢaat firmalarının alt/yan

kuruluĢ olarak müĢavirlik firmaları kurdukları bilinmektedir. Bu yan kuruluĢların bağımsız

müĢavirlik hizmetlerini yürütmesi zordur. Bu konuda "87/12317 Sayılı Mühendislik-

Mimarlık-MüĢavirlik Hizmetlerinin Düzenlenmesi ve GeliĢtirilmesine Ait Esaslara ĠliĢkin

Tebliğ'in" Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tarafından 12/11/1988 Gün ve 19987 sayılı Resmi

Gazetede Yayınlandığını yukarıda belirtmiĢtik. Tebliğ alt Ģirketin müĢavirlik ihalesine girdiği

iĢlerin ihalesine ana Ģirketin girmesini yasaklamıĢ,ana ve alt Ģirket tanımlamasını yapmıĢtır.

Bu düzenleme yetersizdir. Kamu adına yapılan ihalelerde önemli görevler üstlenen ve çok

önemli yetkilere sahip olan MüĢavir Mühendislerin hukuki ve cezai sorumlulukları hakkında

bağlayıcı düzenlemeler yapılmalı,müĢavir mühendislerin kayıt ve iĢlemleri yeni dönemde

"Kamu Ġhale Kurumu" tarafından denetlenmeli ve takip edilmelidir.



5.2.2 Geçer Diller ve Kanunlar



FIDIC ġartnamelerine göre yapılan ihaleler genellikle uluslararası ve tarafların farklı

milliyetlerden olması nedeniyle sözleĢme ve Ģartnamelerde kullanılacak dil ile ihtilaf halinde

sözleĢme ve Ģartnamelerin hangi ülke kanunlarına göre yorumlanacağı sözleĢmede belirtilip

açıklanması gereken sorunlardandır. ġartname 1.kısım 5.1. alt maddesinde bu konuyu

düzenleyerek 2.kısma atıf yapmıĢ ve 2.kısımda bu konunun açıklığa kavuĢturulmasını

istemiĢtir. Hemen belirmek gerekir ki bu tip ihalelerde amir dil olarak Ġngilizce kabul

edilmektedir. Ancak çok önemli olan husus tüm sözleĢme dökümanlarının ingilizce yanında

Türkçe olarak ta hazırlanması gereğidir. Uygulamada bazı idarelerin ihale/sözleĢme

dökümanlarının Türkçelerini hazırlamadıkları görülmektedir. Bu husus yukarda metnini

verdiğimiz 805 sayılı yasaya açıkça aykırılık teĢkil etmektedir. Yine 1998 Mali yılından beri

Devlet Ġhale Genelgelerine bu tip ihalelerde, ġartname,ilan ve teklifler ile diğer belgelerin

aslına uygunluğu onaylanmıĢ Türkçe metinlerinin vize dosyalarına konulması hükmü

konulmaktadır.



SözleĢme ve Ģartnamelerin hangi ülke kanunlarına göre yorumlanacağı sorusunun cevabını ise

yukarda metnini verdiğimiz Bakanlar Kurulu Kurulunun 85/9342 sayılı " 2886 sayılı Kanun

Kapsamına Giren Kamu Kurum ve KuruluĢlarının Açacağı Uluslar arası Ġhalelere ĠliĢkin

Esaslar" hakkındaki kararı vermektedir. Çünkü kararın 8. maddesi Ģöyledir:



"Uluslar arası ihalelerle ilgili diğer esaslar 2886 sayılı Kanunla bu Kanun uyarınca yürürlükte

olan mevzuata ve bu kararname esaslarına aykırı olmamak kaydı ile ilgili Kurum veya

KuruluĢlar tarafından iĢin özelliğine bağlı olarak serbestçe düzenlenip Ģartnamelerine dahil

edilir."



Görüldüğü üzere madde açıkça 2886 Sayılı yasaya atıfta bulunmaktadır. 1998 mali yılından

beride Devlet Ġhale Genelgelerine bu tip ihalelerin 1050 sayılı yasanın 64. maddesine göre

vizeye tabi olduğu hükmü konulmaktadır.



Bundan dolayı Ģartname ve sözleĢmelere, yorumların Türk Hukukuna göre yapılacağı

hükmünün konulması gerektiği kanaatindeyim.



5.2.3 SözleĢme Dökümanlarının Önceliği:



Uluslararası ihalelerde sözleĢme dökümanlarının önceliğinin belirlenmesi önemli bir husustur.

Çünkü bu tip sözleĢmelerin konusu olan iĢler çok yönlü, kapsamlı ve iĢ sürecinde

düĢünülmeyen bir çok hususun ortaya çıktığı kompleks bir yapıya sahiptir. SözleĢmenin

tarafları değiĢik milliyetlere tabidir.SözleĢme kapsamında dikkate alınması gereken bir çok

metin bulunmaktadır. Bu hususları göz önüne alan Ģartnamenin, 1.kısmının 5.2 maddesinde

sözleĢme dökümanlarının önceliği konusu düzenlenmiĢtir. Maddeyi aynı Ģekilde aĢağıya

alalım.



(1) "Madde 5.2- SözleĢme Dökümanlarının Önceliği"

SözleĢmeyi oluĢturan çeĢitli dökümanlar karĢılıklı olarak birbirinin açıklayıcısı olarak kabul

edilir; ancak karĢılıklar ve farklılıklar olması halinde bunlar kontrollukça açıklanıp uyarlanır

ve bu konuda yükleniciye talimat verilir; ki böyle bir durumda, sözleĢmede tersine bir hüküm

yoksa, SözleĢmeyi oluĢturan dökümanların öncelik sırası Ģöyle olur;



1. (TamamlanmıĢsa) SözleĢme AnlaĢması;

2. Kabul Metkubu;

3. Teklif;

4. ĠĢbu Ġdari ġartnamenin II.Kısmı;

5. ĠĢbu Ġdari ġartnamenin I.Kısım; ve

6. sözleĢmeyi oluĢturan diğer dökümanlar."



ġartname 2.kısım 5.2.Maddesinde ise 1.kısımda düzenlenen sözleĢme dökümanlarının

önceliği kısmının değiĢtirilebileceğini belirtilerek aĢağıdaki örnek verilmiĢtir:



"Madde - 5.2 Fıkra- SözleĢme Dökümanlarının Önceliği



Tüm dökümanlar için bir öncelik sırasına yer verilmesi kararlaĢtırılırsa, bu fıkra Ģu Ģekilde

değiĢtirilebilir.



ÖRNEK: 1- 6 numaralı dökümanları çıkarıp yerine Ģunları koyun:

(tamamlandıysa) SözleĢme AnlaĢması;

Kabul Mektubu;

Teklif;

Ġdari ġartname II.Kısım;

Ġdari ġartname I.Kısım;

Teknik ġartname;

Proje Çizimleri; ve

KeĢif Cetvelleri

Yahut,

Dökümanları için herhangi bir öncelik sırasına yer verilmemesi kararlaĢtırılırsa, bu fıkra Ģu

Ģekilde değiĢtirilebilir:



ÖRNEK: Fıkranın metnini çıkarıp yerine Ģunu koyun:



SözleĢmeyi oluĢturan çeĢitli dökümanlar karĢılıklı olarak birbirinin açıklayıcısı olarak kabul

edilir; ancak karıĢıklık ve farklılık halinde öncelik, kanununun öngördüğü Ģekilde olur. Bu

gibi karıĢıklıklar veya farklılıkların, kontrolluğun indinde, açıklama yada ayarlama konusunda

yükleniciye talimat verilmesini gerektirmesi halinde, kontrolluk böyle bir talimatı verme

yetkisine sahip olur."



Maddelerden Ģartname dökümanlarının önceliği konusunun ne kadar önemli olduğu açıkça

anlaĢılmaktadır. Bu madde düzenlenirken 2.kısımda yapılacak değiĢikliklere göre 1.kısmında

değiĢtirilmesi ihmal edilmemelidir. Diğer önemli husus ise sözleĢme dökümanlarının arasında

her Ģart altında birinci önceliğe sahip olan ve tarafların imzaladığı sözleĢme metninin açık,

anlaĢılır ve sade bir dille yazılmasına dikkat edilmesidir.



5.2.4 Teminatlar



ġartnamenin 1.kısım 10/1,2,3 Maddelerinde teminat konusu düzenlenmiĢtir. Madde metinleri

aĢağıdaki gibidir;



(1) "10.1 Kesin Teminat

SözleĢme, düzgün bir Ģekilde ifası için Yüklenicinin Teminat vermesini öngörüyorsa

Yüklenici, Kabul Mektubunu aldığı tarihi izleyen 28 gün içinde Teklifin Ekinde belirtilen

miktardaki teminatı sağlayıp iĢverene verir ve durumu kontrolluğa bildirir. Bu teminatın

formuna, ĠĢverenle Yüklenici arasında karar verilir. Ancak teminatın alınacağı kuruluĢu

iĢveren de onaylamalıdır. ĠĢbu madde gereklerine uyulmasının bedeli, sözleĢmede tersine bir

hüküm yoksa, yüklenici tarafından karĢılanır.



(2) 10.2 Kesin Teminatın Gerçeklik Süresi

Kesin teminatın geçerlik süresi, yüklenici sözleĢme uyarınca iĢleri gerçekleĢtirilip

tamamlayıncaya ve kusurlarını giderinceye kadar devam etmelidir. AĢağıdaki 62.1. fıkra

uyarınca Kesin kabul Belgesi düzenlendikten sonra bu teminata karĢı hiçbir talepte

bulunulamaz yine bu teminat söz konusu kesin kabul belgesinin düzenlenmesini izleyen 14

gün içinde yükleniciye iade edilir.



(3) 10.3 Kesin Teminat Dolayısıyla Hak Talebi

ĠĢveren, kesin teminat tahtında herhangi bir hak talebinde bulunmadan önce, hak talebine

konu olacak kusurun mahiyetini yükleniciye bildirir".



Teminat konusundaki hükümler üç açıdan dikkat çekicidir. 1) geçici teminat konusunda

herhangi bir açıklama yoktur. 2) Kesin teminat sözleĢmede öngörülürse sözkonusu

olmaktadır. Yani Ģartname kesin teminatı da ihtiyari olarak düzenlemiĢtir. 3) kesin teminatın

miktarıyla sözleĢme bedeline oranı hakkında bir açıklama yoktur. Buna karĢın Ģartnamenin

ikinci kısmında kesin teminatın nasıl verileceği konusunda aĢağıdaki maddeler örnek olarak

verilmiĢtir.



"2.Kısım Madde.10

10.1 Fıkra- Kesin Teminat

Yüklenicinin bir kesin teminat vermesi kararlaĢtırılmıĢsa bunun formunun, iĢbu Ġdare

ġartnamenin I.Kısmındaki 10.1 Fıkrada belirtildiği üzere iĢbu Ġdare ġartnameye iliĢtirilmesi

gerekir.



Kesin teminatın örnek iki formu 76 ve 77. sayfalarda verilmiĢtir. Örnek formların Maddesi ile

lafzının, sözleĢmeye amir kanunun isteyebileceği: formların mühür tahtında aktedilmesi

Ģartına uyum amacıyla değiĢikliğe uğratılması zorunlu olabilir. SözleĢmede, yükleniciye

yönelik ödemelerin yabancı para birimi ile yapılması hükmü yer alıyorsa, iĢbu Ġdare

ġartnamenin I.Kısmının 10.1. Fıkrasında değiĢiklik yapılabilir.



ÖRNEK: Birinci cümlenin ardından Ģu cümleyi ekleyin:



Teminat, Teklifin Ekinde belirtilen para cinslerinde ve oranlarda düzenlenir.

Kesin teminatın alınacağı kaynaklara kısıtlama getirilecekse, ek bir fıkraya yer verilebilir.



ÖRNEK FIKRALAR

10.4 Kesin Teminatın Kaynağı

Yüklenici, 10.1. fıkra uyarınca vereceği kesin teminatı, (iĢlerin yürütüleceği ülke)'de tescilli

yahut iĢ yapma lisansına sahip bir kuruluĢtan alacaktır.



Yahut



10.4 Kesin Teminatın Kaynağı



Kesin teminat bir banka garantisi formunda ise, bu garanti:

(a) ĠĢverenin ülkesindeki bir banka, yada



(b) ĠĢverenin ülkesindeki muhabir bir banka aracılığıyla yabancı bir banka tarafından

düzenlenmiĢ olmalıdır".



Kanımca; genelde büyük çaplı yapım iĢleri için yapılan bu tip ihalelerde kesin teminat

istenmesi zorunlu olmalıdır. Yukarıda metinlerini verdiğimiz Bakanlar Kurulunun 85/93-42

sayılı kararıyla 21/07/2001 gün ve 24469 sayılı Resmi Gazete yayınlanan "Tebliğde" konuyla

ilgili bir hüküm yoktur. Keza " Devlet Ġhaleleri Genelgeleriyle" "Bütçe Kanunlarının" ilgili

bölümlerinde de konuyla ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla kesin teminatın

Ģekliyle miktarının nasıl tespit edileceği ve geçici teminat istenip istenmeyeceği hususlarında

bir boĢluk bulunmaktadır. Kesin teminat konusunun, sözleĢme iĢ ve iĢlemlerinin Türk

Hukukuna göre yorumlanması gerektiğinden hareketle 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu

hükümlerine göre doldurulmasının yerinde olacaktır. Geçici teminatın istenip istenmeyeceği

hususunun ise idarenin takdirine bırakılması gerektiği kanaatindeyim.



5.2.5 Yüklenicinin Kanunlara ve Düzenlemelere Uyması Zorunluluğu :



ġartname 1.Kısım 26.1 Maddesinde yüklenicilerin ihale sürecinde iĢin bulunduğu yerdeki

hukuki düzenlemelere uyması zorunluluğunu getirmiĢtir. Madde metni aĢağıdadır:



"Madde 26.1

Kanunlara ve Düzenlemelere Uyum

Yüklenici:



(a) ĠĢlerin gerçekleĢtirilip tamamlanması ve kusurlarının giderilmesi ile ilgili, ulusal veya

bölgesel tüm Kanun, Kararname ve Tebliğlere yerel veya diğer yasal makamların karar ve

düzenlemelerine ve



(b) Mülkleri veya hakları iĢler dolayısıyla etkilenen veya etkilenebilecek tüm kamu

kuruluĢları ile Ģirketlerin tüzük ve yönetmeliklerinin hükümlerine, tüm bildirilerin verilmesi

ve tüm harçların ödenmesi de dahil, her bakımdan uygun hareket eder, ve yine yüklenici, bu

gibi hükümlerin ihlal edilmesinden ortaya çıkabilecek her türlü ceza ve sorumluluğa karĢı

iĢvereni masun tutar. Her zaman Ģu Ģartla ki: iĢveren, iĢlerin yürütülebilmesi için gerekli her

türlü imar planı, kuĢaklama planı ve diğer benzeri izinleri temin etmekten sorumlu olup

Yükleniciyi 22.3. fıkra gereğince temin ve tazmin eder".



Madde yerinde olarak yüklenicilerin sözleĢme konusu iĢleri yürütürken, iĢ yaptıkları yerin

mevzuatına tabii olacaklarını belirtmektedir.. Ġdareler ihale sürecinde bu hususun bilincinde

olmalıdırlar.



5.2.6 Süre Uzatımı ve Mühendisin Yetkileri:

Bu tip ihalelerde Ģartnamede çok iyi düzenlenmesi gereken hususlardan bir tanesi de,

yükleniciye hangi prosedürle, hangi Ģartlarla süre uzatımı verileceğidir.Çünkü bir çok

nedenden dolayı iĢlerin süresinde bitirilemediği görülmektedir. ġartname süre uzatımında

mühendise çok geniĢ yetkiler vermiĢtir. Önce Ģartnamenin 1.kısmında konu hakkındaki ilgili

maddeyi görelim:



"Madde 44.1 Bitirme Süresinin Uzatılması

Yükleniciye, ĠĢleri, bir bölümünü veya bir kısmını bitirme süresinin uzatılması hakkını

kazandıracak ölçüde olmak üzere,



(a) Fazladan veya ek iĢlerin,



(b) ĠĢbu Ġdare ġartnamede atıfta bulunulan bir gecikme sebebinin,



(c) Ġstisnai derecede olumsuz iklimsel koĢulların,



(d) ĠĢveren dolayısıyla herhangi bir gecikme, engellenmeye veya önlenme durumunun, veya



(e) Yüklenicinin kusuru veya sözleĢmeyi ihlali yahut bunlardan sorumlu olması dıĢında bir

sebepten kaynaklanan baĢka özel durumların ortaya çıkması halinde kontrolluk, iĢveren ve

yüklenici ile gerekli danıĢmalardan sonra, uzatma süresini tespit ederek durumu yükleniciye

bildirir, bir kopyasını da iĢverene iletir.



Madde - 44.2 Yüklenicinin Bildiri ve Ayrıntılı Bilgi Vermesi



ġu Ģartla ki, Yüklenici:



(a) Böyle bir durumun ortaya çıkmasını izleyen 28 gün içinde kontrolluğa durumu

bildirmeyip bir kopyasını da iĢverene göndermemiĢ ise, ve

(b) Sözkonusu bildiriden sonraki 28 gün veya kontrollukça kabul edilecek baĢka bir makul

süre içinde, baĢvurusunun zamanında incelenebilmesi bakımından, hak kazandığını

düĢündüğü süre uzatımına iliĢkin ayrıntılı bilgileri kontrolluğa sunmamıĢsa,



Kontrolluk herhangi bir tespit yapmakla yükümlü değildir.



Madde- 44.3 Uzatmanın Geçici Tespiti



Ayrıca Ģu Ģartla ki, sözkonusu durumun etkisinin sürekli olması ve bunun sonucu olarak,

yüklenicinin 44.2 (b) bentte belirtilen 28 günlük süre içinde ayrıntılı bilgi vermesinin pratik

açıdan mümkün olmaması halinde 28 günü aĢmayan aralıklarla geçici bilgileri, sözkonusu

durumun doğurduğu etkilerin son bulmasını izleyen 28 gün içinde kesin bilgileri kontrolluğa

vermiĢ olması Ģartıyla yüklenici, yine de süre uzatımına hak kazanır. Kontrolluk, sözkonusu

geçici bilgiler eline ulaĢtığında, gereksiz bir gecikmeye yol açmaksızın, geçici bir süre

uzatımı tespitinde bulunur, kesin bilgiler eline ulaĢtığında da, tüm koĢulları inceleyerek,

durumla ilgili genel süre uzatımını tespit eder. Her iki halde de kontrolluk, durumu

yükleniciye bildirerek bir kopyasını iĢverene iletir. Hiçbir nihai tetkik, kontrollukça daha önce

tespit edilmiĢ olan süre uzatımında bir azaltmayla sonuçlanamaz".



Görüldüğü üzere; süre uzatımında mühendise çok geniĢ yetkiler verilmiĢtir. Ġdareler

tarafından hazırlanacak Ģartnamelerde süre uzatımıyla ilgili ayrıntılı açıklamalar yapılması

gerekmektedir. Yukarda kontrolluğun görevleri ve yetkileri bölümünde idarelerin

Ģartnamelerde kontrolle tanınan yetkilerin kullanımında iĢveren onayı aranabileceğini

görmüĢtük. Süre uzatımında da yüklenici taleplerinin derhal iĢverene bildirilmesi, iĢvereninde

bunları inceleyerek kendi görüĢlerini ortaya koyması sağlanmalıdır. Yine Ģartname;

anlaĢmazlıkların çözümüyle ilgili 67.maddesinde iĢverenin memnun olmadığı kontrolluk

kararlarıyla ilgili kullanabileceği yetkileri düzenlemiĢtir. Ġdarelerin bu maddeleri birlikte

değerlendirerek gereksiz süre uzatımı verilmesini önlemeleri lazımdır. Çünkü süre uzatımının

temel dayanağı iĢlerin iĢverenden kaynaklanan nedenlerden dolayı gecikmesidir. ĠĢveren

yapım iĢinin hangi aĢamasında olursa olsun yüklenicinin iĢ programına uymasını sağlamalı

aksi durumları tespit ederek/ettirerek süre uzatım taleplerinde bu verileri kullanmalıdır.

ġartname 1.kısım 46.1 maddesinde yüklenicinin çalıĢmaları bitirme süresiyle uyuĢmayan bir

yavaĢlıkta ise kontrolluğun yükleniciyi uyarması gereği belirtilmiĢtir. Gereksiz süre

uzatımlarını önlemek için bu hususların takibi önemlidir.



5.2.7 DeğiĢiklikler, ilaveler ve Çıkarmalar ( CHANGE ORDERS)



Bu tip ihalelerde ihaleden sonra iĢin niteliği gereği, Ģartnamelerde düĢünülmeyen bir takım

yeni iĢlerin yapılması zorunlu olabilmektedir. Çünkü bu tip inĢaat iĢleri uzun süren, yapıları

gereği karmaĢık projelerdir.Bundan dolayı bu tip değiĢikliklerin tabi olacağı hükümler önem

arz etmektedir. Bu nedenle Ģartname 1. kısmında 51 ve 52. maddelerinde iĢ değiĢikliklerinin

tabi olacağı hükümleri düzenlemiĢtir: Madde metinleri Ģöyledir:



"DeğiĢiklikler



Madde: 51.1: Kontrolluk iĢlerin veya bir kısmının Ģeklinde, niteliğinde veya miktarında

gerekli olabileceğine inandığı her türlü değiĢikliği yapa ve bu amaçla veya uygun olduğuna

inandığı baĢka herhangi bir nedenle yükleniciye aĢağıda yazılı hususları emretme yetkisini

haiz olup yüklenicide bunları yerine getirir:



A- SözleĢme kapsamındaki herhangi bir iĢin miktarını artırma veya azaltmak,



B- (ĠĢveren veya baĢka bir yüklenici tarafından yürütülecek olanlar hariç) herhangi bir iĢi

çıkarmak,



C- Bu gibi bir iĢin özelliğini niteliğini veya cinsini değiĢtirmek,



D- ĠĢlerin herhangi bir kısmının kotlarını,hatlarını,konumunu ve boyutlarını değiĢtirmek,



E- ĠĢlerin tamamlanması için gerekli olan her türlü ek iĢi yapmak,



F- ĠĢlerin herhangi bir kısmı için belirlenmiĢ yapım sırasını ve zamanlamasını değiĢtirmek,



Bu gibi değiĢiklikler sözleĢmeyi hiçbir Ģekilde boĢ ve hükümsüz kılmaz. Ancak, bu gibi tüm

değiĢikliklerin - varsa - etkisi 52 nci madde uyarınca değerlendirilir. ġu Ģartla ki, iĢlerde

değiĢiklik talimatı yüklenicinin yol açtığı veya sorumlu olduğu bir kusurdan veya sözleĢme

ihlalinden dolayı gerekli olmuĢsa, bu kusura affedilebilecek ek masrafı yüklenici çeker.



DeğiĢiklik Talimatı:

Madde -51.2- Yüklenici, kontrolluğun talimatı olmadan bu gibi bir değiĢiklik yapamaz. ġu

Ģartla ki, bir iĢin miktarında iĢ bu maddeye göre verilen bir talimatın değil de, keĢif cetvelinde

belirtilen değerlerden büyük ya da küçük metrajların sonucu olan arttırma veya azaltma için

talimat gerekmez.



DeğiĢikliklerin Değerlendirilmesi:

Madde-52.1- Yukarıdaki 51 nci maddede değinilen tüm değiĢiklikler ile sözleĢme bedeline

yapılan ve iĢ bu 52 nci madde uyarınca tespit edilmesi istenilen zamlar, (ĠĢ bu madde

kapsamındaki adıyla "miktarı değiĢtirilen iĢ)", kontrollukça da uygun görülürse, sözleĢmede

verilen fiyatlara ve birim fiyatlara göre değerlendirilir. SözleĢmede miktarı değiĢtirilen iĢe

uygulanabilecek fiyat veya birim fiyat yoksa, değerlendirme bazı olarak makul olduğu ölçüde

sözleĢmedeki bu fiyat ve birim fiyatlar kullanılır. Bu da mümkün değilse kontrolluğun iĢveren

ve yüklenici ile danıĢmalarından sonra, kontrolluk ile yüklenici arasında uygun fiyatlar veya

birim fiyatlar üzerinde bir anlaĢmaya varılır. AnlaĢmazlık halinde kontrolluk, uygun olduğuna

inandığı bu gibi fiyatları veya birim fiyatları saptayarak, durumu yükleniciye bildirir, bir

kopyasını da iĢverene iletir. Bu fiyatlar veya birim fiyatlar anlaĢma yoluyla kabul edilinceye

yahut saptanıncaya kadar kontrolluk, mahsuben yapılan ödemelerin 60.'ncı madde uyarınca

düzenlenen hak ediĢlere dahil edilebilmesi için, geçici fiyatlar veya birim fiyatlar tespit eder.



Kontrolluğun Birim Fiyatları Saptama Yetkisi:

Madde-52.2 - ġu Ģartla ki, miktarı değiĢtirilmiĢ bir iĢin, iĢlerin tamamının veya bir kısmının

mahiyetine ve miktarına göre ki mahiyet ve miktarı kontrolluğun indinde, iĢlerin herhangi bir

kalemi için sözleĢmede yer alan fiyatı veya birim fiyatı miktarı değiĢtirilmiĢ olan söz konusu

iĢ dolayısıyla kullanılmaz veya uygulanamaz duruma getiren bir özellik arz ediyorsa o zaman

kontrolluğun iĢveren ve yüklenici ile gerekli danıĢmalardan sonra kontrolluk ve yüklenici

arasında uygun bir fiyat veya birim fiyat üzerinde anlaĢmaya varılır. AnlaĢmazlık halinde

kontrolluk uygun olduğuna inandığı baĢka fiyat veya birim fiyat saptayarak, durumu

yükleniciye bildirir. Bir kopyasını da iĢverene iletir. Bu gibi fiyatlar veya birim fiyatlar

anlaĢma yoluyla kabul edilinceye veya saptanıncaya kadar kontrolluk, mahsuben yapılan

ödemelerin 60.'ncı madde uyarınca düzenlenen hak ediĢlere dahil edilebilmesi için geçici

fiyatlar veya birim fiyatlar tespit eder.

Ayrıca Ģu Ģartla ki Kontrollukça 51. madde gereğince yapılması emredilen, miktarı

değiĢtirilmiĢ hiçbir iĢ, söz konusu emrin tarihini izleyen 14 gün içinde ve çıkartılmıĢ iĢler

dıĢındaki iĢlerde miktarı değiĢtirilen iĢin baĢlamasından önce :



a. Yüklenici tarafından kontrolluğa, zamlı ödeme yahut değiĢtirilmiĢ fiyat veya birim fiyat

talebinde bulunulmuĢ, veya



b. Kontrolluk tarafından yükleniciye bir fiyatı veya birim fiyatı değiĢtirme niyetine iliĢkin bir

bildiri gönderilmiĢ olmadıkça 52.1. veya iĢ bu fıkraya göre değerlendirilemez.



5.2.8 Yevmiyeli ĠĢler



Madde-52.4. Kontrolluk, kendince gerekli veya uygun gördüğü miktarı değiĢtirilmiĢ herhangi

bir iĢin yevmiye esasıyla yapılmasını talimat ile isteyebilir. Bu Ģekildeki iĢler için yükleniciye

sözleĢmede yer alan yevmiyeli iĢler tarifesinde belirlenen koĢullar altında ve teklifinde bu

tarifeye eklediği fiyat ve birim fiyatlardan ödeme yapılır.



Yüklenici ödenen miktarları kanıtlamak için gerekli olabilecek tüm makbuzları veya kasa

fiĢlerini kontrolluğa verir ve malzemeleri sipariĢ etmeden önce bunlarla ilgili fiyat tekliflerini

kontrolluğun onayına sunar.



ĠĢlerden yevmiye esasıyla yürütülenlerle ilgili olarak, yüklenici bu iĢler devam ettiği sürece

her gün, kontrolluğa iki nüsha halinde bu iĢlerde çalıĢtırılan tüm iĢçilerin isimlerini, iĢ

konularını ve puantajlarını gösteren eksiksiz bir liste ile yine iki kopya halinde, bu iĢte veya

bu iĢ için kullanılan tüm malzemelerin ve söz konusu yevmiyeli iĢler tarifesi uyarınca %

ilavesine dahil olanlar dıĢındaki yüklenici donanımının cins ve miktarlarını gösteren bir

beyanname verir. Her listenin ve beyannamenin birer kopyası, doğru ise veya üzerindeki

mutabık kaldıysa kontrolluk tarafından imzalanarak, yükleniciye geri verilir.



Yüklenici her ayın sonunda kontrolluğa, kullanılan iĢ gücü malzeme ve yukarıda belirtilenler

dıĢındaki yüklenici donanımına iliĢkin fiyatlandırılmıĢ bir beyanname verir. Yüklenici bu

listeleri ve beyannameleri eksiksiz ve zamanında vermedikçe her hangi bir ödemeye hak

kazanamaz. Her zaman Ģu Ģartla ki : Kontrolluk, herhangi bir nedenle daha önceki hüküm

doğrultusunda yüklenici tarafından bu gibi liste ve beyannamelerin gönderilmesinin pratik

olmadığına karar verse bile, bu iĢ için çalıĢılan süre ile kullanılan iĢ gücü malzeme ve

yüklenici donanımı konusunda tatmin olunması kaydıyla ya yevmiye esasıyla ya da kendince

makul ve adil olan bir değer üzerinden ödeme yaptırmaya yetkilidir."



Görüldüğü üzere iĢ değiĢikliklerinde de mühendise önemli yetkiler verilmiĢtir. Her Ģeyden

önce iĢ değiĢikliği talimatını verme yetkisi mühendise aittir. Ancak bu yetki mutlak

değildir.Burada üzerinde durulması gereken en önemli husus,yapılacak değiĢikliğin ihalesi

yapılan iĢle doğrudan ilgili olmasıdır. ĠĢ değiĢikliği adı altında ihalesi yapılan iĢle ilgili

olmayan baĢka bir iĢin yaptırılması hem iĢveren hem yüklenici açısından mümkün değildir.

Böyle bir değiĢikliği yüklenicinin kabul etmesi ihale yetkililerinin sorumluluğunu ortadan

kaldırmaz, çünkü bu durumda söz konusu olan iĢ değiĢikliği değil, yeni bir iĢi ihalesiz

yaptırmadır. Litaratürde iĢ değiĢikliği olarak kabul edilemeyecek iĢlere klasik örnek, turistik

otel yapımı iĢinde iĢ değiĢikliği ile yat limanı yaptırılamayacağıdır . ġartnamede mühendisin

yetkisini iĢveren onayıyla kullanılacağı Ģeklinde değiĢiklik yapılması yerinde olacaktır.

DeğiĢiklik yapılmasa bile idarenin kontrolün kararına 67. madde çerçevesinde itiraz

edebileceğini, idarenin zararı söz konusu olacaksa bu itirazın mutlaka yapılması gereği açıktır.



ĠĢ değiĢikliklerinde yeni yapılan iĢlerin fiyatlarının nasıl tespit edileceği hususu da üzerinde

durulması gereken önemli bir konudur. Eğer yeni yapılan iĢlerin birim fiyatları Ģartnamede

belirtilen iĢlerden ise problem yoktur. Bu fiyatlar yeni iĢlere de uygulanır. Eğer iĢ

değiĢikliğine konu iĢler hakkında Ģartnamelerde tespit edilmiĢ birim fiyatlar yoksa,fiyat tespiti

nasıl yapılacaktır? ġartname 52.1 maddesinde; "...kontrolluğun iĢveren ve yüklenici ile

danıĢmalarından sonra, kontrolluk ile yüklenici arasında uygun fiyatlar veya birim fiyatlar

üzerinde bir anlaĢmaya varılır. AnlaĢmazlık halinde kontrolluk, uygun olduğuna inandığı bu

gibi fiyatları veya birim fiyatları saptayarak, durumu yükleniciye bildirir, bir kopyasını da

iĢverene iletir. Bu fiyatlar veya birim fiyatlar anlaĢma yoluyla kabul edilinceye yahut

saptanıncaya kadar kontrolluk, mahsuben yapılan ödemelerin 60 ncı madde uyarınca

düzenlenen hak ediĢlere dahil edilebilmesi için, geçici fiyatlar veya birim fiyatlar tespit eder."

Denilmektedir. Madde bu haliyle uyuĢmazlıklara ve keyfi uygulamalara yol açabilecek

niteliktedir. ĠĢverenin kamu kurumu temsilcisi olduğu hallerde en uygun fiyatta anlaĢıldığının

somut objektif belgelerle her zaman ispat edilebilmesi gerekir.Ġhale yetkililerinin sorumlu

duruma düĢmemeleri için bu Ģarttır. ġartnamelerde bu konu hakkında Bayındırlık ĠĢleri Genel

ġartnamesinin 20. maddesindeki düzenlemeden yararlanılması faydalı olacaktır. Uygulamada

bazı ihalelerde maddenin aynı Ģekilde alındığına,kredici kuruluĢunda bu uygulamaya itiraz

etmediğine rastladım. BĠGĠġ' in 20. maddesi Ģöyledir:



"MADDE 20 - KeĢif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiĢ olup da,

yapılması idarece istenen yapım ve hizmet iĢlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik

sırası ile aĢağıdaki analizler kullanılır :



a- SözleĢme ve eklerindeki (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyatların tesbitinde kullanılan

analizler veya varsa o iĢe ait teklif analizler;



b- SözleĢme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o iĢe ait teklif

analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler;



c- Diğer idarelere ait benzer analizler;



d- Birim fiyatı tespit edilecek iĢ kalemleri için o iĢin yapılması sırasında tutulacak puantajla

tespit edilecek malzeme miktarları ile iĢçi ve makinaların çalıĢma saatleri esas alınarak

oluĢturulacak analizler;



Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aĢağıdaki rayiçler

uygulanır:



1- Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığınca tespit edilip yayımlanan rayiçler veya varsa o iĢe ait

teklif rayiçler;



2- Diğer idarelerce tespit edilmiĢ rayiçler;



3- Ġdarece kabul edilmek Ģartı ile Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmıĢ memleket

rayiçleri;



Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti mümkün olamıyorsa, o iĢ kalemine ait Ticaret

ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmıĢ fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit

edilebilir.



Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirlenen usullerden biri ile tespit edilerek bu

hususta düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur. Yeni

birim fiyat tespitinde müteahhitle uyuĢulamaz ise anlaĢmazlık, idaresi tarafından en çok bir ay

içersinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen

fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur.



Birim fiyat uyuĢmazlığı hallerinde müteahhit, Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden,

idare tarafından tespit edilmiĢ fiyatın uygulanması Ģartı ile iĢe devam etmek zorundadır.



Bu maddede belirlenen usullerle tespit edilen birim fiyatlara, sözleĢme veya eklerindeki

esaslara göre, varsa ihale indirimi uygulanır."



Bütün bunları birlikte değerlendirerek,iĢ değiĢiklikleri ile ilgili olarak Ģu temel tespitleri

yapabiliriz:



1- ĠĢ değiĢiklikleri mutlaka ihalesi yapılan iĢin tamamlanması için gerekli bir iĢ için

verilmelidir.



2- ĠĢ değiĢikliği emirlerinde mühendisin iĢverenden önceden onay alması zorunluluğu

Ģartnameye yazılmalıdır.



3- ĠĢ değiĢikliği, ihalesi yapılan iĢe keĢif artıĢı getirecekse,21/07/2001 gün ve 24469 sayılı

resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ gereğince T.C Hazine MüsteĢarlığından izin alınmalıdır.



4- ġartnamede birim fiyatı belirli olmayan iĢler hakkında iĢ değiĢikliği emri verilmesi halinde,

fiyat tespitinde Ģartnamedeki fiyatlardan kıyas yoluyla yararlanılmalı bu mümkün değilse

Ģartnameye hüküm konularak, diğer kuruluĢların birim fiyat analizlerinden

yararlanılmalı,gerekirse, "Bayındırlık Kurulu'na" baĢ vurulmalı, satın alma söz konusu ise

piyasa araĢtırması yapılmalı, Ticaret Odasından onaylı faturalar incelenerek fiyat tespiti

yapılmalıdır. Ġdareler fiyatların makul kabul edilebilir olduğunu belgelerle ispat etmeliler,

Ģartnamelere bu hususu imkan verecek hükümler konulmalıdır.



5.2.9 KeĢif ArtıĢları



FIDIC Ģartnamelerinde BĠGĠġ' te olduğu gibi keĢif artıĢlarıyla ilgili bir madde

bulunmamaktadır. Taraflar keĢif artıĢı konusunu kendi aralarında kararlaĢtıracaklardır.

ġartnamenin 1. Kısım 52.3 maddesinde düzenlenen ve %15'i aĢan keĢif artıĢları hakkındaki

düzenleme, % 15' e kadar olan keĢif artıĢlarında yükleniciye "genel gider" ödenmeyeceği,

konusundadır. Bunun anlamı yükleniciye ancak artıĢın % 15' i geçmesi halinde "saha ve genel

sabit giderlerin" göz önüne alınarak, belirlenecek oranda ödeme yapılacağıdır.Aksi halde

yüklenici bir talepte bulunamayacaktır . Madde metni aĢağıdaki gibidir.



"Yüzde 15' i aĢan değiĢiklikler

Madde:52.3.- ĠĢlerin tamamı için Geçici Kabul Belgesi düzenlendiğinde, baĢka hiçbir sebep

söz konusu olmaksızın, yalnızca;



a. Yukarıdaki 52.1. ve 52.2. Fıkralara göre değerlendirilen miktarı değiĢtirilmiĢ tüm iĢlerin ve,



b. Geçici miktarlar hariç, keĢif cetvelinde gösterilen tüm keĢif metrajı ayarlamaları ile günlük

iĢler ve 70 nci maddeye göre yapılan fiyat ayarlamalarının sonucu olarak sözleĢme bedelinde

artma ve azalmalar ortaya çıkmıĢ olduğu ve bunların bir arada (ĠĢ bu fıkra çerçevesinde geçici

miktarlar ile günlük iĢler karĢılığı çıkarıldıktan sonraki sözleĢme bedeli olan) "Efektif

SözleĢme Bedelinin % 15'ni aĢtığı anlaĢılırsa, o zaman ve (iĢ bu maddenin baĢka bir fıkrasına

göre daha önce alınmıĢ olan diğer tedbirlere tabi olmak kaydıyla) bu gibi durumlarda,

kontrolluğun iĢverene ve yükleniciye danıĢmasından sonra sözleĢme bedelinin veya bedeline,

yüklenici ile kontrolluk arasında mutabık kalınan bu gibi bir tutar daha düĢünülür veya

eklenir; Ancak mutabakat sağlanamazsa kontrollukça yüklenicinin iĢ yeri ve sözleĢme sabit

genel masraflarına kıyasla tespit edilir. Kontrolluk iĢ bu fıkraya göre yapılan tespiti

yükleniciye bildirir ve bir kopyasını iĢverene iletir. Bu tutar yalnızca söz konusu artmaların

veya azalmaların efektif sözleĢme bedelinin % 15'ni aĢan miktarına dayandırılır."



Peki idareler orana bakılmaksızın keĢif artıĢlarına onay vereceklermidir. FIDIC Ģartnameleri

buna müsaittir. Ancak 21/07/2001 gün ve 24469 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tebliğ'de

"KeĢif artıĢının finansmanı, Proje maliyetinin belirlenmesine esas teĢkil eden Uygulama

Projesinde revizyona gidilmesi, yıllık yatırım programında yer alan toplam Proje tutarının

yeni Uygulama Projesi dikkate alınarak ilgili mevzuat çerçevesinde revize edilmesi ve

MüsteĢarlıkça izin verilmesi koĢulları ile sağlanabilir."

denilerek T.C Hazine MüsteĢarlığının iznine tabi kılınmıĢtır. 03/01/2001 gün ve 24276 Sayılı

resmi gazetede yayımlanan tebliğde "makul oran" Ģartı getirilmiĢken yeni tebliğde bu hüküm

yer almamıĢtır. Ama müsteĢarlık onayı devam etmektedir.



5.2.10 Yedek Akçeler (Provisional Sums)



Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesinde ve ülkemizdeki yerel ihalelerde uygulaması

bulunmamasına karĢın; FIDIC ġartnamelerine ihale sürecinde gerek görüldüğünde harcanmak

üzere, "yedek akçe" (Provisional Sums) adı altında belirli bir ödenek konulmaktadır.

ġartnamenin 1.kısmının 58.59.Maddeleri konuyu düzenlemektedir. Önce bir maddeleri

görelim:



"Madde-58.1 Yedek Akçe"nin Tanımı



"Yedek Akçe": SözleĢmede yer alan ve KeĢif Cetvelinde, ĠĢlerin herhangi bir kısmının

yürütülmesi veya eĢya,malzeme,DemirbaĢ veya hizmetlerin temin edilmesi, yahut

beklenmedik durumlar için belirlenmiĢ olan, ancak kontrolluğun talimatıyla tamamen veya

kısmen kullanılabilecek veya hiç kullanılmayacak olan bir tutar demektir. Yüklenici

kontrolluğun iĢbu maddeye göre tespit edeceği Ģekilde, sözkonusu Yedek Akçelerle ilgili iĢ,

temin veya beklenmedik durumlar için yalnızca bu tutarlara hak kazanır. Kontrolluk iĢbu

Fıkraya göre yaptığı tespitleri Yükleniciye bildirir, bir kopyasını da iĢverene iletir.



Madde- 58.2 Yedek Akçelerin Kullanılması



Kontrolluk,her Yedek Akçe ile ilgili olarak,



Yüklenici, veya



(b) AĢağıda tanımlanacak olan isimlendirilmiĢ bir TaĢeron tarafından bir iĢin yürütülmesi

veya bir eĢyanın, malzemenin,DemirbaĢın veya hizmetin sağlanması talimatını verme

yetkisine sahip olup, (a) durumda, Yüklenici, 52.Madde uyarınca tespit edilen değere eĢit bir

tutara hak kazanır, (b) durumda ise Yükleniciye ödenecek tutar 59.4. Fıkra uyarınca tespit

edilip ödenir.



Madde-58.3 Kasa FiĢlerinin Ġbrazı



Yüklenici, iĢin teklifte verilen fiyatlara veya birim fiyatlara göre değerlendirildiği durumlar

hariç olmak üzere, Yedek Akçe harcamaları ile bağlantılı her türlü fiyat listesini, faturayı,kasa

fiĢini, pusula veya alındıyı kontrolluğa ibraz eder.



5.2.11 ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronlar



Madde-59.1 ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronların Tanımı



SözleĢmede Yedek Akçelere bağlanmıĢ olan herhangi bir iĢi yürütmekte veya herhangi bir

mal, DemirbaĢ malzeme veya hizmeti temin etmekte olan ve iĢveren veya kontrolluk

tarafından isimlendirilmiĢ veya isimlendirilecek yahut seçilmiĢ veya kabul edilmiĢ her türlü

uzman, tüccar,esnaf ve diğerleri ile sözleĢme hükümleri dolayısıyla yüklenici tarafından

kendilerine herhangi bir taĢeronluk iĢi verilmesi gereken gerçek veya tüzel kiĢiler, bu tür

iĢlerin yürütülmesinde veya bu tür mal,demirbaĢ,malzeme veya hizmetlerin temin edilmesinde

yüklenici tarafından istihdam edilmiĢ taĢeronlar olara düĢünülürler ve iĢ bu sözleĢmede

kendilerine "ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronlar" olarak atıfta bulunulur.



Madde- 59.2 ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronlar; Ġsimlendirmeye Ġtiraz



ĠĢveren veya kontrolluk, yükleniciden, aleyhine makul bir itirazda bulunabileceği, veya

kendisi ile:



TaĢeronluk sözleĢmesinin konusunu oluĢturan iĢ, malzeme,mal,demirbaĢ veya hizmetlerle

ilgili olarak, isimlendirilmiĢ taĢeronun, yükleniciye karĢı, yüklenicinin sözleĢme hükümlerine

göre iĢveren karĢısındaki kendi görev ve yükümlerinin yerine getirmesini sağlayacak türden

görev ve yükümler üstlenmesini, bu görev ve yükümlerine ve bu görevlerinin yerine

getirilmesindeki veya bu tür yükümlerinin gerçekleĢtirilmesindeki herhangi bir kusurundan

doğan veya bu kusuruyla bağlantılı her türlü talep, takibat,tazminat,bedel,harç ve masrafa

karĢı yükleniciyi temin ve tazmin etmesini ve



ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronun: kendisinin veya vekil, iĢçi ve hizmetlilerinin ihmaline, yüklenici

tarafından sözleĢme kapsamında temin edilen Geçici herhangi birinin yine kendisince veya

mahiyetindekilerce kötü bir Ģekilde kullanılmasına ve yukarıda sıralanan her türlü talebe karĢı

yükleniciyi temin ve tazmin etmesini öngören hükümler içeren bir taĢeronluk sözleĢmesi

yapmaya yanaĢmayan bir taĢeronla taĢeronluk sözleĢmesi yapmasını isteyemeyecekleri gibi

yükleniciyi bununla yükümlü de tutamazlar.



Madde-59.3 Tasarım Gereklerinin Açıkça Belirtilmesi



Bir Yedek Akçe ile bağlantılı olarak temin edilecek hizmetler arasında, Kalıcı ĠĢlerin herhangi

bir kısmının veya kalıcı iĢlere dahil edilecek herhangi bir DemirbaĢın tasarımına veya teknik

Ģartnamesine iliĢkin bir husus da yer alıyorsa, bu gereklik sözleĢmede açıkça belirtilir ve

isimlendirilmiĢ taĢeronluk sözleĢmelerine dahil edilir. ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronluk

SözleĢmelerinde, söz konusu hizmetleri temin eden isimlendirilmiĢ taĢeronun, bu hizmetlere

karĢı ve bu gibi görevlerinin veya vecibelerinin yerine getirilmesindeki kusurundan doğan her

türlü talep, takibat, tazminat,bedel,harç ve masrafa karĢı yükleniciyi temin ve tazmin edeceği

öngörülür.



Madde- 59.4 ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronlara Yapılacak Ödemeler



ĠsimlendirilmiĢ taĢeronca yürütülen tüm iĢler veya temin edilen mal, malzeme,demirbaĢ veya

hizmetler için, yüklenicinin hak edeceği miktarlar Ģunlardır:



Kontrolluğun talimatları üzerine ve taĢeronluk sözleĢmesi hükümleri uyarınca yüklenici

tarafından ödenilmiĢ veya ödenilmesi gereken fiili fiyat;

Yüklenicinin temin ettiği iĢgücü ile ilgili olarak, KeĢif Cetvelinde (varsa) iĢçilik için verilen,

veya 58.2 Fıkranın (a) Bendine uygun olarak kontrolluğun talimatı üzerine 52.madde uyarınca

belirlenebilecek tutar;

Diğer tüm masraflar ve karla ilgili olarak, ödenilen veya ödenilmesi gereken fiili fiyatın

yüzdelik oranı olan bir tutar; ki bu tutar KeĢif Cetvelinde ilgili Yedek Akçeye karĢılık bir

oranın belirlenmiĢ olması halinde yüklenici tarafından o poz için verilmiĢ olan oran

üzerinden, böyle bir oranın belirlenmemiĢ olması halinde ise yine yüklenici tarafından

Teklifin Ekine konulmuĢ olan, bu amaçla KeĢif Cetvelinde yer verilen özel bir pozda

yinelenen oran üzerinden hesaplanır.



Madde-59.5 ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronların HakediĢleri



Kontrolluk, 60. Maddeye göre, isimlendirilmiĢ bir TaĢeronun yaptığı iĢ veya temin ettiği mal,

malzeme, DemirbaĢ yada hizmetlere iliĢkin ödemeyi de içeren bir hakediĢ düzenlenmeden

önce, yükleniciden isimlendirilmiĢ bu taĢeronun iĢi, malı, malzemesi, demirbaĢ veya

hizmetleriyle ilgili olarak daha önceki hakediĢlerde yer alan tüm miktarların tutulan paralar

düĢüldükten sonra ödendiğine veya kapandığına iliĢkin makul delil istemeyen mezundur.

Ancak yüklenici bu tür delili temin edemez.



(a) Kontrolluğu, bu tür ödemeleri bekletmesi veya reddetmesi için makul sebepleri olduğu

konusunda yazılı olarak tatmin edemez,



Kontrolluğa, bu durumu sözkonusu isimlendirilmiĢ TaĢerona yazılı olarak bildirmiĢ olduğuna

iliĢkin makul bir delil de gösteremez ise, o zaman iĢveren,isimlendirilmiĢ taĢeronluk

sözleĢmesinde öngörülen fakat yüklenici tarafından isimlendirilmiĢ taĢerona ödenememiĢ tüm

miktarların tutulanı düĢüldükten sonraki kısmını kontrolluğun vereceği olur üzerine doğrudan

ödemeye ve ödediği bu miktarları yükleniciye ödemesi gereken veya gerekecek olan

paralardan mahsup yoluyla düĢmeye mezundur.



ġu Ģartla ki, iĢverenin, kontrolluğun verdiği olur üzerine yukarıda belirtilen Ģekilde doğrudan

ödemede bulunduğu durumlarda kontrolluk, yüklenici lehine daha sonraki hakediĢleri

hazırlarken doğrudan ödenen miktarı bu hakediĢlerin miktarından düĢer, ancak sözleĢme

hükümlerine göre günü gelmiĢ hakediĢleri bekletemez ve geciktiremez."

58.1 maddesinde görüldüğü üzere, Ģartname; yedek akçeyi "kontrolluğun talimatıyla tamamen

veya kısmen kullanılabilecek veya hiç kullanılmayacak olan bir tutar" olarak tanımlamaktadır.

59.madde ise yedek akçe kapsamında bazı iĢlerin "taĢeronlara" yaptırılabileceğini ve bunun

nasıl olacağı hususunu düzenlemiĢtir. Maddelerde üzerinde durulması gereken bir çok yön

bulunmaktadır. 58.Maddede yedek akçenin miktarı belirtilmediği gibi, yedek akçenin

harcanma talimatını verme yetkisi kontrolluğa verilmiĢtir. Madde "tamamen veya kısmen

kullanılabilecek veya hiç kullanılmayacak" Ģeklindeki tanımıyla da yedek akçe harcamalarını

keyfi uygulamalara açık halde bırakmıĢtır. Tabiidir ki iĢverenin kamu idaresi olması

durumunda, Ģartnamede, yedek akçenin miktarı, harcanma Ģekli, hangi konularda

yapılabileceği hususları açıklıkla belirtilmelidir. Yine bu konuda kontrolluğun harcama

talimatı verme yetkisini iĢveren onayına bağlamak yerinde olacaktır. 59.Madde ise bazı iĢlerin

yüklenici dıĢında taĢeronlar eliyle yaptırılabileceği ve bunların hakediĢlerinin yedek akçeden

ödenebileceği hükmünü getirmiĢtir. Burada yeri gelmiĢken, FĠDĠC Ģartnamelerinde,bazı

iĢlerin sözleĢmeli yüklenici dıĢında "tali müteahit/taĢaronlara" yaptırılabileceğini belirtelim.

ġartnamenin birinci kısmında 2 ayrı madde halinde, bu konu düzenlenmiĢtir. 4.1 maddesinde

yüklenicinin yüklendiği iĢlerin bir kısmını kontrolün onayıyla 'taĢaronlara' yaptırabileceği

açıklanmıĢken; 59. maddede ise iĢ verenin/kontrolün bazı iĢleri yüklenici dıĢında taĢaronlara

yaptırabileceği hususu düzenlenmiĢtir.Madde metni alt fıkralarıyla birlikte yukarda

verilmiĢtir. Ücreti yedek akçeden karĢılanacak iĢ veren tarafından görevlendirilen bu

taĢeronlara Ģartnamede "ĠsimlendirilmiĢ taĢeron" denilirken bunlara "AtanmıĢ Tali Müteahhit"

denilmesinin daha uygun olacağı görüĢünde olan uzmanlarda bulunmaktadır . ġartnamenin

59.4 maddesinde isimlendirilmiĢ taĢerona ödenecek ücret konusu düzenlenmiĢtir. Maddede;

taĢeronun yaptığı iĢlerle ilgili olarak belirlenecek oranda yükleniciye de bir ödeme yapılacağı

belirtilmiĢtir.TaĢeronun yaptığı bu iĢlerden dolayı yüklenici hiçbir sorumluluk ve risk

üstlenmemektedir.Buna rağmen madde yükleniciye de belirlenecek oranda ödeme yapılmasını

öngörmekte ve bu uygulamada genellikle % 10 gibi bir miktar olmaktadır. Kanımca bu

konuda Ģartnameye hüküm konularak yüklenicinin emek vermeden ücret almasının önlenmesi

yerinde olur.



Yedek Akçelerle ilgili Ģartnamedeki bu hükümlerin dıĢında yukarda bahsettiğimiz ve

03.01.2001 gün ve 24276 sayılı resmi Gazete yayınlanan T.C. Hazine MüsteĢarlığının

tebliğinde de konuyla ilgili çok önemli bir madde bulunmaktadır. KeĢif artıĢında olduğu gibi,

tebliğde ihtiyati akçenin finansmanı da "Ticari sözleĢmede yer alması, uluslar arası normlara

uygun olarak belli bir oranla sınırlandırılması ve müsteĢarlıkça izin verilmesi" koĢuluna

bağlanmıĢken 21/07/2001 gün ve 24469 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tebliğde "yedek

akçelerle" ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Kanımca birinci tebliğdeki hükümlerin yeniden

tebliğe alınması keyfi uygulamaları önlemekte faydalı olacaktır.



5.2.12 Yasal Yollar : (Remedies)



FIDIC ġartnameleri yüklenicinin sözleĢme hükümlerine uymaması halinde iĢveren ve

mühendise çok önemli yetkiler tanımıĢtır. ġartnamenin 1.kısım 63.1 maddesi bu konuyu

düzenlemiĢ olup, madde aĢağıdadır:



"Madde 63.1 Yüklenicinin Kusuru



Yüklenici, kanun nazarında, vadesi gelen borçlarını ödeyemez durumdaysa, isteyerek ya da

istemeyerek iflas, (birleĢme veya yeniden kurulma amacıyla isteyerek tasfiye hariç) tasfiyeye

veya fesihe girerse, aciz duruma düĢerse, alacakları ile bir düzenleme veya onlar lehine bir

devir yaparsa, sözleĢmeyi alacaklılarından oluĢan bir teftiĢ heyetinin gözetiminde yürütmek

üzere alacaklılarıyla anlaĢırsa mevcutlarının elzem bir kısmı için kayyum, yeddiemin veya

tasfiye memuru atanırsa, borçların yeniden düzenlenip ayarlanmasına iliĢkin bir yasa veya

düzenlemeye göre yüklenici aleyhine fesih ya da tasfiye bağlantılı bir kovuĢturma baĢlatılırsa,

yüklenicinin mevcutlarının elzem bir kısmı üzerindeki bir teminat kaydının icrası yoluna

gidilirse, yükleniciyle veya mevcutlarıyla ilgili olarak cari kanunlar nazarında yukarıdaki fiil

ve durumlarınkiyle esasen aynı sonucu doğuran bir fiil veya durum ortaya çıkarsa, yüklenici

3.1. Fıkraya aykırı hareket ederse, mallarına icra gelirse, yahut kontrolluğun indinde

yüklenici:



a) SözleĢmeyi tanımıyorsa,



b) Makul özrü olmadan,



(i) Yukarıdaki 41.1 Fıkra gereğince iĢlere baĢlamamıĢsa,



(ii) Yukarıdaki 46.1.Fıkraya uygun bir bildiri aldıktan sonraki 28 gün içinde iĢlere veya bir

bölümüne devam etmemiĢse,



c) Yukarıdaki 37.4 Fıkraya uygun olarak verilen bir bildirinin veya 39.1 Fıkraya uygun olarak

verilen bir talimatın gereğini, bu gibi bir bildiriyi veya talimatı aldıktan sonraki 28 gün içinde

yerine getirmemiĢse,

d) Kontrolluğun daha önceki yazılı uyarılarına karĢın, sözleĢmeden doğan bir yükümlülüğünü

ihmal etmeyi ısrarla ve bilerek sürdürmekteyse,



e) Yukarıdaki 4.1.Maddeye aykırı hareket etmiĢse,



Kontrolluk de durumu iĢverene bildirip bir kopyasını yükleniciye iletirse, o zaman iĢveren,

yükleniciye 14 gün süreli bir bildiri verip iĢyerine ve iĢlere girebilir, yüklenicinin istihdamını

da sona erdirebilir; ki bu Ģekilde iĢveren, yükleniciyi sözleĢmeden doğan görev ve

yükümlülüklerinden azat etmediği gibi, sözleĢmeyle iĢverene veya kontrolluğa verilen hak ve

yetkilere de herhangi bir halel gelmez; iĢveren iĢleri kendisi bitirebileceği gibi bu amaçla

baĢka bir yükleniciyi de istihdam edebilir. Böyle durumda iĢveren veya istihdam ettiği

yüklenici, iĢlerin bu Ģekilde bitirilebilmesi için, yüklenici donanımının, Geçici ĠĢlerin ve

malzemelerin uygun gördükleri kısmını kullanabilirler".



Görüldüğü üzere madde yüklenicinin görevlerini yerine getirememesi halinde iĢverene çok

önemli yetkiler tanımıĢtır. Madde, yüklenicinin iflasından baĢlayarak, tasfiyeye veya feshe

gitmesi, aciz duruma düĢmesi, kayyum atanması vb. ekonomik zorunluluklar nedeniyle

yükümlülüklerini yerine getiremediği, ayrıca, kontrollükçe sözleĢme hükümlerine uymadığı

konusuna varıldığı, geçerli bir özürü olmadan iĢlere baĢlamadığı, iĢleri yeterli hızla

yürütemediği, kabul edilmeyen malzemeleri 28 gün içinde kaldırmadığı, yazılı uyarılara

karĢın yükümlülüklerini sürekli ihmal ettiği ve iĢleri izinsiz olarak taĢerona verdiği durumları

ele almaktadır.



Yukarıdaki durumlarda kontrolluk durumu iĢverene bildirip bu yazının bir kopyasını da

yükleniciye iletirse, iĢveren yükleniciye 14 gün süreli bir bildiri verip iĢ yerine ve iĢlere el

koyabilir. Ayrıca, sözleĢmeyi fesh etmeksizin, yükleniciyi sözleĢmedeki yükümlülük ve

sorumluluklarından affetmeksizin ve sözleĢmenin idareye ve kontrola tanıdığı haklara ve

yetkilere zarar getirmeksizin yükleniciyi iĢyerinden çıkarabilir. Bu durumda iĢveren, iĢleri

kendisi bitirebileceği gibi baĢka bir yükleniciye de vererek tamamlatabilir. Böyle bir durumda

eski yüklenicisinin donanımının, tesis ettiği geçici iĢlerin ve malzemelerinin uygun

gördüklerini kullandırabilir . ġartnameler hazırlanırken idareler iĢin niteliğine göre bu madde

hakkında gerekli düzenlemeleri yapmalıdırlar.



5.2.13 AnlaĢmazlıkların Halli : (Settlement of Disputes)



FIDIC ġartnamesinde Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesine Göre en önemli farklı

düzenlemelerden biriside iĢveren ile yüklenici arasındaki anlaĢmazlıkların çözümü hakkındaki

hükümlerdir. ġartnamede konu 1.kısım 67.maddede 4 baĢlık altında ayrıntılı olarak

düzenlenmiĢtir. Madde metni aĢağıdadır:



" Madde. 67.1. Kontrolluğun Kararı



ĠĢlerin gerçekleĢtirilmesi sırasında veya bitirilmelerinden sonra, sözleĢmenin tanınmasından

veya bir baĢka Ģekilde sona ermesinden önce veya sonra, iĢveren ile yüklenici arasında,

sözleĢme veya iĢlerin gerçekleĢtirilmesi ile bağlantılı veya onlardan kaynaklanan,

kontrolluğun görüĢ, talimat, tespit, belge veya değerlendirilmesine iliĢkin herhangi bir

anlaĢmazlık çıkması halinde ilk önce, yazılı olarak kontrolluğa baĢvurularak bir kopyası diğer

tarafa iletilir. Bu gibi baĢvurularda baĢvurunun iĢbu Maddeye göre yapıldığı belirtilir.

Kontrolluk, kararını baĢvuruyu aldığı günü izleyen 84'üncü günden daha geç olmamak üzere

iĢveren ile yükleniciye bildirir. Bu kararda, kararın iĢbu maddeye göre alındığı belirtilir.



Yüklenici, sözleĢme reddedilmedikçe ya da sona erdirilmedikçe, gerekli her türlü çabayı

göstererek iĢleri ilerletmeyi her durumda sürdürür; yüklenici ile iĢveren, kontrolluğun bu göbe

kararlarını, bu kararlar aĢağıda öngörüldüğü üzere dostça bir hal tarzıyla veya tahkim kurulu

kararıyla revize edilmekdikçe veya edilinceye kadar derhal yürürlüğe koyarlar.



ĠĢveren ya da yüklenici, kontrolluğun bir kararından tatmin olmaz yahut kontrolluk, ilgili

baĢvurunun eline ulaĢtığı günü izleyen 84' üncü gün veya daha önce kararını bildirmez ise o

zaman iĢveren ya da yüklenici, söz konusu kararla ilgili bildirinin eline ulaĢtığı günü izleyen

yetmiĢinci gün veya daha önce yahut duruma göre 84 günlük dönemin sona erdiği günü

izleyen yetmiĢinci gün veya daha önce, öbür tarafa bir bildiri verip bir kopyasını da

kontrolluğa ileterek, anlaĢmazlık konuları için aĢağıda öngörülen tahkim iĢlemlerine

baĢlayacağını duyurur. Bildirinin sahibi olan taraf, bu bildiriyle, söz konusu anlaĢmazlıkla

ilgili olarak, aĢağıda öngörülen tahkim iĢlemlerine baĢlama hakkını tesis ettirmiĢ olur; 67.4.

fıkraya bağlı olarak, söz konusu anlaĢmazlıkla ilgili böyle bir bildiri verilmeden tahkime

baĢlanamaz.



Kontrolluk, bir anlaĢmazlık konusuyla ilgili kararını iĢverene ve yükleniciye bildirmiĢ, fakat

bu kararın bildirisinin tarafların eline geçtiği günü izleyen yetmiĢinci gün veya daha önce

iĢverenden ya da yükleniciden, söz konusu anlaĢmazlıkla ilgili olarak tahkime baĢlama

niyetini dile getiren herhangi bir duyuru gelmemiĢ ise, o zaman bu karar, iĢveren ile yüklenici

için kesin ve bağlayıcı olur.



Madde- 67.2 Dostça Hal Tarzı



Bir anlaĢmazlıkla ilgili olarak tahkimi baĢlama bildirisinin 67.1. Fıkra uyarınca verilmiĢ

olması durumunda bu anlaĢmazlığa iliĢkin tahkimin baĢlatılabilmesi için, tarafların, daha

önce, söz konusu anlaĢmazlığı dostça halletmeyi denemiĢ olmaları gerekir. ġu Ģartla ki, dostça

hal tarzı denenmiĢ olsun olmasın, taraflar tersine bir anlaĢmaya varmadıkça, söz konusu

anlaĢmazlıkla ilgili olarak tahkime baĢlama bildirisinin verildiği günü izleyen elli-altıncı gün

ya da daha sonra, tahkim iĢlemlerine baĢlanılabilir.



Madde-67.3 Tahkim



Taraflar arasında ortaya Çıkan, ve



(a) Kontrollukça ( varsa) hakkında alınan karar 67.1. fıkraya uygun olarak kesinleĢip

bağlayıcı bir nitelik kazanmamıĢ,

(b) 67.2 Fıkrada belirtilen dönem içerisinde dostça halledilememiĢ



anlaĢmazlıklar, sözleĢme tersine bir hüküm yoksa, son olarak, Uluslar arası Ticaret Odası

UzlaĢtırma ve Tahkim Tüzüğü hükümleri uyarınca yine bu Tüzüğe göre atanan bir veya daha

çok hakemce halledilir. Bu hakem/hakemler, kontrolluğun anlaĢmazlıkla ilgili her kararını,

görüĢünü,talimatını, tespitini, olurunu hakediĢi veya değerlendirmesini ele almaya,

incelemeye ve revize etmeye tüm yetkilidir.



Taraflardan hiçbiri, bu hakem/hakemler huzurundaki dava görüĢmelerinde, 67.1 Fıkraya

uygun olarak, anılan kararını verebilmesi için kontrolluğa sundukları belgelerle veya

savunmalarla sınırlı değildir. Bu kararı, kontrolluğun tanık olarak çağrılmasını ve

anlaĢmazlıkla ilgili hususlarda hakeme/hakemlere belge sunmasını engellemez.



ĠĢverenin, kontrolluğun ve yüklenicinin görevleri, tahkimin iĢlerin seyri sırasında

yürütülmesinden dolayı etkilenmeyecekse tahkim iĢlemlerine iĢlerin tamamlanmasından önce

veya sonra da baĢlanılabilir.



Madde-67.4 Kontrolluğun Kararına Uymazlık



ĠĢverenin de Yüklenicinin de 67.1 Fıkrada belirtilen dönem içinde bir anlaĢmazlık için

tahkime baĢlama bildirisi vermemesi ve ilgili kararın kesinleĢip bağlayıcı bir nitelik

kazanması halinde, taraflardan biri-öbür taraf bu karara uymuyorsa-diğer haklarına da

herhangi bir halel gelmeksizin, sözkonusu uymazlık için 67.3 Fıkra uyarınca tahkime

baĢvurabilir, ki böyle bir baĢvuru durumunda 67.1 ve 67.2 Fıkra hükümleri uygulanmaz."



Yukarıda metnini verdiğimiz 67.1.madde mühendis kararlarından memnun olmayan tarafın

tahkime "hakem" baĢvurabileceği ilkesini benimsemiĢtir. Madde tahkime gitme usulünü yazılı

Ģekil Ģartına ve belirli sürelere bağlamıĢtır. 67.1.maddedeki prosedür uygulandıktan sonra

67.2.maddesinde ise uyuĢmazlığın taraflar arasında "dostça hal" edilmesi önerisi getirilmiĢtir.

Bu usulde denendikten sonra 67.3.maddesi gereğince tahkime gidilmesi söz konusu olacaktır.

Madde sözleĢmede tersine bir hüküm yoksa anlaĢmazlığın "Uluslararası Ticaret Odası

UzlaĢtırma ve Tahkim Tüzüğü" hükümlerine göre atanan bir veya daha çok hakem tarafından

çözüleceğini belirtmiĢtir. Bu düzenleme Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesindeki

anlaĢmazlıkların çözümü ile ilgili 53.maddeden tamamıyla farklı bir yöntem getirmektedir.

Çünkü bu madde müteahhidin itiraz ve Ģikayetlerini 15 gün içerisinde idareye bildireceğini

idarenin 2 ay içerisinde cevap vermemesi veya itiraz etmesi halinde ise müteahhidin yargı

yoluna baĢvurabileceği, anlaĢmazlıkların çözümünde usul olarak benimsenmiĢtir.Bunun

yanında iĢ sahibi idarelere uyuĢmazlıkların çözümünde yardımcı olmak üzere Bayındırlık ve

Ġskan Bakanlığı bünyesinde "Yüksek Fen Kurulu BaĢkanlığı" ile "Bayındırlık Kurulu"

oluĢturulmuĢtur. Ġdareler anlaĢmazlık veya tereddüt veya itiraz konusu olan hususları bu

kurullara göndererek verilen kararlara göre hareket etmektedirler. Oysa FIDIC Ģartnameleri

iki tarafında itiraz ettikleri mühendis kararlarını tahkime götürme usulünü benimsemiĢtir.

ġartname tahkiminde uluslararası ilkelere uygun olarak yapılması hususunu kabul etmiĢtir.

Ancak Ģartnamedeki "sözleĢmede tersine bir hüküm yoksa" ibaresine dikkat etmek gerekir

sanıyorum. Çünkü, buradan çıkan anlam tahkimin Ģekli ile tabi olacağı usulün serbestçe tayin

olunacağı anlamı çıkarılabilir. Mevzuat açısından ise, "4686 sayılı Milletlerarası Tahkim

Kanunu" ile dıĢ tahkimin tartıĢmaya yer bırakmayacak Ģekilde kabul edildiğini, tahkim usul

ve esaslarının da ayrıntılı olarak kanunda düzenlendiğini belirtelim. Bu kanundan öncede

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 516' ıncı maddesinde "iki taraf aralarında ki nizaı hal

için hakem tayin edebilirler" Ģeklinde tahkimin tanımı yapılırken, 518. maddesinde de "Yalnız

iki tarafın arzularına tabi olmayan mesailde tahkim cerayan etmez" denilerek tahkimin

konusunun ve çerçevesinin çizildiğini belirtmek gerekir. Elbette ki incelemeye çalıĢtığımız

tahkimin konusu sözleĢmeye konu iĢin yürütülmesiyle ilgili çıkan anlaĢmazlıkların çözümüyle

sınırlıdır. Bundan dolayı tahkimle ilgili hukuki tartıĢmalara girmeden; idarelerin

anlaĢmazlıkların çözümünde, ġartname ve sözleĢmelerin yerel hukuka göre yorumlanması

ilkesinden hareketle, sözleĢme konusu iĢle ilgili hazırlayacakları Ģartnamelere, 4686 sayılı

Milletlerarası Tahkim Kanunundaki düzenlemelerden yararlanarak hükümler koymalarının

yerinde olacağını belirtelim.

5.2.14 Eskalasyon / Fiyat Farkı Uygulamaları :



Eskalasyon ve fiyat farkı konusunda Ģartname 1.kısım 70.1 maddesinde 2. kısma (özel

Ģartnameye) yollama yaparak konunun taraflar arasında belirlenecek kurallara göre

çözüleceğini belirtmiĢtir. Madde metni aĢağıdadır:



"Madde 70.1



ĠĢçilik ve/veya malzeme maliyetlerindeki yükseliĢ ve düĢüĢlerle iĢlerin gerçekleĢtirilmesi

maliyetini etkileyen diğer hususlara iliĢkin maliyetlerdeki yükseliĢ ve düĢüĢlerle ilgili olarak,

iĢbu Ģartnamenin II.Kısmı uyarınca belirlenebilecek miktarlar, sözleĢme bedeline eklenir veya

SözleĢme Bedelinden düĢülür."



Ġkinci kısımda ise aĢağıda verildiği üzere iĢin niteliğine göre 3 ayrı düzenleme yapılabileceği

3 ayrı örnekle açıklanmıĢtır:



" 70.Madde :



Bedel ayarlama konusu ile ilgili üç yöntem seçeneği aĢağıda verilmiĢtir.

Birinci seçenek, sözleĢme süresinin kısa olduğu ve hiçbir fiyat ayarının yapılmayacağı

durumlara uygundur.



(Önerilen Birinci Yöntem) Madde-70.1 Fıkra-Maliyet ArtıĢı veya AzalıĢı



ÖRNEK : Fıkranın metinini silip yerine Ģunu yazın:



70.2. Fıkraya tabi olunmak kaydıyla, SözleĢme Bedeli, iĢgücü, malzeme veya iĢlerin

gerçekleĢtirilme maliyetini etkileyen diğer hususların maliyetindeki yükseliĢe veya düĢüĢe

iliĢkin olarak herhangi bir ayarlamaya tabi değildir.



(Önerilen Ġkinci Yöntem) 70.1 Fıkra-Maliyet ArtıĢı veya AzalıĢı



ÖRNEK: Fıkranın metinini silip yerine Ģunu yazın:



SözleĢme Bedeli ayarları, iĢbu fıkrada verilen yerli iĢgücünün ve belirlenmiĢ malzemelerin

maliyetindeki yükseliĢ veya azalıĢ bakımından yapılır.



(a) Yerli iĢçiler



(i) ĠĢbu Fıkra çerçevesinde:



"Yerli ĠĢçiler": Yüklenici tarafından sözleĢme dolayısıyla veya sözleĢme ile bağlantılı olarak

iĢyerinde tutulan vasıflı, yarı vasıflı veya vasıfsız, her meslek kolundan iĢçiler veya yine

yüklenici tarafından yine sözleĢme dolayısıyla veya sözleĢme ile bağlantılı olarak iĢyeri

dıĢında tüm gün esasıyla tutulan (hiçbir sınırlama kastı olmaksızın örnek vermek gerekirse:

ofislerde, ambarlarda, atölyelerde veya ocaklarda tam gün esasıyla tutulan) vasıflı, yarı vasıflı

veya vasıfsız, her meslek kolundan iĢçiler demektir.



"Temel Barem": Teklif verilmesi son gününden 28 gün önceki tarihte herhangi bir yasa,

yönetmelik, kararname veya tebliğ, yahut yerel veya gereğince kurulmuĢ baĢka makamların

tüzük ve düzenlemeleri dolayısıyla, yahut; genellikle, iĢlerin yürütüleceği bölgede bulunan iyi

niyetli iĢverenler arasındaki teamüle uyum bakımından geçerlikte bulunan, uygulanıĢlı temel

asgari ücret baremi demektir.



"Cari Barem": Teklif verilmesi son gününden 28 gün önceki tarihi izleyen herhangi bir

tarihte, Yerli ĠĢçiler için herhangi bir Yasa, yönetmelik, kararname veya Tebliğ, yahut yerel

veya gereğince kurulmuĢ baĢka makamların tüzük ve düzenlemeleri dolayısıyla, yahut,

genellikle, iĢlerin yürütüleceği bölgede bulunan iyi niyetli iĢverenler arasındaki teamüle uyum

bakımından geçerlikte bulunan, uygulanıĢlı temel asgari ücret baremi demektir.



(ii) ĠĢbu Fıkra hükümleri tahtında SözleĢme Bedeline yönelik ayarlama, Yerli iĢçilere iliĢkin

temel ve Cari Baremler arasındaki fark aĢağıdakilerle çarpılmak suretiyle hesaplanır:



(1) Fiilen çalıĢılan tüm saatlerin sayısı, ayrıca



(2) Fazla mesai baremleriyle çalıĢılan saatler konusunda bu saatlerin sayısı ile yüklenicinin

fazla mesai için yasaya göre ödemesi gereken zam yüzdesi çarpımı.



Buradaki ayarlama, ya sözleĢme bedeline eklemek yada sözleĢme bedelinden düĢmek

Ģeklinde olabilir.



(iii) sözleĢme Bedelinde, Yerli ĠĢçilerin istihkakındaki dalgalanmalar dolayısıyla baĢkaca bir

ayarlama yapılamaz.



(b) BelirlenmiĢ Malzemeler



(i) ĠĢbu Fıkra çerçevesinde:



"BelirlenmiĢ Malzemeler": Teklifin (Ģu) ekinde, iĢlerin yürütülüp tamamlanabilmesi için

iĢyerinde gerekli olduğu belirtilen malzemeler demektir.

"Temel Fiyatlar": BelirlenmiĢ malzemelerin, teklif verilmesi son gününden 28 gün önceki

tarihte geçerlikte olan cari fiyatları demektir.



(ii) ĠĢbu fıkra tahtında sözleĢme bedeline yönelik ayarlama, temel ve cari fiyatlar arasındaki

farkı, ilgili cari fiyatın yürürlükte olduğu dönem boyunca iĢyerine teslim edilen belirlenmiĢ

malzeme miktarına uygulanarak hesaplanır. Bu ayarlama, ya sözleĢme bedeline eklemek ya

da sözleĢme bedelinden düĢmek Ģeklinde olabilir.



(iii) Yüklenici, belirlenmiĢ malzemelerden boĢa harcanma olmaması için gereken özeni

göstermek zorundadır. ĠĢyerinden uzaklaĢtırılan tüm belirlenmiĢ malzemeler, iĢbu fıkranın (d)

benti gereği olan kayıtlarda açıkça belirlenirler.



(iv) ĠĢbu fıkranın hükümleri, iĢlerin yürütülmesi bakımından iĢyerinde tutulan yüklenici

donanımında kullanılan yakıtlara, bu arada yüklenicisinin sahip olduğu (veya,yakıtı

yüklenicinin sağlanmasını öngören uzun vadeli düzenlemelerle kiraladığı) ve personelin,

iĢçilerin,yüklenici donanımının, geçici iĢlerin, demirbaĢların veya malzemelerin iĢyerine veya

iĢyerinden taĢınmasıyla görevli vasıtalara uygulanır. Söz konusu yakıtlar, iĢbu fıkranın (d)

bendi gereği olan kayıtlarda açıkça belirlenirler. Bu fıkranın hükümleri, sözleĢme

çerçevesinde kullanılmayan bir motorlu vasıtada kullanılmak üzere yüklenicinin herhangi bir

çalıĢanına veya baĢka bir kiĢiye satılan veya temin edilen yakıtlara uygulanmaz.



(v) Yüklenici, her zaman, uygun pazarlara yönelecek ve, fiyatındaki farklılık iĢbu fıkra

gereğince sözleĢme bedelinde bir ayarlamaya yol açabilecek malzemeleri, sözleĢme tahtındaki

vecibelerini gereken Ģekilde yerine getirmesi ile uyuĢan en ekonomik fiyatlardan satın almaya

veya temin etmeye özen göstermek zorundadır.



Yüklenicinin, yukarıdaki gerekliklerle veya baĢka hususlarla ilgili olarak, herhangi bir anda,

gereken özeni göstermemesi, kusurlu veya ihmalkar olması halinde, iĢbu fıkra gereğince

yapılacak sözleĢme bedeli ayarı konusunda, bu gibi bir özen eksikliğine, kusura veya ihmale

yorulabilecek hiçbir maliyet artıĢı göz önüne alınmaz ve bu özen eksikliği, kusur veya ihmal

olmasaydı maliyet ne kadar azalacak idiyse o miktar sözleĢme bedelinden düĢülür.



(vi) SözleĢme bedelinde, malzemelerin maliyetindeki dalgalanmalar dolayısıyla baĢkaca bir

ayarlama yapılamaz.





(c) Genel Giderlerin ve Karların Hariç Tutulması



SözleĢme Bedelinde yapılacak ayarlamalar tespit edilirken, hiçbir genel gider ve kar

gözönüne alınmaz.



(d) Bildiriler ve Kayıtlar



Yüklenici, sözleĢme bedelinde iĢbu fıkra gereğince bir ayarlamaya yol açabilecek veya yol

açması mümkün herhangi bir durumun ortaya çıkması üzerine, kontrolluğa derhal bildirimde

bulunur ve iĢbu fıkra gereği ayarlamanın yapılabilmesi için gerekli her türlü defter, hesap ve

diğer evrak veya tutar ve-kontrolluğun isteği halinde-bu Ģekilde tutulan her türlü fatura,

hesap,evrak ve kayıt ile kontrolluğun gerekli görebileceği bu gibi diğer bilgileri temin eder.



(e) ĠĢbitirme Tarihinden Sonraki Ayarlamalar



SözleĢme Bedelinde iĢlerin tamamının 43.Madde uyarınca bitirmesi gereken tarihten sonra

yapılacak ayarlamalar, gerekli iĢ bitirme tarihi ile Geçici Kabul tutanağında belirtilen tarihten

hangisi önce ise o tarihte geçerlikte olan Cari Baremlerden veya Cari Fiyatlardan uygulanıĢlı

olanlara göre yapılır.



(f) SözleĢme Bedelindeki Ayarlamanın Tespiti



SözleĢme bedelinde iĢbu fıkra uyarınca yapılacak ayarlamaların miktarı, kontrolluk tarafından

ve aĢağıdaki kurallara göre tespit edilir."



(Önerilen Üçüncü Yöntem) 70.1 Fıkra-Maliyet ArtıĢı veya AzalıĢı



Örnek : Fıkranın metnini silip yerine Ģunu yazın:



(a) SözleĢme Bedelinde iĢgücü, malzeme veya iĢlerin gerçekleĢtirilme maliyetini etkileyen

diğer hususların maliyetindeki yükseliĢ veya düĢüĢle ilgili yapılacak ayarlamalar, (Ģu kaynak)

tarafından derlenen ve (Ģu makam) tarafından yayınlanan aĢağıdaki endeks rakamlarında bir

değiĢiklik olacak ise, iĢbu fıkra hükümleri uyarınca her aylık hakediĢ için 60.1 Fıkraya göre,

iĢ bitirme hakediĢi için 60.5.Fıkraya göre, kesin hakediĢ için ise 60.6 fıkraya göre hesaplanır:



(i) (Ģu ülke)'deki iĢgücü maliyeti endeksi



(ii) (Ģu faktör) maliyeti endeksi



(iii) (Ģu faktör) maliyeti endeksi



(a) ĠĢbu Fıkra çerçevesinde:



(i) "Temel Endeks Rakamı": teklif verme son günüden 28 gün önceki tarihte uygulanıĢlı

endeks rakamı demektir.



(ii) "Cari Endeks Rakamı": ilgili hakediĢin ait olduğu dönemin son günü uygulanıĢlı olan

endeks rakamı demektir.



ġu Ģartla ki, değeri ilgili aylık hakediĢte (veya iĢbitirme hakediĢinde ya da kesin hakediĢte)

yer alan ve 43.Maddeye göreki iĢlerin tamamını bitirme normal (veya uzatmalı) tarihinden

sonra yürütülen iĢlerde Cari Endeks Rakamı, ĠĢlerin tamamını bitirme normal (veya uzatmalı)

tarihinde uygulanıĢlı endeks rakamıdır.



(iii) "Efektif Değer" :

(a) 60.2., 60.5. veya 60.8 Fıkra hükümleri gereğince (tutulan para düĢülmeden ve geri ödenen

avans parası çıkarılmadan önce) Yükleniciye ödenmesi gereken miktar,



eksi,



ĠsimlendirilmiĢ TaĢeronluk SözleĢmeleri gereğince yürütülen iĢler 60.1. (c) Fıkrada atıflanan,

iĢyerindeki malzemeler ve DemirbaĢlar fiili maliyete veya cari fiyatlara dayalı yevmiyeli iĢler,

değiĢiklikler veya baĢka kalemler (varsa) ikramiyeler,



70.Madde gereği ayarlamalar ile ilgili parçalar ile,



(b) ĠĢbu fıkranın (b) (iii) (a) paragrafına göre hesaplanan ve önceki son hak ediĢte yer alan

miktar,



Arasındaki fark demektir.



(c) SözleĢme Bedelindeki ayarlama, Efektif Değer bir fiyat dalgalanma katsayısı ile çarpılarak

hesaplanır; fiyat dalgalanma katsayısı, ilgili endeks rakamları kullanılarak bulunan;



Cari Endeks Rakamı- Temel Alınan Endeks Rakamı:



Temel Endeks Rakamı



Kesrinin iĢbu fıkranın (d) bendinde verilen oranlarla çarpılmasıyla elde edilecek çarpımların

net tutarıdır.



(d) ĠĢbu Fıkranın (c ) bendinde atıflanan oranlar, Fiyat Dalgalanma Katsayısının hesaplanması

çerçevesinde (iĢin fiili bileĢenlerine bakılmaksızın) Ģöyledir:



ĠĢbu Fıkranın (a) (i) paragrafında atıflanan endekse bakılarak ayarlanmaya tabi iĢgücü (ve

gözetim) maliyetleri konusunda 0



ĠĢbu Fıkranın (a) (ii) paragrafında atıflanan endekse bakılarak konusunda 0



ĠĢbu Fıkranın(a) (iii) paragrafında atıflanan endekse bakılarak konusunda 0



Herhangi bir ayarlamaya tabi olmayan diğer tüm maliyetler konusunda 0

Toplam: 1,00



(e) Hesaplama sırasında bir Endeks değerinin bilinmediği durumlarda, eldeki en son değer

kullanılır ve gerekli ayarlamalar sonraki aylık hakediĢlerde yapılır.



(Not: Farklı sayıda katsayıların ayrı ayrı belirlenmesinin gerektiğine karar verildiğinde iĢbu

Fıkranın (a) bendinde yer alan endekslerin sayısında değiĢikliğe gidilebilir, bu durumda iĢbu

Fıkranın (d) bendinin de buna uygun bir Ģekilde değiĢtirilmesi gerekir."



ġartnamenin örnek olarak sunduğu seçeneklerden birincisi,sözleĢme süresinin kısa olduğu ve

hiçbir fiyat ayarlamasının yapılmayacağı Ģeklindedir. Burada sözleĢmenin kısa süreli olması

fiyat farkı verilmemesi için Ģart olarak öne sürülmektedir. Sürenin kısalığının nasıl takdir

edileceği Ģartnamede belirtilmemiĢtir. Burada hemen bir kez daha belirtmemiz gerekir ki

85/9342 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı açık bir Ģekilde uluslar arası ihalelerde fiyat farkı veya

eskalasyon uygulaması yapılmasını yasaklamıĢtır. Ama uygulamada bir çok ihalede fiyat farkı

verilmektedir. Kanımca bunun yapılabilmesi için kredici kuruluĢun açık bir Ģekilde bunu talep

etmesi gereklidir. Fiyat farkının hangi usulle verilebileceği ise 2' li bir modelle açıklanmıĢtır:



a) Bedel ayarlaması yerli iĢ gücünün ve belirlenmiĢ malzemelerin rayiç fiyatı ile zamlı fiyatı

arasındaki maliyet farkı üzerinden yapılması, ile;



b) Bedel ayarlamasının endekslere dayalı formüllerle hesaplanması yöntemidir . Yurdumuzda

genellikle son yöntem uygulanmaktadır ki, bu yöntemde de hangi endeksin baz alınacağı

konusunda sorun olduğunu görmüĢtük,SayıĢtay BaĢkan Vekili sayın Necip PEKÇEVĠK' te

Ģartnamelerle ilgili olarak müfettiĢliğimize verdiği değerli görüĢlerinde bir baĢlık altında

konuya açıklık getirmiĢtir, harcamaların nihai denetim yeri olan SayıĢtay BaĢkanının

görüĢlerinin çok önemli olduğu açıktır, sayın baĢkanın görüĢü aynı Ģekilde aĢağıdadır:



"Fiyat farkları sözleĢme ekinde yer alan formülasyon dahilinde ödenmektedir. Kullanılan

veriler, genelde Devlet Ġstatistik Enstitüsü verileridir. Baz ve cari endeksler kullanılarak fiyat

farkı ödenmektedir. Bununla ilgili sözleĢme metni Ģu Ģekildedir.



"Baz olarak kabul edilen indeksler ve fiyatlar teklifin kabul edildiği ihale gününden 28 gün

önceki indeks ve fiyatlar olarak düĢünülmektedir. Cari olarak fiyat farkı ayarlamalarına

alınacak olan indeks ve fiyatlar ise; ara hakediĢin yüklenici tarafından mühendise sunulduğu

tarih (bir kısım sözleĢmelerde mühendise sunulduğu tarihten 28 gün önceki indeks ve fiyatlar)

olarak kabul edilmektedir. Herhangi bir zamanda ve Ģekilde indekslerin elde edilememesi

durumunda mühendisin belirleyeceği ve geçici olarak kullanılacak indeksler kabul edilecektir.

Gerçek indeksler elde edildiğinde eskisine göre ayarlama yapılacak ve aradaki fark bir sonraki

hakediĢte artı ya da eksi olarak hakediĢ tutarına ilave edilecektir."



Uygulamada baz olarak hangi indeksin alınacağı konusunda ihtilaf çıkmaktadır. Konuyu bir

örnekle açıklayalım. Ġhale tarihi 10.12.1993 olan hastane inĢaatında, baz indeks ne olmalıdır?

Hastane inĢaatının ihale tarihi 10.12.1993, bu tarihten 28 gün geriye gidildiğinde ulaĢılan tarih

12.11.1993 dür. Baz indeks olarak 1-30 Kasım 1993 tarihlerini kapsayan 4 Aralıkta

yayınlanan DĠE verileri mi? Yoksa 12.11.1993 tarihinde elde olan 1-31 Ekim 1993 tarihini

kapsayan 4 Kasımda yayınlanan DĠE verileri mi? dikkate alınacaktır. Bilindiği gibi Devlet

Ġstatistik Enstitüsü (DĠE) tarafından yayınlanan indeksler aylık olup adı geçen kuruluĢ

tarafından günlük indeks yayınlanmamaktadır. Yayınlanan aylık indeksler ait oldukları ay

içinde indekse dahil mal ve hizmetlerin fiyatlarında meydana gelen hareketlerin ağırlıklı

ortalamasını göstermektedir. Herhangi bir ayın ilk gününden son gününe kadar meydana

gelen fiyat hareketlerinin ağırlıklı ortalaması olan o aya ait indeksler takip eden ayın 4 üncü

günü yayınlanmaktadır.



Devlet Ġstatistik Enstitüsü tarafından günlük indeks yayınlanmadığından sözleĢmede yer alan

"teklifin kabul edildiği ihale gününden 28 gün önceki indeks ve fiyatlar" ibaresinden, teklifin

kabul edildiği ihale gününden 28 gün önceki günün dahil olduğu aya ait indeks ve fiyatların

anlaĢılması gerekir. Yani 1-30 Kasım 1993 tarihlerini kapsayan 4 Aralıkta yayınlanan indeks

ve fiyatlar dikkate alınmalıdır.



Uygulamada ortaya çıkan ihtilaf yargı kararları ile netlik kazanmıĢtır. SayıĢtay Temyiz

Kurulunun 23.10.2001 tarih ve 25341 nolu tutanağı ile Yargıtay 15 Hukuk Dairesinin

30.10.1997 tarih E:2822 K:4557 nolu ilamı yukarıdaki görüĢü doğrulamaktadır."



Uygulayıcıların ve tüm denetim görevlilerinin,fiyat farkı uygulamalarında yukarda ki görüĢe

dikkat etmeleri kamu yararı açısından önem arz etmektedir.



Bölüm sonunda, önemine binaen 85/9342 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Fiyat farkı ve

eskalasyon uygulamasına izin vermediğini bir kez daha vurgulayalım.



5.2.15 HakediĢler ve Ödemeler



Ġncelediğimiz FIDIC idari Ģartnamesi yükliciye yapılacak hakediĢ ödemelerinde de BĠĞĠġ' ten

farklı bir sistem önermektedir, önce Ģartnamedeki ilgili maddeleri görelim:



"Madde 56.1 Ölçümlenecek ĠĢler



Kontrolluk, tersine bir hüküm yoksa, iĢlerin değerini sözleĢme uyarınca ölçümleme yolu ile

belirleyip tespit eder ve bu değer yükleniciye 60.Madde uyarınca ödenilir. ĠĢlerin herhangi bir

kısmının ölçümlenmesini istediğinde kontrolluk bu isteğini yüklenicinin yetkili vekiline

bildirir; o da:



(a) Derhal gidip veya bir temsilci gönderip kontrolluğun bu ölçümlemeyi yapmasına yardım

eder veya ettirir, ve

(b) Kontrolluğun istediği bilgileri verir.



Yüklenicinin bulunmaması yahut temsilcisini göndermeyi ihmal etmesi veya göndermemesi

halinde kontrollukça yapılan veya onaylanan ölçümlemenin iĢlerin ilgili kısmının doğru

ölçümü olduğu kabul edilir. Kayıtlar ve çizimler aracılığıyla ölçümlenmesi gereken bu gibi

kalıcı iĢlerin ölçümlenmesi için kontrolluk, iĢ devam ederken kayıtlar ve çizimler hazırlar;

yüklenici ise yazılı olarak kendisine bildirildiğinde, 14 gün içinde, kontrolluk ile birlikte bu

kayıt ve çizimleri inceleyip kabul etmek için hazır bulunur ve kabul halinde imzalar.

Yüklenicinin bu kayıt ve çizimleri inceleyip kabul etmeye gelmemesi halinde, bunlar doğru

kabul edilir. Yüklenici, incelemelerini tamamladıktan sonra söz konusu kayıt ve çizimleri

kabul etmez veya kabul edildikleri Ģekliyle imzalamaz ve incelemelerini izleyen 14 gün

içinde, kontrolluğa, bu kayıt ve çizimlerde yanlıĢ olan hususları belirten yazılı bir bildiri de

bulunmazsa, bu kayıt ve çizimler doğru kabul edilir. Kontrolluk böyle bir bildiri aldığında

kayıtlar ile çizimleri gözden geçirerek onları doğrular ya da onlarda değiĢiklik yapar.



Madde : 60.1 Aylık HakediĢ Raporları



Yüklenici, her ayın sonunu izleyen günlerde,

(a) Yürütülen kalıcı iĢlerin bedeliyle,



(b) Yüklenici Donanımı, Geçici ĠĢler,yevmiyeli iĢler ve benzerleri dahil, KeĢif Cetvelindeki

diğer pozlarla,



(c) Yüklenici tarafından kalıcı iĢlere dahil edilmek üzere iĢyerine getirilen fakat henüz dahil

edilmemiĢ olan: Teklifin ekinde belirtilen Ģekilde listelenmiĢ malzemelerin ve DemirbaĢların

fatura bedelinin yüzdesiyle,



(d) AĢağıdaki 70.Maddeye göre yapılan ayarlamalarla,



(e) Yüklenicinin sözleĢmeye göre hak kazanabileceği diğer tutarlarla ilgili olarak o ayın

sonuna kadar hak ettiğini düĢündüğü miktarları gösteren, formu kontrollukça zaman zaman

belirlenebilecek olan ve her kopyası yüklenicinin 15.1. Fıkra gereğince kontrolluk tarafından

onaylanan vekilince imzalanmıĢ bir hakediĢ altı kopya halinde kontrolluğa sunar.



Madde :60.2 Aylık Ödemeler



Kontrolluk, böyle bir hakediĢ raporunu almasını izleyen 28 gün içinde,



(a) önce, teklifin ekinde belirtilen tutu yüzdesinin 60.1.kFıkranın (a),(b),(c) ve (e) Bentlerine

göre yükleniciye hak olan miktara, yine teklifin ekinde belirtilen tutu sınırına ulaĢılıncaya

kadar, uygulanması suretiyle hesaplanan miktarın tutulması,



(b) Ġkinci olarak da, yüklenicinin iĢverene borçlanmıĢ olabileceği veya ödeyeceği tutarların,

47.madde haricinde düĢülmesi kaydıyla, sözkonusu hakediĢ raporu dolayısıyla yükleniciye

ödenecek miktar için iĢverene olur verir.



ġu Ģartla ki, kontrolluk, iĢbu fıkradan kaynaklanan ve tüm tutu ve kesintiler düĢüldükten

sonraki net miktarı teklifin ekinde belirtilen ara hakediĢ asgari miktarından küçük olan

ödemeler için olur vermekle mükellef değildir.





Kontrolluk, sözleĢmenin öngördüğü kesin teminat yüklenici tarafından verilip iĢverence

onaylanıncaya kadar (iĢbu maddenin veya sözleĢmenin diğer maddelerinin hükümlerine

bakılmaksızın), miktarı ne olursa olsun hiçbir ödemeye olur vermeyecektir."

Maddelerden hakediĢ ödemeleri için düĢünülen sistemi özetlersek;



(a) HakediĢler aylık olarak hazırlanacaktır,



(b) HakediĢe esas iĢlerin ölçümlemesi kontrollük tarafından yapılacak ve bu faaliyet

yükleniciye bildirilerek, bir temsilci bulundurması sağlanacaktır, (Madde :56.1)



c) HakediĢler yüklenici tarafından 6 örnek olarak hazırlayıp kontrollüğe verecektir,ödemeye

onay kontrol tarafından verilecektir.(Madde :60.2)



d) Aylık hakediĢlere esas iĢler Ģartnamede sıralanmıĢtır,(Madde :60.1)



Burada üzerinde önemle durulması gereken bir hususun 60.2 maddesinde düzenlendiğini

görüyoruz: madde de kontrolün aylık ödemeye onay vermesi için "teklifin ekinde belirtilen

tutu sınırına ulaĢıncaya kadar, uygulanması suretiyle hesaplanan miktarın tutulması.....

kaydıyla...." Ģeklinde bir Ģart getirilmiĢtir. ġartın açıklamasını Ġlhan ÖZTURAN' dan alalım;



"FIDIC madde. 60.2' de yüklenicinin iĢi iĢ programlarına uygun olarak yürütmesini

denetlemeye ve zorlamaya yönelik bir hüküm mevcuttur.Kontrolluğun hakediĢin ödenmesine

onay vermesi için, "HakediĢ Net Miktarının" teklif ekinde belirtilmiĢ olan " Ara HakediĢ

Asgari Miktarından" daha düĢük olmaması gerekmektedir . Yurdumuzdaki ihalelerin bir türlü

süresinde bitirilemediği düĢünülürse maddenin önemi daha iyi anlaĢılır.



ġartname iĢ sonunda kesin hakediĢ raporunun da yüklenici tarafından hazırlanıp kontrole

vereceğini 60.5,6,8. maddelerinde ayrıntılı olarak açıklamıĢtır.



6 KANAAT VE SONUÇ



Ġnceleme ve tahlil bölümünde detaylı olarak incelendiği üzere uluslararası ihalelerde sözleĢme

eki olarak kabul edilip uygulanan örnek FIDIC ġartnameleri, bir çok yönden 2886 sayılı

Devlet Ġhale Kanunu ve Bayındırlık ĠĢleri Genel ġartnamesinde öngörülen "inĢaat

sözleĢmelerinden" farklı bir sistem önermektedir. Bu Ģartnamelerin uluslar arası ihalelerde

örnek alınmasını ise projenin finansmanını sağlayan uluslar arası kredi kuruluĢları talep

etmektedirler. Bundan dolayı bir çok belediyemiz de, metro,hafif raylı sistem, katı arıtma ve

kanalizasyon sistemi yapım iĢlerini FIDIC ġartnamelerine göre uluslar arası ihale yöntemiyle

yapmıĢlardır. Ancak maalesef Ģartnamelerin öngördüğü sistem üzerinde konuyla ilgili

merkezi idare yetkililerinin yeterince çalıĢarak uygulayıcılara rehber mahiyetinde tatmin edici

düzenleyici iĢlemler hazırlamadıkları, bu tür ihaleyi yapan kuruluĢlarında belediyeler dahil

Ģartnameleri yeterince tanımamaları nedeniyle bilinçli davranamadıkları gözlenmektedir.



ġartnameler ilan edilip, imzalanarak sözleĢme eki olana kadar bağlayıcı değildir. Bundan

dolayı ihalelerden önce Ģartnamelerin "kamu yararı" ve "iç hukuk" açısından incelenerek

gerekli değiĢikliklerin yapılması zaruridir. ġartnamelerin bu tür değiĢikliklere izin verdiğini

yukarda görmüĢtük. Ġdarelerin Ģartnameler üzerinde çalıĢırken dikkate almaları gereken üç

önemli husus vardır:



1. Ġhale konusu iĢ için finansmanı sağlayan kuruluĢla yapılan "borç" anlaĢmasında konuyla

ilgili emredici olarak belirtilen hususlar ki, bu anlaĢmalar Bakanlar Kurulu tarafından

onaylandığı için Anayasanın 90.ncı maddesi gereğince kanun hükmündedir ve bağlayıcıdır.

2. Bakanlar Kurulunun 85/9342 sayılı 10.04.1985 gün ve 18721 sayılı Resmi Gazetede

yayınlanan "2886 sayılı kanun kapsamına giren Kamu Kurum ve KuruluĢlarının Açacağı

Uluslararası Ġhalelere ĠliĢkin Genel Esaslar". Bakanlar Kurulunun bu kararı bu tür ihalelerde

dikkate alınması gereken son derece önemli ve bağlayıcı bir iĢlemdir. Çünkü kararda uluslar

arası ihale suretiyle yaptırılan iĢlerde eskalasyon ve fiyat farkı uygulaması yapılamayacağı

açıkça belirtildiği gibi, uluslar arası ihalelerle ilgili esasların 2886 sayılı kanunla ve bu kanun

uyarınca yürürlükte olan mevzuata ve bu kararname esaslarına aykırı olmamak üzere ilgili

kamu kurum ve kuruluĢları tarafından iĢin özelliğine göre serbestçe düzenlenebileceği

belirtilmiĢtir. Bu son hüküm, kanımca, iki önemli hususu bağlayıcı Ģekilde açıklamaktadır:

ġartnamelere ihale dökümanlarının Türk Hukukuna göre yorumlanacağı ve anlaĢmazlıkların

çözümünde Türk hukukunun esas alınacağı yazılmalıdır. Konu inceleme tahlil bölümünde

ayrıntılı olarak tartıĢılmıĢtır.



3. Türkiye Cumhuriyeti Hazine MüsteĢarlığının; 21.07.2001 Gün ve 24469 Sayılı Resmi

Gazetede yayımlanan "Yıllık Yatırım Programında Yer Alan Projelere DıĢ Finansman

Sağlanmasına ĠliĢkin Esas ve Usullere Dair Tebliğ' ide" ihale Ģartnameleri hazırlanırken,

hakediĢler ödenirken üzerinde önemle durulması gereken ilkeleri açıklamıĢtır.Bunları;



a) Ġhaleye çıkılmadan önce iĢin "uygulama projesinin" mutlaka hazırlanması,



b) Ġhale sonucunda imzalanacak ticari sözleĢmeye "ticari sözleĢmenin yürürlüğe girmesi,

kredi koĢullarının Hazine MüsteĢarlığınca uygun görülüp kredi anlaĢmalarının imzalanması

koĢuluna bağlıdır." Cümlesinin yazılması,



c) KeĢif artıĢının finansmanı, Proje maliyetinin belirlenmesine esas teĢkil eden Uygulama

Projesinde revizyona gidilmesi, yıllık yatırım programında yer alan toplam Proje tutarının

yeni Uygulama Projesi dikkate alınarak ilgili mevzuat çerçevesinde revize edilmesi ve

MüsteĢarlıkça izin verilmesi koĢulları ile sağlanabilir, hükmü gereğince, keĢif artıĢlarında

getirilen kurallara uyulması, olarak özetleyebiliriz.



Bu hükümlerin amacı bu tip ihalelerde yaĢanan makul karĢılanmayacak derecedeki keĢif

artıĢlarını ve süre uzatımlarını önlemektir. Ancak bunlar yetersizdir. Özellikle 03.01.2001 gün

ve 24276 sayılı Resmi Gazete Yayınlanan "Projelere DıĢ Finansman Sağlanmasına ĠliĢkin

Esas ve Usullere Dair Tebliğ'de" yedek akçe kullanımı için getirilen Hazine müsteĢarlığı

izninden vazgeçilmesini anlamak mümkün değildir.



Bu hükümlerin dıĢında FIDIC ġartnamelerinin "kontrol teĢkilatını" iĢverenden bağımsız bir

kurum olarak düĢündüğünü ve ona çok geniĢ yetkiler verdiğini düĢünerek, uygulayıcıların

kontrol "mühendis/müĢavir" seçiminde çok dikkatli davranmaları gerektiği gibi,

Ģartnamelerde mühendise tanınan yetkilerin iyice incelenerek bunların bir kısmının

değiĢtirilmesi ve bir kısmının ise kullanılmasında "iĢveren onayının aranacağının"

Ģartnamelere yazılması sağlanmalıdır. Özellikle "iĢ değiĢikliği" talimatlarında iĢveren onayı

aranmalı, eğer Ģartnameye "yedek akçe"konulacaksa bunun nasıl harcanacağı konusunda

detaylı açıklamalar Ģartnameye yazılmalıdır. Bunların dıĢında Ģartnamelerin önemli hükümleri

inceleme tahlil bölümünde detaylı tartıĢıldığı için burada tekrar edilmeyecektir.



22.01.2002 gün ve 24648 sayılı Resmi Gazete Yayınlanan 4734 sayılı "Kamu Ġhale Kanunu",

ile aynı gazete yayınlanan 4735 sayılı "Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanunu" ve 21/06/2001

tarihinde kabul edilen 4686 sayılı " Milletlerarası Tahkim Kanunu" ile ihale ilke ve esasları

büyük ölçüde değiĢtirilmiĢ ve bir çok noktada da uluslar arası normlara ulaĢma gayesi

güdülmüĢtür. Bu anlamda bağımsız "kontrol teĢkilatı" ve anlaĢmazlıkların çözümünde

hakeme baĢvurma "tahkim" usulü kanuni esasa bağlanmıĢtır. Kamu Ġhale Kanununun

53.maddesi ile, ihaleler hakkında kanunda belirtilen esas,usul ve iĢlemlerin doğru olarak

uygulanması konusunda görevli ve yetkili olarak tüzel kiĢiliğe sahip idari ve mali bakımdan

özerk kamu ihale kurumu kurulmuĢtur.Kanunun geçici 1.maddesinde; kanunun

uygulanmasına yönelik olarak çıkarılacak standart ihale dökümanları ve yönetmeliklerin ilgili

kamu kuruluĢlarının görüĢleri alınarak kamu ihale kurumu tarafından kanunun yürürlüğe

gireceği tarihe kadar hazırlanacağı ve resmi gazetede yayımlanacağı, belirtilmiĢtir. Kamu

ihale kurumu tarafından FIDIC tarafından hazırlanan ve 5.basıları Türkçe'ye çevrilmeyen dört

Ģartnamenin nasıl anlaĢılması gerektiği hakkında da uygulayıcıya rehber olacak bir tebliğin

hazırlanması yerinde olacaktır.



Yine FIDIC Ģartnamelerinde bağımsız kontrol "mühendis/müĢavir" teĢkilatına geniĢ yetkiler

verildiğinden, müĢavir/mühendislerin çalıĢma esasları ve sorumlulukları hakkında çalıĢılarak

bağlayıcı kararlar çıkarılmalıdır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tarafından 12.11.1988 gün ve

19987 sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan 87/12317 sayılı "mühendislik-mimarlık-müĢavirlik

hizmetlerinin düzenlenmesi ve geliĢtirilmesine ait esaslara iliĢkin tebliğ" sorunu tam olarak

çözmekten uzaktır. Konunun uzmanları tarafından büyük inĢaat Ģirketlerinin yan kuruluĢ

olarak mühendis/müĢavirlik Ģirketleri kurdukları ve bir firmanın aldığı yapım ihalesinin

kontrolluğu iĢini diğer inĢaat Ģirketinin yan kuruluĢu olan mühendis/müĢavirlik Ģirketinin

aldığı belirtilmiĢtir ki; yolsuzluklara meydan vermemek için bu konuda "bağlayıcı

düzenleyici" iĢlemler hazırlanması gerektiği,



Kanaat ve sonucuna varılmıĢtır. 26.04.2002





Celalettin GÜVENÇ

Mülkiye BaĢmüfettiĢi