Docstoc

Hoofdstuk Vorming

Document Sample
Hoofdstuk Vorming Powered By Docstoc
					Lucas & CZV – K.U.Leuven         Ulg       Pyxima



BelRAI 2010
Tussentijds rapport




Gelieve als volgt te citeren: Declercq, A.; Gosset, C.; Milisen, K.; Moons, K.;
Flamaing, J.; Vesentini, L.; Vanneste, D.; Roovers, S.; Grevendonck, L.; Van Eenoo,
L.; Mello, J.; Wellens, N.; Devriendt, E.; Delye, S., Grauwels, N.; Collard, J.; Londot,
J.; Gillain, N.; Schumacher, I.; Tancredi, A.; Berden, J.; Paepen, B.; Vanbockryk, F.:
BelRAI 2010 – Tussentijds rapport.
Inhoudstafel




I.         Inleiding ................................................................................................................................................. 5
II.        Theoretische voorbereiding van de test ................................................................................................ 6
      1. Theoretisch kader op het micro-niveau................................................................................................. 6
           1.1.       Inleiding ..................................................................................................................................... 6
           1.2.       Een algemeen gedragsmodel ................................................................................................... 7
      2.      Theoretisch kader op het meso- en macro niveau.......................................................................... 10
           2.1.       De evaluatie van een programma ........................................................................................... 12
           2.2.       De evaluatieve aanpak of „evaluation research‟ ..................................................................... 12
           2.3.       Het verschil tussen onderzoek en evaluatie ........................................................................... 14
           2.4.       De methodologische aspecten van de evaluatie van een programma: mixed methods (MM)15
      3.      Methodologisch kader ..................................................................................................................... 17
           3.1.       Een evaluatie-onderzoek ........................................................................................................ 17
           3.2.       Planevaluatie ........................................................................................................................... 17
           3.3.       Procesevaluatie ....................................................................................................................... 27
           3.4.       Productevaluatie ..................................................................................................................... 28
           3.5.      Kwaliteitscriteria ....................................................................................................................... 28
           3.6.      Methoden ................................................................................................................................. 33
      4.      Overzicht van te beantwoorden vragen .......................................................................................... 45
           4.1.      Wat is het profiel van de cliënten voor wie een interRAI-instrument wordt ingevuld? ............. 45
           4.2.       Hoe wordt BelRAI gebruikt? .................................................................................................... 46
           4.3.       Welke verbeteringen zijn mogelijk voor BelRAI? .................................................................... 48
           4.4.       Wat is de kostprijs? ................................................................................................................. 49
           4.5.       Evaluatie van de nieuwe functies ............................................................................................ 49
      5.      Planning (concept) .......................................................................................................................... 50
III.Vorming en evaluatie van de vorming ..................................................................................................... 52
      1.Inleiding ................................................................................................................................................ 52
      2.De opleiding BelRAI ............................................................................................................................. 52
      3.Wie moet voordeel hebben bij het geheel van de opleiding? .............................................................. 54


2
    4.Hoe de doeltreffendheid evalueren van een vorming in het algemeen en die van BelRAI in het
    bijzonder? ................................................................................................................................................ 55
         4.1.      Literatuuronderzoek ................................................................................................................ 56
         4.2.      Evaluatie van de impact van de vormingsactie ....................................................................... 57
    5.     Resultaten van de opleidingsactie in de Franstalige regio ............................................................. 61
         5.1.      Inleiding ................................................................................................................................... 61
         5.2.      Trainers ................................................................................................................................... 61
         5.3.      Doelstellingen van de opleidingsactie ..................................................................................... 62
         5.4.      Planning van de vormingsdagen ............................................................................................. 62
         5.5.      Een pedagogische koffer ter ondersteuning van de vormingsactie ........................................ 63
         5.6.      Praktische inhoud van de gegeven vorming ........................................................................... 66
         5.7.      Specifieke opleiding voor de artsen ........................................................................................ 69
         5.8.      Doelstellingen van de vormingsactie....................................................................................... 70
         5.9.      Analyse van de vormingsdagen .............................................................................................. 72
         5.10.         Globale balans van de competenties voor elke doelstelling van de vorming ..................... 78
         5.11.         Analyse van het effect van de «vorming» ........................................................................... 82
         5.12.         Tevredenheidsevaluatie van de van de deelnemers (n = 61) ............................................. 83
         5.13.         Evaluatie van de competentieoverdacht (n = 67) ............................................................... 84
         5.14.         Discussie ............................................................................................................................. 86
    6.     Resultaten van de opleidingsactie in de Nederlandstalige regio .................................................... 87
         6.1.      Vorming ................................................................................................................................... 87
         6.2.      Methode .................................................................................................................................. 89
         6.3.      Resultaten ............................................................................................................................... 91
         6.4.      Discussie en conclusie .......................................................................................................... 103
         6.5.      Terugkomdagen .................................................................................................................... 105
         6.6.      Huisartsen en CRA‟s ............................................................................................................. 105
         6.7.      Geriaters ................................................................................................................................ 106
IV Technische ondersteuning ................................................................................................................... 110
    1.     Ondersteuning bij test 2010 .......................................................................................................... 110
         1.1.      Helpdesk informatica ............................................................................................................. 110
         1.2.      Performantie verbetering ....................................................................................................... 111
    2.     Extra taken .................................................................................................................................... 112
    3.     Privacy - beveiliging (taak uitgesteld in 2009) ............................................................................... 112
         3.1.      Veiligheidsconsulent van een groep kan veiligheidslogs bekijken ....................................... 112
         3.2.      Informed consent aanpassingen ........................................................................................... 112
         3.3.      Nieuwe procedure afmelden en sessie time-out ................................................................... 113

3
          3.4.       Bijkomende rollen .................................................................................................................. 113
     4.      Instrumenten en outputs ............................................................................................................... 114
          4.1.       Technische ondersteuning bij aanpassing instrumenten ...................................................... 114
          4.2.       Resultaatbewaring................................................................................................................. 115
          4.3.       Medicijnenlijst ........................................................................................................................ 116
          4.4.       Statistieken ............................................................................................................................ 116
          4.5.       Imatrix .................................................................................................................................... 118
          4.6.       Export van anonieme gegevens ............................................................................................ 118
          4.7.       EHealth .................................................................................................................................. 119
     5.      Integratie andere applicaties via web services (taak uitgesteld in 2009) ...................................... 120
          5.1.       Design web services ............................................................................................................. 120
          5.2.       Implementatie basic webservices ......................................................................................... 121
          5.3.       Piloot toepassing web services ............................................................................................. 121
     6.      Conclusie....................................................................................................................................... 121
7.        Helpdesk ........................................................................................................................................... 124
     1. Inleiding ............................................................................................................................................. 124
     2.      Werking van de BelRAI helpdesk.................................................................................................. 124
          2.1.       Wie bemant de helpdesk? ..................................................................................................... 125
          2.2.       Opvolging van een dossier .................................................................................................... 126
          2.3.       Helpdesk Ulg ......................................................................................................................... 127
          2.4.       Helpdesk Lucas ..................................................................................................................... 127
     3.      Analyse van de behandelde dossiers ........................................................................................... 128
          3.1.       Franstalige en Duitstalige gemeenschap .............................................................................. 128
          3.2.       Nederlandstalige consortia .................................................................................................... 132
     4.          Ondervonden problemen .......................................................................................................... 134
     5.          Oplossingen .............................................................................................................................. 134
     6.          Conclusie................................................................................................................................... 135
VI Tussentijds besluit ................................................................................................................................ 137
VII Bibliografie ........................................................................................................................................... 138




4
I.       Inleiding
Declercq, A.



Het doel van dit project is het testen van de BelRAI-instrumenten en de BelRAI-webapplicatie in de
thuiszorg, de residentiële ouderenzorg en de acute ziekenhuiszorg voor ouderen. De resultaten van de
test moeten ons inzicht bieden in de wijze waarop de implementatie van BelRAI verder kan worden
gezet en de voorwaarden waaronder dit kan (inclusief de kosten) (in §2 van het eerste hoofdstuk
worden alle deelvragen opgesomd).

De test gebeurt in samenwerking met 4 consortia die tijdens het BelRAI IV-project werden geselecteerd.
Het betreft de consortia Kortrijk-Menen, Dendermonde, Huy-Herstal en Eupen.

Dit tussentijds rapport geeft een stand van zaken weer na ongeveer 6 maanden. We bespreken
achtereenvolgens:

            1.   het theoretisch en methodologisch model dat we gebruiken voor de evaluatie
            2.   de vorming en de evaluatie van de vorming
            3.   de technische aspecten
            4.   de structuur en het gebruik van de helpdesk.

Vooraf is het belangrijk om erop te wijzen dat het project heel wat vertraging opliep door het feit dat de
authentieke bronnen nodig om toegang te verkrijgen tot de BelRAI-webapplicatie pas recent
beschikbaar werden in plaats van in mei 2010. In het besluit komen we terug op de gevolgen van deze
vertraging.




5
II. Theoretische voorbereiding van de
     test
Roovers, S.; Declercq, A.; Vesentini, L.
Gosset, C.; Collard, J., Londot, A.; Schumacher, I. (§2.)

Bij het begin van elk hoofdstuk worden de eerste auteurs weergegeven. Het rapport is evenwel het werk
van het hele BelRAI-team.


1. Theoretisch kader op het micro-niveau
1.1. Inleiding

Het hoofddoel van de implementatie van BelRAI is het vergroten van de kwaliteit van zorg en bijgevolg
ook van het algemeen welzijn van de Belgische zorgbehoevende oudere. Om dit doel te bereiken, is het
– onder meer – nodig om mensen te overtuigen van het feit dat BelRAI inderdaad een meerwaarde
heeft en om hen ertoe te brengen BelRAI te gebruiken. Mensen hebben de keuze om dit al dan niet te
doen. Om die keuze te maken, laten ze zich leiden door hun verwachtingen over de gevolgen van elk van
hun gedragingen en door de waarde die gehecht wordt aan de gevolgen van die gedragingen. Elk
keuzealternatief leidt tot een afweging van voor- en nadelen. Mensen kiezen vervolgens dat gedrag,
waarvoor de balans het gunstigst uitvalt (Swanborn, 1999: 111).

Vertaald naar het BelRAI 2010 project betekent dit het volgende. De overheid tracht het welzijn van de
oudere Belgische bevolking te vergroten door zich te richten op de personen die instaan voor de zorg
voor ouderen, gaande van de huisarts tot de mantelzorger. Het is meerbepaald de bedoeling om voor
deze personen een bijkomend keuze-alternatief te creëren onder de vorm van een internationaal
gevalideerd instrument (het BelRAI-beoordelingsinstrument). Het is echter niet voldoende dat dit
alternatief bestaat, het moet ook door de gebruikers erkend worden als een volwaardig alternatief voor,
of als een zinvolle aanvulling op, de reeds bestaande instrumenten. We gaan er daarbij van uit dat
personen die instaan voor de zorg voor ouderen tot doel hebben het welzijn van deze ouderen zo groot
mogelijk te maken. Indien men verwacht dat het gebruik van het BelRAI-instrument helpt om het welzijn
van de oudere te vergroten in vergelijking met de bestaande alternatieven, zal men ook geneigd zijn dit
instrument te gebruiken. Dit gedrag, het gebruik van het BelRAI-instrument, moet met andere woorden
verkozen worden boven andere gedragsalternatieven, omdat men verwacht dat dit zal leiden tot een
betere kwaliteit van zorg en van leven voor de oudere.




6
Bijgevolg beogen we een gedragsverandering bij de zorgverleners. In wat volgt trachten we de
verschillende componenten die van belang kunnen zijn in het tot stand brengen van deze
gedragsverandering, te definiëren en te bepalen hoe deze componenten zich onderling verhouden. We
maken hiervoor gebruik van het algemeen gedragsmodel van Swanborn. In het verdere verloop van dit
hoofdstuk zullen we de term ‘interventie’ gebruiken voor de implementatie van het BelRAI-instrument
binnen de verschillende consortia.

1.2.   Een algemeen gedragsmodel




       Figuur 1: Een algemeen gedragsmodel (Swanborn P.G., 1999, p. 113)




De objectieve gedragsruimte omvat de objectieve mogelijkheid om een bepaald gedrag uit te voeren, al
naar gelang men de beschikking heeft over hulpbronnen of gehinderd wordt door barrières. Dit wordt
ook ‘gelegenheidsstructuur’ (’opportunity structure’) genoemd, wat wijst op het belang van
keuzemogelijkheden voor het al dan niet vertonen van een bepaald gedrag. Er wordt hierbij een
onderscheid gemaakt tussen beperkende en verruimende interventies. Hiermee bedoelt men dat
ongewenste alternatieven uitgesloten worden (beperkende of zachte interventies) of dat gewenste
gedragsalternatieven mogelijk worden (verruimende of harde interventies) (Swanborn, 1999: 116).

De implementatie van het BelRAI-beoordelingsinstrument kan men beschouwen als een zachte
interventie, aangezien men door het aanreiken van een nieuw instrument en de nodige kennis om het te
gebruiken nieuwe mogelijkheden wil creëren en eventuele barrières wil verminderen of doen
verdwijnen. Het interdisciplinaire karakter van het BelRAI-beoordelingsinstrument stelt het zorgteam
bijvoorbeeld in staat om een genuanceerder beeld te krijgen van de situatie van de cliënt op
verschillende domeinen (cognitie, sociaal leven, etc.) dan voordien. Dit leidt op zijn beurt tot nieuwe
mogelijkheden en/of inzichten bij het opstellen van een zorgplan. De objectieve gedragsruimte heeft
echer nog op een andere manier invloed. Zo zal het invullen van een beoordeling vlotter verlopen indien
de organisatie beschikt over voldoende computers en als er een IT-dienst is binnen de organisatie.
Objectieve barrières worden op deze manier verkleind of zelfs volledig weggewerkt.


7
De subjectieve gedragsruimte gaat over hoe de betrokkenen de objectieve mogelijkheden percipiëren.
Afhankelijk van hoeveel informatie ze krijgen en afhankelijk van de kwaliteit van deze informatie,
kunnen zij een juist of onjuist beeld hebben van de mogelijkheden die de interventie (in casu BelRAI)
biedt. Zo kunnen mensen hun eigen vaardigheden verkeerd inschatten, of eenvoudigweg niet op de
hoogte zijn van mogelijkheden tot begeleiding of hulp (Swanborn, 1999: 111). Het is bijvoorbeeld
mogelijk dat het zorgverlenend personeel wantrouwig staat tegenover andere beroepsgroepen, omwille
van bijvoorbeeld negatieve ervaringen in het verleden. Op dat moment wordt de nieuwe mogelijkheid
tot interdisciplinair samenwerken meer gezien als een last dan als een gunstig iets.

Dit wijst op het belang van een aangepaste en volledige vorming met betrekking tot het gebruik van het
BelRAI-beoordelingsinstrument en de BelRAI-webapplicatie en op het belang van de hulpbronnen die ter
beschikking gesteld worden indien zich problemen voordoen (bijvoorbeeld de helpdesk, de wiki-site,
etc.).

De objectieve gevolgen van gedrag kunnen door een interventie veranderd worden. Een andere aanpak
verreist een ander gedrag. Een ander gedrag heeft ook eigen consequenties. Concreet zou de
implementatie van het BelRAI-instrument (de interventie) moeten leiden tot een globale en holistische
benadering van de cliënt (het gedrag) met als doel een kwalitatief hoogstaand, geïndividualiseerd
zorgplan (het gevolg). De objectieve gevolgen van deze gedragsverandering betreffen dan fysieke
inspanningen (bijvoorbeeld het invullen van een beoordeling, het verzamelen van de nodige gegevens,
een andere tijdsindeling,…) en sociale inspanningen (bijvoorbeeld een veranderde relatie met collega’s
en cliënten). Zo is het mogelijk dat men meer uren moet doorbrengen achter een computer waardoor
men af en toe een pauze moet missen (fysieke gevolg), zodat men minder contact heeft met collega’s
(sociaal gevolg). Of het is mogelijk dat het teamoverleg op een andere manier verloopt dan vroeger,
omwille van het interdisciplinaire karakter (fysiek gevolg) en dat er daardoor ook op de werkvloer een
betere verstandhouding ontstaat tussen de verschillende disciplines (sociaal gevolg).

De verwachtingen (of subjectieve gevolgen van gedrag) kunnen variëren van ‘heel erg overtuigd zijn’ tot
‘zich heel onzeker voelen over de gevolgen’. Welke verwachtingen iemand heeft, zal afhangen van
hoeveel mogelijkheden hij of zij heeft om alternatief gedrag te stellen (BelRAI niet te gebruiken
bijvoorbeeld) en van persoonlijke kenmerken van die persoon, zoals zijn of haar geneigdheid om risico’s
te nemen. Informatie kan de onzekerheid evenwel doen afnemen. Als iemand negatief staat tegenover
het gebruik van het BelRAI-beoordelingsinstrument, bijvoorbeeld omdat hij vindt dat de inspanningen
niet opwegen tegen de positieve gevolgen van het gebruik van het instrument, dan zal die persoon
misschien de beoordeling onvolledig invullen, niet veel moeite doen om informatie op te zoeken, enz.
Het is duidelijk dat dit afbreuk doet aan de kwaliteit van de gegevens. Dit kan men proberen op te
vangen door correcte informatie aan te bieden en door een degelijke vorming die de zorgverleners
wegwijs maakt in de applicatie en hen kan overtuigen van de meerwaarde van het instrument.
Daarnaast moet men ook de goede werking van de applicatie kunnen garanderen en moet die applicatie
voor de mensen op de werkvloer gebruiksvriendelijk en toegankelijk zijn. Volledige zekerheid kan men
echter zelden geven en er zal steeds een zekere marge van onzekerheid zijn. Het is evenwel belangrijk
om die marge zo klein mogelijk te houden (Swanborn, 1999: 112).


8
De waardering van deze verwachtingen heeft betrekking op de waarde die mensen aan de gevolgen
van hun gedrag verbinden. Vinden ze de doelstellingen die BelRAI tracht te bereiken, zelf ook belangrijk?
Hoe meer dit het geval is, hoe gemakkelijker de implementatie van BelRAI zal verlopen.

Met betrekking tot deze waardebeïnvloeding dient men ook aandacht te besteden aan het Mattheus-
effect. Er bestaat een niet geringe kans dat de bestaande kenniskloof groter wordt, doordat degenen die
al het een en ander weten, open staan voor aanvullende informatie, terwijl degenen die niets weten
(bijvoorbeeld ten gevolge van een tekortschietende opleiding), ook geen bijkomende informatie krijgen
(Swanborn, 1999: 122).

De attitude ten opzichte van het object van het gedrag kan als volgt gedefinieerd worden:
Een attitude:
- Is gericht op een object, persoon, instantie of gebeurtenis;
- Is evaluatief: gunstig dan wel ongunstig, positief dan wel negatief;
- Is (mede) gebaseerd op cognitieve overtuigingen over het attitude-object; met andere woorden: de
    afweging van positieve en negatieve kenmerken van het object leidt tot een attitude.
- Is (mede) gebaseerd op affectieve reacties ten aanzien van het attitude-object;
- Heeft consequenties voor het gedrag vis-à-vis het attitude-object (Van der Pligt & de Vries, 1995: 19).


Het attitude-object is in dit geval het BelRAI-instrument. Uit deze definitie blijkt duidelijk dat de attitude
afhankelijk is van een combinatie van de verwachtingen die men heeft over de interventie en de
waardering van die interventie Positieve verwachtingen ten aanzien van het gebruik van BelRAI-
beoordelingsinstrument gecombineerd met veel waarde hechten aan het kunnen aanbieden van
kwaliteitsvolle zorg, leiden hoogstwaarschijnlijk tot een positieve attitude tegenover het BelRAI-
beoordelingsinstrument. Dit begrip is grotendeels van theoretische aard vermits er allerlei
methodologische problemen opduiken bij het meten van een attitude. Met betrekking tot dit project is
het belangrijk op te merken dat er slechts een kans op slagen is indien de zorgverlener oprecht
gemotiveerd is en overtuigd is van de meerwaarde van het instrument. Het is dus onvoldoende zich
enkel te richten op een gedragsverandering. Het gaat ook om een cultuur- en een
mentaliteitsverandering. Meteen is duidelijk waarom een bottom-up benadering belangrijk is. Een
cultuur- en mentaliteitsverandering kan men niet van boven opleggen. Er moet een zekere vrijheid zijn
met betrekking tot de wijze waarop men de implementatie lokaal (in de eigen organisatie, in de eigen
regio) zal organiseren.

Het uiteindelijke gedrag volgt uit de attitude. Het gedrag en de gevolgen ervan heeft dan weer impact
op de verwachtingen: werden die al dan niet ingelost? Het is immers mogelijk dat iemand zeer
gemotiveerd en overtuigd van de eigen mogelijkheden aan de innovatie begint, maar al snel stuk loopt
op allerlei onverwachte factoren. Het zal duidelijk zijn dat dit vervolgens de verwachtingen kan
beïnvloeden.

Zowel de gedragsruimte als de verwachtingen kunnen beïnvloed worden door achtergrondvariabelen.
Een achtergrondvariabele kan een rem, een barrière of net een bevorderende factor zijn. Zo kan het


9
bijvoorbeeld zijn dat een oudere zorgverlener meer wantrouwig staat tegenover het gebruik van de
computer voor het beoordelen van een cliënt dan een jonge zorgverlener omdat die laatste meer
vertrouwd is met computergebruik. Het is ook mogelijk dat een eerder verlegen, teruggetrokken
zorgverlener zich ongemakkelijk kan voelen bij de nieuwe, interdisciplinaire manier van werken.

Ten slotte is het ook belangrijk om niet uit het oog te verliezen dat mensen niet geïsoleerd leven van
elkaar. Kennis, verwachtingen en waarden kunnen beïnvloed worden door andere actoren. Bij de
evaluatie dient men rekening te houden met het gegeven dat contacten met anderen invloed kunnen
hebben op de mogelijkheden. Men leert op een realistischer wijze de objectieve mogelijkheden zien, of
men doet in het onderling contact vaardigheden op, die in het innovatieproces nodig zijn. Ook met
betrekking tot de waarden kan men overtuigd raken van de voordelen van de interventie, waardoor de
verwachtingen van positieve gevolgen van het eigen meedoen sterker worden. Het is evenwel ook
mogelijk dat men elkaar op een negatieve wijze beïnvloedt.



2. Theoretisch kader op het meso- en macro niveau

Veel auteurs gebruiken eerder de benaming evaluatie van een ‘programma’ omdat dit zowel de
projecten als het beleid omvat, maar ook de pilootprojecten, de interventies et cetera. Champagne
(2009) definieert een programma als ‘een reeks van activiteiten ondersteund door een geheel van
middelen en gericht op het bereiken van specifieke doelen bij een afgebakende doelgroep’. Het doel is
om veranderingen teweeg te brengen bij de deelnemers. Men weet immers dat elk programma
verwachte, maar ook onverwachte effecten kan hebben. Hij ziet vier sub-processen die gelijktijdig en
interdependent zijn:

        Het plannen van de activiteiten
        Het op gang zetten
        Het evalueren
        Het duurzaam maken

De evaluatie bestaat erin om informatie te verzamelen die toelaat om ‘een oordeel te vellen over het
programma en de programmadelen, met als doel het nemen van beslissingen’ (Champagne et al., 2009)

Het kan interessant zijn om op een visuele manier de relaties tussen de voorziene activiteiten en de
verwachte effecten uit te tekenen. Als we het schema van Champagne (2009) toepassen op het
BelBelRAI-proces, dan krijgen we het onderstaande schema:




10
                                                      Context : vergrijzing, …




         Noden van
         ouderen




                      Doelen: kwaliteit van de zorg




       Input :            Proces,
       FOD,                                       Deelnemers:
                          output:                                        Effecten op korte     Effecten op lange
       Belrai,            opleiding,              Intersecto-            en middellange        termijn
       onderzoe           Wiki,                   riële consortia        termijn
       ksteams            ondersteu-
                          ning door
                          onderzoek
                          ers


     Externe factoren die impact hebben op de effecten van het programma: Ehealth,authentieke bronnen, privacy,
                                                   beveiliging, …

Figuur 2: Programma-onderdelen van BelRAI (aangepast op basis van Champagne, 2009)

De algemene context is die van de gezondheidszorg. In het kader van het BelRAI-proces, bestaan er
noden. Die zijn gelinkt aan de veroudering van de bevolking. Men ziet dat de kosten toenemen, maar
ook dat er een plicht is om de zorg voor ouderen te verbeteren.

 Het programma ‘actie-onderzoek BelRAI’ is op gang gezet met als doel het verbeteren van de kwaliteit
van zorg voor ouderen (65+) in de drie zorgsectoren (thuiszorg, residentiële zorg, ziekenhuis).

Het programma is samengesteld uit input die bestaat uit financiële middelen, matterieel en menselijke
input geliëerd aan het project.

Er is ook een proces (vorming, interdisciplinair BelRAI-proces) dat output genereert.




11
Het einddoel is om als korte termijn effect een verbetering van de kwaliteit van zorg voor ouderen te
bekomen door een betere informatiedoorstroming tussen de verschillende zorgcontexten.

Op de lange termijn bestaan de effecten – naast de kwaliteit van zorg – uit een vermindering van de
opnames in de residentiële zorg en/of het ziekenhuis, een betere verdeling van de financiële, materiële
en menselijke middelen, het ontwikkelen van preventieprogramma’s, ….

In het schema worden de deelnemers aan het proces apart gezet “om te benadrukken dat een
programma zich verechtvaardigt via veranderingen die het programma tracht te bereiken voor de
begunstigden” (Champagne et al., 2009).

De pijlen onder de effecten op korte en lange termijn moeten ons wijzen op het feit dat we bescheiden
moeten blijven over het bereiken van effecten omdat die effecten te maken kunnen hebben met
externe factoren (veranderingen in de context en dergelijke).



2.1.     De evaluatie van een programma


Er bestaan verschillende types van evaluaties: de evaluatie van noden, van de relevantie, van het proces,
van de effectiviteit, van de impact en van de efficiëntie. Elk van deze types van evaluatie kan toegepast
worden op een bepaald moment in de loop van een programma.



2.2.     De evaluatieve aanpak of ‘evaluation research’


Sommige auteurs gebruiken de benaming ‘aanpak’ eerder dan ‘analyse’ om aan te tonen dat er een
interactie is tussen de experten en de deelnemers aan een programma.

De evaluatieve benadering “is erop gericht om via gevalideerde en erkende wetenschappelijke
methodes, de mate van ‘afstemming’ (de juistheid van de verbindingen) tussen de verschillende delen
van een interventie te analyseren” (Champagne et al., 2009). Het doel is om “een causale link tussen een
‘(be)handeling’ en een beoogd effect” vast te stellen en te kwantificeren.

Er zijn er verschillende types van analyse:

        De normatieve evaluatie, die bepaalde normen linkt met structuren, processen en resultaten.
        De strategische analyse, die “zich richt op het vaststellen van de relevantie van een interventie
         of de bestaansreden ervan”.
        De logische analyse die op een strategische analyse volgt en die probeert te bepalen of het
         theoretisch kader achter de interventie klopt.




12
        De productie-analyse, die “de relaties tussen de gebruikte bronnen (middelen) en het volume en
         de kwaliteit van de geproduceerde diensten (activiteiten)” bestudeert. Zij omvat onder meer de
         analyse van de productiviteit, gemeten in termen van fysieke of financiële eenheden, en de
         analyse van de kwaliteit.
        De effectanalyse, die “probeert de effectiviteit van een interventie te meten” door een link te
         leggen tussen de interventie en de mogelijke effecten ervan. Het is van belang om een
         onderscheid te maken tussen de gewilde effecten en de ongewilde effecten en of de invloed van
         deze effecten positief, negatief of onbestaand is. Er wordt ook een onderscheid gemaakt tussen
         effecten op korte, middellange en lange termijn. De effecten zijn meetbaar hetzij ‘in labo’, hetzij
         direct bij de beoogde populatie. De context waarin de effecten worden gemeten, heeft invloed
         op de resultaten.
         Het is mogelijk om vier types van effectiviteit te meten:
             o Theoretisch (in het labo)
             o In test, bijvoorbeeld in klinische tests
             o In gebruik, in de dagdagelijkse praktijk, zoals bij BelRAI
             o In de volledige populatie, waarbij de effectiviteit op populatieniveau wordt gemeten.
         “Een causaal verband tussen twee variabelen kan pas worden vastgesteld als het verband tussen
         X en Y een absoluut determinisme met zich meebrengt. Dat wil zeggen: als er zowel aan de
         noodzakelijke als aan de voldoende voorwaarden is voldaan. De noodzakelijke voorwaarde
         impliceert dat X moet gebeuren voordat Y kan gebeuren, terwijl de voldoende voorwaarde
         impliceert dat wanneer X gebeurt, ook Y gebeurt.” (Champagne et al., 2009). De vraag naar de
         validiteit van de metingen valt niet te verwaarlozen, zowel wat betreft de inhoudelijke validiteit,
         de validiteit van de criteria als de constructvaliditeit. Wat betreft de interne validiteit is het
         belangrijk om zich ervan te verzekeren dat de veranderingen die geobserveerd worden,
         inderdaad gelinkt zijn aan de interventie/het programma. Wat betreft de externe validiteit,
         “moet men er zeker van zijn dat de conclusies uit de evaluatie veralgemeenbaar zijn naar andere
         omgevingen, tijden en populaties.” De onderzoeker moet verschillende groepen vergelijken en
         dezelfde groep vergelijken op verschillende tijdsstippen.
        De analyse van de efficiëntie “betreft de relaties tussen de middelen en de geobserveerde
         effecten”. Men vergelijkt de bekomen resultaten met de middelen die werden ingezet. Dit staat
         centraal in een economische evaluatie. Dit aspect zal later ontwikkeld worden in het
         eindrapport.
        De analyse van de implantatie betreft “de relaties tussen de interventie, de onderdelen ervan
         en de context wanneer de effecten worden geproduceerd. De implantering kan worden
         gedefinieerd als de transfer van een interventie naar het operationele niveau. Het
         implantatieproces verwijst naar het opzetten van een project, of de integratie ervan in een
         gegeven organisationele context” (Champagne & Denis, 1992). De vorige BelRAI-rapporten
         hebben aangetoond dat het BelRAI-proces een reële verandering impliceert voor de teams en
         voor de zorgsector. Het veranderingsproces is complex. De analyse van de implantatie “wil beter
         de factoren vatten die de implantatie van een interventie faciliteren of bemoeilijken”
         (Champagne et al., 2009). Vanuit methodologisch oogpunt laten case-studies, vergelijkende


13
       analyses en experimenten toe om de implantantie te bestuderen. De evaluatie betreft dan
       eerder het gebruik van de resultaten, rekening houdend met het feit dat er veel potentiële
       gebruikers en diverse gebruiksmogelijkheden zijn. Het is van belang om rekening te houden met
       de belangrijkste verwachte gebruikers en met hun te interageren als men een evaluatie met
       reële impact wil. De evaluator die naar het gebruik kijkt, heeft aandacht voor het aanmoedigen
       tot een actieve participatie van de gebruikers, wat dan weer een positief effect heeft op de
       evaluatie. Volgens Love (2004) moet de implantatie-analyse beantwoorden aan vier grote
       categorieën van vragen die we aan het BelRAI-project kunnen aanpassen:
           o Evaluatie van de noden en de haalbaarheid:
                    Welke zijn de belangrijkste obstakels bij het implementeren van het BelBelRAI-
                       proces?
                    Welke zijn de noodzakelijke middelen om te komen tot een effectieve
                       implementatie?
                    ….
           o Planning en programma-ontwikkeling
                    Welke elementen bevorderen het opzetten van het proces in de context van
                       een implementatie?
                    Welke aspecten van de programma-ontwikkeling moeten we veranderen om de
                       verwachte resultaten te bekomen?
                    ….
           o Operationalisering
                    Zijn er deelnemers die het BelRAI-programma verlaten hebben?
                    Is het proces geïmplementeerd zoals voorzien?
                    Brengt het proces resultaten op korte termijn met zich mee voor de
                       deelnemers?
                    ….
           o Verbetering van het programma
                    Produceert het programma onverwachte resultaten?
                    Hebben interne en externe gebeurtenissen invloed op het programma? Welke
                       zijn de sterktes en de zwaktes van het programma?
                    Welke sectoren moeten we verbeteren?
                    ….
       Veel auteurs raden aan om tegelijk een effectanalyse, een implantatie-analyse en een
       economische analyse uit te voeren. Deze aspecten worden in de loop van het project verder
       uitgewerkt, op bais van de benadering van Swanborn die hiervoor werd beschreven.



2.3.   Het verschil tussen onderzoek en evaluatie


Evaluatie en onderzoek hebben gemeenschappelijke kenmerken, maar er zijn ook verschillen. Volgens
Levin-Rozalis (2009) is het doel van onderzoek “om de fundamentele wetten te ontdekken en te

14
begrijpen volgens dewelke de wereld functioneert, maar ook om het geheel aan kennis te doen groeien
om zo tot een betere beheersing van de natuur te kunnen komen en om aan de natuurlijke drang van
menselijke wezens te voldoen om nieuwe kennis te verwerven.” Volgens deze auteur is een evaluatie
“een constant proces van verandering en van ontwikkeling, omdat ze wordt gebruikt met als doel
opsporing en studie”. Het toepassingsgebied maakt het grootste verschil tussen onderzoek en evaluatie.
Een ander element dat verschilt, betreft de resultaten die bij een evaluatie relevant moeten zijn voor
een bepaald project. Zelfs als dat het doel niet is, is het natuurlijk mogelijk dat de resultaten van een
evaluatie veralgmeenbaar zijn, op voorwaarde dat de steekproef groot genoeg was. De evaluatie start
eerder bij actie op het terrein dan bij theorie. Zoals de auteur beschrijft, komen de resultaten veeleer
voort “uit het geëvalueerde project, uit de doelen ervan, uit de omgeving en de gebruikers, en uit de
noden van de personen die de interventie leiden, van de personen die de beslissingen nemen en van de
betrokken partijen op de verschillende niveaus, en ten slotte uit de noden van de evaluatoren.” Een
ander verschil bevindt zich op het niveau van de methodologie. Tijdens een evaluatie zijn de
onderzoekers ‘reactief’ en ‘pro-actief’. De deelnemers aan een project worden, net als de omgeving met
zijn variabelen, niet gekozen door de evaluator. De evaluatie betreft meer de interne validering omdat
ze gaat over het functioneren van een project.

Een belangrijk element bij een evaluatie, is de ‘relevantie’ ervan. Er moet met verschillende criteria
rekening worden gehouden:

        De onmiddellijkheid: de resultaten van de evaluatie moeten op het juiste moment aan de
         beslissingnemers worden overgedragen indien men wil dat de actie effectief is.
        De specificiteit: het is belangrijk om antwoorden te geven die een directe link hebben met het
         programma/de interventie.
        De taal van het project moet begrepen worden door de beleidsmakers en de initiatiefnemers.
        De waarde-oordelen: men mag niet bang zijn om aanbevelingen te doen, zelfs als die
         waardengeladen zijn.



2.4.     De methodologische aspecten van de evaluatie van een programma:
         mixed methods (MM)


Voor Johnson (2007) betreft een ‘mixed evaluation’ “een type van evaluatie waarbinnen een expert of
een team van experten kwalitatieve en kwantitatieve methoden om te evalueren, combineren
(benaderingen en/of begrotingen en/of technieken van data-verzameling en data-analyse), met als doel
het verdiepen van het begrijpen en het versterken van de resultaten van de programma-evaluaties”.

De ‘mixed methods’ worden gebruikt om verschillende domeinen zoals de educatie, de sociale
wetenschappen, het gezondheidszorgsysteem, … te evalueren. Het is interessant om ze te gebruiken
omdat ze toelaten om de effectiviteit van een programma te meten en om aanwijzingen te geven voor
het ontwikkelen van programma’s. De sociale omgeving is complex, zodat het belangrijk wordt om een


15
geheel van methodes van dataverzameling te gebruiken en zo een zicht te krijgen op attidudes en
gedrag. De ‘mixed methods’ zijn vooral interessant voor het evalueren binnen de gezondheidszorg
omdat dit een erg complex domein is. Binnen de MM wordt gebruik gemaakt van focusgroepen,
interviews, …



In de jaren 1970 zijn onderzoekers zich ervan bewust geworden dat “het in de sociale realiteit meestal
erg moeilijk is om rigoureus het bestaan van causale verbanden te bepalen, laat staan het meten van de
intensiteit ervan” (Perret, 1996). Men ging ook beseffen dat de resultaten uit kwantitatieve
benaderingen weinig werden gebruikt. Van daar uit ontstond een herwaardering van de kwalitatieve
benadering die voor de praktijk vaak meer bruikbare informatie oplevert. De ontwikkeling van het
evaluatie-onderzoek ging hand in hand met de ontwikkeling van MM.

Eén van de verschillen tussen de kwalitatieve en de kwantitatieve benadering situeert zich op het niveau
van de methode van dataverzameling. Er moet met drie zaken rekening worden gehouden:

      De waarde van de gegevens
      De wetenschappelijke nauwkeurigheid
      De filosofische vragen die achter de evaluatie liggen

Los daaran wordt de keuze voor de ene of de andere benadering bepaald door:

        De geloofwaardigheid van de resultaten
        Het evaluatieteam dat beschikbaar is voor de evaluatie
        De kost van de evaluatie
        De tijd dit beschikbaar is voor de evaluatie

De evaluatie-experten raden aan om de twee benaderingen te gebruiken, omdat elk zijn voor- en
nadelen heeft, zijn sterktes en zijn zwaktes. De expertise van de onderzoeker zal invloed hebben op de
meest opportune benadering op een bepaald moment in de loop van het programma.

De kwalitatieve benadering gebruikt de volgende dataverzamelingsmethodes:

        De observaties (hierbij is het nodig om een stramien te hebben, middelen om ervoor te zorgen
         dat er uniformiteit is in de data-verzameling door verschillende evaluatoren).
        Interviews
        Focusgroepen
        Documentenanalyse
        Een beroep doen op een ‘sleutelinformant’ (een persoon die de nodige competenties en kennis
         van het terrein heeft, geeft de evaluator toegang tot interessante informatie)
        De performantie-analyse
        De case-study



16
In de BelRAI test 2010 wordt gebruik gemaakt van ‘mixed methods’. Dit wordt hieronder verder
uitgewerkt.



3. Methodologisch kader

In dit deel stellen we een methodologisch kader voor om de interventie op een zo wetenschappelijk
mogelijke wijze te kunnen evalueren. Allereerst onderscheiden we de verschillende stappen die men
dient te ondernemen in het succesvol evalueren van een bepaalde interventie. Vervolgens geven we
een overzicht van een aantal criteria waar men expliciet rekening mee dient te houden bij de evaluatie
en gaan we dieper in op welke methoden men hiervoor best kan gebruiken. Tenslotte bieden we een
algemeen overzicht van de tijdsmomenten waarop we denken te evalueren.



3.1.    Een evaluatie-onderzoek

Volgens Swanborn is evaluatie-onderzoek “die vorm van praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek
waarin een interventie wordt ontworpen, onderzoeksmatig begeleid en uiteindelijk geëvalueerd”
(Swanborn P.G., 1999, p. 24). In een evaluatie-onderzoek zijn er drie fasen: de planevaluatie, de
procesevaluatie en de productevaluatie.



3.2.    Planevaluatie


De planevaluatie is die fase waarin de interventie wordt ontworpen. We gaan hier niet in op de klinische
en medische ontwikkelingen van het interRAI-instrument. Voor het BelRAI2010-project is het vooral van
belang een goed idee te hebben van de manier waarop de consortia zich organiseren met het oog op
een vlotte implementatie en informatie-overdracht. Alle consortia zijn samengesteld uit organisaties
afkomstig uit de drie settings: de ziekenhuizen (iAC), de thuiszorg (iHC) en de woonzorgcentra (iLTCF). In
de volgende paragrafen geven we eerst een overzicht van de criteria waaraan de consortia moesten
voldoen om deel te kunnen nemen aan het project. Vervolgens geven we per consortium een bondig
overzicht van de reeds bestaande organisatie van de zorg en van de wijze waarop men het project tracht
te organiseren. We doen dit op basis van het document dat de consortia indienden om zich kandidaat te
stellen.



3.2.1. Criteria voor deelname aan het project




17
De consortia moesten aan volgende criteria voldoen:

a)         De samenwerking tussen de organisaties wordt onderhouden. Het consortium organiseert
           regelmatig (minimum om de twee maanden) bijeenkomsten tussen alle betrokken organisaties
           met een agenda en waarvan verslag wordt opgemaakt.
b)         De consortia zijn bereid om gedurende drie keer met de andere consortia bijeen te komen om
           de voortgang van het project te bespreken.
c)         De organisaties helpen de onderzoekers bij het contacteren en motiveren van de huisartsen, de
           coördinerend raadgevend artsen (CRA’s) en de geriaters.
d)         Alle bewoners van de WZC’s, alle patiënten met geriatrisch profiel van de G-dienst in de
           ziekenhuizen en de cliënten in de thuiszorg die positief scoren op de BRIGHT-schaal worden
           opgenomen in het project.
e)         De personeelsleden moeten de aangeboden vorming over RAI volgen. Minimaal te vormen per
           organisatie: 2 verpleegkundigen per 30 bedden of per coördinatie in de thuiszorg (GDT of
           SIT/SEL of andere) + 3 paramedici/maatschappelijk werker(s) van verschillende disciplines + CRA
           (met aparte vorming gedurende één dag)/geriater(s).
f)         De organisaties moeten voldoende geïnformatiseerd zijn om het gebruik van BelRAI mogelijk te
           maken. Dit betekent ook dat het personeel over e-id lezers beschikt.
g)         Alle medewerkers hebben een elektronische identiteitskaart met geldige pin-code.
h)         De medewerkers hebben de nodige basiskennis over computergebruik vooraleer ze aan de
           vorming deelnemen. Dit betekent dat ze basiskennis hebben over het gebruik van een pc, van
           windows en van het internet.
i)         De ziekenhuizen onderhouden de externe liaison/ontslagmanager die ze hebben met de
           rusthuizen en de thuiszorgorganisaties.
j)         De ziekenhuizen betrekken de interne en de externe liaison/ontslagmanager expliciet in het
           project.
k)         Alle werknemers op de werkvloer worden geïnformeerd (ook als ze de opleiding niet volgen) en
           gemotiveerd.
l)         Er is een intentie om het gebruik van RAI in 2011 verder te zetten.
m)         De deelnemende medewerkers nemen actief deel aan de evaluatiemomenten (vb. intervisies,
           focusgroepen, vragenlijsten) die door de onderzoeksgroepen georganiseerd worden.
n)         Het consortium is verantwoordelijk voor en bewaakt de privacy van de cliënten. Dit impliceert
           onder meer het gebruik en het bewaren van het ‘informed consent’ formulier zoals
           voorgeschreven door de commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
o)         Het consortium stelt een veiligheidsconsulent op consortiumniveau en veiligheidsconsulenten
           per organisatie/campus aan. Deze veiligheidsconsulenten volgen een workshop aangeboden
           door het onderzoeksteam1 en controleren of de veiligheidsvoorschriften voor het gebruik van de
           webapplicatie worden nageleefd.
p)         De software-leveranciers van elektronische bewoners- of zorgdossiers zijn bereid mee te werken
           aan een integratie van deze dossiers met BelRAI.

1
     Intussen is met eHealth afgesproken dat eHealth deze vorming in samenwerking met Pyxima zal organiseren.

18
3.2.2. Beschrijving van de consortia

A. Beschrijving van de samenwerking die nu reeds aanwezig is tussen de organisaties in het
             consortium.

1. Consortium Dendermonde

Tussen de GDT van Oost-Vlaanderen en AZ Sint-Blasius werd een ‘Samenwerkingsconvenant 1ste
lijnszorg: Opname en ontslagtraject’ voor het arrondissement Dendermonde afgesloten. Ook de vzw
OVOSIT (Oost-Vlaams Overleg Samenwerkingsinitiatieven inzake Thuisverzorging) wil intensief
samenwerken met de in de zorgzone gevestigde gezondheidsvoorzieningen. Deze convenant vraagt een
verhoogde responsabilisering en duidelijke afspraken, en is eerder een morele verbintenis dan een
bindende overeenkomst.

Ook de woonzorgcentra hebben verschillende samenwerkingsakkoorden afgesloten inzake
zorgbehoevende ouderen en inzake ouderen in de palliatieve fase. De woonzorgcentra De Vliet te Zele
en Sint-Jozef te Moerzeke Hamme, de verschillende thuiszorgactoren binnen het arrondissement
Dendermonde en het ziekenhuis AZ Sint-Blasius Dendermonde vormen een structureel feitelijk
samenwerkingsverband ‘Transmurale zorg’. Dit samenwerkingsverband is geen voorziening, maar een
vorm van zorg waarbij de zorgverstrekkers uit de intramurale en extramurale instellingen met elkaar
samenwerken om zo beter de zorgvragen van de cliënt te kunnen beantwoorden. Het kent zowel een
organisatorisch (informatie-uitwisseling, deskundigheidsbevordering, etc.) als een zorginhoudelijk
aspect (uitstippelen van zorgtrajecten, gestructureerde zorgverlening). De focus ligt op flexibele
transmurale zorg, met als doel het uitstellen of vermijden van een ziekenhuisopname en opname in een
woonzorgcentrum, en een kwalitatief gewaarborgd ziekenhuisontslag.

2. Consortium Kortrijk-Roeselare

Via het subplatform ‘zorgnetwerk’ binnen het RESOC Zuid – West – Vlaanderen bestaat een werkgroep,
waarin naast de deelnemende partners ook alle andere zorgpartners uit de regio vertegenwoordigd zijn.
In deze werkgroep wordt nagedacht rond het gebruik van RAI als gemeenschappelijk
communicatiemiddel voor alle zorgactoren.

RESOC, het Regionaal Sociaal Economische Overlegcomité, is het decretaal erkende overlegorgaan
tussen de werkgevers, de werknemers, de gemeentebesturen en het provinciebestuur, bevoegd voor de
sociaal-economische streekontwikkeling.

Binnen het streekforum gezondheids- en welzijnszorg, dat als doel heeft de diverse actoren uit de
zorgverlening samen te brengen en gemeenschappelijke acties binnen deze strategie op touw te zetten,
werd het subplatform zorgnetwerk opgericht.



19
Dit subplatform heeft als doel de zorgcontinuïteit en geïntegreerde zorgtrajectbegeleiding te
bevorderen en is samengesteld uit vertegenwoordigers van de 3 zorgsettings. Voor de concrete aanpak
zijn 2 werkgroepen opgestart:

-    Werkgroep 1: gebruik van een eenduidig meetinstrument, de RAI-schaal
-    Werkgroep 2: verbeterproject met betrekking tot het transfergebeuren tussen de 3 zorgsettings

De stuurgroep en de beide werkgroepen van het subplatform ‘zorgnetwerk’ kunnen rekenen op de volle
ondersteuning van het expertisecentrum ‘zorgcontinuïteit en –integratie van de hogeschool KATHO –
Departement HIVV’.

Naast deze samenwerking rond RAI bestaan diverse andere fora, waar de verschillende partners elkaar
ontmoeten. We geven een niet-limitatieve opsomming:

     -   Overleg in de SIT en zijn opvolger, de pas opgerichte SEL
     -   Het geriatrisch overlegplatform, waar zowel Groeninge, WZC’s en het SIT (SEL) van deel
         uitmaken.
     -   Het geriatrisch overlegplatform, H. Hart met de WZC’s in het kader van RVT-erkenning

3. Consortium Huy-Herstal

Zes organisaties vormen samen het consortium Huy-Herstal:

        Een thuiszorgdienst
        Twee ziekenhuizen
        Drie woonzorgcentra

Het project brengt al deze organisaties samen. De partners vertegenwoordigen twee verschillende
zorgregio’s (één stedelijk en één verstedelijkt). De organisaties werken samen.

In de regio Herstal bevindt het ziekenhuis zich geografisch dicht bij het WZC, wat uitwisselingen tussen
beide organisaties vergemakkelijkt. De centale van de thuiszorgorganisatie heeft een deel van haar
lokalen in één van de gebouwen van het ziekenhuis.

In de regio Huy vormen het ziekenhuis en de ouderensector samen een intercommunale. De WZC
functioneren in perfecte samenwerking met het ziekenhuis voor het deel hospitalisatie en voor de
dimensie doorverwijzing.

4. Consortium Eupen

De externe liaison van het Sankt-Nikolaus ziekenhuis werkt reeds actief samen met alle WZC uit de
regio. Op regelmatige tijdstippen komt men samen om informatie uit te wisselen rond
opnamedocumenten, hygiëne, etc. Het ziekenhuis organiseert ook bijeenkomsten met de
thuiszorgdienst ASD (Arrondissement de Verviers département soins infirmiers en région



20
germanophone) met als doel een betere integratie van gegevens (opname en ontslag). Deze
bijeenkomst wordt geleid door een verpleegkundige verantwoordelijk voor de communicatie.



B. Op welke manier worden de huisartsen betrokken?

1. Consortium Dendermonde

Wat betreft de globale samenwerking binnen het consortium en praktische afspraken, worden de
huisartsen betrokken via de CRA (coördinerend en raadgevend arts) van de ROB/RVT’s
(woonzorgcentra) die deel uitmaken van het consortium. De betrokken CRA’s plegen overleg met de
voorzitter van de eigen huisartstenkring.

De huisarts wordt als behandelen arts van de cliënt betrokken als lid van het multidisciplinair team
omheen de individuele patiënt. Afhankelijk van de setting waar de cliënt zich bevindt, wordt de huisarts
betrokken via de interne BelRAI-coördinator.

2. Consortium Kortrijk-Roeselare

HZW (Huisartsenkring Zuid – West Vlaanderen) mandateert een vertegenwoordiger (RAI-coördinator)
naar de consortium stuurgroep. Ook binnen het geriatrisch overlegplatform en de stuurgroep geriatrie
wordt het project opgevolgd. Daarnaast worden in elk deelnemend woon – en zorgcentrum de
betrokken CRA’s en collega’s huisartsen betrokken.

3. Consortium Huy-Herstal

In de regio Herstal wordt de dagelijkse samenwerking met de behandelend artsen gezien als essentieel
om een goede kwaliteit van zorg te voorzien. In het kader van het project hebben een CRA en een
geriater voorgesteld om informatie te geven via de GLEM. Er werd contact gelegd met de voorzitter van
de lokale huisartsenkring. Deze heeft zijn interesse in het project bevestigd.

In de regio Huy is contact gelegd met de GLEM. De leden hebben hun interesse in het project betuigd.
De CRA’s van de WZC hebben een liaison-rol met de behandelend artsen.

4. Consortium Eupen

Men heeft de artsen op de hoogte gesteld van de kandidatuurstelling en betrekt hen actief bij de
voortgang van het project.




21
C. Op welke manier is/zijn de geriater(s) betrokken?

1. Consortium Dendermonde

Het pilootproject wordt in AZ Sint-Blasius gesitueerd binnen het zorgprogramma geriatrie, dat instaat
voor de optimalisatie van de samenwerking tussen de verschillende betrokken disciplines. De geriater is
betrokken bij elk onderdeel van het Geriatrisch Zorgprogramma en wordt op die manier betrokken bij
het BelRAI-project. Resultaten van de beoordeling worden steeds besproken met de geriater die
vervolgens de resultaten, de medische problematiek en de comorbititeit evalueert in overleg met de
huisarts.

2. Consortium Kortrijk-Roeselare

Zowel in AZ Groeninge als H.- Hartziekenhuis zijn er drie geriaters werkzaam, die geïnformeerd zijn over
het project en hun medewerking verlenen.

3. Consortium Huy-Herstal

De geriater is een actief lid van de coördinatiecel en van de begeleidingscommissie van het project. Ze
nam reeds deel aan de projecten Acurate.be in 2007 en 2008. Haar rol is het bevorderen van het gebruik
van BelRAI in de geriatrische dienst van het ziekenhuis in de regio Herstal. Ze neemt ook deel aan het
invullen van BelRAI in de regio Huy. De geriater neemt actief deel aan de intervisies en de vergaderingen
van de stuurgroep van het consortium. Zij nam ook deel aan de opleiding voor de huisartsen.

4. Consortium Eupen

De geriater superviseert zowel de geriatrische dienst als het team interne communicatie. Op de
wekelijkse ontmoetingen met de dienst communicatie worden hospitalisatiedoelstellingen uitgewerkt
en worden de risico’s en objectieven rond de transfer naar de thuiszorg of WZC geanalyseerd.




D. Werkten één of meerdere organisaties al met RAI? Hoe en in welk kader?


1. Consortium Dendermonde

     -   WZC Sint Jozef: In 2007-2008 en 2008-2009 deelgenomen aan het pilootproject Ned-RAI
     -   AZ Sint-Blasius: In het kader van het project “Bepalen van de oppurtiniteit van het gebruik van
         de RAI” van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu was in 2007
         het AZ Sint-Blasius één van de 10 geselecteerde Vlaamse ziekenhuizen die het RAI acute care
         instrument onder begeleidng van de KULeuven heeft ontwikkeld en geëvalueerd.
     -   GDT – Ovosit vzw: Binnen de GDT van Oost-Vlaanderen werd in 2006-2007 het
         onderzoeksproject ‘Bevordering van de communicatie tussen zorgverleners betrokken bij de

22
         zorg voor oudere afhankelijke personen’ uitgevoerd. De doelstellingen waren de kennis, het
         aanleren en de verspreiding van het RAI-model in de GDT’s te bevorderen, samenwerkings-
         en/of communicatieprotocollen uitwerken rond RAI op lokaal-regionale basis en het
         voorbereiden en/of oprichten van gedeelde gezondheidsnetwerken rond RAI.
     -   Familiehulp: Familiehulp heeft basisexpertise (kennismaking NedRAI, deelname RAI projecten in
         medewerking met de K.U. Leuven en studiebezoeken) om verder mee te werken aan de
         integratie van de RAI als meetinstrument in het zorgaanbod van de diverse zorgaanbieders in
         Vlaanderen.
     -   Familiezorg: Participeerde aan het voorbereidend onderzoek rond verschillen en gelijkenissen
         tussen BEL-profiel scoren en BelRAI.
     -   Wit-Gele Kruis Oost-Vlaanderen: Participeerde aan het BelRAI-project binnen de GDT (zie
         supra).

2. Consortium Kortrijk-Roeselare


     -   AZ Groeninge: Het geriatrisch support team (interne liaison geriatrie)/geriatrisch dagziekenhuis
         heeft deelgenomen aan een onderzoek in functie van de opstart van de interne
         liaison/geriatrisch dagziekenhuis in samenwerking met de KULeuven. Het gaat om de registratie
         van de RAI en RAI-screener.
     -   WZC Westerlinde: kon het RAI project ‘longterm care’ van Zorgnet Vlaanderen volgen
         (overlegvergaderingen)
     -   Vzw CIGB Huize Ter Walle: Huize Ter Walle en H. Hart Kortrijk-Roeselare zijn reeds drie jaar
         betrokken in het proefproject van Zorgnet Vlaanderen. Hierin werden in een eerste jaar één
         afdeling met op jaarbasis 50 en 40 bewoners om de drie maand geRAId via RAIview van NedRAI.
         Dit werd tot op heden voortgezet voor alle bewoners van Huize Ter Walle.
     -   SEL Zuid West-Vlaanderen/GDT: In het kader van vorige projecten in 2006, 2007 en 2008
         volgden thuisverpleegkundigen en diensten gezinszorg opleidingen om de kennis, het aanleren
         en de verspreiding van het RAI-model in de GDT’s te bevorderen, samenwerkings – en/of
         communicatieprotocollen uit te werken rond RAI en gedeelde gezondheidsnetwerken rond RAI
         voor te bereiden en/of op te richten.

4. Consortium Huy-Herstal


De thuiszorgdienst werkte reeds mee in de eerste twee BelRAI-projecten. Een deel van het personeel is
al opgeleid en heeft al kennis van RAI. De geriater van het ziekenhuis in Herstal nam ook deel aan
Acurate.be.

5. Consortium Eupen

Geen enkele organisatie gebruikt de RAI, maar de thuiszorgdienst Eupen-Amel werd wel betrokken in de
praktische ervaring met de RAI van de thuiszorgdienst Verviers.


23
E. Hoe denken de organisaties het project onderling te organiseren?

1. Consortium Dendermonde

De effectieve coördinatie en transmurale organisatie van de zorg gebeurt door de interne BelRAI-
coördinatoren binnen de deelnemende settings die in nauw contact staan met elkaar. Een
overkoepelende stuurgroep wordt binnen dit consortium samengesteld. Deze stuurgroep
operationaliseert het project verder met een projectplan en zorgt voor een voortgangscontrole en
voortgangsrapportage. Voor de concrete aanpak van de WZC’s en AZ Sint-Blasius verwijzen we naar
respectievelijk bijlage 1 en bijlage 2 (deze maakten deel uit van hun aanvraagdossier). Wat betreft de
thuiszorg wordt een expertenteam over de verschillende thuiszorgorganisaties heen samengesteld. Zij
verdiepen zich in eerste instantie in het proefproject. Zij worden ook ingeschakeld in het
opleidingsprogramma. Dit expertenteam staat voor de thuiszorgorganisaties ter beschikking om het
proefproject binnen elke organisatie ingang te laten vinden. Zij kunnen ook ingezet worden voor de
vorming en opleiding van ander betrokken beroepsgroepen.

2. Consortium Kortrijk-Roeselare

Het project wordt begeleid door een consortium-stuurgroep onder leiding van de consortium-
coördinator waarin voor het SIT zes vertegenwoordigers zetelen, waaronder de RAI-coördinator SIT en
de RAI-coördinator HZW. Beide ziekenhuizen zijn vertegenwoordigd door vier personen, waaronder de
RAI-coördinator van elk ziekenhuis. De WZC’s zetelen er ook met zes personen, waaronder de RAI-
coördinator van elk deelnemend WZC. Deze stuurgroep heeft onder meer tot taak de ‘caseload’ te
bewaken en de afstemming onder de verschillende RAI-coördinatoren te bewerkstelligen (methodiek),
inclusief met de RAI-coördinator van elk deelnemend WZC.

Per voorziening gebeurt de zorgplanning op basis van de CAP’s. De RAI-coördinatoren treden in overleg
binnen de reeds bestaande transmurale overlegstructuren. Deze structuren zullen worden verrijkt
(bijvoorbeeld qua samenstelling, frequentie, etc.) in functie van de specifieke noden die uit de CAP’s en
de RAI voortvloeien.

Wat betreft de thuiszorg heeft de SIT/GDT onder haar leden vertegenwoordigers van elke te betrekken
ruimere doelgroep in de thuiszorg. Binnen de regio worden alle bestaande informatiekanalen
(nieuwsbrief, raadzittingen en lokale steunpunten) gebruikt om te informeren en te sensibiliseren. De
lokale steunpunten thuiszorg zijn bestaande informatiekanalen waarlangs in 8 deelregio’s van Zuid
West-Vlaanderen op geregelde tijdstippen informatie kan worden doorgegeven aan de
eerstelijnshulpverleners. Centrale figuren in de thuiszorg zijn de zorgcoördinatoren en de RAI-
coördinatoren. De zorgcoördinatoren fungeren als organisatoren van het multidisciplinair overleg
(OMDO). Zij zijn verantwoordelijk voor de communicatie en coördinatie tussen de
thuiszorghulpverleners, tussen de thuiszorghulpverleners onderling en tussen de thuiszorg en het
ziekenhuis of woonzorgcentrum. De RAI-coördinatoren zijn verantwoordelijk voor het starten en
opvolgen van het BelRAI-proces.


24
Ook in de WZC is een RAI-coördinator aangewezen. Deze bewaakt het gebruik van het instrument voor
zorgplanning en overleg. Naast de praktische opvolging dat elke beoordeling correct ingevuld en/of
opgestart wordt, neemt de RAI-coördinator ook de inhoudelijke opvolging van het instrument op zich.
Hij fungeert als coach voor collega’s en ondersteunt en helpt hen bij de praktische invulling en
bespreking.

In de ziekenhuizen bewaakt en faciliteert de RAI-coördinator de implementatie van de RAI-instrumenten
op de bestaande interne overlegmomenten binnen de diensten geriatrie en het geriatrisch
dagziekenhuis.

3. Consortium Huy-Herstal

Het consortium wil een effectieve coördinatie voorzien tussen de verschillende organisaties die
deelnemen aan het project. Er werd een begeleidingscommissie opgericht die het project coördineert
door het verloop van het project op te volgen, voor de nodige deliverables te zorgen, … Het comité komt
één keer om de twee maanden bijeen en bestaat uit een vertegenwoordiger van elke organisatie. In elke
eenheid is een coördinatiecomité opgericht. De rol van dit comité is het opleiden van het personeel, het
opvolgen van problemen, …. Van elke organisatie nemen enkele personeelsleden deel aan de BelRAI-
vorming.

4. Consortium Eupen

Een begeleidingscommissie staat in voor de vorming en de opvolging van het project. Deze commissie
komt tweewekelijks samen en buigt zich over actuele en potentiële problemen. Voor de thuiszorg en de
WZC staat steeds een verpleegkundige in voor de coördinatie van het project en de begeleiding van het
betrokken personeel. Wat betreft de ziekenhuizen is een verpleegkundige van de afdeling interne liaison
verantwoordelijk voor het project. De afdelingsverantwoordelijken volgden de vorming en zijn
verantwoordelijk voor de dossiers van hun afdeling.




F. In welke mate zijn de betrokken organisaties geïnformatiseerd?

1. Consortium Dendermonde

Elke organisatie binnen dit consortium is in het bezit van ten minste 2 pc’s met snelle internetverbinding
en bijhorende e-id lezers. Op de WZC’s na voorziet elke organisatie ook een informaticacursus voor het
personeel, al dan niet op specifieke vraag en afhankelijk van de noden. In deze cursus komen het
gebruik van verschillende courante ‘office-toepassingen’ aan bod, alsook de werking van eigen
applicaties. Behalve het Wit-Gele Kruis houden alle organisaties eveneens op elektronische wijze een
patiëntendossier bij.




25
2. Consortium Kortrijk-Roeselare

Alle organisaties en afdelingen beschikken over een aantal computers met snelle internettoegang. De e-
id lezers waren bij de meeste organisaties reeds aangekocht voor de start van het project. Alle
organisaties geven aan dat ze hun personeel zullen bijstaan bij het invullen van de RAI en sommige
organisaties bieden een cursus op maat aan, gericht op een bepaalde doelgroep. Ook hier gaat het
zowel om office-toepassingen, als om specifieke software. Meer dan de helft van de betrokken
organisaties gebruikt een elektronisch patiëntendossier.

3. Consortium Huy-Herstal

Alle deelnemende organisaties zijn geïnformatiseerd en beschikken over vaste en portable pc’s. Eid-
lezers moesten worden aangekocht. Het verpleegkundig dossier van het ziekenhuis in Huy is
geïnformatiseerd. Het ziekenhuis van Herstal is bezig met de informatisering van het medisch dossier.

4. Consortium Eupen

In elke organisatie zijn minimum 2 computers met snelle internetverbinding en Eid-lezer aanwezig. In de
thuiszorg is men een test aan het uitvoeren rond het gebruik van PDA’s (Personal digital Assistent). Alle
organisaties maken gebruik van een elektronisch patiëntendossier, behalve de thuiszorg, die dit enkel
gebruikt voor administratieve gegevens.




G. Hoe worden de medewerkers, geriaters en huisartsen werkzaam in elke organisatie geïnformeerd
           en gemotiveerd voor deelname aan het project?

1. Consortium Dendermonde

De WZC’s maken gebruik van bestaande communicatie- en overlegkanalen om hun medewerkers op de
hoogte te houden, en via de CRA en het bestuur van de lokale huisartsenkring wat betreft de huisartsen.
De motivatie is gegroeid vanuit eerdere ervaringen met het gebruik van RAI.

De thuiszorgorganisaties werden op een Platformoverleg uitvoering ingelicht over de doelstellingen,
aanpak en te verwachten resultaten. Ook intern werden en worden de middenkaders geïnformeerd
over het project. De motivatie is eveneens gestoeld op eerdere ervaringen met de RAI.

De ziekenhuizen tenslotte hebben ook telkens gebruik gemaakt van formele overlegronden met de
betrokken actoren waarbij de tegemoetkoming aan de doelstelling ‘zorgverbreding – transmurale zorg’
binnen het beleidsplan geriatrie als motivatie werd vermeld.




26
2. Consortium Kortrijk-Roeselare

Door de dialoog van de verschillende organisaties op het gezamenlijk subplatform zorgnetwerk (RESOC)
is het engagement ontstaan om samen rond RAI te gaan werken en dit te vertalen naar de werkvloer.
Evenzeer was deze dialoog gevoed door de concrete ervaringen van medewerkers die in vorige RAI-
projecten betrokken waren waarbij het RAI-instrument ervaren wordt als een middel om de
zorgcontinuïteit te optimaliseren. De positieve ervaringen op de werkvloer vormden aldus mee de
aanzet tot deelname aan dit project. Medewerkers van de diensten geriatrie en het geriatrisch
dagziekenhuis, WZC en thuiszorg worden via een aantal overlegmomenten met de RAI-coördinator
geïnformeerd en gemotiveerd over het project. Binnen de diverse diensten zijn er al RAI-coördinatoren
geïnformeerd en voorzien.

3. Consortium Huy-Herstal

Een coördinator is belast met het informeren van alle organisaties. Hij is de liaison tussen de FOD, de
wetenschappelijke equipe en de deelnemende organisaties. De huisartsen worden via de GLEM
geïnformeerd. In de organisaties geven referentiepersonen de informatie door. De geriater speelt een
centrale rol in het consortium en maakt deel uit van de stuurgroep, net als de CRA van het WZC in
Herstal.

4. Consortium Eupen

In het algemeen wordt de extra belasting veroorzaakt door BelRAI gecompenseerd door een meer
gestructureerde samenwerking tussen de geriaters en de huisartsen.



3.3. Procesevaluatie

Een procesevaluatie is die vorm van evaluatieonderzoek waarbij de invoering van de interventie op de
voet wordt gevolgd. In deze fase wordt ook zo nodig bijgestuurd en de aandacht gaat vooral uit naar de
precieze werking van de interventie via de sociale processen die hierbij een rol spelen (Swanborn, 1999:
191). Het gaat dus om onderzoek naar het uitvoeringsproces van een interventie. Omdat bij
procesevaluatie vele databronnen aangeboord kunnen worden en aangezien men dan een ontwikkeling
doorheen de tijd volgt, kan een veel beter inzicht in de werking van een interventie worden verkregen
dan wanneer we ons zouden beperken tot een voor- en een nameting. Dit type van evaluatie is bijna
altijd kwalitatief en kenmerkt zich door een explorerende benadering. Dit laatste wil zeggen dat de
onderzoeker nauwelijks hypothesen heeft, maar een open opstelling heeft ten opzichte van allerlei
verschijnselen die hem mogelijk inzicht kunnen geven.

De effectiviteit van een interventie is afhankelijk van de interactie tussen een aantal condities. Het gaat
er dan om deze ‘condities waaronder de interactie optreedt’ te expliciteren, onder andere met het oog
op een betere veralgemening naar een andere dan de onderzochte populatie. Ook de factor tijd speelt
hierbij een belangrijk rol.

27
Het is belangrijk op te merken dat procesevaluatie een sterke invloed kan hebben op diverse groepen
actoren. Van de kant van de uitvoerders kunnen er vaak aanzienlijke weerstanden optreden. Door een
goede uitleg en presentatie van de taak en rolopvatting van de onderzoeker, kunnen problemen in dit
opzicht verminderd worden.

Het is hoofdzakelijk deze vorm van evaluatie waarop we ons baseren bij het evaluatie-onderzoek van
het BelRAI2010-project.



3.4. Productevaluatie

Productevaluatie is die vorm van evaluatieonderzoek waarin de effectiviteit van de interventie wordt
bepaald. Met de interventie worden bepaalde effecten beoogd, dat wil zeggen veranderingen in scores
op de doelvariabelen. De hoofdvraag is de vraag naar de uiteindelijke effecten van de interventie op de
doelvariabelen. In dit geval betetkent dit: wat is het effect van het gebruik van BelRAI op de kwaliteit
van zorg die wordt verstrekt?

De volgende doelvariabelen worden bestudeerd :

1.      De zorgschalen: aan de hand van de scores op de zorgschalen kan men op verschillende
            tijdstippen nagaan of de situatie van de cliënt al dan niet is verbeterd.
2.      De CAP’s: idem als bij de zorgschalen, maar in plaats van de scores wordt er gekeken naar het
            aantal getriggerde CAP’s doorheen de tijd.
3.      Interdisciplinariteit: dit kan deels uit de webapplicatie gehaald worden door te kijken naar
            bijvoorbeeld welke discipline welke sectie heeft ingevuld. Ook tijdens de focusgroepen en
            interviews zal belangrijke informatie met betrekking tot interdisciplinariteit worden
            verzameld.
4.      Kosten: uitgedrukt in tijd en in geld. In het inhoudelijke deel zal hier dieper op ingegaan worden.
5.      Informatieoverdracht: Aan de hand van kwalitatieve methoden zullen we trachten knelpunten
            en barrières op te sporen die een succesvolle implementatie in de weg staan.

De eerste twee doelvariabelen zijn van kwantitieve aard en zijn een duidelijke indicator van het effect
van het gebruik van het BelRAI-instrument op de kwaliteit van de zorg. Het is hierbij wel belangrijk op te
merken dat dit effect hoogstwaarschijnlijk slechts na geruime tijd zichtbaar zal zijn, waardoor het
misschien buiten het tijdsbestek van het BelRAI2010-project kan vallen.



3.5. Kwaliteitscriteria

Kwaliteitscriteria zijn de criteria waaraan het wetenschappelijk onderzoek en/of de daaruit te trekken
conclusies moet(en) voldoen (Swanborn, 1999: 216). Algemeen onderscheidt men de volgende criteria:


28
gevoeligheid, causaliteit, representativiteit, generaliseerbaarheid en bruikbaarheid. Naarmate een
evaluatieonderzoek gevoeliger, qua causale interpretatie exclusiever, representatiever en verder
generaliseerbaar is en de resultaten bruikbaarder zijn voor het beleid, is de kwaliteit van het onderzoek
beter. Deze criteria zullen nu verder worden uitgediept.



Gevoeligheid


Als er een effect van een interventie is, willen we dat ook graag vinden. De vraag is daarom of het
ontwerp van ons onderzoek gevoelig genoeg is om de vaak zwakke effecten van interventies te
ontdekken. Het gaat hierbij om het opsporen van een verband tussen de interventie en de
doelvariabelen. Vermits onze evaluatiemethoden grotendeel van kwalitatieve aard zijn, is het moeilijk
om sluitende conclusies te bereiken, en gaat het, zoals reeds aangehaald, eerder om het ontdekken van
de condities waaronder een effect plaatsvindt in plaats van een het opsporen van een causaal verband.



Causale validiteit


Hier gaat het om de vraag of de gevonden statistische verbanden kunnen geïnterpreteerd worden als
causale effecten van enkel de interventie. Kan men een onderscheid maken tussen het effect van de
interventie op de doelvariabele(n) en de verandering die in de doelvariabelen optreedt door andere
oorzaken? Bij kwalitatief onderzoek wordt dit bemoeilijkt door het feit dat het effect niet statistisch kan
worden uitgelegd (men kan geen significantie berekenen) en een causale interpretatie uitblijft. Bij het
bestuderen van de wijze waarop de implementatie in de praktijk gebeurt (punt 2 van de doelstellingen)
kan men zich baseren op het ééngroepsontwerp met voor- en nameting. De voormeting bestaat dan uit
het bestuderen van de reeds aanwezige organisatiestructuren en communicatiekanalen en hoe deze
functioneren. Bij de nameting kan men nagaan in hoeverre de onderlinge organisatie zich heeft
aangepast om de implementatie optimaal te laten verlopen.



                     O1                X                        O2



Hierbij kan de belangrijke vraag gesteld worden naar het effect van de reeds bestaande
organisatiestructuur/communicatiestructuur (onafhankelijke variabele) op het verloop van de
implementatie. Meer bepaald: welke aspecten van de huidige organisatie bevorderen of bemoeilijken
de implementatie? Ook de kostprijs kan in deze context onderzocht worden. Meerbepaald: wat is de
invloed van de organisatiestructuur, de aanwezige infrastructuur, de motivatie, de vorming, … op de
kostprijs. Ook hier gaat het dan eerder om de vraag naar de condities waaronder de implementatie
gebeurt, dan om het effect van de interventie.


29
In het geval van de implementatie van BelRAI lopen de cultuur- en mentaliteitsveranderingen die nodig
zijn om met BelRAI te werken simultaan met het gebruik van de webapplicatie. Het zal met andere
woorden zeer moeilijk zijn om te weten te komen of een verhoging van de kwaliteit van zorg toe te
schrijven is aan BelRAI of aan een veranderde ingesteldheid van het personeel (meer aandacht voor
bepaalde aspecten, meer samenwerking, …) of aan een betere samenwerking tussen de verschillende
sectoren en organisaties.



Representativiteit


Bij dit criterium gaat het om de vraag of de conclusies van het onderzoek, dat uitgevoerd is bij een
specifieke steekproef in een specifieke context, ook geldt voor de bedoelde eenheden,
interventies/doeleinden, instrumenten, tijdstippen en locaties. Zo willen we bijvoorbeeld weten of het
personeel dat de vorming volgt, wel representatief is voor de hele personeelsgroep van de consortia.
Vermits niet alle personeel zal gevormd worden is het dus belangrijk dat de deelnemers aan de vorming
zo goed mogelijk beschreven worden. We denken dan in de eerste plaats aan een overzicht van de
achtergrondvariabelen waarvan sprake is in het theoretisch model.




Veralgemeenbaarheid


Met betrekking tot de veralgemeenbaarheid moeten we rekening houden met het feit dat de consortia
niet representatief zijn voor alle zorgorganisaties in België. Zij behoren tot de groep van ‘meest
gemotiveerden’ en zijn vaak ook koplopers op andere gebieden, zoals bijvoorbeeld informatisering en
samenwerking.

Wel is het zinvol de vraag te stellen naar de invloed van organisatiekenmerken op het verloop van de
implementatie met het oog op veralgemeenbaarheid naar niet-onderzochte instellingen. Zo is het
vrijwillige karakter een gemeenschappelijk element van de vier consortia; en kan het op die manier een
belangrijke factor zijn in de wijze waarop de implementatie verloopt. De consortia behoren bewust tot
de koplopers op vlak van innovaties in hun werking. Volgens figuur 2 behoren ze tot de kleine groep van
‘innovators’ die de innovatie voor de eerste maal gebruiken. We kunnen geen causale uitspraken doen,
maar we kunnen welbeschrijven onder welke voorwaarden de implementatie vlotter, dan wel stroever
verloopt. Zo wordt het ook mogelijk om aanbevelingen te doen met het oog op een verdere
implementatie in andere regio’s.




30
       Figuur 3: Rogers adoption/innovation curve (SMART, 2008)




Bruikbaarheid


Onder bruikbaarheid verstaan we de mate waarin het onderzoek resultaten oplevert die bruikbaar zijn
voor de oplossing van één of meer praktijkproblemen. De belangrijkste vraag hier is: voor wie zijn de
resultaten bruikbaar en op welke manier? Aan de hand van figuur 3 trachten we deze vraag te
beantwoorden.



De onderste balk wijst op het belang van de kwaliteit van de data van waaruit het instrument en zijn
componenten zijn opgebouwd. Deze moeten namelijk erkend zijn door de centrale organisatie interRAI.
Hier werd ook specifiek aandacht besteed aan de zorgervaring op de werkvloer. De balk erboven wijst
erop dat in de eerste plaats de resultaten van het onderzoek bruikbaar moeten zijn voor de gebruikers.
In dit geval gaat het om het personeel dat gebruik maakt van het BelRAI-instrument om een
kwaliteitsvol geïndividualiseerd zorgplan te kunnen opstellen. Hieruit moet blijken of het instrument
verkozen wordt boven andere, reeds bestaande, instrumenten binnen de zorgsettings. Vervolgens kijken
we naar het management en gaan we na wat op dit niveau kan gebeuren met de data, om de
organisatie beter te laten functioneren. Vanuit een kosten-baten afweging moet ook voor dit niveau het
BelRAI-instrument een gunstige beoordeling krijgen. Op de vierde en hoogste trede moeten de data
bruikbaar zijn voor de overheid en de onderzoekers met betrekking tot het beleid, inspectie,
benchmarking, etc.




31
Figuur 4: Voor wie is de informatie bedoeld?




32
3.7. Methoden
3.7.1. Kwalitatief


Er wordt gebruik gemaakt van zowel focusgrepen (groepen van 5-12 personen die als
informatieverschaffers worden gebruikt over het doelsysteem en/of over interventies daarin, via een (of
enkele) open groepsgesprek(ken)), als van semi-gestructureerde diepte-interviews en observaties.
Hieronder wordt weergegeven bij wie welke methode wordt toegepast om welke vragen te
beantwoorden.

Interview strategisch comité/consortiumverantwoordelijke
Niveau: macro
Periode: september 2010
 1) Financiën                          1.1) Wat zijn uw opstartkosten geweest voor deelname aan dit project?
                                       1.2) Wat was het brutoloon van de medewerkers die de vorming gevolgd
                                       hebben?
                                       1.3) Hoeveel heeft u moeten investeren in aankoop van PC's of andere
                                       gerelateerde informaticazaken (bijvoorbeeld Eid-lezers)?
                                       1.4) Heeft u nog specifieke aanwervingen gedaan?
 2) Transfer van gegevens              2.1) Hoe werd dit aangepakt?
                                       2.2) Zijn er afspraken gemaakt tussen de verschillende organisaties?
                                       2.3) Welke afspraken zijn er gemaakt en op welke manier?
                                       2.4) Is er iemand binnen uw organisatie die dit opvolgt en regelt?

3) Organisatiestructuur tussen partners 3.1) Hoe zijn de partners van het consortium georganiseerd
                                        (organisatiestructuur)?
                                        3.2) Hoe zijn de verbanden tussen deze partners georganiseerd?
                                        3.3) Hoe is specifiek het overleg georganiseerd?
                                        3.4) Welke overlegstructuur is belangrijk voor het welslagen van het
                                        project?
                                        3.5) Hoe zijn idealiter de organisatiestructuren/overlegmomenten
                                        geregeld?
4) Implementatieproces                  4.1) Hoe is het implementatieproces tot nu toe verlopen?
                                        4.2) Wat was goed tot zover?
                                        4.3) Wat was slecht tot zover?
                                        4.4)Wat kan beter?




33
Focusgroep deelnemers vorming
Niveau: micro
Periode: november 2010
 EVALUATIE VORMING
 1) Leerproces                  1.1) Hoeveel beoordelingen heb je al ingevuld?
                                1.2) Wat vond je in het begin moeilijk (maar ging later
                                beter)?
                                1.3) Wat vereist de nodige ervaring?
                                1.4) Wat blijft er moeilijk?
                                1.5) Volgens uw ervaring met de BelRAI, hoeveel
                                evaluaties zijn er noodzakelijk om het
                                beoordelingsinstrument te beheersen?
2) Train the trainer            2.1) Hoe gebeurt de overdracht van kennis binnen de
                                organisatie of afdeling na de opleiding?
                                2.2) Hoeveel personen zijn hierbij betrokken? Welke
                                personen (functie, deeltijds,..)?
                                2.3) Wat zijn de moeilijkheden waarmee je mee
                                geconfronteerd werd?
                                2.4) Wat zijn de resultaten?
                                2.5) Hebben de 'getrainden' dezelfde ervaring als de
                                'gevormden'?
                                2.6) Zijn er mensen die nooit vorming hebben gevolgd
                                en toch invullen?
3) Organisatie van de vorming   3.1) Mocht jij de vorming organiseren, wat zou er
                                beter moeten?
PRAKTIJK
4) Praktische werking           4.1) Wiki-site en FAQ (gebruiksvriendelijk, suggesties
                                voor verbetering)
                                4.2) Webapplicatie (gebruiksvriendelijkheid ,
                                suggesties voor verbetering, eventueel zelf onderwerp
                                aanreiken)




34
5) Verzamelen van informatie om BelRAI in te   5.1) Hoe verloopt het verkrijgen van het informed
vullen                                         consent (veel afwijzingen, reden, duur)
                                               5.2) Wie helpt mee aan de informatie verzameling?
                                               Hoeveel zorgverleners? Welke disciplines?
                                               5.3) Hoe hebt u het werk verdeeld voor het invullen
                                               van de BelRAI?
                                               5.4) Welke zijn de gebruikte informatiebronnen
                                               (dossiers, observaties, overleg)?
                                               5.5) Welke gegevens zijn moeilijk te verzamelen?
                                               5.6) Zijn er irritaties bij cliënt of familie tijdens het
                                               verzamelen van gegevens? Hoe verloopt de
                                               communicatie hierover met cliënt en familie?
                                               5.7) In welke omstandigheden worden de gegevens
                                               verzameld? Tijdens de zorgen? Tijdens het
                                               teamoverleg? ...
                                               5.8) Wat is ongeveer de tijd die nodig is om de
                                               gegevens te verzamelen? Is deze geëvolueerd in de
                                               loop van het project?
                                               5.9) Hebben de artsen deelgenomen aan het
                                               BelBelRAI-proces? Hoe is dit verlopen? Wat was hun
                                               input? Is deelname van de arts noodzakelijk vanuit
                                               het standpunt van verpleegkundigen en paramedici?
6) Wat vinden jullie van de resultaten         6.1) Wat vindt u van de lay-out, de
gegenereerd uit BelRAI?                        gebruiksvriendelijkheid en de inhoud van de CAP's,
ENKEL ALS TIJD OVER                            schalen en statistiek? Heeft u enige suggesties hier
                                               omtrent?
                                               6.2) Wat vindt u van het gezondheidsprofiel dat
                                               weergegeven wordt? (lay-out, inhoud en
                                               gebruiksvriendelijkheid) Zijn er items die volgens u
                                               ontbreken en heeft u suggesties ter verbetering?
MOTIVATIE
7) Demotivatie                                 7.1) Welke factoren zijn demotiverend?
                                               7.2) Waar irriteer je je aan?
                                               7.3) Wat vind je tijdverlies? Wat vind je nutteloos?
                                               7.4) Ken je oplossingen of suggesties die haalbaar zijn?
8) Motivatie                                   8.1) Welke factoren werken motiverend?
                                               8.2) Wat vind je nuttig?
                                               8.3) Waar zie je tijdswinst?
                                               8.4) Waar of wanneer is de BelRAI een meerwaarde?




35
9) Welke instrumenten om aan assessment te       9.1) Behoort het gebruik van een comprehensief
doen worden momenteel gebruikt voor              assessment instrument tot de standaardprocedure?
geriatrische patiënten? (Enkel te bevragen bij   9.2) In welke vorm wordt dit gebruikt? Op welk
ziekenhuismedewerkers: AC)                       domein? En welke instrumenten hanteert men
                                                 hiervoor?
                                                 9.3) Hoe wordt deze vorm van assessment praktisch
                                                 uitgevoerd: voor welke patiënten? door wie? en
                                                 wanneer?

Focusgroep diensthoofden
Niveau: meso
Periode: februari 2011
 1) Train the trainer  1.1) Hoe gebeurt de overdracht van kennis binnen de organisatie of afdeling
                       na de opleiding?
                       1.2) Hoeveel personen zijn hierbij betrokken?
                       1.3) Wat zijn de moeilijkheden waarmee je mee geconfronteerd werd?
                       1.4) Wat zijn de resultaten van het proces?
                       1.5) Hebben de 'getrainden' dezelfde ervaring als de 'gevormden'?
2) Organisatie van de    2.1) Mocht jij de vorming organiseren, welke beroepsgroepen moet er dan de
vorming                  2-daagse vorming volgen en wie de interne cursus?
                         2.2) Hoeveel personen per zorgteam moeten de opleiding volgen?
                         2.3) Mocht jij de vorming organiseren, wat zou er beter moeten? En wat moet
                         er aan bod komen in de interne cursus?
3) Wat is het profiel    3.1) Welke criteria gebruik je in de praktijk om een cliënt te selecteren voor
van cliënten waarvoor    het BelRAI-project?
een RAI wordt            3.2) Welke factoren leiden tot de beslissing om een cliënt NIET te selecteren
ingevuld?                voor de BelRAI?
                         3.3) Zijn jullie afgeweken van de opgelegde quota? Waarom?
                         HOME CARE:
                         3.4) Wat vind je van de criteria voor het selecteren van patiënten die zijn
                         vastgelegd voor jullie setting?
                         3.5) Welke criteria gebruik je in praktijk om een cliënt te selecteren voor het
                         BelRAI-project?
                         3.6) Gebruik je de Edmontonschaal of de Belschaal? Wat zijn je ervaringen
                         hiermee?




36
4) Resultaten           4.1) CAP's
                        a) Wat vind je van de lay-out, de gebruiksvriendelijkheid en de inhoud?
                        b) Heb je enige suggesties hier omtrent?
                        c) Zijn er CAP's die ontbreken, waar behoefte aan is?
                        4.2) SCHALEN
                        a) Wat vind je van de lay-out, de gebruiksvriendelijkheid en de inhoud?
                        b) Heb je enige suggesties hier omtrent?
                        c) Zijn er schalen die ontbreken, waar behoefte aan is?
                        4.3) GEZONDHEIDSPROFIEL
                        a) Wat vind je van de lay-out, de gebruiksvriendelijkheid en de inhoud?
                        b) Heb je enige suggesties hier omtrent?
                        c) Zijn er punten die ontbreken, waar behoefte aan is?
                        4.4) STATISTIEKEN op afdelings-/organisatieniveau
                        a) Wat vind je van de lay-out, de gebruiksvriendelijkheid en de inhoud?
                        b) Heb je enige suggesties hier omtrent?
                        c) Zijn er statistieken die ontbreken, waar behoefte aan is?
5) Hoe vlot verloopt de 5.1) Zijn er reeds casussen geweest waarbij een transfer van gegevens tussen
transfer van gegevens? verschillende settings mogelijk was? Zijn hierbij (steeds) RAI gegevens
                        gebruikt? Hoe is het plan van aanpak?
                        5.2) Hoe verloopt hierbij de communicatie met de andere organisaties?
                        5.3) Hoe verloopt de samenwerking tussen de cliëntbeheerders tussen
                        settings?
                        5.4) Wordt informatie, ingevuld binnen een andere setting, gebruikt binnen
                        uw setting? Zo ja, welke?
                        5.5) Bekijk je de resultaten van de beoordeling uit de andere setting? (of enkel
                        je eigen terugkeerbeoordeling, gebaseerd op die beoordeling)
                        5.5) Wat is de meerwaarde van deze resultaten?
                        5.6) Wat is de meerwaarde van transfer van data binnen BelRAI? Kan het soms
                        leiden tot tijdswinst?
                        5.7) Wat zijn verbeterpunten/irritaties voor de transfer van data?
                        5.8) Werkt u met de functie overnemen van scores?




37
6) Wordt de BelRAI   6.1) Door hoeveel zorgverleners wordt de BelRAI ingevuld (inclusief de
interdisciplinair    beoordeingsverantwoordelijke )?
gebruikt?            6.2) Door hoeveel verschillende disciplines wordt een RAI ingevuld? En
                     welke?
                     6.3) Hebben de artsen deelgenomen aan het BelRAI-proces? Hoe is dit
                     verlopen? Wat was hun input? Is deelname van de arts noodzakelijk vanuit
                     het standpunt van verpleegkundigen en paramedici?
                     6.4) AC aan de geriaters te bevragen: Wat zijn knelpunten? Wat is de
                     meerwaarde voor artsen? Is de deelname als arts noodzakelijk?
                     6.5) Hoe hebben jullie het invullen verdeeld?
                     6.6) Op basis van welke criteria worden invulteams samengesteld? Zijn deze
                     vast of variabel? Wordt hierover overleg gepleegd?
                     6.7) Houden jullie in de verdeling rekening met hulpverleners op zelfstandige
                     basis, deeltijdwerkers ?
                     6.8) Hoe ervaar je het interdisciplinair invullen (goed, discussie, dus betere
                     kwaliteit of slecht, dubbel invullen, tijdsverlies)?

7) Demotivatie       7.1) Welke factoren zijn demotiverend?
                     7.2) Waar irriteer je je aan?
                     7.3) Wat vind je tijdverlies? Wat vind je nutteloos?
                     7.4) Ken je oplossingen of suggesties die haalbaar zijn?
8) Motivatie         8.1) Welke factoren werken motiverend?
                     8.2) Wat vind je nuttig?
                     8.3) Waar zie je tijdswinst?
                     8.4) Waar of wanneer is de BelRAI een meerwaarde?




38
Focusgroep deelnemers vorming
Niveau: micro
Periode: nog te bepalen
 1) Leerproces                        1.1) Wat vond je in het begin moeilijk (maar ging later beter)?
                                      1.2) Wat vereist de nodige ervaring?
                                      1.3) Wat blijft er moeilijk?
                                      1.4) Volgens je ervaring, hoeveel evaluaties zijn er noodzakelijk
                                      om het beoordelingsinstrument te beheersen?
2) Keuze van de specifieke functies   2.1) Wie kiest de cliëntbeheerder en de
                                      beoordelingsverantwoordelijke?
                                      2.2) Wie kiest de andere zorgverleners die de BelRAI invullen?
                                      2.3) Hoe worden zij gewaarschuwd?
                                      2.4)Door wie en hoe worden de zorgverleners verwittigd dat de
                                      vragenlijst open staat?
                                      2.5) Wat vind je van deze manier van werken? Wat zijn je
                                      suggesties hierbij?
3) Hoe wordt het coderen van de       3.1) Hoe gebeurt het invoeren van de informatie? Wordt er eerst
gegevens georganiseerd?               op papier gescoord of direct op de computer? Is de strategie
                                      veranderd ten opzichte van oktober?
                                      3.2) Heb je hierbij gebruik gemaakt van de wiki-site of de
                                      helpdesk?
                                      3.3)Wie voert de gegevens in? Hoeveel zorgverleners per cliënt?
                                      3,4) Hoe verloopt het invoeren van medicatie?
                                      3.5) Wanneer voer je de gegevens in? Tijdens de verzorging? Op
                                      een afzonderlijk moment georganiseerd door uw organisatie?...
                                      3.6) Hoeveel tijd heb je ongeveer nodig om de gegevens in te
                                      voeren? Is deze tijd reeds geëvolueerd in de loop van het
                                      project?
                                      3.7) Wat vind je van de gebruiksvriendelijkheid van de
                                      webapplicatie?
                                      3.8) Is de deelname van de artsen veranderd ten opzichte van
                                      oktober?
4) Toegang tot de resultaten          4.1) Raadpleeg jij de CAP's en zorgschalen? Wanneer? (Bij het
                                      afsluiten van de vragenlijst, bij het invoeren van een nieuwe
                                      cliënt, na enkele dagen, in functie van een teamoverleg?)
                                      4.2) Heeft de rol die je hebt in BelRAI (cliëntbeheerder,
                                      beoordelingsverantwoordelijke, deelnemer) een invloed op hoe
                                      je de resultaten bekijkt?
                                      4.3) Hoe geraak je op de hoogte van de resultaten?
                                      (samenvatting BV teamoverleg, uitgedeelde prints, zelf op


39
                                   webapplicatie kijken,....) (actief/passief)




5) Het gebruik van de BelRAI       5.1) Wat vind je van CAP's en zorgschalen? Wat is de
resultaten                         meerwaarde hiervan?
                                   5.2) Welke interventies kun je concreet ondernemen op basis
                                   van de resultaten?
                                   5.3) Wat vind je van de lay-out, de gebruiksvriendelijkheid en de
                                   inhoud van de CAP's, schalen en statistiek? Heb je enige
                                   suggesties hier omtrent?
                                   5.4) Wat vind je van het gezondheidsprofiel dat weergegeven
                                   wordt? (lay-out, inhoud en gebruiksvriendelijkheid) Zijn er items
                                   die volgens jou ontbreken en heb je suggesties ter verbetering?
6) Uitwerking van het zorgenplan   6.1) Worden de resultaten interdisciplinair gebruikt bij het
                                   opstellen van een zorgenplan? Op welke manier kunnen de
                                   resultaten hierbij concreet helpen?
                                   6.2) Zijn er volgens jou essentiële resultaten die niet
                                   weergegeven worden?
                                   6.3) Waar ligt in het teamoverleg de meeste nadruk op (CAP's,
                                   zorgschalen, statistieken)?
                                   6.4) Zijn er essentiële gezondheids-/ welzijnsproblemen tekort in
                                   de output?
                                   6.5) Welke output is minder zinvol?
                                   6.6) Kun je op basis van de resultaten een zorgplan opstellen?
                                   Welke veranderingen of aanpassingen zijn hiervoor nodig binnen
                                   uw instelling of afdeling?
                                   6.7) Hoe verschilt de werkwijze bij het opstellen van een
                                   zorgplan van vroeger? Wat zijn hierbij eventuele moeilijkheden?
                                   6.8) Verschilt de manier waarop je nu zorg geeft in vergelijking
                                   met vroeger (persoonlijke benadering van de cliënt)?




40
7) Hoe vlot verloopt de transfer van   7.1) Zijn er veranderingen ten opzichte van november?
gegevens?                              7.2) Wordt informatie, ingevuld binnen een andere setting,
                                       gebruikt binnen uw setting?
                                       7.3) Bekijk je de resultaten van de beoordeling uit de andere
                                       setting? (of enkel je eigen terugkeerbeoordeling, gebaseerd op
                                       die beoordeling)
                                       7.4) Wat is de kwaliteit van deze resultaten?
                                       7.5) Wat is de meerwaarde van transfer van data binnen BelRAI?
                                       Kan het soms leiden tot tijdswinst?
                                       7.6) Wat zijn verbeterpunten/irritaties voor de transfer van data?
                                       7.7) Werkt u met de functie overnemen van resultaten?
8) Demotivatie                         8.1) Welke factoren zijn demotiverend?
                                       8.2) Waar irriteer je je aan?
                                       8.3) Wat vind je tijdverlies? Wat vind je nutteloos?
                                       8.4) Ken je oplossingen of suggesties die haalbaar zijn?
9) Motivatie                           9.1) Welke factoren werken motiverend?
                                       9.2) Wat vind je nuttig?
                                       9.3) Waar zie je tijdswinst?
                                       9.4) Waar of wanneer is de BelRAI een meerwaarde?
10) Wat zijn de belangrijke            10.1) Hoe zou de werking idealiter moeten verlopen?
voorwaarden voor een succesvolle       (droombeeld)
implementatie van BelRAI?              10.2) Wat moet er (praktisch) veranderen om dit droombeeld te
                                       kunnen realiseren?
11) Is het haalbaar voor de            De implementatie van het BelRAI-project bestaat A) enerzijds uit
organisaties om de implementatie       een aantal factoren, zoals de vorming, begeleidingsmomenten,
op deze manier te laten verlopen?      evaluatiemomenten, en B) anderzijds uit het vormen van een
(vorming; samenwerking consortia;      consortium met andere partners, bestaande
samenwerking in, buiten en tussen      samenwerkingsverbanden tussen organisaties,….
organisaties)                          11.1) Hoe ervaren jullie dit implementatieproces? Wat was er
                                       goed? Wat was er slecht?
                                       11.2) Wat zou er de volgende keer anders moeten zijn? Wat
                                       hebben jullie gemist?
                                       11.3) Wat zijn de randvoorwaarden voor een goede
                                       implementatie?
12) Kan BelRAI verder geïntegreerd     12.1) Welke items uit de BelRAI voer je ook (op e-wijze) in op een
worden in reeds bestaande              andere toessing/schaal?
toepassingen en bestaande schalen      12.2) Wat zie je wenselijk om ook uit de RAI-output te krijgen?
(Katz, Bel,..)?                        (welke schalen, welke onderwerpen)
                                       12.3) Welke e-toepassingen zouden gekoppeld kunnen worden
                                       aan BelRAI (bijvoorbeeld patiëntendossier, planning,..)



41
13) Samenvatting   13.1) Geef drie punten die een meerwaarde zijn voor het gebruik
                   van BelRAI methode? (bijvoorbeeld conitinuïteit van zorg,
                   overdracht van gegevens, mulitidisciplinariteit,...)
                   13.2) Geef drie punten die een meerwaarde zijn voor het gebruik
                   van de webapplicatie?
                   13.3) Geef drie nadelen die je tot nu toe ondervonden hebt aan
                   het systeem?
                   13.4) Kan RAI in de toekomst in de volledige geriatrische zorg
                   geïmplementeerd worden? Indien ja, wat zou er dan nog aan
                   moeten veranderen?




42
3.7.2. Kwantitatief


Er wordt ook gewerkt met kwantitatieve methoden onder de vorm van elektronische vragenlijsten.

Elektronische vragenlijst deelnemers vorming

Niveau: micro

Periode: eind november – begin december 2010

1)Aantal cliënten geïncludeerd                 1.1) Hoeveel cliënten hebt u per week geïncludeerd in het
                                               project?

2) Hoe verloopt de communicatie met de         2.1) Hoe reageren cliënten op de vraag voor
cliënt? (vooraf: informed consent, tijdens:    medewerking aan BelRAI?
gegevensverzameling)                           2.2) Begrijpen ze het informed consent?
                                               2.3) Hoe reageert de familie op het informed consent?
                                               2.4) Zijn ze overtuigd van de veiligheid van hun gegevens?
                                               2.5) Wat is hun motivatie om mee te doen of om te
                                               weigeren?
                                               2.6) Hoeveel tijd is er nodig om het informed consent uit
                                               te leggen en om een handtekening te verkrijgen?

3) Keuze van de specifieke functies            3.1) Wie kiest de cliëntbeheerder en de
                                               beoordelingsverantwoordelijke?
                                               3.2) Wie kiest de andere zorgverleners die de RAI
                                               invullen?
                                               3.3) Hoe worden zij gewaarschuwd?
                                               3.4) Door wie en hoe worden de zorgverleners verwittigd
                                               dat de vragenlijst open staat?
                                               3.5) Wat vind je van deze manier van werken? Wat zijn je
                                               suggesties hierbij?




43
4) Hoe wordt het coderen van de gegevens   4.1) Hoe gebeurt het invoeren van de informatie? Wordt
georganiseerd?                             er eerst op papier gescoord of direct op de computer?
                                           4.2) Heb je hierbij gebruik gemaakt van de wiki-site of de
                                           helpdesk?
                                           4.3)Wie voert de gegevens in? Hoeveel zorgverleners per
                                           cliënt?
                                            4.4) Hoe verloopt het invoeren van medicatie?
                                           4.5) Wanneer voer je de gegevens in? Tijdens de
                                           verzorging? Op een afzonderlijk moment georganiseerd
                                           door uw organisatie?...
                                           4.6) Hoeveel tijd heb je ongeveer nodig om de gegevens
                                           in te voeren? Is deze tijd reeds geëvolueerd in de loop
                                           van het project?
                                           4.7) Wat vind je van de gebruiksvriendelijkheid van de
                                           webapplicatie?
                                           4.8) Hebben de artsen reeds deelgenomen? Hoe is dit
                                           verlopen?
                                           4.9) Wat was hun input?
                                           4.10) Gebeurde hun bijdrage op papier of onmiddellijk op
                                           de pc?

5) Hoe verloopt het afsluiten van de       5.1) Ben je bij het afsluiten van een vragenlijst al vaak
vragenlijst?                               geconfronteerd geweest met tegenstrijdige gegevens?
                                           Hoe ben je daar als beoordelingsverantwoordelijke mee
                                           omgegaan?

6) Beoordelingsverantwoordelijke           6.1) Wie neemt de taak als BV op zich? Is dit wisselende?
                                           Welke criteria worden hiervoor gehanteerd?
                                           6.2) Hoeveel tijd spendeer je als BV aan een cliënt?
                                           6.3) Hoeveel tijd heb je nodig voor het valideren van een
                                           beoordeling? (oplossen tegenstrijdige antwoorden)
                                           6.4) Wat vind je van de duur van deze tijdsbesteding?
                                           6.5) Hoe ervaar je deze rol?
                                           6.6) Is het duidelijk welke taken, rechten en
                                           verplichtingen de rol inhouden en welke acties
                                           ondernomen moeten worden?

7) Cliëntbeheerder                         7.1) Hoeveel tijd spendeer je als CB aan een cliënt?
                                           7.2) Wat vind je van de duur van deze tijdsbesteding?
                                           7.3) Hoe ervaar je deze rol?
                                           7.4) Is het duidelijk welke taken, rechten en
                                           verplichtingen de rol inhouden en welke acties
                                           ondernomen moeten worden?




44
8) Groepsbeheerder                          8.1) Hoeveel tijd spendeer je gemiddeld aan je functie als
                                            groepsbeheerder?
                                            8.2) Wat vind je van de duur van deze tijdsbesteding?
                                            8.3) Hoe ervaar je deze rol?
                                            8.4) Is het duidelijk welke taken, rechten en
                                            verplichtingen de rol inhouden en welke acties
                                            ondernomen moeten worden?

9) Veiligheidsconsulent                     9.1) Welke tijd neemt dit in beslag?
                                            9.2) Hoe ervaar je deze rol?
                                            9.3)Wat vond je van de opleiding?
10) Hoeveel tijd ben je nu bezig met        10.1) Hoeveel tijd heb je nodig voor het verzamelen van
gegevens verzamelen per cliënt (excel       cliëntgegevens (exclusief ingeven in webapplicatie)?
ingeven in webapplicatie)?                  10.2) Wat vind je van de duur van deze tijdsbesteding?
Hoeveel tijd spendeer je aan het invullen   10.3) Hoeveel tijd heb je nodig voor het invullen op de
van BelRAI op de webapplicatie?             webapplicatie voor 1 cliënt?
                                            10.4) Wat vind je van de duur van deze tijdsbesteding?
                                            10.5) Wanneer/hoe vul je in (gefragmenteerd of in 1
                                            keer, 's morgens of 's avonds) en waarom? Hoe ervaar je
                                            dit?
                                            10.6) Wanneer heb je tijdswinst ervaren door het gebruik
                                            van BelRAI (in vergelijking met vroeger)?

11) Logistiek en informaticakennis          11.1) Was er voldoende kennis van pc-gebruik en internet
                                            om met de webapplicatie te kunnen werken?
                                            11.2) Waar wordt de RAI ingevuld (laptop/vast, lokaal)?
                                            11.3) Was er voldoende personeel met deze kennis?
                                            11.4) Waren er voldoende pc's aanwezig?
                                            11.5) Was de internetverbinding goed?
                                            11.6) Was er voldoende technische ondersteuning (IT-
                                            dienst, organisatie zelf)?




4. Overzicht van te beantwoorden vragen


4.1. Wat is het profiel van de cliënten voor wie een interRAI-instrument wordt
      ingevuld?

Oorspronkelijk was het de bedoeling om in de thuiszorg aan de hand van de BRIGHT-schaal te bepalen
voor welke thuiszorgcliënten het invullen van BelRAI nodig en wenselijk was. Uit voorafgaande


45
gesprekken en een interne test in het consortium Kortrijk-Menen bleek dat de BRIGHT-schaal in de
praktijk niet selectief genoeg was. Tot 80 à 90% van de cliënten voldeed aan de criteria. Het consortium
Kortrijk-Menen verschafte aan de onderzoekers een geanomiseerd bestand over ongeveer 500 cliënten
met telkens de score op de Edmonton-schaal (die ook wordt gebruikt voor de Protocol 3-projecten) en
de Katz-score voor dezelfde cliënt. Uit SAS-analyses bleek dat een Edmonton-score van minimum 9
correleerde met een B- of C-profiel. In de Vlaamse consortia gebruiken de diensten voor gezinszorg ook
vaak de Bel-schaal als criterium (score van 35 of meer) omdat de Edmonton-schaal enkel door
verpleegkundigen kan worden ingevuld. De keuze voor deze instrumenten is meer intuïtief en
pragmatisch dan wetenschappelijk onderbouwd. Ook dit zal geëvalueerd moeten worden.

In de woonzorgcentra moet in principe iedere bewoner opgenomen worde in het project. Na overleg
met de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu werd beslist dat woon-
zorgcentra met meer dan 90 bedden ook maximum 90 bewoners moeten includeren in het project.

In de acute ziekenhuizen was het oorspronkelijk de bedoeling om alle patiënten van de diensten
geriatrie op te nemen. Omdat ook hier haalbaarheidsproblemen werden vastgesteld, werd met de
consortia een inclusieschema vastgelegd.

In het onderzoek zal ook worden nagegaan wanneer, onder welke omstandigheden en bij welke
veranderingen een herbeoordeling plaatsvindt.



4.2.   Hoe wordt BelRAI gebruikt?

         A. Wordt de (BelRAI-)informatie gebruikt binnen een (zorg-)organisatie en uitgewisseld
            tussen de verschillende (zorg-)organisaties en over de zorgsettings heen?
               i. Hoe gebeurt dit, en wat is de plaats en de meerwaarde van het gezondheidsprofiel
                     hierin?
              ii. Hoe verloopt de communicatie naar de omgeving van de cliënt
                     (familie/mantelzorgers/…)?
         B. Welke implicaties heeft het gebruik van BelRAI voor de individuele organisatie (micro en
            meso-niveau) ?
              i. Gebruik CAP’s, schalen, statistieken
                   -   Zijn ze nuttig voor het werkterrein…? Om een geïndividualiseerd zorgplan op te
                       stellen? Op interdisciplinaire wijze?
                   -   Hoe gebruik je deze concreet in de praktijk? Welke moeilijkheden ervaar je?
                   -   Wat zijn de voorwaarden voor het gebruik van de CAP’s/schalen/statistieken in
                       de praktijk?



46
         ii. Organisatie/communicatiestructuur
              -     Schema van organisatiestructuur en verbanden trachten te ontdekken.
                    (aanwezigheid … vergemakkelijkt/bemoeilijkt de implementatie. Er zijn
                    aanwijzingen dat … effect heeft op …). Zo was een toelatingsvoorwaarde voor
                    het project dat er reeds een bestaande overlegstructuur was tussen de
                    verschillende settings.
     C. Welke implicaties heeft het gebruik van BelRAI voor de samenwerking tussen de
        organisaties en professionele zorgverleners? Welke elementen werken bevorderend,
        welke elementen werken belemmerend?
              -     Hoe gaat men om met een situatie waarin tijdelijk twee cliëntbeheerders zijn
                    aangesteld? Dit zowel in een overgangsfase, als wanneer men weet dat de cliënt
                    slechts enkele dagen naar een andere setting moet.
         i. Betrokkenheid van de artsen
                  - Hebben artsen meegedaan in het invullen of informatie door te geven?

                  - Hoe hebben jullie de artsen bereikt?

                  - Hoe hebben jullie de artsen aangemoedigd om deel te nemen?

                  - Knelpunten?

                  - Voordelen?

                  - Efficiënte manieren om de artsen te motiveren (via CRA advies, artsenkringen,
                     vergaderingen, brochures, enz.)?

     D. Wat is de meerwaarde op het terrein van het gebruik van BelRAI? Welke weerstand
        bestaat in de sector?
              -     Hier dient men oog te hebben voor de verschillende doelstellingen tussen een
                    sector (bijvoorbeeld koepelorganisaties) en het terrein (bijvoorbeeld rusthuis).
                    De sector is meer begaan met inmenging van de overheid en heeft andere
                    belangen (bijvoorbeeld de drang tot profileren ten opzichte van andere koepels).
                    Het zijn echter de mensen op het terrein die in eerste instantie dienen overtuigd
                    te worden van de meerwaarde.
              -     Heeft men een beter zicht op problemen?
              -     Kan men sneller ingrijpen?
              -     Hoe evalueren de schalen?
              -     Peilen naar motivatie
              -     Opvolgen van het aantal missings / kwaliteit van de data


47
       E.   Is het haalbaar voor de organisaties om de implementatie op deze manier te laten
            verlopen?



4.3.   Welke verbeteringen zijn mogelijk voor BelRAI?

        A. Functioneert de webapplicatie volgens de verwachtingen?
                      -   De helpdesk heeft een belangrijke rol in het verzamelen en oplossen van
                          mogelijke problemen die zich voordoen bij het invullen van de RAI. Binnen de
                          focusgroepen kan dit ook besproken worden.
                      -   Werkt de koppeling tussen de verschillende settings?
                      -   Bijkomende output die dient getest te worden.
        B. Hoe kan BelRAI verder geïntegreerd worden met bestaande toepassingen en bestaande
           schalen?
                  -       Met betrekking tot bestaande toepassingen is er sprake van een evolutie; als
                          steeds meer mensen overtuigd worden door de meerwaarde van BelRAI, zal
                          deze integratie volgen.
                  -       Er wordt getracht bestaande schalen te integreren in het systeem (dit is reeds
                          het geval voor de KATZ – en BEL-schaal) om dubbelcodering zoveel mogelijk te
                          vermijden. Maar ook schalen met betrekking tot rapportering aan de overheid,
                          het verkrijgen van subsidies, verzekering,… kunnen geïntegreerd worden, met
                          het oog op het beperken van administratieve overlast. Voor de artsen denkt
                          men hier vooral aan een integratie met apothekers om de SIS-kaart als medium
                          te gebruiken bij het voorschrijven van medicijnen.
                  -       Welke software gebruiken de artsen voor hun dossiers?
        C. Peilen naar subjectief oordeel informaticakennis/infrastructuur van het personeel
             - Waar vul je BelRAI in (afdeling, lokaal, functie lokaal,…)?
             - Vul je BelRAI in op een… (vaste PC, mobiele PC, PDA of pocket pc en dergelijke,…
                  steeds met of zonder internetverbinding)?
             - Maakte je reeds gebruik van de PC voor de introductie van BelRAI? Zo ja, waarvoor?
                  (lijst; invullen elektronisch dossier/administratie/…)
             - Vind je dat er voldoende vaste/mobiele PC’s aanwezig zijn in de organisatie?
             -     Biedt je organisatie een cursus/introductie informatica aan. Zo ja:
                          Met welke software heb je leren werken (lijst) ?
                          Ben je (zeer) tevreden/niet tevreden met deze cursus?
             - Vind je dat je zelf voldoende informaticakennis hebt om met een PC te werken/met
                  een elektronisch dossier te werken/de BelRAI in te vullen? Waarom wel/niet?



48
4.4.   Wat is de kostprijs?

         A. Uitgedrukt in geld (aankoop materiaal, aankoop Eid-lezer,…)
         B. Uitgedrukt in tijd; dit kan voor een deel uit de webapplicatie worden gehaald. Eveneens
            wordt een dagboek gecreëerd waarin het personeel gedurende een beperkte tijd (een
            week)noteert hoeveel tijd ze besteden aan BelRAI-gerelateerde dingen .


4.5.   Evaluatie van de nieuwe functies

Voor elk van de functies die voor BelRAI worden gecreëerd wordt nagegaan:

            1.    hoe ze worden ingevuld;
            2.    wie ze invult;
            3.    hoe deze functies worden geëvalueerd door de betrokkenen zelf;
            4.    welke verbeteringen en aanpassingen mogelijk en nodig zijn.

Het gaat om de volgende functies:

       A.        Beoordelingsverantwoordelijke
                  i. Hoe tracht hij/zij inconsistenties/onjuistheden op te lossen?
                 ii. In welke mate wordt er als eindverantwoordelijke rekening gehouden met de visie van
                         anderen?
       B.        Veiligheidsconsulent
       C.        Groepsbeheerder
       D.        Cliëntbeheerder
       E.        BelRAI-coordinator
       F.        Zorgcoordinator




49
5. Planning (concept)

                       toegang artsen en verpleegkundigen
     mei 10 - aug 10




                       interview/focusgroep        macro    per consortium
     sept 10




                       toegang paramedici

                       focusgroep                  micro    per consortium     AC

                       toegang zorgverleners excl KB 78
     okt 10




                       focusgroep                  micro    per consortium     HC en LTCF

                       vragenlijst                 micro
     nov 10




                       dagboek                     micro    per consortium     per organisatie

                       focusgroep                  meso     tussen consortia   AC, HC en LTCF
     dec 10
jan
11




50
                observaties            micro   per consortium   per organisatie




                focusgroep             micro   per consortium   heterogeen

                dagboek                micro   per consortium   per organisatie
     feb 11




                einde gebruik BelRAI



                interview/focusgroep   macro   per consortium

                analyse databank
     mrt 11




                RAPPORT
     april 11
     ……




51
III.Vorming en evaluatie van de
  vorming
Gosset, C.; Collard, J.; Londot, A.; Grauwels, N.; Tancredi, A.; Schumacher, I.
Vesentini, L.; Grevendonck, L.; Roovers, S.; Vanneste, D.; Declercq, A.; (§6.1.-§6.6)
Wellens, N.; Devriendt, E.; Milisen, K.; Moons, P.; Flamaing, J. (§ 6.1, §6.2.,§6.7)



1.Inleiding

Eén van de doelstellingen van het BelRAI-project is het evalueren van de impact van het gebruik van het
BelRAI-proces in de diverse Belgische zorgsectoren. Het rapport BelRAI 2006 toonde aan welke
veranderingen met dat proces gepaard gaan, zowel wat betreft de organisatie van het werk van de
diverse actoren op het terrein, als met betrekking tot de communicatie tussen die sectoren of zelfs in de
relatie met de cliënten. Het BelRAI-proces doorvoeren in België brengt een reële gedragsverandering
met zich mee, een nieuwe zorgcultuur voor alle zorgprofessionals. Het gaat om een
kwaliteitsverbeteringproces, dat toelaat om een globale evaluatie van de situatie van de oudere te
maken en om de zorg op een pluri- en interdisciplinaire manier op te nemen. Van bij het begin van het
project zijn de onderzoekers zich hiervan bewust geweest. Mede daarom hebben zij een participatieve
aanpak gebruikt met de verschillende actoren in de projecten, met het oog op het volledig doorvoeren
van het BelRAI-proces. Daarbinnen is de opleiding die in het kader van het actieonderzoek werd
ontworpen een belangrijke steunpilaar. Als men het belangrijk acht om de effectiviteit te meten van de
opleiding in de test BelRAI2010, moet men ook de impact van het BelRAI-proces op het functioneren
van de organisaties evalueren en een inschatting maken van de financiële kost (zowel materiaal (PC’s)
als personeel (bijkomend?)). Verschillende onderzoeksmethodes worden gebruikt op diverse momenten
in het project om dit in kaart te brengen.



2.De opleiding BelRAI


Ter herinnering

De opleidingsfase voor het BelRAI-proces is één van de cruciale pijlers voor de implementatie van het
proces in België. Zoals werd onderstreept door meerdere interRAI-leden tijdens het RAI-symposium van
19 en 20 februari 2008, mag deze fase niet worden verwaarloosd. Prof. Brant Fries benadrukte
bijvoorbeeld dat het feit dat de Verenigde Staten de opleiding hebben verwaarloosd, een grote
vergissing is geweest. Ook tijdens een bezoek aan het CIHI in Ontario in november 2007 werd dit punt

52
benadrukt. Zelfs al werd na verschillende jaren ervaring een e-learning platform ontwikkeld, toch
hebben Brent Diverty (directeur) en zijn team beslist om opleiding te blijven geven aan gebruikers met
ervaren trainers die ter plaatse gaan. Zoals ook Saltman et al. benadrukten in 2000, «in het domein van
de gezondheid dwingt de combinatie van technologische ontwikkelingen, crisis in de publieke financiële
middelen en een verouderende populatie de overheden om de kosten onder controle te houden terwijl
men iedereen – in een context waarin de verwachtingen alleen maar groeien – een gelijke toegang tot
kwaliteitsvolle diensten blijft garanderen (…). In deze context, is de evaluatie een van de beste middelen
om tegemoet te komen aan de nood aan informatie voor de beslissingnemers ».

We kunnen deze fase dus niet verwaarlozen als we ons richten op een succesvolle implementatie van
het BelRAI-proces. Opleiding kost veel geld. Het is dus belangrijk om de kost te kennen, maar vooral om
de impact van de training te kennen. De vorming voor het gebruik van BelRAI bestaat niet uit het
eenvoudig informatie geven aan professionelen. Het gaat niet enkel om het doorgeven van kennis, maar
ook om het beschrijven van de geschiedenis van een proces, van de wijze waarop het evaluatie-
instrument van InterRAI kan worden ingevuld, van het gebruik van de webapplicatie of het gebruik van
de CAP’s om een interdisciplinair zorgplan op te stellen. Zoals Crozier en Friedberg (1977) stelden “een
geslaagde verandering is het resultaat van een collectief proces waarbij de middelen en capaciteiten van
de nodige deelnemers Ingezet worden of zelfs gecreëerd worden voor het opstellen van nieuwe doelen
waarvan de vrije – niet aan banden gelegde – uitvoering aan het systeem zal toelaten zich te oriënteren
of te heroriënteren zoals een menselijk geheel, en niet als een machine”.

De onderzoeksequipes streven ernaar om een duurzame verandering te bekomen in het gedrag van de
actoren op het terrein. Voor P. Watzlawick (1990) is de vraag niet “wat moet men denken om te
veranderen?” maar: “hoe anders denken om de verandering te bevorderen?”. In een artikel pleit
J. Therer (2006) voor «een nieuw emotioneel humanisme dat voorrang zou geven aan
gedragsveranderingen ten dienste van een meer billijke en vrijgevige maatschappij”. Hij geeft de manier
aan waarop men gedragsveranderingen kan doen ontstaan. Hij wijst op een vaststelling: “informatie en
aanmoediging op zich hebben weinig impact op de effectieve gedragingen van onze soortgenoten.”

Kurt Lewin (D. Anzieu, J. Martin, 1968) interesseerde zich in sociale veranderingen en meer bepaald het
nemen van beslissingen in groep. Volgens hem is een groep meer dan de som van de individuen die er
deel van uitmaken. Het is dus gemakkelijker om individuen die groepen vormen te veranderen, dan elk
individu apart.

Sindsdien werden veel experimenten uitgevoerd die deze theorie staven. De weerstand tegen
veranderingen bevindt zich op drie niveaus. Sommige weerstand houdt verband met de collectiviteit en
met het min of meer opgelegde karakter van de verandering door een of andere autoriteit. Een tweee
niveau van weerstand houdt verband met het individu zelf, enerzijds de inertie die inherent is aan elke
mens, anderzijds de angst van het vooruitzicht op verandering. Een derde soort weerstand vloeit voort
uit de interacties binnen de groep. Coch en French besluiten dat het nodig is “veranderingen voor te
bereiden in een groepsdiscussie, niet enkel om de groepsleden te wijzen op de noodaak van de
veranderingen, maar ook om de omstandigheden te creëren waarin de groep kan deelnemen aan de
voorbereiding en de uitvoering van de verandering.” (Anzieu & Martin, 1986)


53
De invoering van BelRAI-methode houdt onder andere een wijziging in van de werkorganisatie, van de
machtsspellen tussen de actoren. Het werk van de Palo Alto school heeft, vooral door tussenkomst van
Bateson en Watzlawik, de ontwikkeling mogelijk gemaakt van een nieuwe veranderingspedagogiek.
Bateson onderscheidt 2 types van verandering. Het eerste (Type I) wil de homeostase van het systeem
behouden waarin de verandering van kracht wordt. Het tweede type verandering (Type II) ziet een
wijziging in het systeem, hetzij door het systeem zelf, hetzij van buitenaf. Dit laat een evolutie, een
verandering toe van de regels die het menselijk systeem beheren. Dit Type II veranderingstype houdt
een leerproces in dat uitgaat van “een wijziging van de uitgangspunten, van de mentale attitudes die op
hun beurt een verandering zullen teweegbrengen in het systeem” (Kourilsky, 2008). Bateson
onderscheidt verschillende leerniveaus, waarvan het hoogste een reële verandering van de mentaliteit
en van het individu beoogt, wat toelaat om tot een type II- verandering te komen en tot een echte
evolutie.

De invoering van de BelRAI-methode brengt een verandering mee in het gedrag van de professionelen
op het terrein. De BelRAI-vorming (vrucht van het overleg binnen de onderzoeksequipes) moet dus het
simpel doorgeven van een kunde kunnen overstijgen, het eenvoudig doorgeven van competenties; het
gaat binnen de BelRAI-vorming ook over een reële verandering in de houding, de mentaliteit, de cultuur
binnen de betrokken zorgsectoren. Het is dus van belang pedagogische middelen in te zetten om deze
doelstellingen te bereiken. Dit verklaart de keuze van de inhoud van de pedagogische koffer die werd
ontworpen. De algemene doelstellingen van de vorming worden verder uitgewerkt.



3.Wie moet voordeel hebben bij het geheel van de opleiding?

Het is zeker dat het personeel van de WZC- en van de ziekenhuissector, met inbegrip van de kaders, het
geheel van de vorming moeten genieten. Als de kaders bij het vestigingsproces van de methode binnen
hun instelling betrokken zijn, zullen zij niet alleen het voordeel van RAI kunnen ontdekken maar hun
team eveneens ondersteunen en hun management aanpassen. De professionelen gaan naar de
woonplaats van de cliënten in functie van de voorschriften in verband met de behoeften van de cliënten
en van de planning van de verschillende zorgverleners. De actoren komen weinig of niet samen, en dat
beperkt de mogelijkheden om de toestand van de gevolgde cliënten te bespreken. Het project BelRAI
2006 had de aandacht gevestigd op een van de voordelen van de methode, namelijk om de
zorgverleners toe te laten elkaar bij de cliënt te ontmoeten en om de cliënt de kans te geven om
actiever aan zijn tenlasteneming deel te nemen… Talrijke thuisverzorgers zijn van mening dat het
multidisciplinaire zorgplan vooral noodzakelijk is in een situatie van ingewikkelde zorgen.

Omdat het in de praktijk te moeilijk was om aan huis vergaderingen te beleggen met alle betrokkenen,
was het belangrijk elke andere vorm van communicatie te perfectioneren. In eerste instantie is een
gemeenschappelijk werkmiddel zoals de BElRAI-methode, die door iedereen begrepen wordt een troef
in dit verband. Ten tweede is de kwaliteit van de opleiding voor het gebruik van de BelRAI-methode
belangrijk. Als de gebruiker het werktuig goed beheerst, zal hij zich veiliger voelen en zal hij de


54
antwoorden van de anderen beter begrijpen. Het doelpubliek voor een volledige opleiding bestaat in
eerste instantie uit de verpleegkundige(n) en andere professionele gezondheidswerkers: paramedici,
artsen (huisartsen/specialisten), sociale assistenten, de coördinator (drie), de verzorgers … Er werd
eveneens een specifieke voorlichting/opleiding voor artsen ontwikkeld (zie verder in het verslag).

4.Hoe de doeltreffendheid evalueren van een vorming in het algemeen
    en die van BelRAI in het bijzonder?

Om een kwaliteitsvolle vorming te garanderen voor later werd in de BelRAI2010-test een evaluatie
voorzien met volgende doelstellingen:

           -   De doeltreffendheid nagaan van de vorming met het oog op verbetering (beter
               tegemoetkomen aan de noden en eisen van het terrein, ontwikkelen van nieuwe
               instrumenten …)
           -   Evalueren of de begindoelstellingen werden bereikt (kennis-/competentieverwerving,
               overdracht ervan binnen een professionele context …)
           -   Evaluatie van de tevredenheid van de deelnemers

Naast een evaluatie van de tevredenheid van de deelnemers wordt ook de doeltreffendheid van de
vorming geëvalueerd (evaluatie van de verworvenheden en van de overdracht ervan in het
beroepsmilieu van de deelnemer). De objectieven zijn de volgende:

           -   Evalueren van de doeltreffendheid van de opleiding
           -   Evalueren of de begindoelstellingen werden bereikt (kennis-/competentieverwerving,
               overdracht ervan binnen een professionele context …)
           -   Evaluatie van de tevredenheid van de deelnemers
           -   Verbeteren van de opleiding (beter beantwoorden aan de noden en eisen op het
               terrein, ontwikkelen van nieuwe instrumenten …)

Aan het einde van de 3-daagse theoretische vorming werd aan elke deelnemer gevraagd 2 vragenlijsten
in te vullen (zie bijlagen 6 en 7); een eerste waarin kon vastgesteld worden welke kennis nu verworven
was, een tweede waarin de tevredenheid werd geëvalueerd. Een derde vragenlijst werd door de
deelnemers verdeeld en ingevuld. Hierin werd de overdracht van de verworven kennis naar het
beroepsmilieu geëvalueerd. Het zal interessant zijn om na de 2e halve dag “intervisie – vorming” de
vragenlijsten opnieuw af te nemen. Deze instrumenten werden uitgewerkt na een literatuuronderzoek.

Opmerking: in overeenstemming met de deontologische regels inzake vorming, verbonden de
onderzoeksequipes zich ertoe geen persoonlijke informatie te verspreiden zonder voorafgaande
toestemming van de betrokkene.




55
4.1.    Literatuuronderzoek

Het literatuuronderzoek gebeurde op basis van de databanken MEDLINE® (OVID®) en Eric® van 15 juli
tot 14 augustus 2009 en van 1 tot 31 juli 2010. Er werd een tijdlimiet vastgelegd; enkel de artikels
verschenen tussen 2000 en 2009 werden geraadpleegd. De artikels vermeld in dit document die niet
overeenstemmen met die data, werden gebruikt omdat ernaar verwezen werd als referentie in anderen
artikels. Ook Franstalige referentiedocumenten werden gebruikt. Volgende sleutelwoorden werden
gebruikt voor het onderzoek: testing/assessment, jobtraining.

De definitie van evaluatie is in de loop van de tijd geëvolueerd. Voor Arnold in 1971, is evaluatie «de
geplanifieerde en systematische terugkoppeling van noodzakelijke informatie om de toekomstige actie te
sturen». Voor Scriven in 1991, is evaluatie «een proces voor de waardebepaling der dingen ». Een meer
recente definitie zegt dat evalueren erin bestaat om «fundamenteel een waardeoordeel uit te spreken
over een tussenkomst door een mechanisme in werking te stellen dat in staat is wetenschappelijk geldige
en sociaal aanvaarde informatie te verstrekken betreffende deze tussenkomst of om het even welk deel
ervan, met als doel dat de verschillende betrokken actoren, waarvan het beoordelingstandpunt soms
verschillend is, in staat zijn stelling te nemen aangaande de tussenkomst zodat ze individueel of
gezamenlijk een beslissing kunnen nemen die in daden kan vertaald worden” (Champagne et al, 2009).

Om de doeltreffendheid van een opleiding te evalueren moeten verschillende types van evaluatie
uitgevoerd worden (Gérard, 2000; Holgado Tello et al, 2006):

     1. Een evaluatie van de verworvenheden van de deelnemers (kennis, kwalificatie, attitude). Er
        moet nagegaan worden of de doelstellingen die vooraf werden bepaald inderdaad bereikt zijn.
        Deze evaluatie noemt men ook ‘pedagogische doeltreffendheid’.
     2. Een evaluatie van de competentieoverdracht om zeker te zijn dat de deelnemers de verworven
        kennis in de praktijk brengen in het kader van hun beroep.
     3. Een evaluatie van de impact om na te gaan of de verworvenheden toelaten om «de organisatie
        te doen evolueren» (Gérard, 2000).

De evaluaties van de verworvenheden/competenties en van de tevredenheid worden ‘warme
evaluaties’ genoemd, want zij gebeuren onmiddellijk na de opleiding. Daartegenover staan de evaluaties
van de overdracht en de impact die ‘koude evaluaties’ worden genoemd omdat ze later gebeuren
(UCANSS, 2001). De evaluatie is dus vooral een meting van de afstand tussen de startdoelstellingen en
de uiteindelijk bereikte doelstellingen.

Dumey et al. (2005) spreken van een ‘doeltreffendheidsmodel voor opleidingen’. Zij onderscheiden 3
dimensies:




56
     1. De factoren die verband houden met de omgeving situeren zich zowel op cultureel als op
        management niveau. Ze vertegenwoordigen “de omstandigheden waarin de organisatie die
        verantwoordelijk is voor de opleiding haar werknemers plaatst tijdens de hele opleiding”.
     2. De factoren die verband houden met de vorming “geven aan op welke manier de opleiding zelf
        wordt georganiseerd en aangepakt”. Zij omvatten onder andere de materiële omstandigheden,
        de bepaling van de inhoud van de opleiding, enz.
     3. Individuele factoren “schetsen de psychologische processen die plaatsvinden bij de deelnemers in
        de loop van het hele vormingsproces”.



4.2.    Evaluatie van de impact van de vormingsactie

Om de impact van een vorming te evalueren moeten concrete en operationele indicatoren gedefinieerd
worden. De impact kan echter meervoudig zijn en zich niet altijd voordoen als verhoopt. Men moet in
staat zijn eventuele perverse en/of onverwachte effecten op te sporen. Ten slotte is het soms moeilijk
om te kunnen beweren dat de impact, indien die er is, enkel het resultaat is van de vorming en niet van
een andere verwante actie (Gérard, 2000).

Zoals Gérard zegt: “Het is niet omdat men een – al dan niet verwacht - resultaat vaststelt op het terrein
dat men dit met zekerheid kan toeschrijven aan de vorming, en indien men op het terrein de verwachte
impact niet vaststelt, kan men toch niet besluiten dat de ondernomen actie niet doeltreffend was”.

Evalueren is dus nooit eenvoudig. Bovendien kost vorming tijd en geld. Het is dus van belang om na te
gaan dat de verwachte resultaten wel degelijk werden bereikt. Om de moeilijkheden bij een evaluatie te
vermijden kunnen, vanuit een systeemperspectief, in de evaluatie de verschillende types die hieronder
zijn weergegeven opgenomen worden.

Eén mogelijke manier om een evaluatie te kunnen uitvoeren, is het integreren van de verschillende
evaluatietypes op een geïntegreerde manier, zoals hieronder wordt getoond.

                                  Impact
                                                                    Competenties in de praktijk
Ontwikkelingsdoelstellingen
                                                                    gebracht




Relevantie                                                          Overdracht


                                  Verworvenheden
Vormingsdoelstellingen                                              Verworven competenties




57
Figuur 5: Interrelatie van de 3 types evaluatie (Gérard, 2000)




Bovenstaand schema illustreert dit concept en toont aan dat de doeltreffendheid van een vormingsactie
direct verband houdt met drie componenten:

             -   Pedagogische doeltreffendheid van deze vorming
             -   De kwaliteit van de overdracht van de verworvenheden naar het professionele milieu
             -   De impact van de vorming

Het is van belang dat de doelstellingen van de vorming nauwkeurig gedefinieerd worden omdat dit de
competenties zijn die de deelnemers moeten ontwikkelen. “De relevantie van de vormingsdoelstellingen
is dus van primordiaal belang” (Gérard). De impact van een vormingsactie houdt dus verband met de 3
hierboven vermelde elementen en kan in volgende vergelijking samengevat worden:

Impact = Relevantie x Verworvenheid x Overdracht



4.2.1. Hoe de relevantie van de vormingsdoelstellingen evalueren?


Hiervoor moet vastgesteld worden welke acties het meest aangewezen zijn om de competenties te
verwerven, zowel de individuele als de collectieve, die nodig zijn om de gestelde doelen te bereiken.
Deze evaluatie kan gerealiseerd worden tijdens de vorming of aan het einde ervan door middel van een
tevredenheidsenquête. De deelnemers wordt gevraagd of ze tevreden zijn over de doelstellingen van de
vorming, of zij van mening zijn dat deze vorming een goed middel is om de startdoelstellingen te
bereiken en of de gestelde doelen hen kunnen helpen om beter te presteren op het werk … (Gérard,
2000). De evaluatie van de relevantie van de doelstellingen van de vorming gebeurde aan het einde van
de theoretische vorming, aan de hand van een tevredenheidsenquête (zij bijlage 8).



4.2.2. Hoe de verworvenheden of de pedagogische doeltreffendheid evalueren?


Het evalueren van de verworvenheden van een vorming die als doel heeft competenties te plaatsen of
te versterken is complex. Het is inderdaad nogal zinloos om na te gaan of een deelnemer nieuwe kennis
heeft verworven indien hij niet in staat is die concreet in toepassing te brengen op de werkplek. Het is
beter de betrokkene de nieuw verworven competenties te laten testen in concrete situaties, maar dat
vraagt middelen en tijd.

Bovendien, “hoezeer een externe waarnemer ook in staat is vast te stellen en te evalueren of een
bepaald individu een bepaald gedrag beheerst, zozeer is het moeilijk, zo niet onmogelijk voor die externe
waarnemer om te zeggen of een bepaalde competentie al dan niet wordt beheerst” (Gérard, 2000).



58
Een tevredenheidsenquête vormt hier één van de oplossingen. De tevredenheidsevaluatie omvat
verschillende dimensies (Salanova & Grau, 1999; UC ANSS, 2001):

        1.   De inhoud van de vorming
        2.   De trainers
        3.   De vormingsdoelstellingen en of ze wel of niet bereikt zijn
        4.   De gebruikte methodologie en pedagogie
        5.   Het nut van de gegeven vorming
        6.   De organisatie van de vorming
        7.   De gebruikte hulpmiddelen

In een studie hebben Holgado-Tello en haar equipe 12 items geselecteerd waarvan de inhoud
representatief en nuttig is om de tevredenheid te meten (Holgado Tello et al, 2006). Deze 12 items vindt
u terug in de bijlage bij de Franstalige versie van dit rapport. Ze dienden als basis voor de samenstelling
van onze teveredenheidsenquête. Het is nodig er hier op te wijzen dat de tevredenheidsgraad op zich
van de deelnemers niet toelaat het nut van de vorming te evalueren. Inderdaad, “de subjectiviteit van
een mening kan niet in de plaats gesteld worden van de objectiviteit van de resultaten” (UCANSS, 2001).
Daarom volgt er op deze evaluatie een ’koude’, meer objectieve evaluatie.

Gezien deze moeilijkheden lijkt een zelfevaluatie-enquête een goede optie. De voorgestelde vragenlijst
heeft dus als doel om aan het einde van de opleiding voor elk startobjectief aan elke deelnemer te
vragen in welke mate hij zich min of meer competent acht. De verschillende doelstellingen van de
opleiding vormen de basis van het instrument. Ten slotte laat dit instrument een aantal kwantitatieve,
relatief eenvoudige handelingen toe, waardoor op interessante wijze de resultaten van de opleiding
kunnen geanalyseerd worden zoals we verder zullen zien.

Er kan een globale balans opgemaakt worden voor elke doelstelling door verschillende parameters
(indices), zoals het gemiddelde (µ), de standaard-afwijking (σ) en de verscheidenheidsgraad (η), te
berekenen voor en na de vorming. De berekening van de verscheidenheidsgraad laat toe te zien of de
competentiebeheersing is toegenomen aan het einde van de opleiding. De verscheidenheidsgraad geeft
aan of de vorming een grotere ‘gelijkheid’ tot stand bracht tussen de deelnemers. Een andere mogelijke
analyse is het ‘leereffect’ dat berekend wordt aan de hand van de gemiddelde bruto-winst en het
gemiddelde relatieve winst. Dank zij al deze parameters komen we tot een “nogal scherpe appreciatie
van de pedagogische doeltreffendheid van de vorming, door namelijk de doelstellingen die niet
voldoende beheerst worden en waarvoor eventueel bijkomende vorming nodig is, duidelijk te stellen”
(Gérard, 2000).



4.2.3. Hoe de overdracht van competenties evalueren?


De evaluatie van de overdracht kan natuurlijk slechts na afloop van de vorming plaatsvinden omdat de
deelnemer opnieuw is geëvolueerd binnen de arbeidscontext. Er moet rekening gehouden worden met


59
het feit dat er enige tijd nodig is voor de overdracht merkbaar wordt. De deelnemer moet immers de
nodige tijd krijgen om de veranderingen in te voeren en zijn werkomgeving moet de nodige
voorwaarden scheppen om deze veranderingen te implementeren. Deze evaluatie kan dus niet
onmiddellijk na de ‘theoretische’ vorming gebeuren.

De evaluatie van de competentieoverdracht bij de BelRAI-vorming heeft als doel de effecten ervan te
meten in de reële werksituatie. Het is echter niet de taak van de onderzoeksequipes om na te gaan op
welke manier de deelnemers de nieuwe verworvenheden in de praktijk brengen, noch om de interne
werking van de instellingen te beoordelen. Het is echter wel noodzakelijk zich ervan te vergewissen of
de verworvenheden werden omgezet in professionele gedragingen. Men mag niet vergeten dat de
overdracht niet enkel afhangt van de goede wil van de deelnemers en/of van de kwaliteit van de
vorming. De arbeidsomgeving, het tijdsgebrek en de motivatie kunnen bijvoorbeeld obstakels vormen
bij de competentieoverdracht (Ward & Wood, 2000). De deelnemers kennen deze obstakels dikwijls
zeer goed. Het is dus van belang hen hierover te ondervragen aan het einde van de opleiding.



4.2.4. Mogelijkheden bij het evalueren en voorgestelde oplossingen


Wat is er vanzelfsprekender dan na te gaan of de verwachte doelstellingen ook werden bereikt? We
moeten ons echter bewust zijn van het bestaan van bepaalde obstakels zoals methodologische en/of
psychologische problemen. Zoals we reeds hoger hebben gesignaleerd is het niet nuttig zich ervan te
verzekeren dat de deelnemer in staat is een serie informatie weer te geven indien hij niet in staat is ze
toe te passen in zijn werkomgeving. Bovendien leidt de evaluatie van een vorming die in groep werd
gegeven enkel tot de evaluatie van collectieve competenties, niet van individuele. Ten slotte bestaat er
nog bij heel wat personen een psychologische terughoudendheid tegenover evaluatie (Gérard, 2000).



4.2.5. Voor moeilijkheden werden oplossingen voorgesteld


De eerste moeilijkheid was de spreiding van de opleiding, en dus van de evaluatie, over een langere
periode. Op die manier kregen de deelnemers de kans om de verschillende BelRAI-instrumenten in de
praktijk te brengen op het werk. Ze konden onmiddellijk, concreet en op individuele manier de
competenties in de praktijk brengen die ze hadden verworven gedurende de eerste drie dagen van de
opleiding (theoretische vorming). Voor de problemen werden 2 halve dagen ‘intervisie-vorming’
voorzien waarop de vragen werden beantwoord. Deze werkwijze zou ons moeten toelaten om niet
alleen de verwerving van de competenties te evalueren, maar ook de eventuele overdracht op de
werkomgeving, en dit op een individuele manier.

De tweede oplossing bestond uit het gebruik van een zelfevaluatievragenlijst. Dit liet immers toe de
evaluatie niet voor te stellen als een ‘controle’ maar als een opportuniteit om zichzelf te evalueren, een
concept dat veel gemakkelijker aanvaard werd door de deelnemers. Bovendien zijn de meeste evaluatie-


60
instrumenten die vandaag gebruikt worden, vragenlijsten van dit type. In de literatuur wijzen
verscheiden auteurs op de voordelen ervan. Tanggaard en Elmholdt (2008) verklaren dat deze trend
verband houdt met de huidige begrippen als permanente vorming, zelfontplooiing en
zelfverwezenlijking die vereisen dat men bevrijd is van de druk van professoren en beoordelaars. Voor
hen aanvaarden en gebruiken deze eigentijdse instrumenten het individu als ‘de hoogste autoriteit’ wat
betreft de evaluatie van scholing (Tanggaard & Elmholdt, 2008). Geldermann, op haar beurt, verklaart
dat de cursisten de beste beoordelaars zijn van hun vorderingen en van de weerslag hiervan op hun
werk. Zelfevaluatie laat toe te ‘breken’ met het mechanisme dat we ons eigen maken tijdens de studies,
namelijk het constant proberen verbergen of minimiseren van onze eigen tekorten. Volgens haar
moeten de zwakheden van de deelnemers slechts als uitgangspunt genomen worden. De zelfevaluatie
wordt gezien als zelfkritiek, wordt positief ervaren en moet een opportuniteit bieden voor continue
verbetering (Geldermann, 2000). De onderzoeksequipe denkt dat de evaluatie van de BelRAI-vorming op
die manier moet voorgesteld worden aan de deelnemers. Ten slotte, de zelfevaluatie laat toe de
afgelegde weg te objectiveren, wat een interessant middel is om de deelnemers te motiveren (Knasel et
al, 2006).



5. Resultaten van de opleidingsactie in de Franstalige regio


5.1.    Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de opleidingsactie die aan ULg werd ontwikkeld in het kader van het BelRAI-
project in de Franstalige regio. Het beschrijft uitvoerig de inhoud van de vorming (de doelstellingen, de
inhoud, de planning van de opleidingsdagen, de pedagogische koffer en de ontwikkelde instrumenten
…) en gaat in op de analyse van de eerste resultaten. Verschillende vragenlijsten (terug te vinden in de
bijlagen van het Franstalig rapport) werden onder de deelnemers uitgedeeld en de analyse ervan laat
toe de doeltreffendheid na te gaan van het vormingshulpmiddel dat werd gebruikt.



5.2.    Trainers

De rol van trainer werd, voor de periode van de BelRAI2010-test, opgenomen door de leden van de
onderzoekteams van ULg op basis van twee onderzoekers per opleidingsdag.

Een derde persoon, werd als waarnemer verzocht nota te nemen van de gebeurtenissen, van de vragen
en commentaren van de deelnemers. Een verslag met opmerkingen werd na elke opleidingsdag
opgemaakt. Door de analyse van deze verslagen en door rekening te houden met de verschillende
commentaren was het mogelijk om de inhoud en/of de organisatie van de vorming die bij het begin was
voorgesteld aan te passen.


61
Naast de waarnemer, heeft een informaticaspecialist zich bij de onderzoekers-trainers aangesloten voor
de opleidingsdag op computer.

Een Cd-rom met de presentaties die gedurende de vorming worden gebruikt, en een print-out van
bepaalde documenten werden aan de deelnemers overhandigd na de vorming.



5.3.    Doelstellingen van de opleidingsactie

Deze doelstellingen bepalen op duidelijke wijze de competenties die zullen moeten verkregen/of
ontwikkeld worden door de deelnemers.

 De methode BelRAI kennen
    De filosofie en de voordelen ervan kennen.
    De verschillende veiligheidsmaatregelen betreffende de bescherming van „ de gevoelige“
       gegevens, het respect en de bescherming van het privéleven kennen.
    De procedure kennen om „de informed consent” van de cliënt te bekomen.
    De verschillende rollen en hun respectievelijke taken kennen (groeps- of cliëntverantwoordelijke,
       verantwoordelijke voor het evaluatie-instrument …).
    Weten wanneer men een cliënt moet (re)evalueren.
 De verschillende BelRAI-instrumenten binnen de werkcontext gebruiken.
    In staat zijn om de verschillende webtoepassingen van BelRAI (WIKI-site, test-site …) terug te
       vinden en ze te gebruiken.
    In staat zijn om juist de informatie van een cliënt in MDS in te voeren overeenkomstig zijn
       activiteitensector (HC, LTCF of AC).
    In staat zijn om de verschillende resultaten te interpreteren die door het systeem worden
       gegenereerd.
 De methode BelRAI op de arbeidsplaats gaan toepassen.
    In zijn beroepspraktijk, de resultaten gebruiken die door het systeem worden gegenereerd.
    Collega's en andere gezondheidswerkers sensibiliseren voor de methode.
    In staat zijn om zijn collega's te helpen in geval van problemen bij het gebruik van de RAI-
       instrumenten.
 De voordelen begrijpen en het interdisciplinair werk bevorderen.
    In staat zijn om zijn professioneel milieu te sensibiliseren voor de voordelen en het belang, voor de
       kwaliteit van de zorgen, om in multidisciplinaire teams te werken.
    Het leergebiedoverschrijdende werk in de dagelijkse praktijk bevorderen.


5.4.    Planning van de vormingsdagen

Naar elke deelnemer werd 10 dagen voor het begin van de vorming een brief verstuurd (zie bijlagen
franstalig deel). Hierin werd de deelnemer opgeroepen, en werden de doelstellingen van de opleiding
en van de evaluatie meegedeeld. Een gelijkaardige brief werd verzonden naar de verantwoordelijke van
de deelnemende instelling (zie bijlagen Franstalig deel).



62
De vorming werd aan de weerhouden consortiums gegeven, namelijk ‘Herstal-Huy’ voor het Franstalige
gebied en ‘Eupen’ voor het Duitstalige gebied. De vorming werd gespreid over 3 dagen + 2 halve dagen
intervisie - opleiding. De eerste drie opleidingsdagen werden tijdens de week georganiseerd, telkens van
9u tot 16u30 met een uur middagpauze. De vorming vond ofwel plaats in de deelnemende instellingen,
ofwel in de informaticalokalen van de universiteit voor de modules die het gebruik van computers
vereisen (Modules 4 en 4 bis) (zie schema infra). De halve dagen van intervisie - vorming worden bij
voorkeur 's namiddags georganiseerd om met de agenda van de zorgverleners zoveel mogelijk rekening
te houden. De eerste halve dag vond in juli 2010 plaats.



5.5.     Een pedagogische koffer ter ondersteuning van de vormingsactie

Om de « trainers-onderzoekers » te begeleiden en beter te helpen werden verschillende instrumenten
uit de pedagogische koffer gebruikt en aangepast.

De koffer bevat :

-    De interRAI evaluatie-instrumenten (MDS-AC, MDS-HC et MDS-LTCF), in drie talen: Frans,
     Nederlands en Duits
-    De gebruikersgids voor de BelRAI -toepassing
-    De gebruiksaanwijzing voor de installatie van het certificaat (eID)
-    De navigatiesimulator voor BelRAI
-    De Powerpointpresentaties die de theorie, schema's (zie lijst in bijlagen Franstalig rapport) evenals
     de oefeningen hernemen om MDS in te vullen
-    De memento’s (AC, HC en LTCF)
-    Photoson (Powerpoint met verduidelijkende foto's en schema's voorzien van ingesproken
     commentaren voor elke slide)
-    De ontwikkelde recapitulerende fiches CAP
-    De vragenlijsten voor de evaluatie van de vorming
-    De documenten die aan de deelnemers worden voorgelegd voor het verzamelen van de
     verwachtingen, vragen en suggesties
-    Het Edmonton schaal-formulier
-    Het informed consent (het formulier en de informatieve aantekeningen)
-    Voor de Duitstaligen, een samenvatting van de theorie en een georiënteerd Frans/Duits „RAI“-
     lexicon

De inhoud van de koffer bestaat uit modules die aan elk doelpubliek kunnen worden aangepast.



5.5.1.   Het memento




63
Het gaat om een repertorium in de vorm van een boekje, gericht op het interRAI (MDS) evaluatie-
instrument, met de grafieken die het begrijpen en de codering vergemakkelijken van de ADL
(Activiteiten Dagelijks Leven) en de IADL (Instrumentele Activiteiten van het Dagelijkse Leven).

De doelstellingen ervan zijn:

            o   Een werktuig creëren dat het werk van de zorgverleners vergemakkelijkt en dat op elk
                moment te gebruiken is en praktisch is. Het formaat stemt overeen met dat van de
                zakken van de schorten van de zorgverleners zodat zij het gemakkelijk kunnen
                meenemen. De gebruikte kleuren, schema's en tabellen beoogden een aangename en
                efficiënte raadpleging ervan.
            o   Een algemeen overzicht geven van de MDS instrumenten en vooral van hun inhoud en
                een idee te geven van de RAI-methode.
            o   Het begrip en het gebruik van de verschillende coderingsniveaus van ADL en IADL te
                vergemakkelijken.
            o   Het Memento is een geheugensteun, vooral:
                              tijdens de opleidingsfase.
                              Voor zorgverleners die de mogelijkheid niet hebben om een MDS vaak
                                 aan te vullen.
                              Voor verzorgenden die niet de tijd hebben voor teamvergaderingen of
                                 overleg met de cliënten en die de MDS achteraf en/of niet in volgorde
                                 zullen aanvullen.
            o   De behoeften opsporen en aan elke zorgsector een eigen memento ter beschikking
                stellen. Een idee geven van de afdelingen van MDS van de andere zorgcontexten.

De inhoud is de volgende:

               Een inleiding die de RAI-methode in haar geheel schetst
               Een lexicon en de Web-adressen die de BelRAI-gebruiker nodig heeft
               De afdelingen en items van MDS
               Een lege, reproduceerbare tabel, om de lijst van de geneesmiddelen op aan te vullen
               Een samenvatting van de doelstellingen van elke afdeling
               Een schematische uitleg om de activiteiten van het dagelijkse leven te begrijpen en te
                assimileren
               Een tabel die het mogelijk maakt om de ADL van de IADL te differentiëren
               Een tabel die de bijzondere codering van ADL uitlegt
               Een klein specifiek lexicon voor MDS
               Een samenvatting van de afdelingen van verschillende MDS (LTCF, HC, AC)
               Een samenvatting van de betrokken afdeling van MDS in het memento, afdelingen die
                door pictogrammen worden voorgesteld




64
5.5.2. Photoson


Photoson is een powerpointpresentatie met slides met verduidelijkende foto's en schema's voorzien van
ingesproken commentaren voor elke slide. Dit type drager biedt de mogelijkheid om zonder hoge kosten
de audiovisuele inhoud aan te passen. In tegenstelling tot een film (kortfilm), maakt een
‘photoson’(waarbij een idee, een tekst, een foto en een ondertitel gelinkt worden) het mogelijk om elk
blad afzonderlijk te nemen, om een kortere of andere photoson samen te stellen, om een tekst of een
foto te vervangen en om de inhoud aldus aan te passen aan de behoeften van een opleiding of een
infosessie. Gezien de permanente evolutie van het BelRAI-project, biedt photoson het voordeel dat het
moduleerbaar is. Uiteindelijk kan photoson op een goedkope manier vertaald worden, omdat de stem
op het originele basisdocument kan opgenomen worden.

De doelstellingen zijn:

    Een multifunctioneel werktuig aanbieden
    Aan de trainer een basiswerktuig aanbieden dat praktisch en eenvoudig te gebruiken is
    Om het RAI-project te benaderen op een stimulerende wijze omdat men over een algemeen
     stramien beschikt van de RAI-filosofie in België, die een algemeen overzicht biedt van de RAI-
     methode en de historiek van RAI in België.
    Een betoog houden voor de noodzaak van het gebruik van een evaluatie-instrument door een
     inleiding betreffende de huidige en toekomstige zorgcontext
    Een positief beeld van de ouderen geven zonder de problemen weg te laten. Het gaat erom over de
     ouderen en hun problemen te spreken op een positieve en constructieve manier
          o Motiveren om aan het RAI-project deel te nemen door positieve beelden en duidelijke
              informatie
          o Pluridisciplinariteit aanmoedigen door de aanwezigheid van groepen van verzorgenden
          o De hoofd- en positieve elementen van RAI schetsen, zoals de verschillende gebieden die in
              MDS (de afdelingen) worden behandeld en de verschillende elementen van de methode
              (MDS, CAP, schalen, statistieken, RUG, Kwaliteitsindicatoren ).

De inhoud is de volgende:

    Een inleiding tot de huidige en toekomstige zorgcontext waarin met name de demografie, de
     levensverwachting en de aanbeveling van WHO behandeld worden om erin te slagen zich de vraag
     te stellen of veroudering al dan niet gepaard moet gaan met een slechte gezondheid.
    Een korte vaststelling van de gezondheidsproblemen
    Suggesties voor, met name preventieve oplossingen
    Definities van de instrumenten om blijvende kwaliteitsvolle zorgverstrekking te garanderen
    Aanmoediging tot interdisciplinariteit door een gemeenschappelijk instrument
    Korte historiek en definitie van RAI
    Bewijsvoering van de keuze voor RAI in België, en van de verschillende MDS gebruikt in België



65
    Overzicht van de inhoud van de afdelingen, de behandelde domeinen, de gemeenschappelijke en
     specifieke delen voor elke zorgcontext
    Lijst van de verschillende producties/resultaten van BelRAI
    Schematische informatie van het informaticadeel van het systeem, van het voordeel van het
     systeem voor overdracht, van de gebruikte veiligheidsmaatregelen door eHealth te vermelden, de
     veiligheidsfilters en de controle van de rollen
    De Web-adressen



5.5.3. De CAP fiches


Het gaat om een repertorium in de vorm van aantrekkelijke en geïllustreerde fiches per CAP op A4-
formaat. De auteurs kunnen ze gemakkelijk zonder grote kosten aanpassen en op die manier kunnen ze
gemakkelijk mee-evolueren met de vooruitgang van de gezondheidszorg.

De nagestreefde doelstellingen zijn:

        de hoofdzaak van elke CAP op korte en duidelijke wijze zichtbaar maken
        een bruikbaar werktuig geven voor de multidisciplinaire vergaderingen, praktisch en gemakkelijk
         te hanteren, gemakkelijk te reproduceren
        toelaten een algemeen beeld te schetsen van de observatie- en evaluatie-elementen, van de
         kenmerken van het onderwerp, de zorgdoelstellingen, van de aanbevelingen en van de
         interventieplannen.

De inhoud is de volgende:

        Titel en pictogram van de CAP, herinnering aan de pluridisciplinariteit door een beeld, een
         schema
        Definitie, bijzonderheden en kenmerken van het onderwerp dat in de CAP wordt aangesneden
        De items die de CAP triggeren (items van MDS)
        De doelstellingen van zorgen, de evaluatie-elementen en de aanbevelingen
        De strategieën en een interventieplan
        De personalia, mailadressen, telefoonnummers van de linken die in de CAP worden
         aangesneden (verenigingen, enz.)



5.6.     Praktische inhoud van de gegeven vorming

De 3 ‘theoretische’ dagen bestaan uit verschillende modules, van 2 of 3 uur volgens de modules,
waarvan de inhoud hieronder uitvoerig wordt beschreven. Deze dagen werden gegeven ofwel in
intersectoriële groep, ofwel in monosectoriële groep (LTCF). De ‘praktische’ vorming samengesteld uit


66
de 2 halve dagen van ‘intervisie- vorming’ is gebaseerd op bijeenkomsten van vragen/antwoorden en
uitwisseling van ervaringen.



De vorming verliep volgens het volgende schema :

Theoretische en praktische vorming

1e vormingsdag

Module 1: intersectoriële groepen (2 uur)
    Ontvangst, presentatie van de deelnemers en de trainers
    Doelstellingen en verwachtingen betreffende de vorming, de motivatie om actief deel te nemen
    Eerste zelf-evaluatie door deelnemers
    Inventaris van de vragen, verwachtingen en suggesties van de deelnemers
    Globaal kort overzicht van de BelRAI-methode met behulp van de projectie van Photoson-
      inleiding
    Historiek van RAI in België, de voordelen ervan
    Vraag- en antwoordsessie betreffende de BelRAI-methode, de vorming …

Module 2: intersectoriële Groep (2 uur)
    Pluridisciplinariteit en interdisciplinariteit
    Aspect beroepsgeheim en gedeeld geheim
    Vragen/antwoorden

Module 3: intersectoriële Groep (2 uur)
    Voorstelling van de verschillende etappes van de methode
    Voorstelling van de evaluatie-instrumenten (inhoud van de afdelingen, van items, vergelijking
      HC/AC/LTCF)
    Presentatie en beschrijving van de memento‟s
    Selectiecriteria en screeningsinstrumenten (Edmonton)
    Gebruikte veiligheidsmaatregelen door BelRAI (filters, functies, informed consent)
    Web-applicatie van BelRAI (test-site, wiki, enz.)
      - Gebruiksaanwijzing om naar de site te gaan
      - Uitnodiging om de de wiki-site te raadplegen en te surfen op de test-site
      - Verdeling van de adressenlijst van de Web-applicatie (helpdesk, test-site, enz)
    Plan van de volgende zitting
    Vragen/antwoorden
    Overzicht van de bladen „vragen, verwachtingen, suggesties“

2e vormingsdag (in computerlokaal)


Module 4: Intersectoriële groep (3 uur)
    Forumdiscussie om te informeren naar de vorderingen van de deelnemers
    Oproep tot het gebruik van de BelRAI-testsite, aanmaken van een cliënt, aanmaken van groepen
    Projectie van een organisatieschema „hiërarchie van de groepen“
    Verklaring van de afdelingen van MDS en van de gebruiksaanwijzing om het evaluatie-instrument
      aan te vullen op basis van een mini casus
    Projectie van de tabellen en verklaringen om items aan te vullen betreffende AVQ en AIVQ
    Oefeningen en correcties


67
        Antwoorden op de vragen van deelnemers, herhaling van de vier specifieke functies in de
         webtoepassing en van de samenstelling van groepen.
        Vragen/antwoorden
        Overzicht van de vragen, verwachtingen en suggesties van de deelnemers

3e vormingsdag


Module 5: Intersectoriële groep (3 uur)
    Forumdiscussie om naar de vorderingen van de deelnemers informeren.
    Antwoorden op vragen betreffende MDS, de problemen van de webtoepassing, de vorderingen,
      nieuwigheden van het project, enz
    Verklaringen van het Clinical Assessment Protocol (CAP), de toepassing ervan in BelRAI
    Presentatie van verklarende technische fiche van een CAP
    Voorstel van een samenvattend overzicht van de CAP met het oog op het zorgplan
    Verklaring van de schalen en de betekenis van hun scores
Module 6: Intersectoriële groep (3 uur)
    Verklaring van de beschikbare statistieken die automatisch gegenereerd worden door het
      systeem
    Verklaring van de kwaliteitsindicatoren
    Voorstelling en verklaring van de RUG
    Oefening op pluridisciplinair werken met RAI
    Tevredenheidsevaluatie en zelf-evaluatie van de bij de opleiding verworven competenties
      inleiding
      Historiek van RAI in België, de voordelen ervan
      Vraag- en antwoordsessie betreffende de BelRAI-methode, de vorming …



Van bij het begin van de vorming, wordt sterk benadrukt dat het wenselijk is dat de deelnemers zich
vooraf informeren door de wiki BelRAI-site te doorlopen. Na afloop van de eerste 3 dagen werd aan elke
deelnemer gevraagd om de BelRAI-methode in zijn werkcontext uit te proberen en om nota te nemen
van de ondervonden moeilijkheden naargelang ze zich voordeden. Op elk moment konden de
deelnemers de helpdesk raadplegen of de „FAQ“ van de wiki-site om antwoord te krijgen op een vraag
of een probleem van bijvoorbeeld technische aard. Na de vorming ontvingen de deelnemers een CD rom
met de PPT-presentaties die door de trainers werden gebruikt.

Een opleidingsduur van drie dagen is voldoende gebleken om alle aandachtspunten van het programma
de revue te laten passeren. De materie kon zo opgesplitst en georganiseerd worden door theorie af te
wisselen met praktijk, wat de assimilatie ervan heeft vergemakkelijkt. De duur van het praktische deel
was voldoende om de gebruikers te begeleiden bij de verkenning van de verschillende websites en om
tussen de sessies door onmiddellijk te antwoorden op hun praktische vragen na het gebruik van de
webtoepassing. Dank zij de duur van de vorming, konden de antwoorden die de deelnemers kregen
verduidelijkt worden door tal van online-demonstraties en door een geïndividualiseerde aandacht kon
voor de moeilijkheden van de deelnemers een oplossing gevonden worden. De 3 volledige dagen
werden niet na elkaar gegeven, maar werden gespreid in de tijd om de deelnemers de mogelijkheid te
bieden de webtoepassing zovel mogelijk te gebruiken en bij de volgende vormingsdag concrete vragen



68
te kunnen stellen aan het onderzoekteam. Zo konden volgens de behoeften, items herhaald worden van
de eerste opleidingsdagen tijdens de volgende dagen en halve dagen.




5.7.    Specifieke opleiding voor de artsen

Het gaat hier om een sensibiliserings- en opleidingsavond (3u) rond de BelRAI-methode. Voor deze
opleiding zal een erkenningsvraag in ‘ethiek en economie’ aangevraagd worden. Dit zou toelaten een 3
Cp-erkenning in ethiek te verkrijgen (per jaar gevraagd quotum). Deze vormingen zullen, in de mate van
het mogelijke, door 2 collega's gegeven worden (of een collega en een lid van de onderzoekteams ). Een
mogelijkheid om het doel te bereiken en om het grootst mogelijk aantal artsen te sensibiliseren is een
beroep te doen op de LOK’s van algemene geneeskunde.

Het programma van de inhoud van de avond wordt hieronder uitvoerig beschreven.



5.7.1. Vormingsdoelstellingen


1) De BelRAI-methode en instrumenten in hun globaliteit kennen.

2) De verschillende veiligheidsmaatregelen kennen betreffende de bescherming van gevoelige gegevens,
de naleving en de bescherming van het privéleven.

3) De procedure van informed consent kennen

4) De verschillende rollen en hun respectieve taken kennen (groepsbeheerder, cliëntbeheerder,
beoordelingsverantwoordelijke …).

5) In staat zijn om de gegevens van een cliënt te coderen in de secties die voor de artsen zijn
gereserveerd.

6) De verschillende soorten resultaten kennen die door het systeem worden aangemaakt (CAP, schalen,
statistieken, kwaliteitsindicatoren …).

7) Gesensibiliseerd worden voor het belang, voor de kwaliteit van de zorgen, het interdisciplinaire werk
en de uitwisseling van gegevens.



5.7.2. Vormingsinhoud




69
1. De methode RAI: oorsprong, filosofie, de instrumenten (+lijst van de afdelingen), de resultaten
       (CAP, schalen, statistieken), de verschillende sites - webapplicaties, helpdesks
2. MDS- HC: geneeskundige afdelingen (items en scores)
3. Module veiligheid: specifieke functies, bescherming privé-leven, levenscyclus van het instrument
4. Toepassing BelRAI web:
      Aansluiten
      Een groep en groepsbeheerder aanmaken
      Een cliënt aanmaken
      Een vragenlijst starten
      Een vragenlijst invullen
      Een vragenlijst afsluiten
      De resultaten raadplegen
      De historiek van een cliënt raadplegen
5. Vragen en antwoorden




De opmerking: voor de artsen die het wensen is het mogelijk om aan de volledige vorming van 3 dagen
en 2 halve dagen deel te nemen die georganiseerd worden voor het verplegend personeel van de
verschillende studiegebieden die aan de BELRAItest 2010 deelnemen.



5.8.    Doelstellingen van de vormingsactie


a) De RAI methode kennen
    1) De filosofie en de voordelen kennen.
        i) De cursist is in staat om minstens 3 van de volgende voordelen van RAI aan te halen:
             (1) Verbetering van de zorgkwaliteit door het gebruik van een gemeenschappelijke taal
             (2) Verbetering van de zorgkwaliteit door het gebruik van een gestandaardiseerd
                  instrument
             (3) Globale evaluatie van de cliënt (lichamelijk, psychisch en sociaal)
             (4) Tijdwinst voor de overdracht van de gegevens naar de instelling
             (5) Tijdwinst voor de overdracht van de gegevens tussen de verschillende sectoren
             (6) Opsporing van nieuwe problemen en/of benadrukken van reeds bestaande maar niet
                  nog ontdekte situaties
             (7) Herinnering aan soms een beetje vergeten problemen (depressie, autonomie …)
             (8) Instrument ter bevordering van het interdisciplinair werk
    2) De verschillende veiligheidsmaatregelen kennen betreffende de bescherming van „ de
        gevoelige“ gegevens, de naleving en de bescherming van het privé-leven. De cursist haalt de
        verschillende „filters“ aan die het mogelijk maken om de vertrouwelijkheid van de gegevens
        en de naleving van het privéleven van de cliënt te waarborgen.
    3) De procedure kennen die het mogelijk maakt om „informed consent“ van de cliënt te bekomen.
        i) De cursist haalt de verschillende stappen aan om het “informed consent” te verkrijgen. Hij
             wijst erop dat de patiënt en ook de zorgverleners het recht hebben hun persoonlijke
             gegevens te verbeteren.
    4) De verschillende werkprocedures kennen (beheerder van groep , van cliënt, verantwoordelijke
        voor vragenlijst …).
        i) De cursist is in staat om de opeenvolgende taken te onderscheiden van:
             (1) „de beheerder van de cliënt“
             (2) „de verantwoordelijke voor de vragenlijst“
             (3) „de beheerder van de groep“
    5) Weten wanneer men een cliënt moet (her)evalueren.

70
        i)Voor de MDS die met zijn werksector overeenstemt, haalt de cursist het exacte moment aan
            waarop hij de evaluatie of de re-evaluatie van een cliënt moet verwezenlijken.

b) De verschillende BelRAI-instrumenten binnen de werkcontext gebruiken.
    1) In staat zijn om de verschillende BelRAI webtoepassingen (WIKI site, test site …) te openen
         en te gebruiken. De cursist kent de URL-adressen van de WIKI-site en de test-site van
         BelRAI van buiten. Hij is in staat om in te loggen en alle functies ervan te gebruiken.
    2) In staat zijn om de informatie van een cliënt juist te coderen in de MDS die met zijn sector
         overeenstemt (HC, LTCF of AC). De cursist is in staat om de (reële of fictieve) gegevens van
         een cliënt juist te coderen in de MDS die met zijn sector van activiteit overeenstemt.
    3) In staat zijn om de verschillende resultaten te interpreteren die door het systeem worden
         gegenereerd.
         i) De cursist is in staat om juist te interpreteren:
             (1) De stand op de verschillende schalen die door het systeem worden gegenereerd of is
                  in staat om deze informatie te vinden over de WIKI-site.
             (2) De codes van de verschillende CAP en de overeenkomstige aanbevelingen te
                  bereiken of is in staat om deze informatie te vinden over de WIKI-site.
             (3) De resultaten van de statistieken, de kwaliteitsindicatoren en RUG‟s, die door het
                  systeem worden gegenereerd.

c) De BelRAI-methode op de werkvloer toepassen.
    1) In zijn beroepspraktijk, de resultaten gebruiken die door het systeem worden gegenereerd.
         i) De resultaten en/of de aanbevelingen van het systeem, (of die werden besproken op een
              interdisciplinaire vergadering ) vindt men terug in het gepersonaliseerde zorgplan van de
              cliënt.
    2) Collega's en andere zorgverleners sensibiliseren voor de methode.
         i) De cursist zette informatie/bewustmakingsesssies op over RAI voor het verplegend
              personeel van zijn instelling. Hij heeft er de filosofie en de voordelen van de RAI-methode
              uiteengezet.
    3) In staat zijn om zijn collega's te helpen in geval van problemen bij het gebruik van de RAI-
         instrumenten.
         i) De cursist is beschikbaar, in de mate van zijn mogelijkheden, om op de vragen van zijn
              collega‟s over RAI te antwoorden. Hij helpt hen wanneer zij problemen ondervinden bij
              het gebruik van de RAI-instrumenten.
d) 4. De voordelen begrijpen en het interdisciplinaire werk bevorderen.
    1) In staat zijn om zijn professionele omgeving te sensibiliseren voor de voordelen om in
         pluridisciplinair team te werken en het belang ervan voor de zorgkwaliteit. Hij sensibiliseert
         zijn collega‟s tijdens informatie-/sensibiliseringsessies of bij om het even welke andere
         gelegenheid over de meerwaarde van het interdisciplinair werken.
    2) Het interdisciplinair werken in het kader van zijn dagelijkse praktijk bevorderen. De cursist
         stelt, binnen de instelling waar hij werkt, strategieën op die het mogelijk maken om de
         interdisciplinariteit te vergemakkelijken.




71
5.9.      Analyse van de vormingsdagen
5.9.1. Datums van de vormingsdagen


Consortium Herstal - Huy

Groep 1                    Dag 1                Dag 2           Dag 3

Datum                      30 maart 2010        20 april 2010   27 april 2010

Plaats van de vorming      ULg /CHU             ULg/CHU         CSD Seraing

Duur                       1 dag                1 dag           1 dag

Groep 2

Datum                      1 april 2010         22 april        29 april

Plaats van de vorming      ULg/CHU              ULg/CHU         Clinique A. Renard

Duur                       1 dag                1 dag           1 dag

Groep 3

Datum                      26 april             4 mei           11 mei

Plaats van de vorming      MRS Les Prés Brion   ULg/CHU         ULg/CHU

Duur                       1 dag                1 dag           1 dag

Consortium Eupen

Groep 1                    Dag 1                Dag 2           Dag 3

Datum                      19 april             29 april        3 mei

Plaats van de vorming      Raeren               ULg/CHU         Raeren

Duur                       1 dag                1 dag           1 dag

Tabel 1: Vormingsdagen Franstalige regio




72
5.9.2. Profiel van de deelnemers


Aan het einde van de voming werd een vragenlijst uitgedeeld (zie bijlage 3) om het profiel te kunnen
bepalen van de deelnemers aan de BelRAI-vorming (n = 75).



5.9.3. De spreiding van de deelnemers per structuur en naar geslacht


De meerderheid van de deelnemers zijn vrouwen, wat normaal is in de sector van de gezondheidszorg.

Woonzorgcentrum                     Thuiszorg                         Ziekenhuis

M                 V                 M                  V              M                V

20 %              80 %              18,18 %            81,82 %        16,66 %          83,34 %

Tabel 2: Deelnemers per geslacht in functie van zorgsetting




5.9.4. De spreiding van de deelnemers volgens leeftijd




Figuur 6: Deelnemers per leeftijd, in functie van zorgsetting

De tabel hierboven verduidelijkt de verschillende leeftijdklassen in functie van de zorgsector. De leeftijd
van de deelnemers gaat van 20 jaar voor de jongste deelnemer tot 62 jaar voor de oudste. Het
personeel dat in de WZC werkt is over het geheel genomen ouder dan dat van de andere sectoren.



73
5.9.5. De spreiding van de deelnemers naargelang het aantal jaren ervaring in de sector


Ancienniteit               WZC (n = 35)               Thuiszorg (n = 21)          Ziekenhuis (n = 19)

1 tot 5 jaar               21,05 %                    33,33 %                     31,58 %

6 tot 10 jaar              13,16 %                    38,10 %                     21,05 %

11 tot 15 jaar             7,89 %                     9,52 %                      31,58 %

16 tot 20 jaar             21,05 %                    9,52 %                      5,26 %

21 tot 25 jaar             13,16 %                                                5,26 %

26 tot 30 jaar             7,89 %                     9,52 %

31 tot 35 jaar             2, 63 %                                                5,26 %

36 tot 40 jaar             5,26 %

Tabel 3: Ancienniteit van de deelnemers per zorgsetting

De anciënniteit bedraagt minimaal 1 jaar en maximaal 38 jaar. De meest vertegenwoordigde klassen van
anciënniteitsjaren bedragen 1 tot 5 jaar en 16 tot 20 jaar in de WZC; 1 tot 5 jaar en van 5 tot 10 jaar bij
de thuiszorg; 1 tot 5 jaar en 11 tot 15 jaar in de ziekenhuizen.



5.9.6. Het opleidingsniveau van de deelnemers aan de opleiding per zorgsetting


                                     Woonzorgcentra Thuiszorg           Ziekenhuis

Lager onderwijs                      0                    0             0

Lager middelbaar onderwijs           1%                   1%            0

Hoger middelbaar onderwijs           9,28 %               7,22 %        1%

Hoger niet-universitair onderwijs 20,62 %                 28,87 %       16,49 %

Hoger universitair onderwijs         55,15 %              1%            8,24 %

Tabel 4: Opleidingsniveau per zorgsetting

Er bestaat een homogeniteit op het niveau van de basisopleidingen van de zorgverleners uit de
verschillende structuren. Het aantal universitairen is hoger in het rusthuis omdat de kaders aan de
vorming hebben deelgenomen.


74
5.9.7. De verdeling van het beroep van de deelnemers per zorgsetting


                           Woonzorgcentra Thuiszorg                Ziekenhuis

Geriater                                                           2

Huisarts                                                           1

Coördinerende arts         1

Verpleegkundig kader       4                  2                    1

Verpleegster               12                 11                   8

Hulpverpleegster           4                  4

Verzorgenden               3

Logopediste                2                                       2

Ergotherapeut              1                  1                    2

Kinesitherapeut            3

Psycholoog                                                         1

Sociaal assistent          1                  2                    2

Inspectie van rustoorden 1

Directie RVT               3

Directie thuiszorg                            1

Tabel 5: Beroep deelnemers per zorgsetting

Zodra de consortia waren aangeduid die BelRAI in 2010 zouden testen, heeft het onderzoeksteam de
coördinatoren van de consortia gesensibiliseerd om multidisciplinaire groepen in te schrijven. Zo
werden de omstandigheden voor verandering reeds gunstig (cfr supra). Een groot aantal beroepen van
de gezondheidssector waren dus vertegenwoordigd, zoals blijkt uit de tabel hierboven. Artsen (geriater,
huisarts, coördinator en adviseur in WZC) hebben aan de opleidingsdagen deelgenomen samen met
kaderleden, directeurs en inspecteurs. Zoals we het in het theoretische deel hebben gezien, is het
gemakkelijker om in groep een persoon te veranderen dan een geïsoleerd individu. Het was dus
belangrijk om met pluridisciplinaire groepen te werken en het geheel van de hiërarchie om de RAI-
methode zo optimaal mogelijk ingang te doen vinden, om het engagement van de managers te
verkrijgen en het werk in pluri- en interdisciplinaire teams te bevorderen. De consortia hebben dus goed
geantwoord op het verzoek.

75
5.9.8. De professionele redenen waarvoor de deelnemers een computer raadplegen volgens
       de zorgsector


In afnemende volgorde, raadplegen de professionele zorgverleners uit de verschillende zorgsectoren
een computer voornamelijk voor:

1) Het raadplegen of zoeken van informatie

2) Het uitvoeren van een administratieve taak

3) Communicatie

4) Het raadplegen van het elektronische patiëntendossier (EPD).

Enkele professionals voegen eraan toe dat zij eveneens een computer raadplegen om hun dagelijkse
verslag uit te werken, hun zorgplanning te maken, de routes van de thuisverzorging te plannen of om te
factureren.



5.9.9. Mening van de deelnemers


Woonzorgcentra                                         Min of                  Helemaal
                                Helemaal                           Niet                    Geen
                                             Akkoord   meer                    niet
                                akkoord                            akkoord                 mening
                                                       akkoord                 akkoord

Ik geloof dat er genoeg         17,64 %      11,76 %   5,88 %      32,35 %     29,41 %     2,94 %
computers in mijn instelling
zijn om mijn werk tot een
goed einde te brengen

Ik ontvang genoeg steun in      20,59 %      17,65 %   20,59 %     14,71 %     17,65 %     8,82 %
mijn instelling als ik
moeilijkheden ondervind om
op een computer te werken

Ik ben voorstander van het      61,76 %      8,82 %    11,76 %     0           0           5,88 %
gebruik van een elektronisch
dossier voor de opvolging van
de cliënten

Ik geloof dat er in mijn        11,46 %      35,29 %   32,35 %     11,76 %     8,82 %      0
instelling voldoende overleg
is tussen de zorgverleners


76
Het is belangrijk dat de              79,41 %      14,71 %      5,88 %     0           0      0
verschillende disciplines
deelnemen aan de analyse
van de dossiers van de
cliënten

Tabel 6: Mening uit de woonzorgcentra




Thuiszorg                                                                Min of              Helemaal
                                            Helemaal                               Niet
                                                             Akkoord     meer                niet
                                            akkoord                                akkoord
                                                                         akkoord             akkoord

Ik geloof dat er genoeg computers in        45,45 %          13,64 %     13,64 %   13,64 %   13,64 %
mijn instelling zijn om mijn werk tot
een goed einde te brengen

Ik ontvang genoeg steun in mijn             50 %             18,18 %     18,18 %   9,09 %    0
instelling als ik moeilijkheden
ondervind om op een computer te
werken

Ik ben voorstander van het gebruik          63,64 %          22,73 %     9,09 %    4,54 %    0
van een elektronisch dossier voor de
opvolging van de cliënten

Ik geloof dat er in mijn instelling         27,27 %          22,73 %     31,82 %   18,18 %   0
voldoende overleg is tussen de
zorgverleners

Het is belangrijk dat de verschillende      77,27 %          18,18 %     4,54 %    0         0
disciplines deelnemen aan de
analyse van de dossiers van de
patiënten

Tabel 7: Mening uit de thuiszorg




77
Ziekenhuis                                           Min of                  Helemaal
                               Helemaal                          Niet                    Geen
                                          Akkoord    meer                    niet
                               akkoord                           akkoord                 mening
                                                     akkoord                 akkoord

Ik geloof dat er genoeg        5,55 %     11,11 %    27,78 %     38,89 %     16,67 %     0
computers in mijn instelling
zijn om mijn werk tot een
goed einde te brengen

Ik ontvang genoeg steun in 5,55 %         27,78 %    33,33 %     11,11 %     11,11 %     11,11 %
mijn instelling als ik
moeilijkheden ondervind om
op een computer te werken

Ik ben voorstander van het     44,44 %    44,44 %    11,11 %     0           0           0
gebruik van een elektronisch
dossier voor de opvolging
van de patiënten

Ik geloof dat er in mijn       0          44,44 %    22,22 %     22,22 %     5,55 %      5,55 %
instelling voldoende overleg
is tussen de zorgverleners

Het is belangrijk dat de       77,78 %    27,78 %    0           0           0           0
verschillende disciplines
deelnemen aan de analyse
van de dossiers van de
patiënten

Tabel 8: Mening uit de ziekenhuizen

De rusthuizen en de ziekenhuissector zijn van mening dat er een gebrek bestaat aan materiaal of
onvoldoende toegang is tot de informatica. De meerderheid van de deelnemers van de 3 sectoren
menen dat het gebruik van een elektronisch patiëntendossier (EPD) interessant zou zijn. Het overleg
tussen de verschillende disciplines is volgens alle deelnemers een belangrijk element.



5.10. Globale balans van de competenties voor elke doelstelling van de
      vorming

De berekening van de volgende parameters (indices) geeft een idee van de globale balans van de
competenties, zij volgen op het theoretische deel dat hierboven werd uitgewerkt, namelijk bij de
teksten van Gérard (2003). Een evaluatievragenlijst (zie bijlagen Franstalig gedeelte) betreffende de


78
competenties werd overhandigd aan elke deelnemer aan de vorming. De vragenlijst werd een eerste
keer ingevuld bij het begin van de opleiding en een tweede keer aan het einde van de derde
vormingsdag. Vervolgens werd een kwantitatieve analyse uitgevoerd. De berekeningen gedaan op basis
van de vragenlijsten die voor en na afloop van de vorming werden uitgedeeld. Verschillende parameters
werden berekend:

               -   Het gemiddelde (µ) (gemiddelde van de scores van de deelnemers)
               -   De standaard-afwijking (σ)
               -   De verscheidenheidsgraad (η). De verscheidenheidsgraad is gelijk aan: η /µ x 100.
                   Zoals Gérard (2003) zegt, heeft de verscheidenheidsgraad een voordeel „hij geeft
                   een percentage dat het mogelijk maakt om de verwijzing naar het gemiddelde af te
                   schaffen. Het belang van deze parameter is dat hij het mogelijk maakt om een idee
                   te hebben van de graad van overeenkomst tussen de ondervraagde personen “.



VOOR DE VORMING

                                                                              µ1     σ1     η1

De voordelen van de RAI-methode aanhalen                                      2,63   2,32   87,83 %

De verschillende veiligheidsmaatregelen die door BelRAI worden gebruikt       1,28   2,22   173,44 %
(bescherming van de gegevens, privéleven) aanhalen en uitleggen

De procedure om het informed consent uit te leggen                            1,01   2,23   220,79 %

De verschillende door BelRAI voorziene evaluatie- of herevaluatiemomenten     1,73   2,45   141,62 %
van een cliënt opsommen

De taken van de groepsbeheerder opsommen                                      1,14   2,17   190,35 %

De taken van de cliëntbeheerder opsommen                                      1,09   2,16   198,17 %

De taken van de vragenlijstverantwoordelijke opsommen                         1,18   2,17   183,90 %

De WIKI-site openen en de verschillende functies ervan gebruiken              1,55   2,45   158,06 %

De testsite openen en de verschillende functies ervan gebruiken               1,48   2,48   167,57 %

De gegevens van een cliënt juist coderen in een Minimum Data Set (MDS)        1,36   2,34   172,06 %

De scores op de schalen interpreteren of de betekenis ervan op de WIKI-site   1,07   2,02   187,85 %
vinden

De codes van de Clinical Assessment Protocols (CAP) interpreteren of de       0,76   1,60   210,53 %



79
betekenis ervan op de WIKI-site vinden

De statistieken, de kwaliteitsindicatoren en de RUG’s interpreteren die door   0,74   1,61   217,57 %
het systeem worden gegenereerd

Deze verschillende resultaten in uw beroepspraktijk gebruiken                  1,45   2,22   153,10 %

Een informatie/sensibiliseringsessie over BelRAI opzetten voor uw collega's    0,92   1,90   206,52 %

Uw collega's helpen als zij moeilijkheden ondervinden om de BelRAI-            1,21   2,18   180,17 %
instrumenten te gebruiken

Concrete activiteiten uitvoeren die het interdisciplinaire werk bevorderen     2,64   3,04   115,15 %

Tabel 9: Competenties voor de vorming

NA DE VORMING

                                                                               µ2     σ2     η2

De voordelen van de RAI-methode aanhalen                                       7,14 1,23     17,22 %

De verschillende veiligheidsmaatregelen die door BelRAI worden gebruikt        6,73 1,67     24,81 %
(bescherming van de gegevens, privéleven) aanhalen en uitleggen

De procedure voor het informed consent uitleggen                               7,18 1,76     24,51 %

De verschillende door BelRAI voorziene evaluatie- of herevaluatiemomenten      7,28 1,45     20,05 %
van een cliënt aanhalen

De taken van de groepsbeheerder opsommen                                       6,75 1,46     21,63 %

De taken van de cliëntbeheerder opsommen                                       6,96 1,36     19,54 %

De taken van de vragenlijstverantwoordelijke opsommen                          6,74 1,44     21,36 %

De WIKI-site openen en de verschillende functies ervan gebruiken               7,13 2,27     31,84 %

De „test“site openen en de verschillende functies ervan gebruiken              7,14 2,00     28,01 %

De gegevens van een cliënt juist coderen in een Minimum Data Set (MDS)         7,10 1,57     22,11 %

De scores op de schalen interpreteren of de betekenis ervan op de WIKI-site    6,20 2,50     40,32 %
vinden

De codes van de Clinical Assessment Protocols (CAP) interpreteren of de        5,76 2,41     41,84 %
betekenis ervan op de WIKI-site vinden



80
De statistieken, de kwaliteitsindicatoren en de RUG interpreteren die door    4,87 2,50     55,33 %
het systeem worden gegenereerd

Deze verschillende resultaten in uw beroepspraktijk gebruiken                 5,47 2,75     50,27 %

Een informatie/sensibiliseringsessie over BelRAI opzetten voor uw collega's   4,97 2,33     46,68 %

Uw collega's helpen als zij moeilijkheden ondervinden om de BelRAI-           5,96 1,99     33,39 %
instrumenten te gebruiken

Concrete activiteiten uitvoeren die het interdisciplinaire werk bevorderen    6,41 2,02     31,51 %

Tabel 10: Competenties na de vorming

Zoals men ziet is het gemiddelde (µ1 en µ2) voor elke competentie hoger na de BelRAI-vorming, en is er
dus een verbetering van de beheersing van elke competentie na zelf-evalutie door de deelnemers.
Volgens de literatuur, is een score van 8 het interessantst om te bereiken. Men merkt op dat het
gemiddelde dat na de vorming werd verkregen, nogal laag is voor de vragen betreffende de
interpretatie van de output van het BelRAI-systeem en voor het gebruik van het instrument op de
werkvloer. De integratie van deze output (de statistieken, de kwaliteitsindicatoren en RUG) op het
niveau van de webtoepassing heeft vertraging opgelopen. InterRAI heeft immers deze instrumenten niet
volledig ontwikkeld. In afwachting van deze integratie, zal men het doel van de vorming moeten
aanpassen, bijvoorbeeld: “Het bestaan van de output kennen?”. Het zal interessant zijn om de
powerpointpresentaties aan te passen aan deze onderwerpen zodra interRAI deze instrumenten zal
geleverd hebben. Er zullen misschien ook nieuwe instrumenten ontwikkeld moeten worden voor de
vorming. Het zou interessant zijn om deze vragenlijsten opnieuw te laten invullen aan het einde van de
tweede halve dag „intervisie - opleiding“ en de index te berekenen.

Als men de verscheidenheidsgraad (η1 en η2) bekijkt, merkt men een aanzienlijke vermindering op na
de vorming, wat betekent dat de scholing een “gelijkschakelingseffect” heeft gehad waardoor de
ongelijkheid tussen de deelnemers verminderde. De competentieverschillen tussen de deelnemers zijn
teruggedrongen.

De meerderheid van alle deelnemers aan de vorming, had RAI nog niet gebruikt zoals men in
onderstaande tabel ziet.




81
Figuur 7: Gebruik RAI per zorgsetting




5.11. Analyse van het effect van de «vorming»

De analyse van dit effect gebeurt door het berekenen van winstindexen tussen beide gemiddelden die
zijn verkregen op basis van de scores die elke deelnemer aan de vragenlijst heeft gegeven, zoals men
heeft gezien in het het theoretische deel (Gérard, 2003). Deze index maakt het mogelijk om „het
scholingseffect“ af te bakenen.



                                                                          Gemiddelde        Relatieve
                                                                          bruto winst       bruto winst

1    De voordelen van de RAI-methode aanhalen                             4,51              61,19 %

2    De verschillende veiligheidsmaatregelen die door BelRAI worden       5,45              62,50 %
     gebruikt (bescherming van de gegevens, privéleven) aanhalen en
     uitleggen

3    De procedure voor het informed consent uitleggen                     6,17              68,63 %

4    De verschillende door BelRAI voorziene evaluatie- of                 5,55              67,11 %
     herevaluatiemomenten van een cliënt aanhalen

5    De taken van de groepsbeheerder opsommen                             5,61              63,32 %

6    De taken van de cliëntbeheerder opsommen                             5,87              65,88 %

7    De taken van de vragenlijstverantwoordelijke opsommen                5,56              63,04 %

8    De WIKI-site openen en de verschillende functies ervan gebruiken     5,58              66,04 %


82
9    De „test“site openen en de verschillende functies ervan gebruiken      5,66               66,43 %

10 De gegevens van een cliënt juist coderen in een Minimum Data Set         5,74               66,44 %
   (MDS)

11 De scores op de schalen interpreteren of de betekenis ervan op de        4,13               57,45 %
   WIKI-site vinden

12 De codes van de Clinical Assessment Protocols (CAP) interpreteren        5                  54,11 %
   of de betekenis ervan op de WIKI-site vinden

13 De statistieken, de kwaliteitsindicatoren en de RUG interpreteren        4,13               44,60 %
   die door het systeem worden gegenereerd

14 Deze verschillende resultaten in uw beroepspraktijk gebruiken            4,02               47,02%

15 Een informatie/sensibiliseringsessie over BelRAI opzetten voor uw        4,05               44,60 %
   collega's

16 Uw collega's helpen als zij moeilijkheden ondervinden om de BelRAI-      4,75               54,04 %
   instrumenten te gebruiken

17 Concrete activiteiten uitvoeren die het interdisciplinaire werk          3,77               51,22 %
   bevorderen

Tabel 11: Het effect van de vorming




Er is ‘een positief scholingseffect’ als de relatieve winst hoger is dan 30 of 40% (Gérard, 2003) wat het
geval is voor alle vragen. Toch zullen inspanningen geleverd moeten worden voor de competenties
waarvan de gemiddelde relatieve winst minder hoog is. Opnieuw vindt men de zwakste percentages bij
vragen 11 tot 17. Dit kan verklaard worden door het feit dat de vragenlijst aan het einde van de derde
opleidingsdag werd uitgedeeld, terwijl de deelnemers nog geen of weinig praktijkervaring hadden.



5.12. Tevredenheidsevaluatie van de van de deelnemers (n = 61)


Deze evaluatie werd verwezenlijkt op basis van de analyse van de evaluatievragenlijst (zie bijlagen
Franstalig rapport) betreffende de tevredenheid van de deelnemers die na afloop van de drie
opleidingsdagen werd overhandigd. Sterke punten en zwakke punten worden onder de aandacht
gebracht. Op basis van de analyse ervan zal het mogelijk zijn om het opleidingsinstrument te blijven
verbeteren.




83
Positieve punten

-    Door de gebruikte pedagogische methodes konden de deelnemers actief aan de vorming
     deelnemen en het woord nemen
-    Er werden kwaliteitsvolle pedagogische middelen gebruikt
-    De vorming heeft de uitwisseling van beroepservaringen bevorderd
-    De vorming werd als nuttig ervaren voor het specifieke beroep van de deelnemers
-    De trainers hebben met de opmerkingen van de deelnemers rekening gehouden, zich aan de
     groepen kunnen aanpassen en het voor iedereen mogelijk gemaakt om zijn inbreng te geven.

Negatieve punten

     -      Bepaalde doelstellingen van de vorming konden niet verwezenlijkt worden; verschillende
            outputgegevens (RUG, kwaliteitsindicatoren) waren nog niet geïntegreerd in het systeem op het
            moment van de vorming
     -      Bepaalde deelnemers vonden de duur van de vorming te lang
     -      De aanwezigheid van multisectoriële groepen is weinig bvevorderlijk voor het praktische deel
            (gebruik van casus)



5.13. Evaluatie van de competentieoverdacht (n = 67)


                                                    Volledig   Niet       Akkoord Volledig      Geen
                                                    niet       akkoord            akkoord       mening
                                                    akkoord

1        De vorming heeft me toegelaten om          0%         12,16 %    70,27 %   17,56 %     0%
         nieuwe kennis te verkrijgen

2        Na deze opleiding kan ik mijn werk beter   4,35 %     53,62 %    34,78 %   4,35 %      2,90 %
         aan

3        Deze opleiding is voor mij de              5,71 %     61,43 %    28,57 %   4,29 %      0%
         gelegenheid geweest om sommige van
         mijn werkgewoontes te wijzigen

4        Ik heb over de BelRAI-methode              0%         5,33 %     77,33 %   17,33 %     0%
         gesproken met mijn meerdere en/of
         mijn collega's

5        Ik heb zin om de bereikte resultaten van   0%         7,04 %     73,24 %   18,31 %     1,41 %
         de vorming toe te passen



84
6    Het gebeurt dat ik de resultaten van          14,55 %   45,45 %    23,64 %   7,27 %      9,09 %
     BelRAI in mijn dagelijkse praktijk toepas

7    Ik heb voor mijn collega’s informatie- of     27,87 %   45,90 %    16,39 %   1,64 %      8,20 %
     sensibiliseringssessies over BelRAI
     georganiseerd

8    Ik heb, op mijn arbeidsplaats, concrete       15,87 %   46,03 %    26,98 %   4,76 %      6,35 %
     acties uitgevoerd die het
     interdisciplinaire werk vergemakkelijken

9    Ik heb na mijn opleiding de verworven         26,87 %   44,78 %    17,91 %   2,99 %      7,46 %
     kennis op mijn arbeidsplaats kunnen
     toepassen

10 Ik heb aan tijd gebrek om de bereikte           5,98 %    20,29 %    39,13 %   28,99 %     5,80 %
   resultaten van de vorming toe te passen
   op mijn arbeidsplaats

11 Ik heb gebrek aan materiële middelen            6,85 %    26,03 %    45,21 %   17,81 %     4,11 %
   om de bereikte resultaten van de
   vorming toe te passen op mijn werk

12 Ik beheers de BelRAI-instrumenten niet          8,45 %    36,62 %    40,85 %   11,27 %     2,82 %
   voldoende om de bereikte resultaten
   van de vorming toe te passen op mijn
   werk

13 De huidige werkorganisatie van mijn             5,63 %    21,13 %    49,30 %   18,31 %     5,63 %
   dienst geeft me problemen om de
   bereikte resultaten van de vorming toe
   te passen op mijn werk

Tabel 12: Evaluatie van de competentieoverdracht

Meer dan 87% van de deelnemers zeggen nieuwe kennis te hebben opgedaan, wat de bovenstaande
resultaten bevestigt. Het zou interessant zijn om na een praktijkperiode het advies van de deelnemers te
verkrijgen over het geheel van de vragen. Op het moment van de vorming, had de meerderheid van de
deelnemers immers nog niet de tijd gehad om in hun werkcontext over de methode te spreken.
Bepaalde deelnemers wijzen op de verplichtingen in verband met het terrein die een rem kunnen
vormen voor het in de praktijk brengen van de RAI-methode, zoals de organisatie van werk of het
gebrek aan materiële middelen. Er bestaat geen belangrijk verschil tussen de groepen (thuiszorg, WZC,
ziekenhuis).




85
5.14. Discussie

Men kan vaststellen dat BelRAI een cultuurverandering impliceert binnen de sector van de
gezondheidszorg. Om tot een reële verandering op het terrein te komen (zie het theoretische hoofdstuk
supra), was het belangrijk om de verschillende professionals inzake gezondheidszorg te treffen tijdens
de opleidingsdagen. De analyse van de verdeling van de beroepen van de deelnemers toont aan dat
deze laatsten een brede waaier van beroepen vertegenwoordigden (kader verpleegkundige,
kinesitherapeut …). Twee geriaters, een huisarts en een CRA namen aan de opleidingsdagen deel. Men
heeft gezien dat het betrekken van de kaders en van de artsen een belangrijk element is voor het succes
van de toepassing de methode.

Verschillende vragenlijsten werden uitgedeeld onder de deelnemers voor en na afloop van de vorming.
Een kwantitatieve analyse liet toe om verschillende indexen te berekenen. Hieruit blijkt dat de vorming
een verbetering van de beheersing van elke competentie meebracht, die bevestigd wordt door de
zelfevaluatie van de deelnemers. De ongelijkheid tussen de deelnemers is verminderd wat een gevolg is
van het „gelijkschakelingseffect“ van de scholing. Men stelt vast dat het opleidingsinstrument een reëel
effect heeft gehad op de deelnemers. De tevredenheidsanalyse heeft de aandacht gevestigd op sterke
punten zoals de methoden en de pedagogische hulpmiddelen, enz als men de competentieoverdracht
evalueert merkt men op dat de deelnemers zeggen nieuwe kennis te hebben opgedaan. We wijzen erop
dat de evaluatie van het opleidingsinstument niet ten einde is. Het zal interessant zijn om bepaalde
vragenlijsten terug te laten invullen aan het einde van de tweede halve dag van opleiding. Enkele
onvoorzienigheden in verband met de integratie van de oorspronkelijke bronnen hebben vertraging
veroorzaakt en moeilijkheden voor de verschillende deelnemers om de BelRAI-webtoepassing te
bereiken om de instrumenten van hun cliënten aan te vullen of om de resultaten (bijvoorbeeld, de CAP,
de statistieken) te raadplegen die door het systeem worden gecreëerd. De tweede halve dag van
opleiding zal eind november en begin december 2010 plaatsvinden. Een vragenlijst om de instrumenten
van de pedagogische koffer en de opleiding zelf te evalueren, zal aan de deelnemers voorgelegd
worden. Het opleidingsinstrument zal vervolgens, indien nodig, rekening houdend met de opmerkingen
en de vragen van de deelnemers, aangepast kunnen worden.




86
6. Resultaten van de opleidingsactie in de Nederlandstalige regio
Verpleegkundigen, zorgkundigen, maatschappelijk werkers en paramedici

De vorming bestond uit twee delen. In maart en april 2010 werden kennis en vaardigheden
overgedragen. Aan deze vormingsdagen ging een kleine try-out sessie vooraf op 5 maart 2010 te
Leuven. Op een later moment werden terugkomdagen georganiseerd. Tijdens deze dagen werden de
kennis en vaardigheden opgefrist en kregen de deelnemers de gelegenheid om uitgebreid vragen te
stellen. De vormingsdagen en de terugkomdagen worden hieronder afzonderlijk besproken.

6.1.      Vorming
6.1.1. Vormingsgroepen


De vorming werd georganiseerd per consortium. Om de interactie te bevorderen waren de
vormingsgroepen zo samengesteld dat deelnemers uit verschillende zorgsettings en organisaties en met
verschillende vooropleidingen aanwezig waren. In het consortium Denderregio zijn twee groepen
opgeleid en in het Consortium Kortrijk-Roeselare drie groepen. De onderstaande tabel geeft een
overzicht van het aantal deelnemers, dat in elke groep de volledige opleiding gevolgd hebben. In
paragraaf 6.3.2.1. wordt dieper ingegaan op het profiel van de deelnemers.

 Consortium Denderregio            Consortium Kortrijk-Roeselare

 groep 1                   22      groep 1                10

 groep 2                   26      groep 2                20

                                   groep 3                22

 subtotaal                 48      subtotaal              52

 totaal                                                   100

Tabel 13: Aantal deelnemers per consortium per groep




6.1.2. Vormingsdagen


Vooropgezet was om 3 dagen vorming te geven. Na de eerste vormingsdag, bij zowel de eerste
vormingsgroep van het consortium Denderregio als het consortium Kortrijk-Roeselare, gaven de
deelnemers duidelijk aan dat de vorming te langzaam ging en niet snel genoeg concreet werd. Tijdens de
eerste vormingsdag was er nog geen kennismaking met de webapplicatie voorzien. Om die reden is
besloten om groep 1 van consortium Denderregio te herleiden tot twee en een halve dag. De vorming

87
van de andere groepen werd afgerond in twee dagen, waarbij vanaf de eerste dag met de webapplicatie
werd gewerkt. In onderstaande tabellen worden de vormingsdagen weergegeven van de twee
consortia.

 Consortium Denderregio

 Groep 1    dag 1                dag 2           dag 3

 Datum      8 mrt 10             15 mrt 10       22 mrt 10

 Locatie    Dendermonde          Sint-Niklaas    Sint-Niklaas

 Duur       hele dag             hele dag        halve dag

 Groep 2    dag 1                dag 2

 Datum      26 apr 10            4 mei 10

 Locatie    Sint-Niklaas         Sint-Niklaas

 Duur       hele dag             hele dag

Tabel 14: Vormingsdagen consortium Denderregio per groep

 Consortium Kortrijk-Roeselare

 Groep 1       dag 1             dag 2

 Datum         9 mrt 10          16 mrt 10

 Locatie       Kortrijk          Kortrijk

 Duur          hele dag          hele dag

 Groep 2       dag 1             dag 2

 Datum         24 mrt 10         31 mrt 10

 Locatie       Kortrijk          Kortrijk

 Duur          hele dag          hele dag

 Groep 3       dag 1             dag 2

 Datum         19 apr 10         26 apr 10

 Locatie       Kortrijk          Kortrijk

 Duur          hele dag          hele dag



88
Tabel 15: Vormingsdagen consortium Kortrijk-Roeselare per groep

De vormingsdagen vonden plaats in maart en april 2010. Tussen twee vormingsdagen van een groep zat
gemiddeld één week. De vormingsdagen duurden globaal van 09u30 tot 16u00, met een uur
middagpauze.



6.1.3. Inhoud van de vorming


De vorming kende grofweg twee delen. Een eerste theoretisch deel met uitleg over de secties, items en
resultaten van de BelRAI, de verschillende rollen die men kent in BelRAI en de manier waarop de
gegevens van de cliënt worden beveiligd. Het tweede deel was eerder toegepast, waarbij het werken
met de webapplicatie centraal stond. In bijlage 4 vindt u het format dat gehanteerd is tijdens de twee
vormingsdagen. Op het einde van vormingsdag 1 werd gevraagd het InterRAI-instrument op papier in te
vullen ter voorbereiding van vormingsdag 2.

Het didactisch materiaal dat werd gebruikt, is divers. Powerpoint presentaties hebben de theoretische
uitleg ondersteund. Inleidend is een speciale powerpoint presentatie gebruikt, gelijkend op een
documentaire, maar dan zonder bewegende beelden. Deze ‘photoson’ geeft een overzicht van alle
belangrijke aspecten die deel uitmaken van de InterRAI-instrumenten. De toepassing op de
webapplicatie kreeg gestalte door een demonstratie, gevolgd door oefeningen die de deelnemers
moesten uitvoeren. Een syntheseoefening integreerde kennis over het gebruik van de webapplicatie
met theoretisch inzicht. Een discussiemoment op de eerste dag en een quiz op de tweede dag gaven wat
luchtigheid aan de vorming. Bij de vorming waren er 2 of 3 lesgevers aanwezig.



6.2.    Methode

De evaluatie van de vorming is tweeledig. Er bestaat een kwalitatief luik en een kwantitatief luik.



6.2.1. Kwalitatief


Na elke vormingsdag is door de lesgevers een kort intern evaluatieverslag gemaakt. In dit verslag
werden de positieve en negatieve punten vermeld, de gestelde vragen opgesomd en beschreven waar
nog ruimte is om de vorming te verbeteren. De analyse van het intern evaluatieverslag van de vorming is
geen wetenschappelijke analyse, maar is eerder op te vatten als een korte samenvatting. Het dient ter
aanvulling op en ondersteuning van het kwantitatieve deel.




89
6.2.2. Kwantitatief


Het kwantitatieve deel bestaat uit vier vragenlijsten.

1. Profiellijst (PROFIEL): Brengt de persoonsgegevens en de beroepservaring van de deelnemer in
   kaart, alsook hun mening op een aantal stellingen.
2. Vragenlijst 1 (VR 1): Meet in welke mate een deelnemer in staat is de InterRAI-instrumenten te
   gebruiken, indien hij/zij voorafgaand aan de vorming al gebruik heeft gemaakt van de InterRAI-
   instrumenten, bijvoorbeeld in een vorig BelRAI-project of via NedRAI.
3. Vragenlijst 2 (VR 2): Vraagt naar de kwaliteit van en de tevredenheid over de vormingsdagen.
4. Vragenlijst 1 bis (VR 1 bis): Meet in welke mate een deelnemer in staat is de het InterRAI-
   instrument te gebruiken, na het volgen van de vorming.

Bovenstaande vragenlijsten zijn volledig terug te vinden in de bijlagen 3, 5, 6 en 7. De begeleidende brijf
is terug te vinden in bijlage 8.

Een overzicht van afname wordt gegeven in de volgende tabel.

                                 PROFIEL   VR 1          VR 2    VR 1 bis

 Consortium Denderregio

 groep 1                         dag 1     dag 1         dag 3   x¹

 groep 2                         dag 1     dag 1         dag 2   dag 2

 Consortium          Kortrijk-
 Roeselare

 groep 1                         dag 1     dag 1         x²      x¹

 groep 2                         dag 1     dag 1         dag 2   dag 2

 groep 3                         dag 1     dag 1         dag 2   dag 2

 x¹: niet afgenomen
 x²: verloren geraakt maar via e-mail gerecupereerd (N=6)

Tabel 16: Afname vragenlijsten per consortium per groep

Vragenlijst 1 bis is afgenomen op vormingsdag 2. Bij groep 1 van het consortium Denderregio en het
consortium Kortrijk-Roeselare is echter geen afname gebeurd. De reden hiervoor is tweeledig. Eerst zijn
de vormers op vormingsdag 2 nalatig geweest. Vervolgens werd gepland de vragenlijst af te nemen bij
het begin van terugkomdag 1. Omdat de tijd tussen de vorming en de terugkomdagen door


90
omstandigheden (zie infra) fors is toegenomen, kon geen juist beeld meer worden verkregen van de
kennis die de deelnemers tijdens de vorming hebben opgedaan. Om die reden is besloten vragenlijst 1
bis bij deze groepen niet meer af te nemen.

De vragenlijsten zijn geanalyseerd met het statistisch verwerkingsprogramma SAS 9.2. De chi-kwadraat
toets wordt gebruikt en een significantieniveau van 5% wordt aangehouden. Om valide chi-kwadraat
toetsen te kunnen uitvoeren, zijn de antwoordmogelijkheden van de vragenlijsten gegroepeerd. Hoe
deze gegroepeerd zijn, wordt uitgelegd bij de resultaten zelf.



6.3.    Resultaten
6.3.1. Kwalitatief


Uit het evaluatieverslag van de vormingsdagen bleek dat het een moeilijke start was. Bij de eerste
groepen verliepen sommige opleidingsonderdelen niet vlot en functioneerde de toegang tot de
webapplicatie op dag 2 onvoldoende. Tevens werden er verschillen in leertempo tussen de deelnemers
geconstateerd. Een aantal deelnemers gaven hun voorkeur te kennen om vanaf de eerste opleidingsdag
kennis te maken met de webapplicatie ter vervanging van het invullen van het InterRAI-instrument op
papier. Doel van het invullen van een assessment op papier was om de deelnemers goed te laten
kennismaken met de vragen en items, zonder dat ze meteen ook veel aandacht zouden besteden aan de
werking van de software. De deelnemers vonden echter dat dit te ver af stond van de praktijk zoals ze
die dagelijks zouden ervaren. Wenselijker werd geacht om vanaf dag 1 naar de webapplicatie te gaan.
Bovendien vond men de discussie over multi- en interdisciplinaire samenwerking te lang en vond men
dat het onvoldoende bijdroeg tot het leerdoel. Om aan deze opmerkingen van de deelnemers tegemoet
te komen, is de opleiding hervormd van 3 naar 2 dagen. Het spel rond interdisciplinariteit is verkort en
de presentaties zijn grondig herzien. Een syntheseoefening is opgezet met als doel de functies van de
verschillende rollen in het BelRAI-systeem te oefenen op de webapplicatie. De opleidingsdag werd
luchtig en leerrijk afgesloten met een quiz.

Het nieuwe concept deed de vorming beter en vlotter verlopen. Toch waren er nog een aantal punten
voor verbetering vatbaar.

     1. Voor de oefening op de webapplicatie werd gebruik gemaakt van verschillende korte casussen.
        Om het inlevingsvermogen van de zorgverleners te vergroten, zouden casussen uitgewerkt
        kunnen worden rond één bepaalde cliënt.
     2. Het invullen van het RAI-instrument op papier aan de hand van een gekende cliënt behoort tot
        de instructies van de interRAI handboeken. Deze opdracht was ter voorbereiding van de tweede
        vormingsdag Tijdens de tweede vormingsdag werd deze voorbereiding overgenomen op de
        webapplicatie. Het overnemen van de antwoorden op papier naar de webapplicatie is echter
        weinig zinvol en lastig, aangezien de antwoordcategorieën anders uitgedrukt zijn (van cijfers
        naar keuzemenu). Ook het verschil in tempo waarmee men invult, werkt negatief. Bij de snelle


91
        invullers leidt dit tot verveling, wat de sfeer niet ten goede komt. De tragere invullers voelen
        zich dan weer opgejaagd.
     3. De syntheseoefening werd bij onvoldoende begeleiders of bij een slechte internetverbinding te
        chaotisch. Daarom is in een latere fase deze oefening vereenvoudigd.
     4. De uitleg over beveiliging en rollen blijft complex. Sommige deelnemers waren niet
        geïnteresseerd in deze informatie, omdat dit in de praktijk voor hen niet relevant is. Anderen
        hadden graag nog meer uitleg gekregen. Er is geopperd om twee vormingspakketten te maken:
        één voor personen met een beleidsfunctie, waarbij ruime aandacht is voor resultaten en het
        beveiligingssysteem, en één voor zorgverleners die zich specifiek richt op het gebruik van de
        webapplicatie.



6.3.2. Kwantitatief



6.3.2.1. Profiellijst: persoonsgegevens, beroepservaring en persoonlijke mening


In deze paragraaf wordt het profiel van de deelnemers omschreven. Naast de persoonsgebonden
kenmerken worden ook stellingen besproken, die verder inzicht geven in het profiel van de deelnemer.

De meerderheid van de deelnemers zijn vrouwen (84.69%). De leeftijdsverdeling is als volgt: 31% is
tussen de 21 en 30 jaar; 32% is tussen de 31 en 40 jaar en 37% is 41 jaar of ouder. Woonzorgcentra
waren het sterkst vertegenwoordigd in de vorming: 55% tegenover 27% uit de thuiszorg en 18% uit de
ziekenhuizen. In onderstaande tabel wordt het aantal deelnemers uit de verschillende beroepsgroepen
weergegeven, per zorgsetting.



                                   thuiszorg   wzc          ziekenhuis   totaal

 Ergotherapeut                     0           5            2            7

 hoofdverpleegkundige              1           5            1            7

 kinesitherapeut                   0           3            0            3

 maatschappelijk werker            3           0            1            4

 verpleegkundige                   6           21           13           40

 student/onderzoeker               0           4            0            4

 Zorgkundige                       1           5            1            7



92
 middenkader                        16           12           0            28

 Total                              27           55           18           100

Tabel 17: Frequentie deelnemers per beroepsgroep, per zorgsetting

De verpleegkundigen en personen uit het middenkader waren het meest vertegenwoordigd. Van de
deelnemers heeft 12% een opleiding hoger middelbaar onderwijs afgerond, 83% hoger onderwijs en 5%
universitair onderwijs.

De verdeling van het aantal jaren werkervaring in de zorgsector is gelijkmatig: 19% heeft 0 tot 4 jaar
ervaring, 20% heeft 5 tot 9 jaar ervaring, 15% heeft 10 tot 14 jaar ervaring, 16% heeft 15 tot 19 jaar
ervaring en 29% heeft meer dan 20 jaar ervaring.

Velen maken beroepsmatig reeds gebruik van de computer. Computers worden vooral gebruikt voor
administratieve taken (75%), als communicatiemiddel (74%) en voor het consulteren van informatie
(64%). 45% van de deelnemers gebruikt ook de computer voor het elektronisch patiëntendossier en 13%
gebruikt het voor andere toepassingen, zoals NedRAI (Nederlandse versie van InterRAI-instrument),
Gernis (elektronisch zorgdossier) en het opmaken van uurroosters. Er zijn geen significante verschillen
tussen de consortia en tussen de zorgsettings.

We legden de deelnemers ook een aantal stellingen voor. Zij konden hun mening geven op een 5-punts-
schaal gaande van volledig akkoord (1) tot helemaal niet akkoord (5). De antwoordmogelijkheid ‘geen
mening’ is ook voorzien (6). In de tabel wordt een overzicht gegeven van de stellingen.

 Stellingen profiellijst                        1      2      3      4         5    6

 1.   Ik vind dat er voldoende computers 36% 23% 17% 16% 4%                         3%
 aanwezig zijn

 2.              Ik    krijg    voldoende 32% 37% 16% 9%                       1%   4%
 computerondersteuning bij problemen

 3.         Ik ben voorstander van een 56% 39% 5%                    0%        0%   0%
 elektronisch patiëntendossier.

 4. In de organisatie is voldoende overleg 21% 49% 25% 3%                      0%   1%
 tussen zorgverleners

 5.     Het is belangrijk dat verschillende 65% 33% 2%               0%        0%   0%
 disciplines deelnemen aan overleg
 individuele cliëntendossiers

Tabel 18: Proportie antwoorden op stellingen over interne organisatie (N=99)

De antwoordmogelijkheden 1 en 2 zijn gegroepeerd tot ‘akkoord’ en de antwoordmogelijkheden 3, 4 en
5 tot ‘niet (helemaal) akkoord’. Vergelijken we de percentages dan blijkt dat het aantal computers in de

93
organisatie (stelling 1: 61%), de computerondersteuning (stelling 2: 73%) en het overleg (stelling 4: 71%)
nog voor verbetering vatbaar zijn.

De verschillen tussen leeftijd, tussen consortia en tussen zorgsetting zijn onderzocht op significantie.
Enkel volgend resultaat is significant. Van de zorgsettings is de groep van de thuiszorg het vaakst
akkoord dat er voldoende computers aanwezig zijn: 88% is akkoord tegenover 52% uit de wzc’s en 50%
uit de ziekenhuizen (p=0.0041).



6.3.2.2. Vragenlijst 1: Kennis over het InterRAI-instrument, voorafgaand aan de vorming


24% van de deelnemers aan de vorming had voorafgaand al gebruik gemaakt van een InterRAI-
instrument. Aan deze personen is gevraagd om hun bekwaamheidsniveau aan te geven op een 18-tal
vragen, aan de hand van een schaal gaande van 0 tot 4 (waarbij de cijfers staan voor: 0=niet in staat,
1=amper in staat, 2=gedeeltelijk in staat, 3=grotendeels in staat en 4= volledig in staat). In de volgende
tabel wordt een overzicht gegeven van de vragen met het percentage personen per schaalscore.

 Vragenlijst 1                                                 0      1     2      3      4

 1. De voordelen van het BelRAI-instrument opnoemen.           13% 9%       48% 26% 4%

 2. De verschillende beveiligingsmaatregelen gebruikt in 52% 26% 17% 4%                   0%
 BelRAI opnoemen en uitleggen.

 3. De 3 beoordelingsfasen in de BelRAI-webapplicatie 73% 14% 9%                   5%     0%
 opnoemen en uitleggen.

 4. De betekenis van een ‘informed consent’ uitleggen.         59% 5%       9%     9%     18%

 5. De verschillende (her)evaluatiemomenten voorzien in 52% 17% 17% 13% 0%
 BelRAI opnoemen.

 6. De taken van de ‘groepsbeheerder’ opnoemen.                65% 26% 9%          0%     0%

 7. De taken van de ‘cliëntbeheerder’ opnoemen.                65% 17% 17% 0%             0%

 8.   De taken van de ‘beoordelingsverantwoordelijke’ 57% 17% 22% 4%                      0%
 opnoemen.

 9. Bij vragen en onduidelijkheden de WIKI-site gebruiken.     86% 0%       5%     10% 0%

 10. Op correcte wijze inloggen in de webapplicatie.           59% 5%       14% 9%        14%




94
 11. Op correcte wijze          de   cliëntgegevens    in   de 36% 14% 18% 23% 9%
 webapplicatie invoeren.

 12. De scores op de schalen interpreteren met behulp van 68% 9%               14% 9%        0%
 de WIKI-site.

 13. Uitleggen hoe de CAP’s 'getriggered’ worden.                65% 9%        22% 4%        0%

 14. De codes van de CAP’s interpreteren met behulp van 73% 9%                 14% 5%        0%
 de WIKI-site.

 15. De statistieken, kwaliteitsindicatoren en RUG-scores 61% 22% 13% 4%                     0%
 interpreteren.

 16. Deze verschillende resultaten in de praktijk toepassen.     55% 27% 14% 5%              0%

 17. Collega’s helpen bij problemen met het gebruik van de 35% 17% 26% 17% 4%
 BelRAI.

 18. Concrete activiteiten opzetten ter bevordering 45% 9%                     27% 14% 5%
 interdisciplinaire werking.

Tabel 19: Bekwaamheidsniveau InterRAI, voorafgaand aan de vorming, proporties per schaalscore

Op elke vraag die wordt opgesomd, zegt meer dan 50% die reeds gebruik heeft gemaakt van het
InterRAI-instrument, hierin niet, amper of gedeeltelijk (score 0, 1 of 2) bekwaam te zijn.

De onderwerpen waar het percentage deelnemers het grootst is (indien de percentages grotendeels en
volledig in staat worden samen genomen), en waar dus de meeste kennis over bestaat, zijn:

        32%: cliëntgegevens in de webapplicatie invoeren
        30%: voordelen InterRAI-instrument opnoemen
        27%: betekenis informed consent uitleggen

Vergelijken we het profiel van de personen die reeds ervaring hebben met het InterRAI-instrument met
hen zonder ervaring, op basis van leeftijd, consortia en zorgsetting, dan blijkt dat er enkel een significant
verschil is op consortiumniveau. In de Denderregio heeft 35% ervaring tegenover 14% in het consortium
Kortrijk-Roeselare (p=0.0198).



6.3.2.3. Vragenlijst 1 bis: Kennis over het InterRAI-instrument, na de vorming


Dezelfde vragenlijst is na de vorming bij groep 2 van consortium Denderregio en groep 2 en groep 3 van
consortium Kortrijk-Roeselare afgenomen. Het doel is inzicht te krijgen welke zelfgerapporteerde kennis
de deelnemers hebben na de vorming.


95
Een overzicht van de vragen met het percentage personen per schaalscore wordt in tabel 20
weergegeven. De betekenis van de schaalscore is dezelfde als eerder omschreven bij ‘kennis over het
InterRAI-instrument, voorafgaand aan de vorming’. We vermelden nog dat in 6 gevallen een dubbel
antwoord op een vraag werd gegeven. In dat geval werd de laagste van de twee scores aangehouden,
wat een kleine onderschatting van de kennis kan inhouden.

Vragenlijst 1bis                                              0      1     2     3      4

1. De voordelen van het BelRAI-instrument opnoemen.           0%     2%    42% 49% 8%

2.   De verschillende beveiligingsmaatregelen gebruikt in 0%         9%    46% 38% 6%
BelRAI opnoemen en uitleggen.

3.   De 3 beoordelingsfasen in de BelRAI-webapplicatie 5%            8%    54% 20% 14%
opnoemen en uitleggen.

4. De betekenis van een ‘informed consent’ uitleggen.         5%     3%    14% 42% 37%

5.   De verschillende (her)evaluatiemomenten voorzien in 0%          5%    52% 38% 5%
BelRAI opnoemen.

6. De taken van de ‘groepsbeheerder’ opnoemen.                0%     2%    42% 48% 9%

7. De taken van de ‘cliëntbeheerder’ opnoemen.                0%     2%    38% 48% 13%

8.    De taken van de ‘beoordelingsverantwoordelijke’ 0%             2%    32% 54% 12%
opnoemen.

9. Bij vragen en onduidelijkheden de WIKI-site gebruiken.     0%     2%    8%    40% 51%

10. Op correcte wijze inloggen in de webapplicatie.           0%     0%    8%    31% 62%

11. Op correcte wijze de cliëntgegevens in de webapplicatie 0%       2%    8%    52% 38%
invoeren.

12. De scores op de schalen interpreteren met behulp van de   0%     2%    23% 51% 25%
WIKI-site.

13. Uitleggen hoe de CAP’s 'getriggered’ worden.              0%     15% 43% 26% 15%

14. De codes van de CAP’s interpreteren met behulp van de 2%         9%    32% 42% 15%
WIKI-site.

15. De statistieken, kwaliteitsindicatoren en RUG-scores 6%          22% 54% 15% 3%
interpreteren.



96
 16. Deze verschillende resultaten in de praktijk toepassen.       0%     18% 45% 31% 6%

 17. Collega’s helpen bij problemen met het gebruik van de 2%             14% 37% 43% 5%
 BelRAI.

 18. Concrete activiteiten        opzetten    ter   bevordering 0%        20% 39% 38% 3%
 interdisciplinaire werking.

Tabel 20: Bekwaamheidsniveau BelRAI, na de vorming, proporties per schaalscore

Wat de deelnemers na de vorming, naar eigen zeggen, het beste konden, zijn het correct inloggen op de
webapplicatie (92%: optelsom groen gekleurde vakjes vraag 10), de wiki-site gebruiken (91%: optelsom
groen gekleurde vakjes vraag 9) en cliëntgegevens invoeren (91%: optelsom groen gekleurde vakjes
vraag 11). Een ruime meerderheid gaf aan grotendeels of volledig in staat te zijn om uitleg te geven over
het informed consent formulier (78%: optelsom oranje gekleurde vakjes vraag 4) en om de scores van de
schalen te interpreteren (75%: optelsom oranje gekleurde vakjes vraag 12).

Echter, bij 8 vragen geeft de meerderheid van de deelnemers aan niet, amper of gedeeltelijk in staat te
zijn om de taken van een beoordelingsverantwoordelijke te kunnen opnoemen. Dit is de optelsom van
de rood gekleurde vakjes per vraag. Deze worden opgesomd van groot naar klein percentage
deelnemers:

        82%: statistieken, kwaliteitsindicatoren en RUG-scores interpreteren
        66%: de 3 beoordelingsfasen
        63%: resultaten in praktijk toepassen
        59%: bevordering van de interdisciplinaire samenwerking
        58%: triggering CAP
        57%: (her)evaluatiemomenten kennen
        55%: beveiligingsmaatregelen
        52%: collega’s helpen bij problemen met de BelRAI

Er kunnen geen verbanden bepaald worden tussen voorkennis van de InterRAI-instrumenten en andere
variabelen, vanwege het kleine aantal personen (#14) met voorkennis, bij wie ook vragenlijst 1 bis is
afgenomen.

Per vraag wordt achterhaald of leeftijd, consortium en setting van invloed zijn op de weergegeven
kennis. De schaalscore ‘3: grotendeels in staat’ en schaalscore ‘4: volledig in staat’ worden gegroepeerd
onder de noemer ‘in staat zijn tot’. Lagere scores worden binnen deze context als ‘niet in staat zijn tot’
gegroepeerd. Ook score 2 ‘gedeeltelijk in staat zijn’ valt onder deze laatste noemer. De reden hiervoor is
dat de zelfgerapporteerde kennis vaak eerder een onderschatting is dan een overschatting. Enkel de
significante verschillen worden besproken.




97
Vraag 2: De verschillende beveiligingsmaatregelen gebruikt in BelRAI opnoemen en uitleggen

In vergelijking met de andere leeftijdsgroepen, zegt een groter deel van de 31- tot 40-jarigen (65%) in
staat te zijn de verschillende beveiligingsmaatregelen te benoemen (p=0.038). In de jongste
leeftijdsgroep van 21- tot 30-jarigen is dit een percentage van 29%, bij de oudste leeftijdsgroep van 41-
plussers is dit 38%).

Meer deelnemers uit het consortium Denderregio (60%) geven aan kennis te hebben over de
beveiligingsmaatregelen in BelRAI, dan de deelnemers uit Kortrijk-Roeselare (35%) (p=0.0485).

Een opvallend verschil is tussen de zorgsettings op te merken. In de thuiszorg zegt 65% in staat te zijn de
beveiligingsmaatregelen op te noemen, terwijl dit in woonzorgcentra 47% is. In het ziekenhuis noteren
we slechts een percentage van 8% (p=0.0097).

Vraag 4: De betekenis van een ‘informed consent’ uitleggen

Het personeel uit de thuiszorg en de ziekenhuizen voelen zichzelf in staat de betekenis van een informed
consent uit te leggen (respectievelijk 94% en 92%). In de woonzorgcentra wordt een kleiner percentage
van 67% opgetekend (p=0.0357).

Vraag 5: De verschillende (her)evaluatiemomenten voorzien in BelRAI opnoemen

69% van de zorgverleners uit de thuiszorg denkt te weten wanneer er een beoordeling dient te
gebeuren, tegenover 37% uit de woonzorgcentra en 25% uit het ziekenhuis (p=0.0406).

Vraag 6: De taken van de ‘groepsbeheerder’ opnoemen

In de thuiszorg (65%) en de woonzorgcentra (64%) hebben meer personeelsleden er vertrouwen in dat
ze de taken van een groepsbeheerder kunnen opnoemen, in vergelijking met het personeel uit het
ziekenhuis (25%) (p=0.0469).

Vraag 10: Op correcte wijze inloggen in de webapplicatie

Meer deelnemers uit het consortium Kortrijk-Roeselare (98%) geven aan correct te kunnen inloggen op
de webapplicatie, dan deelnemers uit het consortium Denderregio (84%) (p=0.0469).

Vraag 11: Op correcte wijze de cliëntgegevens in de webapplicatie invoeren

Bij de jongste leeftijdsgroep 21- tot 30-jarigen zegt 100% in staat te zijn de cliëntgegevens in te voeren,
tegenover 96% bij de 31- tot 40-jarigen en 76% bij de 41-plussers (p=0.0173).

Vraag 16: Deze verschillende resultaten in de praktijk toepassen

In de thuiszorg en woonzorgcentra heeft een kleine minderheid er vertrouwen in om de resultaten in de
praktijk te kunnen toepassen (respectievelijk 44% en 44%). In de ziekenhuizen daarentegen heeft
niemand hier vertrouwen in (0%) (p=0.0297).



98
Vraag 18: Concrete activiteiten opzetten ter bevordering interdisciplinaire werking

Van het personeel uit de thuiszorg is 75%, naar eigen zeggen, in staat om concrete activiteiten op te
zetten rond interdisciplinaire samenwerking. In de woonzorgcentra ligt dit percentage aanmerkelijk
lager, namelijk 33% en in de ziekenhuizen nog lager met een percentage van 17% (p=0.0032).



6.3.2.4. Vragenlijst 2: Kwaliteit van de vormingsdagen


Per stelling kon de deelnemer aangeven of hij/zij ‘helemaal niet akkoord’ (HNA), ‘niet akkoord’ (NA),
‘akkoord’ (A) of ‘volledig akkoord’ (VA) was. De tabel geeft een overzicht van de stellingen, met
percentages die uitdrukken in welke mate de deelnemers hiermee akkoord gaan. In 46 gevallen is zowel
‘niet akkoord’ als ‘akkoord’ aangekruist. Deze aparte groep vatten we samen als ‘geen uitgesproken
mening’ (GUM), maar is nooit als antwoordmogelijkheid aangeboden. Deze antwoorden worden als niet
valide beschouwd en niet verder meegenomen in de analyses.

 Stellingen vragenlijst 2                                         HNA NA       A      VA   GUM

 1.    Volgens mij zijn de beoogde doelstellingen van de 1%              26% 64% 0%        9%
 vorming bereikt.

 2.     De verschillende thema's zijn onvoldoende uitgediept 0%          52% 40% 2%        6%
 tijdens de vorming.

 3. De duur van de vorming was in overeenstemming met de 2%              31% 61% 1%        5%
 doelstellingen.

 4. De gebruikte methoden waren afgestemd op de inhoud.           2%     11% 81% 6%        0%

 5. De gebruikte methoden maakten het mogelijk actief deel 9%            15% 64% 13% 0%
 te nemen aan de vorming.

 6.    De vorming maakte het mogelijk mijn professionele 1%              27% 64% 7%        1%
 ervaring te delen met mijn collega's.

 7.     De pedagogische hulpmiddelen waren van slechte 5%                60% 26% 8%        1%
 kwaliteit.

 8. De vorming was nuttig voor mijn beroep.                       1%     15% 75% 8%        1%

 9. De praktische oefeningen waren niet afgestemd op mijn 2%             70% 21% 2%        5%
 huidige werkcontext.




99
 10. Ik heb voldoende oefeningen gemaakt om met het BelRAI 10%             45% 38% 0%         7%
 intrument te kunnen werken.

 11. Tijdens de vorming kon ik steeds het woord nemen 0%                   3%    77% 18% 1%
 wanneer ik dat wenste.

 12. De trainers hebben rekening gehouden met mijn 0%                      7%    84% 9%       0%
 opmerkingen.

 13. De trainers hebben zich weten aan te passen aan de 0%                 6%    84% 8%       2%
 groep.

 14. De trainers zijn er tijdens de vorming in geslaagd een 1%             10% 79% 3%         6%
 gunstig werkklimaat te creëren.

 15. De vorming verdient een goede beoordeling.                     3%     24% 60% 3%         9%

Tabel 19: Stellingen over kwaliteit van de vorming, per mate van akkoord

De categorieën HNA en NA worden gegroepeerd tot de categorie ‘ niet akkoord’, terwijl categorie A en
categorie VA tot ‘akkoord’ worden samengevat. De gekleurde vakjes zijn een optelsom van de nieuw
gemaakte categorieën. Bij de kleur rood gaat meer dan de helft niet akkoord met de positief
geformuleerde stellingen en bij de groen gekleurde vakjes is meer dan 90% akkoord met stellingen.

Bij stelling 10 is meer dan de helft (56%) niet akkoord dat er voldoende oefeningen zijn gemaakt. Waar
de deelnemers tevreden over waren, is de ruimte om het woord te nemen (stelling 11: 95%), de mate
waarin de trainers rekening hielden met de opmerkingen (stelling 12: 93%) en het aanpassingsvermogen
van de trainers (stelling 13: 92%).

Wat ook opgemerkt moet worden is dat slechts 63% (60% + 3%) akkoord of volledig akkoord gaat met
stelling 15. Meer dan een vierde, toch een aanzienlijk aandeel, is ontevreden over de vorming. De
redenen hiervoor zullen tijdens de verdere evaluaties uitgediept worden. We vermoeden dat
bijvoorbeeld dat het feit dat de webapplicatie tijdens sommige vormingen uitviel of niet bereikbaar was
via eHealth, hier een rol in speelde.

Sommigen van de deelnemers hadden reeds ervaring met de InterRAI-instrumenten. Zij beoordeelden
de vorming niet significant verschillend van de andere deelnemers.

Vergelijken we de leeftijdscategorieën, consortia en settings per stelling (op basis van de hergroepering
‘niet akkoord’ en ‘ akkoord’), dan valt op dat leeftijd en setting geen significante verschillen opleveren,
met uitzondering van stelling 10 over het maken van voldoende oefeningen. Bij de leeftijdscategorie 21-
tot 30-jarigen gaat 41% akkoord met de stelling dat voldoende oefeningen zijn gemaakt, bij de 31- tot 40
jarigen is dit 58%, maar bij de oudste leeftijdsgroep (de 41-plussers) daalt het percentage tot 26%
(p=0.0509).



100
Op consortiumniveau zijn de verschillen vaak wel significant. Stellingen met een significant verschil zijn
opgesomd in de tabel. De letter D (Dendermonde) of KR (Kortrijk-Roeselare) verwijst naar het
consortium. Meer deelnemers uit het consortium Kortrijk-Roeselare zijn tevreden over de vorming.

 stellingen: akkoord (A + VA)                                        D        KR       p

 1.    Volgens mij zijn de beoogde doelstellingen van de 56%                  85%      0.0054
 vorming bereikt.

 3. De duur van de vorming was in overeenstemming met de 46%                  84%      0.0003
 doelstellingen.

 5. De gebruikte methoden maakten het mogelijk actief deel 52%                100%     <0.0001
 te nemen aan de vorming.

 7.     De pedagogische hulpmiddelen waren van slechte 60%                    9%       <0.0001
 kwaliteit.

 8. De vorming was nuttig voor mijn beroep.                          70%      98%      0.0006

 9. De praktische oefeningen waren niet afgestemd op mijn 35%                 14%      0.0251
 huidige werkcontext.

 14. De trainers zijn er tijdens de vorming in geslaagd een 79%               95%      0.0251
 gunstig werkklimaat te creëren.

 15. De vorming verdient een goede beoordeling.                      51%      88%      0.0005

Tabel 22: Stellingen over de kwaliteit van de vorming, waar significant verschil bestaat over de mate van
akkoord tussen consortia

Om meer inzicht te krijgen waar deze verschillen vandaan komen, is ook per groep onderzocht waar de
verschillen liggen. De significante verschillen worden opgesomd in de tabel, waarbij de letter verwijst
naar het consortium en het cijfer naar de groep.



 stellingen: akkoord (A + VA)                      D1       D2        KR1       KR2        KR3     p

 1.         Volgens mij zijn de beoogde 32%                 84%       67%       94%        80%     0.0001
 doelstellingen van de vorming bereikt.

 3.     De duur van de vorming was in 24%                   70%       83%       78%        89%     0.0001
 overeenstemming met de doelstellingen.

 5. De gebruikte methoden maakten het 23%                   82%       100%      100%       100%    <0.0001
 mogelijk actief deel te nemen aan de


101
 vorming.

 7. De pedagogische hulpmiddelen waren 52%                  67%       33%       6%        5%       <0.0001
 van slechte kwaliteit.

 8. De vorming was nuttig voor mijn beroep.        41%      100%      83%       100%      100%     <0.0001

 10. Ik heb voldoende oefeningen gemaakt.          14%      55%       83%       44%       35%      0.0132

 14. De trainers zijn er tijdens de vorming in 63%          95%       100%      94%       95%      0.0076
 geslaagd een gunstig werkklimaat te
 creëren.

 15. De vorming        verdient    een    goede 17%         81%       80%       94%       82%      <0.0001
 beoordeling.

Tabel 20: Stellingen over kwaliteit van de vorming, waar significant verschil bestaat over de mate van
akkoord tussen vormingsgroepen

Er zijn twee opvallende resultaten. Allereerst dat 83% van de deelnemers van groep 1 Kortrijk-Roeselare
tevreden was over de duur van de vorming, terwijl na de eerste dag toch het commentaar is gekomen
dat de opleiding te langzaam ging. Het verkorten van de opleiding van 3 naar 2 dagen kan dit effect
verklaren. Een tweede opmerkelijk resultaat is dat een relatief laag percentage deelnemers van groep 2
en groep 3 (uit het consortium Kortijk-Roeselare) akkoord is dat er voldoende oefeningen zijn gemaakt,
zeker in vergelijking met de eerste groep.

Naar aanleiding van commentaar uit groep 1 Denderregio en groep 1 Kortrijk-Roeselare is de vorming
aangepast. Om te achterhalen of deelnemers uit de daaropvolgende groepen de kwaliteit van de
vorming hoger waarderen, vergelijken we groep 1 uit de beide consortia met groep 2 en groep 3. De
significante verschillen worden in tabelvorm weergegeven. De vorming wordt bij groep 2 en 3 op een
aantal punten meer gewaardeerd in vergelijking met de eerste groepen.

 stellingen: akkoord (A + VA)                      groep    groep     groep     p
                                                   1        2         3

 1.         Volgens mij zijn de beoogde 39%                 89%       80%       <0.0001
 doelstellingen van de vorming bereikt.

 3.     De duur van de vorming was in 37%                   74%       89%       0.0004
 overeenstemming met de doelstellingen.

 5. De gebruikte methoden maakten het 39%                   90%       100%      <0.0001
 mogelijk actief deel te nemen aan de
 vorming.




102
 7. De pedagogische hulpmiddelen waren 48%                  38%       5%        0.0077
 van slechte kwaliteit.

 8. De vorming was nuttig voor mijn beroep.        50%      100%      100%      <0.0001

 14. De trainers zijn er tijdens de vorming in 72%          95%       95%       0.0167
 geslaagd een gunstig werkklimaat te
 creëren.

 15. De vorming        verdient    een    goede 30%         87%       82%       <0.0001
 beoordeling.

Tabel 21: Stellingen over kwaliteit van de vorming, waar significant verschil bestaat over de mate van
akkoord tussen groepen




6.4.    Discussie en conclusie
6.4.1. Ingesteldheid en beleving


In totaal vindt 63% (60% + 3%) dat de vorming een goede beoordeling verdient. Vooral de open sfeer
tussen de deelnemers en de trainers werd geapprecieerd.

Het consortium Kortrijk-Roeselare beoordeelde de vorming over het algemeen positiever dan het
consortium van Dendermonde. Een verklaring kan zijn dat na de herwerking van het opleidingspakket,
naar aanleiding van de opmerkingen uit de eerste groepen, in het consortium Kortrijk-Roeselare nog
twee groepen volgden, terwijl in Dendermonde slechts één groep in hogere mate tevreden kon zijn.
Bijkomend bestond groep 1 uit Kortijk-Roeselare uit een klein aantal van 10 personen.

Vergelijken we de zorgsettings, dan lijken de deelnemers uit de thuiszorg positiever ingesteld. Er waren
meer personen die vertrouwen hadden om de verschillende resultaten in de praktijk toe te passen en
concrete activiteiten op te zetten rond interdisciplinariteit. De ziekenhuizen waren opvallend
terughoudender van attitude. Er was bij de thuiszorg ook meer tevredenheid over het aantal computers
in de organisatie. Ook op het gebied van zelfgerapporteerde kennis springt de thuiszorg in het oog.
Meer zorgverleners uit de thuiszorg geven aan kennis te hebben over beveiligingsmaatregelen, het
informed consent, evaluatiemomenten en de taken van de groepsbeheerder.

Naar aanleiding van het commentaar uit de eerste vormingsgroepen is het opleidingspakket aangepast.
Concreet is de duur van de vorming aangepast van 3 naar 2 dagen, de webapplicatie werd vanaf dag 1
toegelicht, er zijn een aantal presentaties grondig herwerkt en een quiz en syntheseoefening zijn
toegevoegd. Deze aanpassingen hebben geleid tot een significant betere beoordeling door de groepen 2
en 3 op deze gebieden (duur, methoden om actief deel te nemen, pedagogische hulpmiddelen).

Ondanks de aanpassingen heerste er occasioneel eentonigheid en desinteresse bij leden uit de groepen.
Deels kan dit verklaard worden door een niet optimale werking van de webapplicatie (ten gevolge van

103
internetstoringen of toegangsproblemen) en het verschil in leersnelheid tussen de verschillende
deelnemers. Bij de trainers bestond ook de indruk dat er grote verschillen waren in interesses m.b.t. het
InterRAI-instrument.



6.4.2. Kennis en vaardigheden


Voorkennis over de InterRAI-instrumenten leidt niet tot een grote kennisvoorsprong. Of voorkennis een
invloed heeft op de opgedane kennis tijdens de vorming is niet achterhaald, wegens het ontbreken van
vragenlijst 1 bis in twee groepen. Om deze reden kunnen de volgende resultaten niet veralgemeend
worden. Er bestaat geen significant verschil tussen voorkennis en de beoordeling van de vorming. Er
bestaat wel een significant verschil op consortiumniveau. Het consortium Denderregio heeft meer
ervaring, omdat bijna alle zorgverleners, afkomstig van wzc Sint-Jozef te Moerzeke, reeds ervaring
hebben met NedRAI.

Het zijn vooral de meer toegepaste zaken, zoals inloggen, informatie zoeken op de wiki-site en
cliëntgegevens invoeren, wat deelnemers (naar eigen zeggen) kunnen na de vorming. Er blijft nog veel
onduidelijkheid bestaan over de output van het InterRAI-instrument en de manier waarop het systeem
werkt.

Ondanks het feit dat ze wel de toegepaste zaken onder de knie lijken te hebben, komt naar voren dat de
meerheid van de deelnemers graag meer oefeningen had willen maken, zelfs na de herwerking van het
opleidingspakket. De 41-plussers geven significant vaker aan meer oefeningen te willen maken, dan de
andere leeftijdsgroepen. Dit weerspiegelt zich ook in het kleiner aandeel 41-plussers dat zegt
cliëntgegevens correct te kunnen invoeren.

Vermoedelijk is de wens om meer te oefenen niet zo zeer gelegen in het invullen van de cliëntgegevens,
maar meer om via oefeningen inzicht te krijgen in de werking van het systeem, zoals de rechten en
beperkingen van de verschillende beheerders. Zo blijkt dat bijvoorbeeld nog een aanzienlijk deel
(grofweg tussen de 35% en 45%) niet (helemaal) in staat is om de taken van een groepsbeheerder,
cliëntbeheerder of beoordelingsverantwoordelijke op te noemen.



6.4.3. Conclusie en aanbevelingen


Er is goed geanticipeerd op het commentaar van de deelnemers.

De vorming wordt door de deelnemers goed geëvalueerd, maar tegelijkertijd is er nog veel ruimte voor
verbetering. Concreet dient men zich te richten op het volgende:

            -   Meer oefenen, waarbij vooral de werking van BelRAI centraal staat.
            -   Meer flexibiliteit in de vorming, zodat iedereen zolang kan oefenen als nodig.


104
               -   Meer differentiatie met extra oefeningen voor hen die snel het systeem onder de knie
                   hebben
               -   Meer concrete handvaten bieden voor het werken met de output.

Voorts is een discussie welkom over de homogeniteit van de vormingsgroepen. Is het wenselijk de
groepen te spitsen op basis van criteria, zoals zorgsetting of functie.



6.5.       Terugkomdagen

De terugkomdagen zijn nog bezig. Dit wordt verder uitgewerkt in het eindrapport.



6.6.       Huisartsen en CRA’s

Naast het opleiden van het zorgpersoneel uit de zorgsettings is ook een korte opleiding aangeboden aan
de CRA’s en huisartsen. Deze opleiding was gepland op woensdag 26 mei te Leuven in de namiddag.



6.6.1. Consortium Kortrijk-Roeselare


De CRA’s en huisartsen uit dit consortium gaven aan dat zowel tijdstip als locatie voor hen moeilijk lag.
Naar aanleiding daarvan is het voorstel geopperd om de vorming ’s avonds op maandag 31 mei in wcz
Ter Walle, te Menen te laten doorgaan. Omdat er slechts één inschrijving was, is de beslissing genomen
de vorming af te gelasten. In plaats daarvan is een e-mail gestuurd met de presentaties van de vorming
in bijlage. Volgende presentaties werden verstuurd:

      1.   Inleiding CRA
      2.   LTCF versie
      3.   Beveiliging en rollen
      4.   Informed consent
      5.   Output
      6.   Helpdesk


Ook is uitdrukkelijk vermeld dat bij vragen of onduidelijkheden contact opgenomen kan worden met
prof. A. Declercq. Zij heeft evenwel in de daaropvolgende weken geen vragen ontvangen.

Op basis van deze feiten wordt vermoed dat de interesse bij de huisartsen en CRA’s van dit consortium
eerder beperkt is.




105
6.6.2. Consortium Denderregio


Net zoals het consortium Kortrijk-Roeselare is de vorming verplaatst naar een andere datum, tijdstip en
locatie. Op maandag 7 juni om 20u heeft in wzc Sint-Jozef te Moerzeke de vorming plaatsgevonden. Er
waren in totaal 5 aanwezigen.

Bij de vorming lag de nadruk voornamelijk op de manier waarop BelRAI wordt beveiligd en welke output
de BelRAI kan leveren. Er is een korte demonstratie van de webapplicatie gegeven. In bijlage 9 is de
structuur van deze vormingsavond terug te vinden.

Er zijn bij deze deelnemers geen evaluatieformulieren afgenomen. De indruk bestond dat de personen
aanwezig geïnteresseerd waren, maar tegelijkertijd ook een afwachtende houding aannamen naar het
project toe.



6.7.   Geriaters


6.7.1. Inleiding


Het multidisciplinaire karakter van de interRAI Acute Care steunt op de participatie van de geriaters.
Naast de opleiding van paramedici en verpleegkundigen is een opleiding voor de geriaters noodzakelijk.
In tegenstelling tot de andere zorgverleners werd voor deze groep afzonderlijk een training van een
halve dag vooropgesteld.

6.7.1. Methode


6.7.1.1. Steekproef


Alle geriaters van de deelnemende afdelingen werden gevraagd om deel te nemen aan de opleiding.



6.7.1.2. Opleiding


De training werd op vraag van de ziekenhuizen ter plaatse gegeven door een medewerker van het
BelRAI-team.

De inhoud van de opleiding was een afwisseling tussen uitleg en demonstraties. Omwille van de kortere
opleidingsduur was er geen ruimte voor het oefenen van het instrument en de webapplicatie. Een



106
concrete invulling van het programma kan in onderstaande tabel worden teruggevonden. Voor deze
opleiding werd tevens een accreditering aangevraagd.

Uur          Programma

9u15         Ontvangst

9u30         Achtergrondinformatie RAI: Ontstaan, de instrumenten, de assessment-items, CAP,
             Schalen, Benchmarking, Software

10u15        interRAI Acute Care: Administratieve gegevens

10u45        BelRAI software:

                - Inloggen en account aanmaken in het systeem
                - Groepen en groepsbeheer
                - Een cliëntendossier aanmaken
                - Een vragenlijst opstarten
                - Een vragenlijst invullen
                - Een vragenlijst afsluiten
                - Transfer van data transmuraal
11u15        Beoordelingsverantwoordelijke

11u30        Status van de beoordeling

11u40        Beveiliging en privacy van de software en Output

12u00        BelRAI software:
                 - Resultaten berekenen
                 - De Wiki applicatie
12u15        Uitleg over de helpdesk en afsluiten

Tabel 1: Opleidingsprogramma geriaters




6.7.1.3. Evaluatie van de opleidng


Er werd een afzonderlijke vragenlijst opgesteld voor de evaluatie van de opleiding van de geriaters. Er
werd gekozen om deze zeer kort te houden. Via deze vragenlijst werd er gepeild naar opleidingsduur,
relevantie van de opleidingsonderdelen en de bekwaamheid van de deelnemers na afloop van de
vorming.

De vragenlijst werd na de opleiding per mail verstuurd naar de geriaters die deelgenomen hadden. Na 2
weken werd een herinnering gestuurd. (zie bijlage 10)




107
6.7.2. Resultaten


6.7.2.1. Deelnemerskarakteristieken


In het totaal namen 4 artsen deel aan de opleiding. Drie voor het consortium Dendermonde en 1 voor
het consortium Kortrijk (zie Error! Reference source not found.Tabel 14).

Consortium Dendermonde                           Consortium Kortrijk

Arts : 2                                         Arts: 1

Arts-assistent: 1

Datum: 01/06/2010                                Datum: 27/05/2010

Locatie: AZ Sint Blasius Dendermonde             Locatie: AZ Groeninge Kortrijk

Duur: ½ dag                                      Duur: ½ dag

Tabel 2: Overzicht van de opleidingsdagen en aantal deelnemers per consortium




6.7.3. Evaluatie van de opleiding


Omwille van het kleine aantal deelnemers kunnen we geen uitspraken doen die generaliseerbaar zijn.
Het geeft wel een algemene indruk van de tevredenheid van de deelnemende geriaters en het geeft
aanwijzingen waar we de opleiding kunnen bijsturen.

Drie van de vier artsen (75%) die deelnamen aan de opleiding vulden het evaluatieformulier in. De
vierde vragenlijst kon niet worden ingevuld omdat deze arts op dat moment niet meer in het ziekenhuis
werkte.

Uit de vragenlijst blijkt dat de opleiding door alle drie algemeen als voldoende werd ervaren (vraag 2a),
alsook was er consensus over de zinvolheid van de opleiding (vraag 2b).

De uitleg en demonstraties die de artsen kreeg over 13 deelaspecten van de BelRAI werden door alle
drie de geriaters als zinvol gescoord ( vraag 2 c).

Over het onderdeel waarbij de bekwaamheid van de geriaters met betrekking tot het invullen van de RAI
werd bevraagd, kunnen onderstaande conclusies worden weergegeven (vraag 2 e):

-     twee van de drie geriaters voelden zich na het volgen van de opleiding bekwaam zich aan te melden
      in BelRAI;
-     één van de geriaters voelde zich bekwaam om een cliënt aan te maken in het systeem en de
      medische secties in te vullen;

108
-     drie geriaters voelden zich nog eerder onbekwaam voor het uitvoeren van de andere vermelde
      handelingen: beoordeling afsluiten, de status van de beoordeling begrijpen, secties afbakenen,
      resultaten bekijken, taken van de beoordelingsverantwoordelijke uitvoeren, privacy en beveiliging
      begrijpen en de wiki website gebruiken voor bijkomende uitleg.


Een aantal bijkomende bemerkingen werd door de geriaters gegeven. Twee artsen vonden dat het
praktijk gedeelte slechts beperkt kon worden aangeleerd omwille van het feit dat de opleiding beperkt
was tot één sessie. De drie geriaters gaven aan dat het softwareprogramma te complex en niet zo
gebruiksvriendelijk is. Ze ervaren het als een beperking dat de BelRAI software niet gekoppeld is aan
bestaande software toepassingen voor het ingeven en bijhouden van medicatieschema’s.

De globale inhoud was voor twee artsen moeilijk begrijpbaar. Daarnaast waren twee artsen eerder niet
akkoord met de stelling: ‘de opleiding is voldoende duidelijk’. Over de duur van de opleiding waren de
meningen uiteenlopend. Eén arts vond de opleiding adequaat, één arts vond deze te kort en één vond
deze veel te lang. (vraag 3 b)

Het materiaal, dat aangeboden werd door de lesgevers, werd door alle drie als ondersteunend ervaren.



6.7.4. Conclusie


We kunnen concluderen dat de opleiding voor de geriaters zinvol was, maar niet toereikend om de
artsen voldoende bekwaam te maken om met het BelRAI programma te werken. Uit de vragenlijsten
blijkt dat eerder de beperkte tijd van de opleiding de oorzaak is van de onvoldoende kennis en
vaardigheden die artsen na de opleiding hebben dan de kwaliteit van de opleiding en de lesgevers.
Mogelijks zou een uitgebreidere en langere opleiding zinvol zijn, indien dit combineerbaar en haalbaar is
met het werkschema van een arts. Gezien de korte tijd tussen de opleiding en het tijdstip waarop de
vragenlijst werd afgenomen, hebben de geriaters slechts beperkt tijd gehad om InterRAI AC
instrumenten in te vullen en zich de manier van invullen eigen te maken. Het zou zinvol zijn deze vragen
op een later moment opnieuw te stellen, zodat een duidelijker beeld gevormd kan worden over de
bekwaamheid van de geriaters met betrekking tot het invullen van het InterRAI instrument.

Omwille van het kleine aantal geriaters dat deze opleiding volgden en evalueerden is het niet mogelijk
om bovenstaande conclusies te generaliseren.




109
IV Technische ondersteuning
Berden, J.; Paepen, B.; Vanbockryk, F.; Vanneste, D.




1. Ondersteuning bij test 2010


1.1.   Helpdesk informatica

Heel wat gebruikers hebben diverse problemen om ingelogd te geraken op de BelRAI productie site.
Indien een gebruiker niet voorbij de eID controle van eHealth geraakt kan men in BelRAI logs nagaan dat
er wel degelijk door een autorisatie probleem de toegang geweigerd is. Er komen dan ook heel wat
vragen van de eerste lijn helpdesk om in deze logs te verifiëren dat een gebruiker inderdaad de toegang
is geweigerd vanuit eHealth; niet tegenstaande het BelRAI systeem steeds een foutboodschap geeft dat
de toegang geweigerd is en men de eHealth helpdesk moet contacteren voor meer informatie.
Aangezien er afhankelijk van de manier waarop de gebruiker bekend is bij verschillende authentieke
bronnen nieuwe technologieën gebruikt worden bij RIZIV, eHealth en BelRAI om de veiligheid te
garanderen en er op diverse niveaus problemen zouden kunnen ontstaan worden alle vragen rond
problemen met het inloggen vanuit de helpdesk nagetrokken.

Soms is er verwarring bij zorgverleners omdat ze een andere rol in het systeem krijgen dan ze
verwachten, dit heeft als reden:

           -   vervallen van hun “bewijsstukken” om met die rol in de authentieke bron te zitten
           -   zorgverlener zit fout in één van de authentieke bronnen
           -   de zorgverlener heeft nooit “bewijsstukken” ingeleverd
           -   Alle BelRAI onderzoekers, Pyxima, RIZIV en eHealth werken hier samen om deze
               individuele gevallen te onderzoeken en de zorgverlener toegang te verlenen.

Sommige gebruikers hebben problemen met bepaalde standaard gedragingen van een website (vb. een
zoekveldje dat de ingetypte waarde blijft onthouden) of hun browser. Deze opmerkingen zijn geen
fouten in BelRAI. Er wordt steeds teruggekoppeld naar de 1ste lijn helpdesk.

Regelmatig komt de vraag waarom men geen resultaten kan berekenen. Men vergeet dat het
noodzakelijk is om:

           -   De vragenlijst af te sluiten
           -   Bij AC moet het tijdsmoment af te sluiten

110
Uit recente feedback blijken sommige zorgverleners het niet altijd eens te zijn met de resultaten (CAP’S
of Scales) die worden getoond (vb. CAP PAIN versus Scale PAIN). Dit komt soms over als een fout in
BelRAI, echter in de meeste gevallen is dit geen fout maar is dit door de samenstelling van de interRAI
algoritmes of interpretatie problemen van de resultaten. In het laatste geval brengt de Wiki
verduidelijking. Het evaluerenvan de CAP’s en Scales is overigens één van de doelstellingen van dit
project.

Het systeem van cliënten, zorgverleners in groepen en de manier waarop deze samenwerken om
toegang te krijgen tot de juiste informatie is dikwijls onduidelijk. Ook is er onduidelijkheid rond de
toegang tot bepaalde secties van instrumenten.

Soms blijken vertalingen te ontbreken, deze items worden dan ter vertaling voorgelegd aan de
verantwoordelijke van de desbetreffende onderzoeksgroep en wanneer beschikbaar doorgevoerd op de
verschillende omgevingen.



1.2.      Performantie verbetering

De BelRAI applicatie kan, als er veel gebruikers gelijktijdig aan het werk zijn, een niet geringe
hoeveelheid geheugen en cpu rekenkracht vragen van de server waarop de applicatie draait. Door de
performantie van BelRAI te controleren in de live omgeving en de applicatie te verbeteren waar
mogelijk, is zowel de schaalbaarheid (minder cpu/geheugen gebruik per gebruiker op de website) en de
gebruikerservaring (snelle laadtijden) al sterk verbeterd.

Tools (zoals PMD en Findbugs) worden gebruikt om broncode te analyseren op mogelijke bugs en
performantie verbeteringen. Op basis van deze analyses zijn er aanpassingen in de code gedaan die de
performantie en stabiliteit ten goede komen.

Het geheugengebruik van de verschillende BelRAI omgevingen worden gemonitord. Op piekmomenten
wordt er gezocht naar de oorzaak van hoog geheugengebruik. Dit kan een indicatie zijn van plaatsen in
de code waar het geheugengebruik kan worden geoptimaliseerd.

Volgende stappen zijn ondernomen om het geheugengebruik van de verschillende servers te beperken:

      -   Verbetering van het inladen van de instrumenten

      -   Overschakeling naar Tomcat 6 webserver. Dit is momenteel in gebruik op de acceptatie
          omgeving en zal later worden toegepast op de productie omgeving.

      -   Optimalisatie taglib geheugengebruik

Om de laadtijden te verkorten wordt het dataverkeer tot een minimum gehouden, volgende stappen
zijn uitgevoerd:



111
      -   Custom filter voor overbodige witruimte te wissen gegenereerd door externe software
          componenten. Gemiddeld is hierdoor de doorgestuurde data met 30 a 50% gedaald (afhankelijk
          van geopende pagina).

      -   Webserver performance instellingen zijn geoptimaliseerd

      -   Optimaliseren beveiliging en database filters.



2. Extra taken

      -   Verwijderen van misplaatste Wiki documenten, (vb. verkeerde PDF versies van inhoudelijke)
          hiervoor is telkens manuele tussenkomst nodig en een herstart van de wiki software.
      -   Doorvoeren van taalnuances en onduidelijke bindteksten (zowel in het Frans als het Nederlands)
          op de site die enkel via “property files” kunnen worden aangepast.

3. Privacy - beveiliging (taak uitgesteld in 2009)

3.1.Veiligheidsconsulent van een groep kan veiligheidslogs bekijken

Een veiligheidsconsulent van een groep kan nu inloggen en veiligheidslogs bekijken van de groepen
waarvan hij veiligheidsconsulent is en ook de onderliggende groepen.

Volgende logs zijn aanwezig:

              -   Logs van de zorgverleners in deze groepen
              -   Logs van cliënten in deze groepen
              -   Logs i.v.m. de groepen zelf

3.1.      Informed consent aanpassingen

Bij het introduceren van het Informed Consent in BelRAI was er slechts 1 Informed Consent. Voor het
Protocol 3 project is er de vraag gekomen om dit aan te passen en in BelRAI toe te laten om meerdere
Informed Consents beschikbaar te stellen voor BelRAI en Protocol 3.

Later is men op deze beslissing teruggekomen en is het systeem terug omgevormd naar één
gemeenschappelijke Informed Consent.




112
3.2.   Nieuwe procedure afmelden en sessie time-out

Wanneer een gebruiker afmeldt of hij is te lang inactief op de BelRAI applicatie kan deze gebruiker niet
meer geïdentificeerd worden en vervalt zijn sessie. Vroeger werd de gebruiker dan automatisch ook
afgemeld op het eHealth platform. Dit zorgde ervoor dat de gebruiker ook opnieuw moest inloggen bij
eHealth om BelRAI opnieuw te kunnen gebruiken.

Om dit te vermijden krijgt de gebruiker bij het afmelden of het vervallen van de sessie de mogelijkheid
om terug te keren naar de BelRAI thuispagina of om zich ook bij het eHealth platform af te melden. Als
de gebruiker geen actie onderneemt (bv. als hij niet meer aanwezig is), zal de computer, o.w.v.
veiligheidsredenen, de gebruiker automatisch na 30 seconden afmelden bij het eHealth platform.



3.3.   Bijkomende rollen

Sinds mei 2010 is de BelRAI productie-omgeving online voor artsen en verpleegkundigen, beide
gecontroleerd via een authentieke bron bij eHealth.

Na overleg met de privacy commissie werd eind 2009 beslist om een “ad-hoc” authentieke bron op te
zetten voor de BelRAI en P3 projecten, omdat er heel wat zorgberoepen niet op korte termijn een
authentieke bron zouden krijgen. Er werd afgesproken dat RIZIV deze bron zou opzetten en
onderhouden, op basis van lijsten (een zogenaamde “verklaring op eer”) die ze van de deelnemende
projecten ontvangen.

De bijkomende rollen werden pas eind oktober 2010 online gezet in deze volgorde:

Sinds 1 oktober 2010: Tandarts, Kinesitherapeut, Apotheker, Logopedist, Ergotherapeut, Zorgkundige,
Diëtist, Podoloog. Deze mensen zijn allemaal aanwezig in een definitieve authentieke bron bij eHealth.
Zij kunnen daarom toegang krijgen tot alle eHealth diensten, dus niet enkel BelRAI (voor zover hun rol
dit toelaat).

Sinds 20 oktober 2010: Maatschappelijk assistent, Medewerker van de dienst voor gezinszorg,
Psycholoog, Master/licentiaat in de orthopedagogie, Bachelor in de opvoedkunde, Bachelor in de
gezinswetenschappen, Bachelor in de readaptatiewetenschappen, Master/licentiaat in de gerontologie,
Master in de psychomotorische therapie, Bachelor in de toegepaste psychologie, Manager,
Onderzoeker, Systeemadministrator, Algemene veiligheidsconsulent, Veiligheidsconsulent van een
organisatie. Deze mensen zijn enkel opgenomen in een ad-hoc authentieke bron voor BelRAI en
Protocol 3. Zij kunnen dan ook enkel toegang krijgen tot BelRAI.

Redenen voor deze vertraging waren o.a. personeelsproblemen bij het RIZIV, waardoor de authentieke
bron niet tijdig kon klaargemaakt worden, ingrijpende aanpassingen bij eHealth om zoveel rollen te



113
kunnen laten inloggen, moeilijke communicatie tussen eHealth en RIZIV en problemen met de kwaliteit
van de aangeleverde data in de authentieke bron.

Op niveau van BelRAI werd extra functionaliteit toegevoegd zodat een zorgverlener een rol kan kiezen
waarmee hij wil inloggen, in de situatie dat een zorgverlener meerdere mogelijke rollen heeft
(bijvoorbeeld zowel arts als manager). Oorspronkelijk was het de bedoeling dat deze selectie op niveau
van eHealth zou gebeuren, deze selectie is nu geïmplementeerd door de technische equipe van BelRAI
om verdere vertraging te vermijden.



4. Instrumenten en outputs

4.1.   Technische ondersteuning bij aanpassing instrumenten
4.1.1. Structureel


Op structureel vlak zijn de RAI georiënteerde instrumenten redelijk stabiel, zoals verwacht hebben de P3
instrumenten (Zarit Burden, WHOQol en Eco) wat bijsturing nodig gehad in de beginfase van de
implementatie. Door de ervaringen met meer ingewikkelde en grotere instrumenten (zoals RAI) en de
goede voorbereiding zijn tot heden deze bijsturingen echter minimaal.

De BelRAI-instrumenten zijn gebaseerd op de InterRAI SUITE instrumenten, deze zijn via een
zogenaamde Imatrix tot op zeker niveau met elkaar verbonden. Dit is een zeer grote matrix die alle
items van alle instrumenten bevat en ook aangeeft in welke CAP’s, schalen of andere output deze items
worden gebruikt. In de matrix kan men ook zien welke items in meerdere instrumenten voorkomen. De
Imatrix is de basis voor alle uitwisseling van data over diverse zorgsettings heen. Voor de BelRAI-
instrumenten HC, LTCF en AC is deze Imatrix aangepast aan de Belgische situatie.

Tijdens de onderzoeksfase bleek er inconsistentie te bestaan tussen bepaalde items in verschillende
instrumenten. De oorsprong van deze inconsistentie is terug te traceren naar de beschikbare InterRAI
instrumenten. Na overleg met het InterRAI consortium in Wenen is dit probleem theoretisch opgelost.

Om de oplossing in BelRAI te integreren zal er in de toekomst een nieuwe versie van RAI georiënteerde
instrumenten moeten worden samengesteld alsook de Imatrix zal worden geüpdated.



4.1.2. Inhoudelijk


Inhoudelijk is de ondersteuning vooral gericht op de vertaling van de instrumenten van het Frans naar
een derde taal, Duits. Via het Content Management Systeem (CMS) hebben de onderzoekers op de
development site aanpassingen uitgevoerd.



114
           -   Het CMS systeem is aangepast om met de vertaling naar Duits te kunnen omgaan.
           -   In de databanken zijn de resultaten en de bijbehorende Wiki links omgezet zodat de
               Franstalige resultaten gebruikt worden in de Duitse context, dit op vlak van CAP’S,
               Scales en zorgprofielen.
           -   Een programma is ontwikkeld om de resultaten van instrumenten te tonen op een
               minder technische wijze, zodat ze leesbaarder worden voor onderzoekers. Het
               gegenereerde bestand toont:
           -   welke bouwstenen (zoals phrase, description, url, etc.) aanwezig zijn
           -   de bouwstenen in alle aanwezige talen samen met hun identifiers
           -   Een gelijkaardig programma is ontwikkeld om de instrumenten samen met hun codes op
               een niet technische manier te tonen


4.1.3. Algoritmes


Eén van de nieuwe algoritmes die in opbouw zijn, is het RUGS systeem. Resource Utilization Groups is
een classificatiesysteem die een cliëntpopulatie (van bijvoorbeeld een instelling), via een algoritme in
hiërarchisch gerangschikte zorgzwaarte hoofdgroepen, onderverdeelt op basis van de verwachte
noodzakelijke inzet van middelen. Op vergelijkbare wijze wordt de deelpopulatie binnen de
hoofdgroepen verder gerangschikt in zorgzwaarte subgroepen.

De verdeling over zorgzwaartegroepen - en de daaruit voortvloeiende gemiddelde zorgzwaartescore -
van de cliënten in een populatie geven informatie over hoe de cliëntpopulatie is samengesteld naar type
en hoeveelheid zorg waardoor het o.a. mogelijk wordt om de inzet van personeel beter te beheren.

De ontwikkelde RUGS voor LTCF zijn aangepast aan de Belgische RAI LTCF en momenteel in een eerste
test fase beschikbaar voor onderzoek en controle door de onderzoeksgroepen.

Aanpassingen in bestaande algoritmes hebben plaatsgevonden op aangeven van de onderzoekers:

           -   In alle algoritmes die het CPS algoritme gebruiken: de omvorming van CPS 1 naar CPS 2
           -   Kleinere wijzigingen met betrekking op “value checking” die in de oorspronkelijke
               interRAI algoritmes niet altijd consistent gebeuren.


4.2.   Resultaatbewaring

Op het moment dat een vragenlijst afgesloten wordt, worden alle ingevulde antwoorden en de
berekende resultaten van de vragenlijst bewaard in een aparte resultatendatabank. Deze gegevens
moeten als een momentopname worden beschouwd op het moment dat de InterRAI evaluatie wordt
afgesloten. Een aantal cliëntgegevens wordt telkens mee bewaard, ook al zijn ze vaak vrij statisch.
Daardoor kan men achteraf de evolutie van deze gegevens in kaart brengen.


115
Enkel die resultaten kunnen bewaard worden, waarvoor er op dat moment een algoritme beschikbaar
is.

De toegang tot de resultaten databank is op dezelfde manier beveiligd als de andere BelRAI databanken
(o.a. via de rolgebaseerde toegangsbeperking en via databank encryptie).

De databank staat volledig op zichzelf omdat geen referentiële integriteit met de hoofddatabank kan
afgedwongen worden.

De gegevens in de resultatendatabank worden gebruikt om statistieken te genereren en anonieme
gegevens uit BelRAI te exporteren.



4.3.    Medicijnenlijst

Een steeds terugkomend pijnpunt bij BelRAI is het invullen van de medicijnenlijst, dit blijkt voor een
zorgverlener altijd een moeilijke klus te zijn. Om dit probleem aan te pakken zijn er initiële contacten
gelegd met het BCFI (Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie) om mogelijk in de
toekomst een vorm van integratie te bekomen met BCFI data en/of software.

“In de loop van het jaar 2010 zal de Authentieke Bron Geneesmiddelen op het eHealth-platform
gepubliceerd worden. Het BCFI is belast met de coördinatie van dit project. Het Federaal Agentschap
voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) levert gevalideerde gegevens over de registratie
van geneesmiddelen. Het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV) levert gevalideerde
gegevens over de terugbetaling van geneesmiddelen.
De Authentieke Bron Geneesmiddelen zal door Smals op het eHealth-platform worden gehost. Er zullen
ook webservices ontwikkeld worden.” (bron: http://www.bcfi.be)


4.4.    Statistieken

Statistieken worden berekend op basis van de resultaten die in de databank worden bewaard via
resultaatbewaring.

Er kunnen statistieken berekend worden van resultaten (CAP’s, Scales of zorgprofielen) enerzijds voor
elke afgesloten vragenlijst, anderzijds ook voor elk item binnen een instrument.

Om er voor te zorgen dat er uit de statistieken geen gegevens kunnen afgeleid worden die in strijd zijn
met privacy richtlijnen kan men enkel statistieken berekenen als er voldoende gegevens aanwezig zijn in
de resultaten databank.

De statistieken kunnen op twee verschillende niveaus berekend worden op:



116
                groepsniveau: Een statistiek op groepsniveau geeft de gevraagde statistiek weer voor
                 de groepen die de gebruiker heeft geselecteerd. De gebruiker kan enkel kiezen uit die
                 groepen waar hij of zij toegang toe heeft.
                cliëntniveau: Op cliënt niveau wordt de gevraagde statistiek getoond op basis van de
                 resultaten van één bepaalde cliënt. Ook dit is enkel mogelijk voor de cliënten waar de
                 gebruiker toegang toe heeft.

 Een statistiek geeft de verhouding weer tussen de mogelijke resultaten of antwoorden op items binnen
een bepaalde periode. In onderstaand voorbeeld wordt een statistiek getoond van de “CPS2” schaal. Als
er voor bepaalde periodes geen instrumenten zijn ingevuld voor de gekozen groepen of cliënt, zien we
dat er binnen deze periodes geen resultaten getoond worden. Voor de andere periodes zien we de
verhouding tussen de mogelijke resultaten binnen de gekozen periode. In dit voorbeeld worden de
resultaten gegroepeerd per maand.




Figuur 8: Voorbeeld statistiek

De statistiek pagina is opgebouwd uit twee afzonderlijke delen, waarin men twee afzonderlijke
statistieken kan berekenen. Dit geeft de gebruiker de mogelijkheid om statistieken van verschillende
resultaten met elkaar te vergelijken. Voor het berekenen van een statistiek kan de gebruiker
verschillende parameters kiezen om zo te bepalen van welke gegevens hij een statistiek wil berekenen.

De gegevens die gebruikt worden om een statistiek te berekenen zijn afkomstig uit verschillende
instrumenten. Deze gegevens hebben in ieder instrument een unieke ID.

In de Imatrix worden vragen en resultaten met dezelfde inhoudelijke waarde aan elkaar gekoppeld door
middel van een gezamenlijke Imatrix ID.

Zo heeft bijvoorbeeld de vraag over het “gezichtsvermogen” in een HC, een LTCF en een AC in ieder
instrument een ander andere unieke ID (dit is bepaald vanuit InterRAI). Als er een statistiek wordt
samengesteld voor het item “gezichtsvermogen” wordt er daarom:

                eerst gecontroleerd welke gegevens aan elkaar gekoppeld worden door de gezamenlijke
                 Imatrix ID van het item gezichtsvermogen.



117
               vervolgens worden deze gegevens opgehaald uit de databank en gebruikt om de
                gevraagde statistiek te berekenen.

Door de relevante gegevens uit alle instrument te verwerken bekomen we een statistiek die een correct
beeld geeft van de situatie



4.5.    Imatrix

Om instrumenten met elkaar in verband te brengen wordt gebruikt gemaakt van een zogenaamde
Imatrix, dit is een Microsoft Excel bestand dat de relatie tussen diverse instrumenten weergeeft met
behulp van een Imatrix ID. De Imatrix maakt een koppeling op vraagniveau voor vragen met dezelfde
inhoudelijke waarde. De Imatrix is gebaseerd op de interRAI Imatrix en aangepast voor BelRAI.

De Imatrix wordt gebruikt bij:

               Generatie van individuele en groepsstatistieken
               Overnemen van sectie informatie bij een vragenlijst
               Tonen en manueel overnemen van een specifieke vraag binnen een vragenlijst.
               De export cyclus

Om de Imatrix informatie te kunnen gebruiken binnen het BelRAI systeem vindt er een conversie plaats
van het Microsoft Excel formaat naar XML. Het conversie proces dient bij elke verandering van de
Imatrix worden opgestart.



4.6.    Export van anonieme gegevens

Alle informatie aanwezig in de resultatendatabank van BelRAI is beschikbaar voor
onderzoeksdoeleinden via een export functie. De export functie is een programma dat enkel manueel
kan worden opgestart waardoor BelRAI data wordt omgezet naar een leesbaar formaat in Microsoft
Excel, dit alles naar de richtlijnen van de privacy commissie.

Informatie wordt geëxporteerd op niveau van een individuele cliënt, maar wel anoniem. Informatie die
tot identificatie van de cliënt kan leiden, wordt weggelaten, aangepast of gecodeerd.

Op het moment van de export worden alle beoordelingen van alle cliënten in het de resultatendatabank
geëxporteerd.

Elk export “record” bevat dus gegevens van één beoordeling (of tijdsmoment in het geval van een AC
beoordeling), aangevuld met extra informatie over de cliënt.



118
Er zijn 3 soorten export: BelRAI, Protocol 3 en InterRAI.



4.6.1. BelRAI export


Het doel van de BelRAI export is wetenschappelijk onderzoek mogelijk maken om de BelRAI-
instrumenten te testen en verder te verbeteren.

De BelRAI export is volledig anoniem: de gegevens kunnen nooit meer aan een concrete cliënt
gekoppeld worden.



4.6.2. Protocol 3 export


Het doel van de Protocol 3 export is wetenschappelijk onderzoek mogelijk maken om de resultaten van
de verschillende Protocol 3 projecten met elkaar te vergelijken. De geëxporteerde gegevens worden
nadien gekoppeld met gegevens uit de IMA databank (inter-mutualiteiten agentschap). Deze koppeling
gebeurt met het geëncodeerde rijksregisternummer van de cliënt en gebeurt door eHealth.

4.6.3. InterRAI export


Idem als BelRAI export, maar zonder de berekende resultaten van de BelRAI-vragenlijst.

Let op: Op het moment van schrijven van dit document heeft het sectoraal comité voor privacy (nog)
geen toestemming gegeven voor het gebruik van BelRAI export en InterRAI export niet tegenstaande
dat de technische ontwikkeling klaar is. De export voor Protocol 3 is wel goedgekeurd.

Elke export van data of het uitvoeren van een export cyclus kan enkel gebeuren op aanvraag van de
personen aangegeven in de privacy documenten en wordt enkel aan desbetreffende verantwoordelijke
doorgegeven zodat de geëxporteerde informatie niet kan worden misbruikt.



4.7.    EHealth

4.7.1. Encodage


Het encoderen van gegevens gebeurt door de eHealth encodage web service. BelRAI stuurt een aantal
te encoderen stukken gegevens naar eHealth. Elk gegeven krijgt een ID mee. EHealth stuurt een
gecodeerde versie van het gegeven terug en houdt de koppeling bij tussen de originele informatie en de
gecodeerde versie van de informatie.

119
4.7.2. Decodage


Op het moment dat BelRAI een decodage wil, stuurt het te decoderen gegeven naar eHealth, die
vervolgens het originele gegeven terugstuurt.

Decodage kan dus maar plaatsvinden als men het originele gegeven kent dat aan het gecodeerde
gegeven gekoppeld is. Deze informatie heeft enkel eHealth.



4.7.3. Protocol 3


Encodage wordt enkel gebruikt voor de export van anonieme gegevens voor Protocol 3. Het cliënt INSZ
nummer (rijksregisternummer) wordt door eHealth geëncodeerd zodat in de export niet meer zichtbaar
is welk het INSZ nummer van elke cliënt record is. Cliëntgegevens van het IMA kunnen op dezelfde
manier geëncodeerd worden, zodat de onderzoekers gegevens over dezelfde cliënt wel aan elkaar
kunnen koppelen, zonder ze weten over welke cliënt het gaat.




5. Integratie andere applicaties via web services (taak uitgesteld in
   2009)



5.1.   Design web services

Het opzet van de BelRAI web services werd ontworpen en besproken met de dienst Telematica van de
FOD Volksgezondheid (Luc Nicolas). Een langetermijnvisie rond het geïntegreerd invullen van een BelRAI
beoordeling, vanuit een bestaande zorgtoepassing, werd opgesteld. Dit werd ingepast in bestaande
standaarden en lopende initiatieven in België, zoals KMEHR en het hubs-metahub concept.

Op 22 juni 2010 werd een workshop georganiseerd met applicatiebouwers om de concepten te
bespreken rond integratie van BelRAI met bestaande applicaties. Eén van de conclusies van deze
workshop was dat de applicatiebouwers voorstander zijn van een “plugin” concept waarbij zoveel
mogelijk van de bestaande BelRAI functionaliteit wordt hergebruikt en waarbij de werklast voor de
applicatiebouwers zelf zo licht mogelijk is.

Het ontwerp van de verschillende web services werd na de workshop verder uitgewerkt.




120
5.2.   Implementatie basic webservices

In afwachting van het opstarten van de piloottest, werd nog niet met deze implementatie gestart.



5.3.   Piloot toepassing web services

Op basis van de principes bepaald in het ontwerp van de web services, en van de feedback tijdens de
workshop, werd een document opgesteld waarin de piloot toepassing voor applicatie-integratie wordt
beschreven (oproep pilot document). In de stuurgroep werd afgesproken dat Pyxima en K.U.Leuven
deze piloot in handen zouden nemen, met respect voor eventuele gevoeligheden rond eerlijke
concurrentie e.d. Daarom wordt gewerkt met een open oproep waarop alle applicatiebouwers kunnen
inschrijven, en met duidelijk gecommuniceerde criteria.

Na selectie zal met een beperkt aantal bedrijven en organisaties intensief worden verder gewerkt om
een eerste piloottest van de BelRAI applicatie-integratie te doen. In deze test zal één “use case”
uitgewerkt worden: het invullen van een BelRAI-beoordeling vanuit een bestaande zorgtoepassing.
Daarbij kunnen gegevens uit deze zorgtoepassing hergebruikt worden, zowel wat betreft zorginformatie
over de cliënt als administratieve informatie, gegevens over de therapeutische relatie enz. De
administratieve overlast zou zo al een heel stuk kunnen beperkt worden.

De uitwisseling van gegevens in de andere richting, vanuit BelRAI naar de zorgtoepassing, wordt ook al
in het ontwerp opgenomen, maar wordt pas in een volgende stap effectief ontwikkeld.

Het doel van deze piloottest is aantonen hoe de administratieve overlast voor het invullen van een
BelRAI beoordeling kan beperkt worden door dit rechtstreeks vanuit een bestaande zorgapplicatie te
doen.

Onder meer op vlak van privacy moeten nog zaken afgetoetst worden, bv. is het voldoende mensen via
hun zorgtoepassing te laten inloggen (bv. met personeelsbadge, login/ paswoord, enz.) of is eID login
altijd verplicht, ook bij applicatie-integratie? Dit wordt de komende maanden met de privacy commissie
besproken.



6. Conclusie

BelRAI heeft een vertraging van zeven maanden opgelopen doordat pas in oktober alle rollen konden
inloggen, dit omwille van een vertraging op het niveau van enkele partners, zonder dat de BelRAI-
projectgroep hier controle over had. Dit heeft het imago van “RAI” in België geen goed gedaan en maakt
het onmogelijk om de doelstellingen van het BelRAI 2010 project binnen de gestelde termijn te
bereiken.

121
Door het inzetten van nieuwe authentieke bronnen en de bijkomende complexiteit die daarmee
gepaard gaat, de problemen die opduiken en de diverse actoren die meespelen, is het moeilijk zicht te
krijgen op de diverse login problemen die opduiken. Een goede samenwerking, een duidelijke
communicatie en bereikbaarheid van centrale contactpersonen vanuit eHealth, RIZIV, de
onderzoeksgroepen en Pyxima zijn cruciaal om individuele problemen snel op te lossen. De noodzaak
tot één centraal contactpunt voor eindgebruikers komt meer en meer tot uiting.

Eén van de focuspunten voor de komende periode is het stabiel houden van de productie site en de
Wiki site voor data input. Daarom is het absoluut noodzakelijk dat nieuwe ontwikkelingen of functionele
aanpassingen geleidelijk aan volgens de geijkte procedures (development – acceptatie – productie) hun
weg vinden naar de productieomgeving zonder de normale werking van de applicaties te verstoren.
Belangrijk is dat het BelRAI systeem zelf quasi nooit offline is geweest; bijna elke gemelde verstoring was
op het niveau van de eHealth login terug te brengen. Helaas is dit verschil voor gebruikers niet altijd
zichtbaar.

Het is uitermate belangrijk dat de zorgverleners nu de tijd krijgen om de diverse instrumenten te leren
kennen en ervaring op te doen met het BelRAI systeem, nu ze eindelijk kunnen inloggen. Belangrijke
facetten van BelRAI zoals de multidisciplinariteit, het uitwisselen van BelRAI data over diverse
zorgsettings, veiligheid en meertaligheid moeten hun ingang krijgen bij de zorgverleners. Het blijvend
belang van goede opleiding kan niet genoeg benadrukt worden.

De zorgverlener moet de kans krijgen om tot het besef te komen dat de initiële kost en leercurve van
het invullen van beoordelingen in BelRAI absoluut een meerwaarde heeft door de diverse resultaten en
statistieken die men ter beschikking krijgt over een cliënt via BelRAI.

Om dit te bereiken moeten zowel onderzoekers en ontwikkelaars de zorgverleners blijven motiveren en
ondersteunen door:

               Een goed probleemoplossende helpdesk support (op alle niveaus), met zo veel mogelijk
                begeleiding en indien nodig individuele ondersteuning.
               Bij inlogproblemen zo snel mogelijk de oorzaak te vinden en een oplossing te voorzien.
               Feedback te verzamelen vanaf de werkvloer, (via intervisies, interviews, focusgroepen,
                etc.) grondig te analyseren in de projectgroep en waar nodig ook daadwerkelijk in te
                grijpen. (Het verleden leert ons dat deze vorm van werken de betrokkenheid van
                zorgverleners vergroot en een positief effect heeft op de gebruikers van BelRAI)
               Proactief te blijven werken aan het verfijnen en uitwerken van nieuwe algoritmes,
                soorten resultaten en andere “outcomes”.

Om de doelstellingen van het BelRAI 2010 project te kunnen bereiken is het belangrijk dat de piloot test
voor applicatie-integratie alle kansen krijgt. Administratieve overlast, één van de grote kritieken op de
BelRAI-beoordelingsinstrumenten, kan voor een belangrijk gedeelte worden vermeden dankzij
applicatie-integratie.




122
Na verdere analyse van de resultaten van een geïntegreerd verhaal en het verwerken van de feedback
van gebruikerservaringen kan men een realistische inschatting maken van de kosten en baten van de
introductie van BelRAI in het Belgische zorglandschap.




123
7. Helpdesk
Gosset, C.; Delye, S.; Gillain, N.
Vesentini, L.; Declercq, A. (§2.5., §3.2.)




1. Inleiding

De ondersteuning van de gebruiker gebeurt via één toegangspoort en centraliseert de problemen van
de gebruikers, wanneer zij informatica gebruiken. De ondersteuning bestaat uit:

                 telefonische ondersteuning of ondersteuning via e-mail
                 het oplossen van een deel van de gesignaleerde problemen
                 het doorgeven van vragen aan derden, wanneer zelf geen directe ondersteuning
                  geboden kan worden

Het hoofddoel van de helpdesk is ten dienste staan van de gebruikers, hen informatie te geven en
oplossingen vinden voor hun problemen.

In tegenstelling tot vorige projecten, beperkt de functie van helpdesk zich niet meer tot een eenvoudige
rol van technische bijstand, maar is zij vandaag een geïntegreerd onderdeel geworden van het globale
kwaliteitsproces van de BelRAI-webapplicatie.



2. Werking van de BelRAI helpdesk

In het kader van het BelRAI-project wordt een webapplicatie gebruikt (zie vorige hoofdstukken), waarbij
volgende hulpmiddelen aanwezig zijn:

         documenten die tijdens de vorming worden uitgedeeld
          De documenten van de vorming werden hetzij op CD-rom (Franstalig), hetzij via de wiki-site
          (Nederlandstalig) aan de deelnemers ter beschikking gesteld. Tijdens de Franstalige sessies werd
          ook gebruik gemaakt van een ‘geheugensteuntje’ (aide-mémoire) (zie Franstalige bijlagen).Op
          dit ‘geheugensteuntje’ staan de adressen en de betekenis van de verschillende internetsites
          (development, test en productie) en ook de elektronische adressen van de helpdesk.
         de wiki-site
          De wiki-site is een open informatief platform, dat de InterRAI-instrumenten toelicht en
          illustreert. Er zijn veel links tussen de wiki-site en de BelRAI-webapplicatie. Toegang tot de wiki-
          site wordt verkregen ofwel door rechtstreeks het URL-adres ‘wiki.belrai.org’ in de internetbalk in
          te typen, ofwel via de links die in de BelRAI-webapplicatie aanwezig zijn (de pop-ups). De wiki-

124
          site heeft ook een rubriek helpdesk, waar verwezen wordt naar de hulplijnen die men kan
          contacteren.
         de helpdesk
          De helpdesk van de BelRAI-webapplicatie heeft verschillende niveaus. Bij toegangsproblemen
          wordt de gebruiker gevraagd telefonisch of per e-mail contact op te nemen met eHealth. In dit
          geval wordt het onderzoeksteam slechts op de hoogte gesteld indien de gebruiker dit probleem
          ook telefonisch of per e-mail doorgeeft aan het onderzoeksteam.

          In andere gevallen, signaleert de gebruiker zijn probleem als volgt:
               ofwel via de e-mail helpdesk van BelRAI (helpdesk@belrai.org), die minstens dagelijks
                  wordt gecontroleerd
               ofwel via telefonisch contact met of via een e-mail naar het onderzoekteam. We wijzen
                  erop dat een verschillend telefoonnummer aan de gebruikers werd meegedeeld, in
                  functie van de taal: voor het Franstalige en Duitstalige deel het nummer 04/366.33.45
                  van de ULg, voor het Nederlandstalige deel het nummer 016/33 69 17van de KUL.
               ofwel rechtstreeks naar Pyxima bij technische problemen. Dit is niet de bedoeling,
                  omdat de communicatie met Pyxima via de onderzoekers loopt, maar het gebeurt wel.



2.1.      Wie bemant de helpdesk?

Zoals hieronder schematisch wordt weergegeven, kunnen drie diensten worden gecontacteerd, al dan
niet direct, door de eindgebruiker.

De eerste dienst is de helpdesk eHealth (call center Eranova). Dit kan gecontacteerd worden door de
gebruikers bij toegangsproblemen.

De tweede is de onderzoeksploeg. Deze helpdesk geeft inhoudelijke ondersteuning (voorbeeld over
items uit de beoordeling, over de rollen van cliëntbeheerders of beoordelingsverantwoordelijken, enz.),
gebruiksondersteuning (navigatie doorheen de webapplicatie, het helpen van de gebruiker bij het
vinden van de juiste functie, enz) en technische basisondersteuning (voorbeeld informatie over
updates).

Als het onderzoekteam niet op de vraag kan antwoorden, wordt aan de gebruiker gevraagd om via e-
mail een ‘printscreen’ (afdruk van het beeldscherm) door te sturen, om zo het probleem te
verduidelijken. Het onderzoekteam sluist deze vraag dan door naar de technische helpdesk. De
toegangsproblemen worden doorgegeven aan de helpdesk van eHealth.

De derde helpdesk situeert zich bij de firma Pyxima, die de BelRAI-webapplicatie ontwikkelde in
samenwerking met de onderzoekteams.




125
                                         IT-HELPDESK




                   HELPDESK BELRAI                        HELPDESK e-HEALTH




                                             GEBRUIKERS




Figuur 9: Huidige schematische weergave helpdesk




2.2.    Opvolging van een dossier


Het onderzoekteam beantwoordt inhoudelijke vragen. Bovendien kunnen de gebruikers de wiki-site
raadplegen.

Het technische aspect is uitgebreider. Behalve vragen over het inloggen op de BelRAI-webapplicatie,
hebben de meeste vragen van de gebruikers betrekking op ontoereikende technische functies, zoals de
gebruiksvriendelijkheid (een tekst die niet mooi verschijnt) of CAP’s die niet (correct) worden berekend.

Bovendien is het op technisch vlak nodig een onderscheid te maken tussen twee soorten fouten die op
de BelRAI-webapplicatie kunnen voorkomen.

Bij recupereerbare fouten wordt de gebruiker niet uit de BelRAI-webapplicatie gegooid, maar verschijnt
een foutmelding met ticketnummer en wordt verzocht dit nummer door te geven aan de helpdesk. Dit
nummer laat de ontwikkelaars van de BelRAI-webapplicatie toe om het probleem te situeren in tijd en
plaats.

Bij niet recupereerbare fouten wordt er geen ticketnummer door het systeem gegenereerd. De
gebruiker wordt via een bericht op het scherm verzocht om de helpdesk te contacteren.

Oorspronkelijk was voorzien om het software pakket « supporttrio » te gebruiken als ondersteuning van
het opvolgen van de dossiers. Vanwege tijdsgebrek is het softwarepakket niet geïmplementeerd. Beide
onderzoeksgroepen hebben vervolgens een eigen opvolgsysteem gecreëerd.

126
2.3.      Helpdesk Ulg

Concreet opent het onderzoeksteam een dossier (zie bijlagen Franstalig gedeelte) bij ontvangst van een
e-mail of een telefonisch verzoek en wordt de volgende informatie genoteerd:

                 de datum en het uur van de e-mail of het telefonisch contact
                 de naam van de persoon die de telefonische oproep aanneemt of de e-mail ontvangt
                 de naam, de voornaam, de organisatie, het telefoonnummer en het e-mailadres van de
                  gebruiker
                 de gestelde vragen
                 de gegeven antwoorden door het onderzoeksteam
                 de duur van de oproep
                 of opvolging vereist is, indien het onderzoeksteam de gebruiker niet onmiddellijk kan
                  verder helpen. De vraag wordt dan doorgegeven aan eHealth of Pyxima.

Zodra een antwoord wordt gegeven, informeert het onderzoekteam de gebruiker telefonisch of via e-
mail. Het dossier wordt afgesloten door het invullen van een ander document (zij bijlagen Franstalig
gedeelte). Deze informatie wordt door het onderzoeksteam geïnventariseerd en gecodeerd in een Excel
document (zie bijlagen Franstalig gedeelte).



2.4.      Helpdesk Lucas

Elke binnenkomende vraag is opgelijst in een Exceldocument. In deze lijst is de volgende informatie
opgenomen:

         Datum
         Kanaal (telefoon, e-mail)
         Vraag
         Antwoord



Vanaf eind juni 2010 is getracht te noteren vanuit welk type zorgsetting de vraag is gesteld, maar dit is
niet consequent gebeurd. Ook is het niet meer mogelijk voor elke vraag te achterhalen of de vraag
gesteld is in het kader van het BelRAI-project of het Protocol 3-project.




127
3. Analyse van de behandelde dossiers

De analyse wordt opgesplitst in een Franstalig en een Nederlandstalig deel.



3.1.     Franstalige en Duitstalige gemeenschap

De vragen die door de gebruikers worden gesteld, werden in een Excel document geïnventariseerd. Op
basis van dit document zijn 4 thema’s gedestilleerd:

1.    Algemene vragen rond de BelRAI: de gebruikers vragen hoofdzakelijk om een exemplaar van de
      papierenversie van het LTCF-RAI-instrument te ontvangen.
2.    Verbinding- en toegangsproblemen: de gebruikers hebben recht op toegang, maar slagen er niet in
      om verbinding te krijgen.
3.    Gebruik van de BelRAI-webapplicatie in de praktijk: De gebruikers doen een beroep op de
      helpdesk om hen door de webapplicatie te leiden bij het coderen of het afsluiten van een
      beoordeling.
4.    Functionaliteit/bruikbaarheid van de BelRAI-webapplicatie: Sommige functies zoals de resultaten
      of het gezondheidsprofiel zijn zichtbaar voor bepaalde gebruikers, maar niet voor anderen.



3.1.1. Dossiers in de tijd


Van 31 maart 2008 tot 15 oktober 2010, heeft het onderzoekteam van de ULg 38 dossiers behandeld,
waaronder 7 dossiers van personen die niet aan het BelRAI-project deelnamen. De tabel hieronder geeft
een overzicht van het aantal dossiers, dat sinds 2008 - en per kwartaal voor 2010 – werd behandeld.
Vanaf 2010 zijn de vragen per thema weergegeven.




128
   12


   10
                                                                    Verbindings- en toegangsproblemen
      8
                                                                    Algemene vragen rond de BelRAI
      6
                                                                    Functionaliteit/bruikbaarheid van de BelRAI-
                                                                    webapplicatie
      4                                                             Gebruik van de BelRAI-webapplicatie in de praktijk

      2


      0
          2008     2009     jan-mrt   april-juni juli-spt okt-dec
                             2010     2010       2010     2010




Figuur 10: Dossiers in de tijd

De helpdesk werd voornamelijk gecontacteerd vanaf het einde van de vorming en bij het begin van het
gebruik van de BelRAI-webapplicatie. Meer bepaald van april tot juni: 14 dossiers; van juli tot
september: 16 dossiers. Ook merken we op dat de vragen over de functionaliteit van de BelRAI-
webapplicatie belangrijk zijn.



3.1.2. Dossiers per kanaal (e-mail helpdesk.belrai.org of via onderzoeksteam)


Enkel de dossiers die ontvangen zijn na de vorming worden geanalyseerd, dat wil zeggen de dossiers die
ontvangen zijn vanaf 1 mei 2010. De tabel hieronder geeft een overzicht van het aantal en het
percentage dossiers per thema en per kanaal.




129
                                                                       Tel of e-mail naar het
        Kanaal                          e-mail helpdesk.belRAI.org     onderzoeksteam ULg

        Thema                           Aantal       Percentage        Aantal        Percentage           N Totaal        % Totaal

        Verbindings- en
        toegangsproblemen                        1             3,13%             4             12,50%                 5       15,63%

        Algemene vragen rond de
        BelRAI                                   0             0,00%             1              3,13%                 1        3,13%

        Functionaliteit/bruikbaarheid
        van de BelRAI-
        webapplicatie                            2             6,25%            18             56,25%                20       62,50%

        Gebruik van de BelRAI-
        webapplicatie in de praktijk             1             3,13%             5             15,63%                 6       18,75%

        Totaal                                   4            12,50%            28             87,50%                32    100,00%

        Tabel 25: Dossiers per kanaal

        We merken op dat de gebruikers voorkeur geven aan de permanentie van het onderzoeksteam in plaats
        van een e-mail te sturen naar de helpdesk: 28 dossiers voor de permanentie tegenover 4 dossiers voor
        de e-mail van de BelRAI Helpdesk. Het zijn voornamelijk dossiers in verband met de functionaliteit van
        de BelRAI-webapplicatie (63%)die werden behandeld (20 dossiers van de 32).



        3.1.3. Aantal dossiers per consortium per thema


        De volgende tabel geeft het aantal behandelde dossiers per thema per consortium weer.


                                                                                         Gebruik van
                                        Algemene              Functionaliteit /          de
                      Verbindings- en   vragen rond           bruikbaarheid van de       webapplicatie
THEMA                 toegangsproblemen de BelRAI             webapplicatie              in de praktijk

CORSORTIUM                                                                                                Totaal          %

Huy-Herstal                               3               0                      18                  4             25         78,13%

Eupen                                     2               1                          2               2               7        21,88%

                                                                                                                   32      100,00%

        Tabel 26: Aantal dossiers per thema




        130
         Uit de tabel kan men afleiden dat het consortium Huy-Herstal de helpdesk meer geraadpleegd heeft in
         vergelijking met het consortium Eupen: 25 dossiers versus 7.



         3.1.4. Aantal dossiers per zorgsetting per thema


         Onderstaande tabel geeft het aantal behandelde dossiers per thema per zorgsetting weer.

                                                                                          Gebruik van
                                            Algemene               Functionaliteit /      de
                          Verbindings- en   vragen rond            bruikbaarheid van de   webapplicatie
THEMA                     toegangsproblemen de BelRAI              webapplicatie          in de praktijk

ZORGSETTING                                                                                                Totaal        %

Ziekenhuis                                   3                 0                      5               2             10       31,25%

WZC                                          1                 1                     15               3             20       62,50%

Thuiszorg                                    1                 0                      0               1              2       6,25%

                                                                                                                    32   100,00%

         Tabel 22: Aantal dossiers per zorgsetting per thema




         Uit de analyse blijkt dat de Woonzorgcentra (WZC) de helpdesk heeft geraadpleegd voor 63% (20
         dossiers) van de behandelde dossiers, de ziekenhuizen voor 31% (10 dossiers) en de thuiszorg voor 6%
         (2 dossiers).




         131
3.1.5. Aantal dossiers per consortium en per zorgsetting


Onderstaande tabel geeft het aantal behandelde dossiers per corsortium en per zorgsetting weer.

PER CORSORTIUM                Huy-Herstal     Eupen

PER ZORGSETTING                                               Totaal        %

Ziekenhuis                                5              5             10       31,25%

WZC                                     18               2             20       62,50%

Thuiszorg                                 2              0              2        6,25%

                                        25               7             32       100,00%

                                   78,13%         21,88%         100,00%

Tabel 28: Aantal dossiers per consortium en per zorgsetting

De analyse leert ons dat de zorgsetting WZC uit het consortium Huy-Herstal meer beroep doet op de
helpdesk in vergelijking met het consortium Eupen (16 dossiers op 18), voor de zorgsetting ziekenhuis
heeft de helpdesk in elk consortia 5 dossiers behandeld.



3.2.    Nederlandstalige consortia


De ontvangen vragen werden, zoals reeds eerder vermeld, geïnventariseerd in een excellijst. De vragen
zijn in volgende categorieën onder te brengen:

             •   Toegang: bvb. inlogproblemen, toegangsrechten,….
             •   Toepassing: zowel de praktische toepassing op de webapplicatie (vb. hoe maak ik een
                     nieuwe cliënt aan?) als de werking van het BelRAI-systeem (vb. zijn er meerdere
                     cliëntbeheerders mogelijk?)
             •   Inhoud: onduidelijkheden bij het invullen van items uit de secties van de beoordeling
             •   Fouten: foutmeldingen vanuit de webapplicatie, problemen met het BelRAI-systeem,..
             •   Bedenkingen
             •   Overige


In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van het aantal vragen per thema. Deze vragen zijn
geïnventariseerd van begin april tot eind oktober.




132
THEMA                               Frequentie                        Percentage

Toegang                             18                                17%

Toepassing                          47                                44%

Inhoud                              6                                 6%

Fouten                              20                                19%

Bedenkingen                         7                                 6%

Overige                             10                                9%

Totaal                              108                               100%

Tabel 29: Aantal vragen per thema

Van april tot juni zijn in totaal 42 vragen binnen gekomen, van juli tot september 46 en in oktober 20.

In onderstaande grafiek zien we de vragen per thema overheen de tijd.




Figuur 11: Vragen per thema in de tijd

We merken op dat van juli tot september het aantal vragen over de toepassing is gedaald en dat de
vragen over toegang en fouten in het systeem is gestegen tegenover de periode april tot juni.




133
De wijze waarop de gebruikers de helpdesk contacteren is in onderstaande tabel weergegeven.

                                        mailbox
                 mailbox helpdesk       onderzoekers     telefoon

                 #      %               #     %          #      %

 Toegang         8      15%             4     25%        6      15%

 Toepassing      23     43%             3     19%        21     54%

 Inhoud          2      4%              2     13%        2      5%

 Fouten          11     21%             4     25%        5      13%

 Bedenkingen     4      8%              2     13%        1      3%

 Overige         5      9%              1     6%         4      10%

 Total           53     100%            16    100%       39     100%

Tabel 30: Vragen per thema per kanaal

De meesten verkozen e-mailcontact boven telefonisch contact.



4. Ondervonden problemen

De oorspronkelijke bronnen, nodig om een gebruiker te herkennen in de BelRAI-webapplicatie bij het
inloggen, werden niet onmiddellijk geïmplementeerd. De gevolgen hiervan waren voornamelijk voelbaar
op het niveau van de helpdesk. De gebruikers vroegen zich immers af waarom ze geen toegang kregen
op het systeem hoewel ze voldeden aan de voorwaarden. Het niet onmiddellijk kunnen implementeren
van deze oorspronkelijke bronnen, buiten de wil om van het onderzoeksteam, maakte de gebruikers
ongerust. Het onderzoeksteam heeft daarom dit probleem met de nodige tact en diplomatie
doorgegeven met als doel de gebruikers niet te ontmoedigen en te demotiveren.

Gezien er af en toe ook problemen zijn met de inlogprocedure van eHealth, is het ook al gebeurd dat
iemand niet geholpen kon worden via de telefoon omdat de onderzoekers geen toegang verkregen tot
de testsite.



5. Oplossingen

De BelRAI-webapplicatie is ingewikkeld. Het inloggen in de BelRAI-webapplicatie gaat via een
beveiligingsplatform dat de toegang toestaat of weigert. De BelRAI-webapplicatie is ontwikkeld in


134
meerdere talen, namelijk het Nederlands, het Frans en het Duits. De gebruiker heeft op zijn beurt drie
verschillende contactmogelijkheden in geval van problemen, namelijk de helpdesk eHealth, ingeval van
verbindingsproblemen, de helpdesk BelRAI en onmiddellijk via telefonisch contact met het
onderzoeksteam. Dit compliceert de contacten aanzienlijk en geeft moeilijkheden. Een oplossing bestaat
er in om de activiteiten te centraliseren naar één helpdesk met één contactpersoon. Dit systeem laat toe
alle informatie te verzamelen, te analyseren en te verzenden naar de juiste contactpersoon.

De verbindingsproblemen zijn voor eHealth, de technische problemen zijn voor Pyxima en uiteindelijk de
inhoudsproblemen zijn voor het onderzoeksteam.

Schematisch kan dit als volgt wordenvoorgesteld:


      ULG - onderzoeksteam                 KUL - onderzoeksteam                    HELPDESK e-HEALTH




                                            HELPDESK BELRAI

                                                   Pyxima




         GEBRUIKERS



Figuur 12: Toekomstige schematische weergave helpdesk




6. Conclusie

Het concept van telefonische en/of schriftelijk steun per mail of via de webapplicatie, vraagt zonder fout
een grote stiptheid, deskundigheid en organisatie. De gebruiker contacteert deze helpdesk wanneer hij
geen antwoord vindt op de problemen die zich voordoen op het moment dat hij gebruik maakt van de
BelRAI-webapplicatie, op het moment van het inloggen, tijdens het gebruik (het creëren van cliënt(en),
instrument(en), evaluatie(s), enz.) of bij het verlaten van het systeem (het afsluiten van instrument(en),
evaluatie(s), het lezen en begrijpen van de resultaten, de CAP’s, en het uitloggen). Stiptheid,
competentie en organisatie zijn sleutelelementen voor een kwaliteitsvolle helpdesk. Zodra een
gebruiker de helpdesk raadpleegt, verwacht hij dat zijn probleem wordt opgelost. Indien er structurele


135
zaken niet werken, riskeert de gebruiker zich alleen te voelen met zijn probleem en bestaat de kans dat
hij een negatief gevoel krijgt ten opzichte van de kwaliteit van de helpdesk, maar ook tegenover het
project.




136
VI Tussentijds besluit
Declercq, A.

Het project liep heel wat vertraging op doordat de authentieke bronnen voor toegang tot de
webapplicatie veel later beschikbaar waren dan voorzien. Waar de toegang voorzien was voor mei 2010,
was die toegang er pas effectief op 1 oktober voor de beroepen die in KB 78 staan en op 21 oktober
voor de andere beroepsgroepen.

Dit heeft voor gevolg dat de consortia een zeer trage start kenden. De thuiszorg startte vaak pas op 1
november. Dit geldt ook voor sommige ziekenhuizen. De woonzorgcentra gingen meestal wel eerder
van start.

Een tweede gevolg is dat de opleidingen, die in mei en juni werden gegeven, door veel personen niet in
de praktijk konden worden gebracht. Dit bezorgt ons grote moeilijkheden bij het evalueren van de
vorming. Veel zaken zijn immers al terug vergeten op het moment dat ze kunnen worden toegepast. Dat
brengt ook een hoger gebruik van de helpdesk en frustratie bij de gebruikers met zich mee.

De onderzoeksteams hebben geprobeerde de demotivering omwille van het uitblijven van de toegang
en het verloren gaan van de verworven kennis tegen te gaan of op zijn minst te beperken door
regelmatig opnieuw contact op te nemen met de personeelsleden en verantwoordelijken van de
consortia en door het geven van opfrissingscursussen.

Niettemin blijft er een behoorlijke achterstand in het verloop van het project. De evaluaties zijn
(ongeveer) doorgegaan zoals afgesproken, maar leveren niet de nodige info op. Zo gebeurde het dat
slechts 2 deelnemers aan een focusgroep al gebruik maakten van BelRAI.

Op deze manier wordt het onmogelijk om begin volgend jaar alle onderzoeksvragen zoals ze werden
beschreven in hoofdstuk 1, te kunnen beantwoorden. Ons voorstel is dan ook om de test te verlengen,
de consortia langer gebruik te laten maken van BelRAI en de evaluaties te herhalen in het volgende
kalenderjaar. Indien nodig, zal ook een opleidingssessie voor nieuwe personeelsleden in de consortia
moeten worden georganiseerd.




137
VII Bibliografie
Anzieu, J. & Martin J.Y. (1968). La dynamique des groupes restreints. PUF.

Bousselle, A., Champagne, F., Contandriopoulos, A.P., Hartz Z. (2009) L’évaluation : concepts et
méthodes. Les Presses de l’Université de Montréal.

Champagne, F ; Denis, J-L. (1992). Pour une évaluation sensible à l’environnement des interventions :
l’analyse de l’implantation, Service social : l’avenir des services ou services d’avenir, vol. 41, 143-163.

Crozier, M. & Friedberg, E. (1977). L’acteur et le système. Eds du Seuil.

Dumey, X., De Beer, J. & Van Hove, L. (2005). L’évaluation des formations. Un guide pour l’Analyse et
l’Action. Bruxelles: CFIP.

Geldermann, B. (2000). Self-assessment and self-evaluation in new forms of training near the workplace.
In : Alheit, P., Beck, J., Kammler, E., Taylor, R., Olesen, H.S. (2000). Lifelong learning inside and outside
schools, 25-27 février 1999, Bremen. Sine loco: 2000, p.1-6.

Gérard, F.M. (2000). L’évaluation de l’efficacité d’une formation. Gestion, 20 (3) : 13-33.

Gosset, C., Declercq, A., Moons, P., Van Audenhove, C., Milisen, K., Collard, J., Londot, A., Polome, L.,
Sprenhetti, N., Wellens, N. (2007). Recherche-action concernant l’utilisation de l’outil RAI/MDS dans les
hôpitaux de jour gériatriques, les maisons de repos et de soins, les centres de soins de jour et domicile
(via les services intégrés de soins à domicile), Université de Liège - KULeuven, mars, 1-325.

Gosset, C., Declercq, A., Van Audenhove, C., Moons, P., Milisen, K., Collard, J., Londot, A., Mello, J.,
Detroyer, E., Schumacher, I., Piette, N., De Mul, N., Vanneste, D., Joiris, T., Paepen, B. Gillain, N., Berden,
J., Filee, D. (2008). Mission de recherche-action BelRAI II : faisabilité de la démarche RAI en Belgique,
Université de Liège - KULeuven, mai, 1-178.

Gosset, C., Milisen, K., Moons, P., Flamaing, J., Petermans, J., Heyden, I., Collard, J., Londot, A.,
Schumacher, I., Menozzi, C., Filee, D., Boman, X., Wellens N., Deschodt, M., Van Craen, K. (2008).
Evaluation de l’opportunité de l’utilisation de l’interRAI Acute Care dans les services de gériatries ,dans
le cadre de l’implémentation du programme de soins gériatriques, Université de Liège - KULeuven, juillet,
1-421.

Gosset, C., Milisen, K., Moons, P., Flamaing, J., Collard, J., Londot, A., Schumacher, I., Wellens, N.,
Deschodt, M., Gossens, E. (2010). Étude scientifique sur la poursuite de l’optimalisation de l’utilisation
d’interRAI Acute Care dans les services de gériatrie, Université de Liège – KULeuven, janvier, 1-159.


138
Gosset, C., Declercq, A., Milisen, K., Moons, P., Collard, J., Londot, A., Schumacher, I. (2010). Recherche-
action en préparation de l’implémentation de la méthode RAI en Belgique, Université de Liège, mars.

Gosset, C., Londot, A., Colard, J., Renard, F. (2009). Steps prior to the RAI instrument implementation in
Belgium. Poster presented to the 10th Symposium on Public Health. Networks in Public Health : at the
Crossing of Practice and Research – Belgium, Mons, December 11.

Gosset, C., Londot, A., Colard, J., Renard, F., Tancredi, A. (2009). Online assessment of the quality of care
in elderly (Belgium). Poster presented to the 10th Symposium on Public Health. Networks in Public
Health : at the Crossing of Practice and Research – Belgium, Mons, December 11.

Holgado Tello, F., Chacon Moscoso, S., Barbero Garcia, I., Sanduvete Chaves, S. (2006). Training
Satisfaction Rating Scale. Development of a measurement model using polychoric correlations.
European Journal of Psychological Assessment, 22 (4):268-279.

Johnson, R. and al. (2007). Towards a definition of mixed methods, Journal of Mixed Methods research,
vol 1, 112-133.

Kourilsky, F. (2008). Du désir au plaisir de changer. Eds Dunod.

Knasel, E., Meed, J., Rossetti, A., Read, H. (2006). Improving initial assessment: Guide to good practice.
Bristol: Portishead Press. Geraadpleegd on-line le 24/07/09, beschikbaar via de URL :
<http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&
ERICExtSearch_SearchValue_0=ED498597&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED498597>.

Love, A. (2004). Implementation envaluation, dans Wholey J.S. and al, Handbook of practical program
evaluation, San Francisco, Jossey-Bass.

O’Cathaina A. (2009). Mixed Methods Research in the Health Sciences. Journal of Mixed Methods
Research, vol 3, 3-6.

Perret, B. (1996). Évaluation, gouvernance et procéduralisation de l’expertise. Intervention au séminaire
« Les mutations contemporaines de l’art de gouverner », Bruxelles, mars.

Palo Stoller, E., Webster, N.J., Blixen, C. (2009). Alcohol Consumption Decisions Among Nonabusing
Drinkers Diagnosed With Hepatitis C. Journal of Mixed Methods, vol 3, 65-86.

New England Research Institutes, e-Source; Behavioral and Social Science Research [26-02-2010;
http://www.esourceresearch.org]

Salanova, M., Grau, R. (1999). Analisis de necessidades formativas y evaluacion de la formacion en
contextos de cambio tecnologico. Revista de Psicologia General y Applicada, 52 : 329-350.

Sharp, L. & Frechtlin, J. (1997). User-Friendly               Guide    to   Mixed    Method     Evaluations.
www.nsf.gov/pubs/1997/nsf97153/start.htm



139
SMART; Strategic Research and marketing techniques (2008). Classic consumer adoption process [18-02-
2010; http://www.s-m-a-r-t.com/SMARTForecasting.htm]

Swanborn, P.G. (1999). Evaluer. Uitgeverij Boom, Amsterdam.

Tanggaard, L., Elmholdt, C. (2008). Assessment in practice: An inspiration from apprenticeship.
Scandinavian Journal of Educational Research, 52 (1): 97-116.

Therer, J. (2006). Changer les comportements… Oui mais comment ? Science et culture, 4, n° 400.

UCANSS (Union des Caisses Nationales de Sécurité Sociale). Guide d’évaluation des actions de
formation. [en ligne]. Sine nomine. Sine loco. 2001. [consulté le 17/07/09]. Disponible à partir
de:URL:<http://www.ucanss.fr/activites/conseil/ressources_humaines/formation/dispo_formation.pdf>

Ridde, V. & Dagenais, C. (2009). Approches et pratiques en évaluation de programme. Les Presses de
l’Université de Montréal.

Van der Pligt, J., de Vries, N.K. (1995). Opinions et attitudes; mesure, modèles et théorie. Uitgeverij
Boom, Amsterdam

Ward, J., Wood, C. (2000). Education and training of healthcare staff: the barriers to its success.
European Journal of Cancer Care, 9: 80-85

Watzlawick P. (1996). Faites vous-même votre malheur. Eds Seuil.

Wellens, N., Deschodt, M., Flamaing, J., Moons, P., Boman, X., Collard, J., Londot, A., Gosset, C.,
Petermans, J., Milisen K. (2009). Symposium européen de médecine anti-âge, 11-14 juillet 2009. Should
first-generation geriatric assessment instruments be replaced by third-generation ? Comparaison of the
minimal geriatric screening tools (MGST) and the interRAI Acute Care (interRAI AC) in acute clinical
practice.




140

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:91
posted:11/25/2011
language:German
pages:140