I- GIRIS - DOC 2 by 1wzKru

VIEWS: 0 PAGES: 40

									         T.C.
AŞKABAT BÜYÜKELÇİLİĞİ
 TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ




TÜRKMENĠSTAN'IN
GENEL EKONOMĠK
   DURUMU VE
   TÜRKĠYE ĠLE
TĠCARĠ-EKONOMĠK
    ĠLĠġKĠLERĠ




      MAYIS 2007
       AŞKABAT




                        1
ĠÇĠNDEKĠLER                                                                                                               SAYFA NO

BÖLÜM I

1. GĠRĠġ..............................................................................................................         4

2. SOSYAL VE EKONOMĠK GÖSTERGELER ..........................................                                                   5
   2.1. Ülke Kimliği
   2.2. Sosyal Göstergeler
   2.3. Ekonomik Göstergeler

3. ÜLKE HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER ...................................................                                            8
    3.1. Ülkenin Yakın Tarihçesi
    3.2. Siyasi ve Ġdari Durum
    3.3. Coğrafi Bilgiler ve Nüfus

4. GENEL EKONOMĠK DURUMU ...............................................................                                       10
   4.1. Genel Durum
   4.2. Tarım ve Hayvancılık
   4.3. Sanayi
   4.4. UlaĢtırma ve Telekomünikasyon
   4.5. Ticaret ve Hizmetler
   4.6. Doğal Kaynaklar ve Enerji
   4.7. Son Yılda Ekonomiyi Etkileyen Ġç ve DıĢ Olaylar

5. EKONOMĠK VE TĠCARĠ ĠLĠġKĠLER......................................................                                          14
    5.1. Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları
    5.2. DıĢ Ticaret
    5.3. DıĢ Ticaret Ġstatistikleri


BÖLÜM II

1.    TÜRKĠYE ĠLE EKONOMĠK VE TĠCARĠ ĠLĠġKĠLERĠN GELĠġĠMĠ...                                                                   17
      1.1. Ekonomik ĠliĢkilerin Genel Durumu
      1.2. Ticari ĠliĢkilerin Genel Durumu
      1.3. DıĢ Ticaret Ġstatistikleri
      1.4. Ticari ĠliĢkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
      1.5. Yıl Ġçinde Açılan Fuarlar
      1.6. Belli BaĢlı Ekonomik ve Ticari KuruluĢlar
      1.7. Diğer Bilgiler

2.    SORUNLAR, GÖRÜġLER VE ÖNERĠLER .............................................                                             23
      2.1. Sorunlar
      2.2. GörüĢ ve Öneriler

EKLER :................................................................................................................        26

KAYNAKÇA :.......................................................................................................              41




                                                                                                                                     2
                              METĠN ĠÇĠNDEKĠ TABLOLAR LĠSTESĠ
                                                                                                     SAYFA NO



1. Tablo-1 (Resmi Tatil ve Bayram Günleri)..............................................                  5
2. Tablo-2 (BaĢlıca Ekonomik Göstergeler)................................................                 7
3. Tablo-3 (Yıllara Göre Nüfus)...................................................................        10
4. Tablo-4 (BaĢlıca Tarım Ürünleri Üretimi).............................................                  12
5. Tablo-5 (Yıllara Göre DıĢ Ticaret Değerleri).........................................                  15
6. Tablo-6 (Ülke Gruplarına Göre DıĢ Ticaret Yüzdeleri)........................                           15
7. Tablo-7 (Ġhracatın Sektörel Dağılımı).....................................................             16
8. Tablo-8 (Ġthalatın Sektörel Dağılımı)......................................................            16
9. Tablo-9 (Türkiye ve Türkmenistan Arasında ĠmzalanmıĢ AnlaĢmalar)                                       17
10. Tablo-10 (Türkiye-Türkmenistan DıĢ Ticaret Değerleri)...................                              17
11. Tablo-11 (BaĢlıca Maddelere Göre Ġhracat).........................................                    18
12. Tablo-12 (BaĢlıca Maddelere Göre Ġthalat)..........................................                   19
13. Tablo-13 (Yıl Ġçinde Açılan Fuarlar).....................................................             21
14. Tablo-14 (Yıllar Ġtibarıyle Türkmenistan’a TIR TaĢımaları).............                               22




                                                                                                                3
BÖLÜM I
1. GĠRĠġ
  Bu rapor, Türkmenistan’ın genel ekonomik durumu ve dıĢ ticareti ile, ülkemizle olan
  ekonomik ve ticari iliĢkilerinin 2006 yılındaki durumunu incelemek amacı ile
  hazırlanmıĢtır.




                                                                                    4
2. SOSYAL VE EKONOMĠK GÖSTERGELER

   2.1. ÜLKE KĠMLĠĞĠ

      Devletin Adı                                    : Türkmenistan
      BaĢkenti                                        : AĢkabat
      Yönetim Biçimi                                  : BaĢkanlık Sistemi
      Resmi Dili                                      : Türkmence
      Dini                                            : Ġslam
      Para Birimi                                     : Manat (TMM)
      Üyesi olduğu uluslararası kuruluĢlar            : BM, AGĠT, IMF
      Yıllık Ortalama Döviz Kuru (Bir dolar karĢılığı): 1 USD=5.200 manat (1998’den
                                                        bu güne resmi sabit kur)
                                                        1 USD=23.700 manat (serbest
                                                        piyasa 2006 yılı ortalaması)
      Yüzölçümü                                       : 488.100 km²
      Nüfus                                           : 6.746.500 (2005, resmi)
              Kadın                                   : 3.393.500
              Erkek                                   : 3.353.000
      Yıllık nüfus artıĢı (%)                         : %3 (2005)
      Nüfus Yoğunluğu (km²/kiĢi)                      : 13,82 kiĢi/km²
      Mesai Saatleri ve Günleri                       : Pazartesi, Salı, ÇarĢamba,
                                                      PerĢembe, Cuma 09:00-18:00 (bazı
                                                      devlet daireleri Cumartesi günleri
                                                      öğlene kadar da çalıĢmaktadır)
      Vilayetler (ve BaĢkentleri)                     : Ahal (AĢkabat), Balkan
                                                      (Balkanabat), DaĢoğuz (DaĢoğuz),
                                                      Lebap (Türkmenabat), Mari (Mari)
      Türkiye ile Saat Farkı                          : Yaz saati+2 saat, KıĢ saati+3 Saat
      Haftalık ÇalıĢma Saati (Ortalama)               : 40 saat
      Resmi Tatil Günleri                             :
      Tablo-1 (Resmi Tatil ve Bayram Günleri)
1 Ocak        Yeni Yıl Bayramı
12 Ocak       Rus ĠĢgaline KarĢı Direnenleri Anma Günü
19 ġubat      Bayrak Bayramı ve Devlet BaĢkanı’nın Doğum Günü
20-22 Mart    Milli Bahar Bayramı (Nevruz Bayramı)
8 Mayıs       2. Dünya SavaĢında ġehit Olanları Anma Günü
9 Mayıs       Zafer Bayramı
18 Mayıs      Kalkınma, Milli Birlik ve ġiir Günü
6 Ekim        AĢkabat Depreminde Ölenleri Anma Günü
27-28 Ekim    Bağımsızlık Bayramı
12 Aralık     Tarafsızlık Bayramı
Not:          Ramazan ve Kurban Bayramı tarihleri ve süreleri Hükümet kararı ile belirlenir

      Uluslararası Telefon Kodu                          : +993




                                                                                              5
2.2. SOSYAL GÖSTERGELER

Ortalama Ömür
       Kadın                        : 65 yıl
       Erkek                        : 58 yıl
Okuma Yazma Oranı (%)               : %98,8
Yüksek Öğretim Okul Sayısı          :16
Yüksek Öğretimdeki Öğrenci Sayısı   :---
Hastane Sayısı                      :120
Doktor BaĢına DüĢen KiĢi Sayısı     :---
Bin kiĢiye düĢen
       Otomobil                     :---
       Telefon                      :77 (2006 yılı için)
       Televizyon                   :94 (2004 yılı için)
       Mobil Telefon                :8 (2005 yılı için)
       Bilgisayar                   :---
       Internet Bağlantı Sayısı     :36.000 (2005 yılı için)
Gelen Turist Sayısı                 :---
Giden Turist Sayısı                 :---
Eğitim Harcamaları / GSMH           :---
Sağlık Harcamaları / GSMH           :---
Karayolu Uzunluğu                   :24.000 km
Otoyol Uzunluğu                     :---
Demiryolu Uzunluğu                  :3.000 km (1992’de 2.000 km)
Yıllık Elektrik Üretimi             :14 milyar kW/h
Asgari Ücret                        :2.250.000 manat (serbest piyasa
                                    kuru ile yaklaĢık 95 USD)




                                                                   6
2.3. EKONOMĠK GÖSTERGELER
    Tablo-2 (BaĢlıca ekonomik göstergeler)
                                                                         2004      2005      2006
GSMH (trilyon manat)                                                    99.835    120.500     **
GSMH (milyar USD, piyasa kuruna göre)                                    4.139     5.020      **
GSMH (SAGP göre)                                                            -        -         -
 Reel GSMH ArtıĢ Oranı (%, resmi)                                         21,4      20,7      **
 KiĢi BaĢına MG(USD)(piyasa kuruna göre)                                 2.930     3.430      **
Enflasyon Oranı
 Toptan EĢya Fiyat Ġndeksindeki Yıllık ArtıĢ (%)                            -        -         -
 Tüketici Fiyat Ġndeksindeki Yıllık ArtıĢı (%)                              -        -         -
ĠĢgücü (faal nüfus)                                                         -        -         -
ĠĢsizlik oranı (%)                                                          -        -         -
Yurt DıĢında ÇalıĢan ĠĢçi Sayısı                                            -        -         -
GSMH – Sektörel Büyüme Hızları (%)
 Tarım                                                                    20,2     19,8       **
 Sanayi                                                                    22      19,6       **
 Hizmet                                                                   18,5     23,7       **
Sabit Sermaye Yatırımları (trilyon manat)
 Kamu                                                                   15.600    19.190      **
 Özel                                                                       -        -         -
DıĢ Ticaret (milyon USD)
  Ġhracat                                                                3.870     4.939     5.421
  Ġthalat                                                                3.320     3.638     3.936
  Denge                                                                   550      1.301     1.485
Dünya Ticareti Ġçindeki Payı (%)                                            -        -         -
Türkiye ile Ticaret (bin USD) (*)
 Türkiye’ye Ġhracatı                                                   175.812    159.958   187.148
  Türkiye’den Ġthalatı                                                 214.848    180.415   281.194
  Denge                                                                -39.036    -20.457   -94.046
Ülke Toplamı Ġçinde Türkiye’nin Payı (%)
  Ġhracat                                                                   -        -         -
  Ġthalat                                                                   -        -         -
Cari ĠĢlemler Dengesi (USD)                                                 -        -         -
Borç Stokları
  Ġç Borç Stoku                                                             -        -         -
  DıĢ Borç Stoku                                                            -        -         -
  Orta ve Uzun Vadeli                                                       -        -         -
  Kısa Vadeli                                                               -        -         -
Sabit Yabancı Sermaye Yatırımları (milyon USD)                              -        -         -
Emisyon Hacmi (mahalli para)                                                -        -         -
SeçilmiĢ Oranlar (%)
  Ġhracat/Ġthalat                                                         1,16     1,35      1,38
  Ġhracat/GSMH                                                              -        -         -
  Ġthalat/GSMH                                                              -        -         -
  Cari ĠĢlem Dengesi/GSMH                                                   -        -         -
  DıĢ Borç/GSMH                                                             -        -         -
  Ġç Borç/GSMH                                                              -        -         -
Enerji
  Petrol rezervi (milyon ton)                                             400      400       400
  Petrol Üretimi (milyon ton)                                             10,1      9,5       9,9
  Petrol ihracatı (milyon ton)                                             4,0      5,7       5,0
  Doğalgaz üretimi (milyar m3)                                            58,6     63,0      68,2
  Doğalgaz ihracatı (milyar m3)                                           42,0     45,2       48
      Kaynak : Türkmenistan Ġstatistik Enstitüsü, (*) hariç: DTM
     **       : Türkmenistan Ġstatistik Enstitüsü 2006 için veri açıklamamıĢtır




                                                                                                      7
3. ÜLKE HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER
        3.1. ÜLKENĠN YAKIN TARĠHÇESĠ

        Türkmen adına tarihte ilk olarak 10. yüzyılda rastlanmaktadır. Bu ad, genel olarak
yerleĢik hayata geçmiĢ Türkler için, ağırlıklı olarak da Müslüman Oğuz boyları için
kullanılmaktadır. Uzun yıllar bölgede yaĢayan Türkmenler, Safevi Hükümdarı Nadir ġah’tan
sonra Ġranlılar ile Hivelilerin saldırılarına maruz kalmıĢ ve 1835’ten itibaren Merv
(günümüzde Mari) bölgesine doğru yayılmaya baĢlamıĢlardır. Türkmenler, 1856 ve 1860
yıllarında Ġranlılar ile savaĢmıĢ ve ağır kayıplar vermiĢtir. 1879 yılında ise Ruslar Türkmen
topraklarına girmiĢ ve Türkmenleri hakimiyetleri altına almıĢlardır. Çarlık Rusyası’nın iĢgali
altındaki Türkmenler zaman zaman ayaklanmıĢlarsa da baĢarılı olamamıĢ, 1924 yılında
Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuĢtur. Türkmen lideri Cüneyt Han, 1927
yılında Sovyet kuvvetleri karĢısında son çatıĢmasını da kaybedince Türkmenistan’ı terketmek
zorunda kalmıĢtır. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği hakimiyeti altında kaldıkları
yaklaĢık 80 yıl boyunca kendi kimliğini ve kültürünü korumaya çalıĢan Türkmenler için 1990
yılı, yeniden doğuĢun tarihi olmuĢtur. Türkmenistan, 22 Ağustos 1990 tarihinde egemenliğini,
27 Ekim 1991’de ise bağımsızlığını ilan etmiĢ, Türkmenistan’ı ilk tanıyan ülke Türkiye
olmuĢtur. 18 Mayıs 1992’de Parlamento tarafından oybirliği ile kabul edilen yeni Anayasa 21
Haziran 1992’de halkoyuna sunularak onaylanmıĢtır.

   3.2. SĠYASĠ VE ĠDARĠ DURUM

         3.2.1. Yasama

        Türkmenistan BaĢkanlık sistemi ile yönetilen Bağımsız ve Tarafsız bir ülke olup,
Devlet BaĢkanı Gurbanguly Berdimuhammedov’dur. Aralık 1999’da düzenlenen Halk
Maslahatı’nda ebedi devlet baĢkanı seçilen Saparmurat (Niyazov) TürkmenbaĢı’nın Aralık
2006’daki vefatından sonra 11 ġubat 2007 tarihinde yapılan seçimde %89 oy alan
Berdimuhammedov 5 yıllığına Devlet BaĢkanı seçilmiĢtir. Türkmenistan Meclisi’nde seçimle
belirlenmiĢ 50 üye görev yapmaktadır. Meclis üyeleri 5 yılda bir yapılan seçimlerle
yenilenmektedir. Devlet üst yönetim organizasyonunda Bakanlar Kurulu üyesi ve Bakan
olarak görev yapan 5 Devlet BaĢkanı Yardımcısı, 21 Bakan, 7 Bakan yetkisine haiz Komite
BaĢkanı bulunmaktadır.

         3.2.2. Yürütme

        Yürütmenin BaĢı Devlet BaĢkanıdır. Devlet BaĢkanı, aynı zamanda BaĢbakanlık
görevini de yürütmektedir. BaĢbakan’a bağlı 5 tane yardımcı ve bunlara bağlı olan Bakanlar
Kurulu üyeleri vardır. Türkmenistanda DıĢiĢleri Bakanlığı, Petrol ve Doğal Gaz Sanayi ve
Mineral Kaynaklar Bakanlığı, Enerji ve Sanayi Bakanlığı, Kültür ve Enformasyon Bakanlığı,
Tarım Bakanlığı, Su Ekonomi Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Bakanlığı, ĠçiĢleri Bakanlığı,
Adalet Bakanlığı, Savunma Bakanlığı, Milli Güvenlik Bakanlığı, Eğitim Bakanlığı, Ekonomi
ve Maliye Bakanlığı, Ticaret ve Tüketiciler Birliği Bakanlığı, HaberleĢme Bakanlığı, Sağlığı
Koruma ve Tıp Bakanlığı, Çevre Koruma Bakanlığı, Kara UlaĢtırması ve Karayolları
Bakanlığı, ĠnĢaat ve ĠnĢaat Malzemeleri Sanayi Bakanlığı, Tekstil Sanayi Bakanı, Demiryolu
UlaĢım Bakanlığı olmak üzere 21 bakanlık mevcuttur.
        Türkmenistan’ın BaĢkenti AĢkabat’tır. Ülke, idari olarak 5 Vilayet’e ayrılmıĢtır.
Vilayetlerde üst yönetim görevi Hekimler (Belediye BaĢkanı ve Vali) tarafından yürütülür.
Vilayet sınırları içerisinde yerleĢen ġehir ve Etraflar da yine ġehir Hekimi ve Etraf Hekimi
tarafından Vilayet Hekimi’ne bağlı olarak yürütülür. Daha küçük yerleĢim yerleri GeneĢlikler
ve Obalar, Arçınlar ve Birlikler tarafından yine Vilayet Hekimi’ne bağlı olarak yürütülür.


                                                                                            8
Ülkedeki beĢ vilayet Ahal, Balkan, DaĢoğuz, Mari ve Lebap vilayetleridir. BaĢkent AĢkabat,
Ahal’dan ayrı yönetilmektedir.

          3.2.3. Yargı

        Türkmenistan’da yargı gücü mahkemelere aittir. Yargı gücü, yüksek mahkeme, askeri
mahkemeler ve kanunda gösterilen diğer mahkemeler tarafından kullanılır. Kanunları
denetleme yetkisi BaĢsavcıya ve ona tabi savcılara aittir. BaĢ savcıyı Devlet BaĢkanı 5 yıl için
tayin eder.

    3.3.COĞRAFĠ BĠLGĠLER VE NÜFUS

       3.3.1. Coğrafi Bilgiler

        Orta Asyada yer alan Türkmenistan, kuzeyde Özbekistan (1621 km.), kuzeybatıda
Kazakistan (3719 km.), batıda Hazar Denizi (1768 km.), güneyde Ġran (992 km.),
güneydoğuda Afganistan (744 km.) ile çevrilmiĢtir. Batıdan Doğuya 1100 km. Kuzeyden
Güneye 650 km’lik bir alana yayılmıĢtır. Ülkenin %80’ini Karakum çölü kaplamıĢtır. Geriye
kalan %20’sinin %3’ünü ekilebilir alanlar, %63’ünü çayır ve otlaklar, %8’ini ormanlar,
%26’sını diğer alanlar oluĢturmaktadır. Ülkenin Güneyinde Köpetdag ve Kugitang dağları en
önemli yükseltilerdir. Turan çukurluğu ise ülkenin en derin kısmını oluĢturur. Topraklarının
önemli bir kısmı çöl olan Türkmenistan’ın en önemli su kaynağı, Tacikistan ve Özbekistan
topraklarından da geçen Amuderya nehridir. Ülkenin orta ve batı kesiminde doğal su yolu
bulunmamakla beraber, dünyanın insan yapımı en büyük kanallarından olan Karakum Kanalı
Amuderya nehrinin sularını Mari ve AĢkabat bölgesine taĢımaktadır. Kanal, büyük kesimi çöl
olan ülke için hayatı önem taĢımakta, 950.000 hektarlık alanda sulama kanal vasıtası ile
yapılmakta, ayrıca AĢkabat Ģehrinin içme suyu da buradan karĢılanmaktadır. Hazar Denizine
dökülen Atrek, Karakum çölünde kaybolan Tecen ve Murgab önemli nehirlerdir. Ülkede
karasal iklim hakim olup, yazlar sıcak kıĢlar sert geçmektedir. Uzun geçen yaz aylarında
sıcaklık 30 ile 50 derece arasında değiĢmektedir. KıĢ aylarında ortalama sıcaklık –4 derece
civarında olup, kuzey bölgelerinde bazen –33 dereceye kadar düĢmektedir. YağıĢlar en çok
Mayıs ayında görülmektedir. Mevsim dönümlerinde Ġran ve Afganistan yönünde esen Ģiddetli
kum fırtınaları olmaktadır. Yeraltı sularının düzensiz yükseliĢi, sularda tuz oranının artıĢı,
kötü sulama yöntemleri sonucu su gölcüklerinin oluĢması, Hazar Denizinin kirlenmesi,
Amuderya Nehrinin büyük oranda sulamada kullanılması sonucunda Aral Gölünün
(Özbekistan) kuruması ve çölleĢme önemli çevre problemleri olarak gözükmektedir.

       3.3.2. Nüfus

       Tablo-3 (Yıllara Göre Nüfus)
             Dönem              2001           2002            2003           2004              2005
     Nüfus                    5.640.000      5.936.800       6.298.800      6.550.000          6.746.500
     Erkek                    2.804.100      2.952.400       3.116.700      3.253.500          3.353.000
     Kadın                    2.835.900      2.984.400       3.182.100      3.296.500          3.393.500
     Yıllık ArtıĢ               %2,8             %5            %6,1           %6,2                %3
     Erkek Oranı                 49,7           49,7           49,7            49,7              49,7
     Kadın Oranı             50,3              50,3           50,3              50,3             50,3
       Kaynak: Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü (2006 yılı için veri açıklanmamıĢtır)




                                                                                                           9
       3.3.3. ÇalıĢma ve ĠĢgücü

        Ülkede genel olarak ücretler oldukça düĢüktür. Asgari ücret, serbest piyasa kuruna
göre yaklaĢık 95 USD civarında olup, iĢletme bazında bazı çalıĢanlara asgari ücretten daha az
bazılarına daha fazla ücret vererek çalıĢan sayısı ile asgari ücret aritmetik ortalamasının
tutturulması yeterlidir. Haftalık çalıĢma saati 40 saattir. Ülkede iĢsizlik sigortası uygulaması
yoktur.

         3.3.4. Eğitim ve kültür

       Türkmenistan’da eğitime baĢlama yaĢı 7 olup, ücretsiz olan zorunlu eğitim 10 yıldır.
Daha önce 9 yıla düĢürülen eğitim süresinin uzatılması, yeni Devlet BaĢkanı’nın 2007
yılındaki ilk icraatlarından birisi olmuĢtur.

         3.3.5. Sosyal Güvenlik

       2006 yılı baĢında kabul edilen yeni sosyal güvenlik yasasına göre Türkmenistan’da
emeklilik sistemi gönüllüdür. Emekli olmak isteyen kiĢilerin ücretlerden %2’lik bir kesinti
yapılmakta olup, emeklilik yaĢı erkekler için 62, kadınlar için 57’dir ve emekli olabilmek için
erkeklerin 25 yıl, kadınların 20 yıl çalıĢmıĢ olması gereklidir. Emekli olanlara bir emekli
maaĢı kadar prim verilmektedir. Emekli maaĢları ise, 50 USD civarındadır.

4. GENEL EKONOMĠK DURUMU

       4.1.GENEL DURUM

         4.1.1. Genel Ekonomik Yapı

         SSCB döneminde diğer Orta Asya Cumhuriyetleri gibi Türkmenistan'ın ekonomik
yapısı da, SSCB döneminin ekonomik ihtisaslaĢma politikaları gereğince iĢlenmemiĢ tarım
ürünleri ile pamuk sağlama ve elde edilen hammaddeleri Rusya’ya aktarmak üzere
ĢekillendirilmiĢtir. Ekonominin hammadde üretimi üzerinde yoğunlaĢması ve bu
hammaddelerin diğer Cumhuriyetlerdeki sanayilerde kullanılması diğer sektörlerin geri
kalmasına neden olmuĢ ve bunun sonucunda Türkmenistan, SSCB döneminde en geri kalan
ve fert baĢına milli geliri en düĢük cumhuriyetlerden biri olmuĢtur. Bağımsızlıktan hemen
sonraki dönemde ise Türkmenistan tarafından izlenen ekonomik strateji, büyük ölçüde dıĢ
piyasalardan borçlanarak, enerji sektörünün geliĢtirilmesi ve yenileĢtirmek için yatırım
yapılması, yine borçlanarak elde edilen kaynakların tarımsal sanayi sektörünün
geliĢtirilmesinde kullanılması olarak özetlenebilir. Ġzlenen bu strateji ile petrol ve gaz arzı ile
pamuk ve tahıl üretimi arttırılmıĢtır.
         Ülkede gayri safi milli hasıla 2005 yılında 120 trilyon manat (resmi kura göre yaklaĢık
23 milyar USD) olmuĢtur. GSMH’da bir önceki yıla oranla resmi verilere göre %20,7'lik bir
artıĢ gözlenmektedir (IMF verilerine göre %7). Resmi açıklama yapılmamasına rağmen, 2006
yılı için büyümenin %6, enflasyon oranının ise %11,5 civarında olduğu tahmin edilmektedir.
(IMF, EIU, EBRD)
         Toplam iĢgücünün yaklaĢık yarısının istihdam edildiği tarım sektöründe, üretimin
%83,2’si özel sektör tarafından gerçekleĢtirilmektedir. 2006 yılında (resmi verilere göre) 825
bin ton pamuk üretimi gerçekleĢtirilerek bir önceki yıla oranla %12 artıĢ sağlanmıĢtır. Biri
gıda politikası bağlamında temel gıda niteliğinde, diğeri ise son yıllarda geliĢen ülke tekstil
sektörüne ham madde sağladığından, özellikle buğday ve pamuk üretimine büyük önem
verilmekte ve durum bizzat Devlet BaĢkanı’nca takip edilmektedir.



                                                                                                10
        Bağımsızlığın kazanılmasından sonra piyasa ekonomisine geçiĢ sürecinde
gerçekleĢtirilmesi gereken özelleĢtirme faaliyetleri aradan 15 yıl geçmesine rağmen çok yavaĢ
ilerleme kaydetmektedir. Orta ve büyük ölçekli kuruluĢların özelleĢtirilmesini hızlandırmak,
yabancı yatırımcıyı çekmek için Türkmenlerle aynı hakları sağlamak üzere 1997 yılında
yeni yasal düzenlemelere gidilerek Devlet BaĢkanına bağlı Yabancı Yatırımlar Ajansı
kurulmuĢ, 1998 Ocak ayında Ajansın içinde ÖzelleĢtirme Merkezi oluĢturulmuĢtur. Bütün bu
çabalara rağmen özelleĢtirilecek kuruluĢların eski teknolojiye sahip olması ve satıĢ için
saptanan baĢlangıç fiyatlarının çok yüksek tutulması nedenleriyle istenilen sonuca
ulaĢılamamıĢtır. 2001 yılından itibaren özelleĢtirme sorumluluğu Ekonomi ve Maliye
Bakanlığına geçtiğinden bu yana özelleĢtirme amaçlı bir satıĢ yapılmamıĢtır. Önemli
iĢletmelerde devletin ortaklık payı %50 olarak devam etmektedir. Ticaret ve hizmet
sektöründe faaliyet gösteren tesislerin ise genellikle Belediyelere ait olduğu görülmektedir.

(Not: Türkmenistan’da çoğu zaman istatistiki bilgilere ulaĢmak mümkün olmamaktadır.
Resmi olarak yayımlanan kısıtlı konulardaki istatistiki bilgilerin ise çoğu zaman abartılı
olduğu ve ülkenin gerçeğini yansıtmadığı tüm uluslararası kuruluĢlar tarafından da
belirtilmektedir. Bu nedenle, uluslararası örgütler tarafından Türkmenistan hakkında
yayınlanan istatistikler dahi tahminlere dayanmaktadır.)

        4.1.2. Kalkınma Planları

          2000-2010 dönemini kapsayan Sovyet tarzı bir “Sosyal ve Ekonomik DönüĢüm
Stratejisi” uygulamakta olan Türkmenistan, 2003 yılında bu stratejiye 2020 yılına kadar olan
dönemi de içine alan yeni bir uzun vadeli kalkınma programını eklemiĢtir. Bu stratejiye göre
ithal ikamesine dayalı ve belli sektörler için yüksek üretim hedeflerinin konulduğu bir plan
benimsenmiĢtir. Bununla birlikte yapıcı reformların yetersizliği ve ülkedeki siyasi durum
nedeniyle ülkeye giren yabancı yatırım da kısıtlı seviyelerde kalmıĢtır. Sözkonusu kalkınma
planına göre 2010 yılına kadar Türkmenistan’da yapılması planlanan yatırımların listesi (Ek-
1)’de verilmiĢtir.

       4.2.TARIM VE HAYVANCILIK

        Türkmenistan, Sovyetler Birliği’nden kollektif çiftlik sistemini devralmıĢ ve bugüne
kadar yapılan reformlar asgari düzeyde kalmıĢtır. Devlet halen tarım ürünlerinin dağıtımını ve
pazarlamasını kontrol etmektedir. Ülkenin en büyük gelir kaynaklarından olan pamuk ihracatı
da Tarım Bakanlığı’nın tekeli altındadır. Bununla birlikte ülke topraklarının kalitesinin düĢük
olması, sulama sistemlerinin yetersizliği ve ülkenin ikliminin tarıma elveriĢli olmaması tarım
sektörünün gelĢmesini engelleyen diğer faktörlerdir.
        Ülkedeki tarım alanlarının yarısından fazlasında pamuk yetiĢtirilmektedir.
Türkmenistan, Orta Asya’da Özbekistan’dan sonra ikinci önemli pamuk üreticisidir. Dünya
sıralamasında 14’üncü üretici olan ülkenin pamuk üretimi toplam tarım sektörünün %70’ini
oluĢturmaktadır. Pamuk üretimi devlet tarafından sübvanse edilmekte ve üreticinin tohum,
gübre ve makine giderlerinin %50’si devlet tarafından karĢılanmaktadır. Buna karĢılık
üreticiler, topladıkları pamukları devlete belli bir fiyattan satmak zorundadırlar. Ekonomik
plana göre 2020 yılına gelindiğinde tahıl üretiminin 2000 yılına göre 3 kat, pamuk üretiminin
ise 5 kat artması planlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda zirai makineler yenilenmekte ve
girdilerin kalitesi yükseltilmektedir.
        Türkmenistan’da üretilen diğer önemli ürünleri buğday, arpa, mısır, çeltik, susam,
kavun, karpuz, üzüm ve meyan köküdür.




                                                                                            11
       Tablo-4 (BaĢlıca Tarim Ürünleri Üretimi)
   Ürünler (ton)              2003                2004        2005                 2006
Buğday                     2.535.500           2.844.100    3.111.100                -
Pamuk                       713.700             731.000      737.000              825.000
Üzüm                        246.000             276.200      323.000                 -
       Kaynak: Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü

       4.3 SANAYĠ

          Türkmenistan’a Sovyetler Birliği’nden önemli bir sanayi altyapısı kalmamıĢtır.
1970’lerden itibaren Moskova, Türkmenistan’da sadece petrol ve doğalgaz ile pamuk iĢleme
alanlarında yatırımlar yapmıĢ ve bu nedenle sanayi altyapısı bu sektörler ile kısıtlı kalmıĢtır.
Bağımsızlıktan sonra Türkmenistan’da sanayinin ağırlığı enerji sektörüne kaymıĢsa da, pamuk
iĢlemesi ekonomi içerisindeki önemini korumaktadır. Üretilen pamuk, büyük ölçüde ülke
içerisinde iĢlenmektedir. Ülkenin tekstil altyapısı büyük ölçüde Türk yatırımları ile
gerçekleĢtirilmiĢtir. Aynı Ģekilde son yıllarda çimento, gübre, plastik boru gibi ülkenin
ihtiyacı olan malları üreten tesisler birer birer açılmaya baĢlanmıĢtır.

    4.4. ULAġTIRMA VE TELEKOMÜNĠKASYON

           Ülkede genel olarak ulaĢtırmada benzinin ucuzluğunun da etkisi ile karayolu tercih
edilmektedir. Karayolu ağı yaygın olmakla beraber, altyapı eksiklikleri mevcuttur. Ayrıca,
1000 km.’si son 15 yılda yapılmıĢ olan toplam 3000 km.’lik demiryolu ağı ülkenin büyük
Ģehirlerini birbirine bağlamakta ve genellikle yük taĢımacılığında kullanılmaktadır. 90’lı
yıllarda demiryolunun Ġran’a da bağlanması ile Ġstanbul-Beijing arasında kesintisiz bir tren
hattı kurulmuĢ olsa da, Türkmenistan ile Ġran arasındaki hat aktif olarak kullanılmamaktadır.
Modern bir filo ile donatılmıĢ olan Türkmenistan Havayolları, iç hatlarda çok düĢük ücretler
ile tüm Ģehirler arası uçuĢlar düzenlemektedir. Ayrıca, birçok önemli uluslararası noktaya da
uçuĢlar mevcuttur.
           Ülkede telefon altyapısı, eski teknoloji olmasına rağmen yeterlidir. ġehiriçi
görüĢmeler ücretsiz olup, diğer hizmetler ise oldukça ucuzdur. Ancak ülkede internet hizmeti
çok kısıtlı bir kitleye verilmekte olup, halkın internete eriĢimi hemen hemen imkansızdır.
Yeni BaĢkan’ın seçilmeden önceki vaatlerinden birisi interneti yaygınlaĢtırmak olmakla
beraber, bu belli baĢlı Ģehirlerde açılan birkaç internet-kafeden öteye gidememiĢtir. Verilen
internet hizmeti sadece dial-up olup, yetersizdir. Ülkede en önemli kuruluĢların bile web sitesi
bulunmamakta, ya da güncellenmemektedir. Ülkede biri devlete ait 3 mobil telefon Ģirketi
(diğerleri Rus ve Çin firmalarıdır) faaliyette olup, kapsama alanı sadece belli baĢlı Ģehirler ile
kısıtlıdır.

    4.5. TĠCARET VE HĠZMETLER

         Bankacılık sektörü, Türkmenistan’da oldukça zayıf kalmaktadır. Sektör eski Sovyet
sisteminin karakteristiklerini taĢımakta ve yukarıdan kontrol edilmeye devam etmektedir.
Kredilerin tamamına yakını kamu sektörüne gitmekte olup, özel sektöre mali aracılık
minimum düzeydedir. Küçük özel bankalar dahil olmak üzere ticari bankacılığın geliĢimi
ülkenin makroekonomik çevresi, özel sektörün geliĢmemesi ve hepsinden önemlisi devletin
ekonomide fazlası ile kontrolü tarafından sınırlandırılmıĢtır. Devlet BaĢkanı’na bağlı olan
Merkez Bankası, banka kurma ve dıĢ operasyonlar için lisansları vermekte, bankaların
mevzuat kapsamında hareket etmelerini denetlemekte, döviz kurunu ve faiz oranlarını da
belirlemektedir. Ülkede borç, iflas, teminat, kefil ve ipotek gibi konularda yeni düzenlemelere
ihtiyaç vardır. Sigorta sistemi ise henüz ülkeye yerleĢmemiĢtir.



                                                                                               12
          Ziraat Bankası’nın bir iĢtiraki olan Türkmen-Türk Ticaret Bankası, Türkmenistan’da
faaliyet gösteren çok az sayıdaki yabancı bankadan birisidir.

    4.6. DOĞAL KAYNAKLAR VE ENERJĠ

        Türkmenistan’ın en büyük gelir kaynağı olan doğalgaz üretimi, bir devlet kuruluĢu
olan “Türkmengaz” tarafından gerçekleĢtirilmektedir. Türkmenistan’ın resmi kaynaklara göre
doğalgaz rezervleri 2 trilyon m³, petrol rezervleri ise 400 milyon ton seviyelerindedir. 2005
yılında 63 milyar m³ doğalgaz ve 9,5 milyon ton ham petrol üretilmiĢtir. Türkmenistan, 2020
yılına kadar enerji sektörüne 60 milyar dolarlık yatırım yaparak yıllık üretim kapasitesini 240
milyar m³ doğalgaz ve 100 milyon ton petrol seviyesine çıkarmayı hedeflemektedir.
Türkmenistan’ın 1989 yılında 90 milyar m³ olan doğalgaz üretimi, ilerleyen yıllarda pazar
bulunamaması ve nakil hatlarının yetersizliği nedeniyle 1998 yılında 13 milyar m³’e düĢmüĢ,
ancak Rusya ve Ukrayna ile yapılan anlaĢmalar ile tekrar bugünkü seviyelere gelmiĢtir.
        Türkmenistan, 2006 yılında sattığı doğalgazın bin m³’ünün önce 44 USD’den 65
USD’ye daha sonra ise 100 USD’ye artırmıĢtır. Eylül 2006 yılında Rusya Federasyonu’na
2007-2009 yılları için bin metreküpü 100 USD’dan 162 milyar metreküp doğalgaz satma
anlaĢması imzalamıĢtır.
        Türkmenistan’ı Afganistan üzerinden Pakistan ve Hint Okyanusu’na bağlayacak olan
TAP Boru Hattı Projesi de gündemde olan projelerden olup, 1600 km. uzunluğunda ve 33
milyar m³ kapasiteli olması planlanan bu hat ile Türkmen gazı Uzak Doğu pazarlarına da
ulaĢabilecektir.
        Bunun yanısıra Türkmenistan son yıllarda yakın iliĢkiler geliĢtirdiği Çin Halk
Cumhuriyeti ile, 2006 yılı baĢında 30 yıl süreyle yılda 30 milyar m³ doğalgaz alımını içeren
bir anlaĢma imzalamıĢtır. AnlaĢmaya göre nakil hattı inĢaatı 2006 yılı sonuna kadar
baĢlayacaktır. (2007 yılı baĢı itibarı ile henüz inĢaat baĢlamamıĢtır)
        Türkmenistan, doğalgazın yanısıra petrol endüstrisini de geliĢtirmek için çeĢtli
giriĢimlerde bulunmaktadır. 1990’lı yıllarda 3 milyon ton seviyelerinde olan petrol üretimi,
2000’li yıllarda 10 milyon ton seviyelerine çıkmıĢtır. Sektöre daha fazla yabancı yatırım
çekilmesi hedeflenmekte, ancak üretim-paylaĢım anlaĢmalarının içerdikleri yabancı ortaklara
getirilen Ģartlar ve genel olarak ülkedeki yatırım ortamının yetersizlği buna engel teĢkil
etmektedir. Ülkenin iki rafinerisi olan Hazar kıyısındaki TürkmenbaĢı Rafinerisi ve
Özbekistan sınırındaki Seydi Rafinerisi, Türk firmalarının da yer aldığı projeler ile son
yıllarda yenilenmiĢlerdir.
        Bunların yanısıra, ülkede sodyum sülfat, krom sülfür, kurĢun, brom, bentonit, tuz,
kükürt, potasyum, kaya tuzları, baz ve nadir metaller, sülestin, maden suları, yapı malzemeleri
vb. değiĢik türden maden yatakları da bulunmaktadır.

    4.7. SON YILDA EKONOMĠYĠ ETKĠLEYEN ĠÇ VE DIġ OLAYLAR

       Yeni Devlet BaĢkanı Gurbanguly Berdimuhammedov yaptığı ilk açıklamalarda kendi
döneminde de önceki dönemde takip edilen ekonomi politikalarının izleneceğini belirtmiĢ
olmasına rağmen, uluslarası çevreler doğal kaynak zengini ülkenin daha açık bir ekonomiye
geçmesi halinde çok daha baĢarılı olacağını belirtmektedirler. Küçük giriĢimciliğin gözle
görülür bir harekete geçmiĢ olması, bu yönde bir iĢaret olarak algılanabilir.
       2006 yılında, Türkmenistan’ın önemli gelir kaynaklarından biri olan doğalgazın
ödemeleri konusunda Ukrayna ile bazı anlaĢmazlıklar gözlemlenmiĢ olup, bu gelirin kesintiye
uğraması ile Türkmenistan’ın iç ödeme dengeleri bozulabilmekte ve ülkede iĢ yapan Türk
müteahhitlik firmalarının da istihkak ve hakediĢlerinin gecikmesine dolaylı olarak etki
edebilmektedir.




                                                                                            13
5. EKONOMĠK VE TĠCARĠ ĠLĠġKĠLER
    5.1. DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI

        Türkmenistan’da özellikle enerji sektörü yabancı yatırımcılar için önemli bir
potansiyel arzetmesine rağmen, bu sektörde bile ülkeye giren yabancı sermaye oldukça kısıtlı
kalmaktadır. Bu durumun baĢlıca sebepleri yatırım ortamının yetersizliği, komĢu ülkelerin
daha cazip alternatifler sunması ve altyapının ihtiyacı karĢılamaktan uzak olmasıdır. Bununla
birlikte Türkmenistan tekstil alanında ülkeye yabancı sermaye çekme konusunda daha baĢarılı
olmuĢtur. Türkmen makamlarının her fırsatta yabancı sermayeye destek verdiğini ifade
etmesine rağmen, bugüne kadar olumlu bir yatırım ortamı yaratmak için gerekli olan siyasi ve
makroekonomik reformlar yapılabilmiĢ değildir. Enerji, telekomünikasyon ve ulaĢtırma
sektörleri özelleĢtirme kapsamı dıĢında bırakılmıĢ olup sadece perakende ve hizmet
sektörlerindeki küçük ve orta ölçekli iĢletmelerin özelleĢtirilmesi gerçekleĢmiĢtir.
        Türkmenistan, yatırım ortamının henüz belirtilen nedenlerle yeterince geliĢmemiĢ
olmasına rağmen, Türk doğrudan yatırımlarının Orta Asya’da en fazla gittiği ülkelerdendir.
Türk firmaları Türkmenistan’a genellikle “joint-venture” kurarak girmekte, ancak ülkede
özelleĢtirmenin yeterince yapılmamıĢ olması nedeniyle yerel ortaklar genellikle bir kamu
kuruluĢu olmaktadır. Türk firmaları, özellikle tekstil alanında büyük projelere imza atmıĢlar
ve kurdukları modern tekstil tesisleri ile Türkmenistan’da tekstil sanayinin temelni
oluĢturmuĢlardır.

    5.2. DIġ TĠCARET

       5.2.1. Genel Durum

        2006 yılında dıĢ ticaret hacmi, %9,1 oranında artarak 9,357 milyar USD olarak
gerçekleĢmiĢtir. Ülkenin ihracatında ise, geçen yıla göre %9,7 artıĢ meydana gelmiĢ ve 2005
yılında 4,939 milyar USD olan ihracat, 2006 yılında 5,421 milyar USD olarak gerçekleĢmiĢtir.
Ġhracattaki en önemli payı doğalgaz ihracatı oluĢturmaktadır.
        Ġthalat 2005 yılında 3,638 milyar USD seviyesinde iken, 2006 yılında %8,2 artıĢla
3,936 milyar USD olarak gerçekleĢmiĢtir. BaĢlıca ithal ürünleri makina-teçhizat, hazır gıda
ürünleri ile alkollü ve alkolsüz içecekler dahil tüketim malları, ulaĢım araçları ve kimya
sanayi ürünleridir.
        Türkmenistan Ġstatistik Enstitüsü ülkeler bazında dıĢ ticaret verilerini açıklamamasına
rağmen, ülkenin 2006 yılında Türkiye’nin ithalat yapılan ülkeler arasında 1., ihracat yapılan
ülkeler arasında ise 4. olduğunu bildirmiĢtir.

        5.2.2. DıĢ Ticaret Mevzuatı

         BDT Gümrük Birliği’ne üye olmayan ve hiç bir ülke ile serbest ticaret anlaĢması
bulunmayan Türkmenistan, daha çok üçlü ticaret anlaĢmaları ile dıĢ ticaretine yön vermeye
çalıĢmaktadır. Ülkedeki yüksek gümrük vergisi tarifeleri hükümet tarafından uygulanan en
önemli ticari engelleme olarak göze çarpmaktadır. Ülkeye ithal edilen mallara uygulanan
gümrük vergisi oranları, Merkez Bankası günlük döviz kuru baz alınarak Manat üzerinden,
ağırlık, miktar ya da sözleĢme doğrultusunda hesaplanmaktadır.

        5.2.3. Tarife DıĢı Engeller

   Türkmenistan’da çok sayıda Tarife DıĢı Engel uygulanmaktadır. Bunların arasında en
önemlileri Ticaret AnlaĢması ve Yatırım Projeleri kayıt zorunluluğudur. Bunların dıĢında



                                                                                            14
Belediye Ofisi Vergi MüfettiĢliği ve bazı sektörel bakanlıktaki ilgili birimlere de kayıt
yaptırılması zorunluluğu bir engel teĢkil etmektedir. Ayrıca değiĢik kuruluĢ yetkililerinin
iĢletmeleri basit bahanelerle sık sık sözde denetimlere tabi tutmaları da önemli engeller
arasındadır.

        5.2.4. Çok Taraflı Ticaret AnlaĢmaları ve Preferanslar

        Türkmenistan herhangi bir serbest ticaret düzenlemesine katılmamıĢ olup, BDT
Gümrük Birliği’nin de üyesi değildir. 1993 yılında ABD ile “En Çok Kayırılan Ülke” ticaret
anlaĢmasını imzalamıĢ ancak bunu takip eden ikili vergi ve yatırım anlaĢmaları
imzalanmamıĢtır. Türkmenistan, Dünya Ticaret Örgütü üyesi olmayıp, gözlemci statüsü de
yoktur.

    5.3. DIġ TĠCARET ĠSTATĠSTĠKLERĠ (ÜLKE ĠSTATĠSTĠKLERĠNE GÖRE)

        (Not: Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü, ülke veya madde bazında dıĢ ticaret
rakamı açıklamamaktadır. Bu bölümde sadece resmi açıklamalardan temin edilebilen veriler
esas alınmıĢtır.)

        5.3.1. Yıllara Göre DıĢ Ticaret Değerleri

                Tablo-5 (Yıllara Göre DıĢ Ticaret Değerleri)

     Yıl                2003                     2004                  2005               2006
   Ġhracat          3.632.000.000            3.870.000.000         4.939.000.000      5.421.000.000
   Ġthalat          2.512.000.000            3.320.000.000         3.638.000.000      3.936.000.000
    Denge           1.120.000.000             550.000.000          1.301.000.000      1.485.000.000

                 Kaynak: Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü

        5.3.2. BaĢlıca Ülkelere Göre DıĢ Ticaret

       Bu konuda istatistiki veri temin edilememiĢtir.

        5.3.3. Ülke Grupları veya Ekonomik Topluluklara Göre DıĢ Ticaret

               Tablo-6 (Ülke Gruplarına Göre DıĢ Ticaret Yüzdeleri)
                 Yıl         2001       2002           2003         2004       2005
             BDT Ülkeleri     46         45             45           40         39
              Diğerleri       54         55             55           60         61
                Kaynak: Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü




                                                                                                      15
        5.3.4. DıĢ Ticaretin Sektörel Dağılımı

                                                  Ġhracat (%)

        Tablo-7 (Ġhracatın Sektörel Dağılımı)
                                        2000    2001        2002          2003   2004      2005
                                                                                        (tahmini)
      Doğal Gaz ve Petrol ürünleri       81      85         83.6          78,7   78,7       85
      Pamuk ve Tekstil ürünleri          15      10         13.2          8,4     9,6      8
      Diğerleri                          4       5           3.2          12,9   11,7      7




                                                     Ġthalat (%)

Tablo-8 (Ġthalatın Sektörel Dağılımı)
                                                                   2003          2004          2005
 Teknoloji donanımı, Ham Madde, UlaĢtırma araçları                 73,6          78,5          72,4
 Tüketim malları                                                   26,4          21,4          27,6




                                                                                                      16
BÖLÜM II
1. TÜRKĠYE ĠLE EKONOMĠK VE TĠCARĠ ĠLĠġKĠLERĠN GELĠġĠMĠ
   1.1. EKONOMĠK ĠLĠġKĠLERĠN GENEL DURUMU

        1.1.1. Ekonomik ĠliĢkilerin GeliĢimi

        Türkmen tarafı, Türkiye-Türkmenistan ticari ve ekonomik iliĢkilerini 2000-2010
yıllarını kapsayan bir iĢbirliği programı çerçevesinde düzenleyen bir Çerçeve AnlaĢması
metnini, 28 Eylül 1999 tarihinde Türkiye’ye sunmuĢtur. Genel nitelikte, temel ilkeleri
saptayan ve esasen mevcut yoğun ekonomik ve ticari iliĢkileri sürdürmeyi amaçlayan bir
iyi niyet belgesi görünümündeki metin üzerinde tam mutabakata varılamamıĢ ve sözkonusu
anlaĢma bugüne kadar yapılan karĢılıklı görüĢ alıĢveriĢlerine ve tevdi olunan taslaklara
rağmen pürüzlü birkaç nokta dolayısıyla imzalanamamıĢtır. 1999 yılında tarafımıza sunulan
metinden oldukça değiĢik, beĢ yıl süreli bir anlaĢma taslağı üzerinde 4-6 ġubat 2002 tarihinde
iki ülke yetkililerinin AĢkabat’ta yaptıkları görüĢme ve sonrasındaki yazıĢmalarla metin
üzerinde mutabakata varılmıĢ ve Türkmen tarafına I. Dönem KEK toplantısının Aralık 2002
ayında Ankara veya AĢkabat’ta yapılması ve anlaĢmanın toplantı sırasında imzalanması
önerilmiĢtir. Ancak Türkmenistan tarafından bu öneriye daha sonra yanıt verilmemiĢtir.

        1.1.2. Sermaye Hareketleri

         Türkmenistan, yatırım ortamının yeterince geliĢmemiĢ olmasına rağmen, Türk
doğrudan yatırımlarının Orta Asya’da en fazla gittiği ülkelerdendir. Türk firmaları
Türkmenistan’a genellikle “joint-venture” kurarak girmekte, ancak ülkede özelleĢtirmenin
yeterince yapılmamıĢ olması nedeniyle yerel ortaklar genellikle bir kamu kuruluĢu olmaktadır.
Türk firmaları, özellikle tekstil alanında büyük projelere imza atmıĢlar ve kurdukları modern
tekstil tesisleri ile Türkmenistan’da tekstil sanayinin temelni oluĢturmuĢlardır. Üretim
tesislerinin yanısıra, hizmet sektöründe de Türk sermayesi ile açılmıĢ bir alıĢveriĢ merkezi ve
bir hastane mevcuttur. Türkmenistan’da Türk firmalarının ve vatandaĢlarının yaptığı
yatırımların toplamı yaklaĢık 260 milyon USD civarındadır.

   1.2. TĠCARĠ ĠLĠġKĠLERĠN GENEL DURUMU

        1.2.1. Ġkili AnlaĢma ve protokoller, KEK Toplantıları
 Tablo-9 (Türkiye ve Türkmenistan Arasında ĠmzalanmıĢ AnlaĢmalar)
                               AnlaĢma adı                                  Ġmza Tarihi   Ġmza Yeri
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Ekonomik ve Ticari ĠĢbirliğine Dair       2 Aralık     Ankara
  AnlaĢma                                                                       1991
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Türkmenistan’dan Türkiye’ye               1 Mayıs      AĢkabat
  Doğalgaz Gönderilmesi Hakkında AnlaĢma                                        1992
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Yatırımların KarĢılıklı TeĢviki ve        2 Mayıs      AĢkabat
  Korunması AnlaĢması                                                           1992
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi              3 Mayıs      AĢkabat
  GeliĢtirme Protokolu                                                          1992
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Turizm Alanında ĠĢbirliği AnlaĢması      19 Ağustos    AĢkabat
                                                                                1992
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Karma Ekonomik Komisyon                  17 Ağustos    AĢkabat
  Kurulmasına Dair AnlaĢma                                                      1995
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Çifte Vergilendirmeyi Önleme             17 Ağustos    AĢkabat
  AnlaĢması                                                                     1995
  Türkiye ile Türkmenistan Arasında Uzun Vadeli ĠĢbirliğinin Esas GeliĢme     13 ġubat     Ankara
  Yönleri Hakkında Memorandum                                                   1996



                                                                                                      17
          1.2.2. Temas ve GörüĢmeler ve Temas Sonuçlarının Değerlendirilmesi

         Ġki ülke arasında ticari iliĢkilerin artırılması için gerekli temas ve görüĢmeler
sürdürülmektedir. 2005 yılında düzenlenen ve baĢkent AĢkabat’ada uğrayan “Ġpekyolu Treni”
projesi iki ülke arasındaki ticarete belli bir hareket getirmiĢse de, ülkedeki ticaret ve yatırım
ortamının yetersizliği nedeniyle ticaret hacminin önceki yılların üzerine çıkmasına faydası
olmamıĢtır. Ġleriki yıllar için Türkmenistan’da Türk ihraç ürünleri fuarının düzenlenmesi ile
ilgili temas ve görüĢmeler ile Türkmenistan yetkililerinden oluĢturulucak alım heyetinin
incelemeler ve değerlendirmelerde bulunmak üzere Türkiye’ye davet edilmesiyle ilgili
görüĢmeler önem arzetmektedir.

          1.3. DIġ TĠCARET ĠSTATĠSTĠKLERĠ

       Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü’nün ülke bazında dıĢ ticaret rakamı
açıklamaması sebebiyle, bu bölümde DTM verileri esas alınmıĢtır.

          1.3.1. Türkiye Ġle DıĢ Ticaret Durumu

 Tablo-10 (Türkiye-Türkmenistan DıĢ Ticaret Değerleri) (1000 USD)

           Dönem                2002              2003              2004      2005                2006
İHRACAT                        110.021           170.347       214.848       180.415          281.194
İTHALAT                        106.348           123.693       175.812       159.958          187.148
DIŞ TİCARET HACMİ              216.369           294.040       390.660       340.373          468.342
DENGE                           3.673            46.654         39.036       20.457              94.046
Kaynak: DTM



           1.3.2. 2006 Yılı Ġçin BaĢlıca Maddelere Göre Türkiye’ye Ġhracat

  Tablo-11 (BaĢlıca Maddelere Göre Ġhracat)
                                                                           ĠHRACAT
   FASIL    MADDE ADI                                                                    ORANI
                                                                             (USD)
     52     PAMUK                                                          141,464,121   %75,58
            MĠNERAL YAKITLAR,MĠNERAL YAĞLAR VE
     27                                                                    31,638,113    %16,90
            MÜSTAHSALLARI,MUMLAR(*)
     39     PLASTĠK VE PLASTĠKTEN MAMUL EġYA                                4,944,245    %2,64

     41     HAM POSTLAR,DERĠLER (KÜRKLER HARĠÇ) VE KÖSELELER                3,688,527    %1,97

     60     ÖRME EġYA                                                       2,276,161    %1,21

  Kaynak: DTM,
  (*)18,624,328 USD’lik kısmı elektrik enerjisidir.




                                                                                                     18
         1.3.3. 2006 Yılı Ġçin BaĢlıca Maddelere Göre Türkiye’den Ġthalat

  Tablo-12 (BaĢlıca Maddelere Göre Ġthalat)
                                                                      ĠTHALAT
   FASIL    MADDE ADI                                                               ORANI
                                                                        (USD)
            NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKĠNA VE
    84                                                                 44,174,199   %15,70
            CĠHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI
    85      ELEKTRĠKLĠ MAKĠNA VE CĠHAZLAR,AKSAM VE PARÇALARI           40,632,358   %14,45

    73      DEMĠR VEYA ÇELĠKTEN EġYA                                   28,578,105   %10,16

    39      PLASTĠK VE PLASTĠKTEN MAMUL EġYA                           17,246,275   %6,13

    76      ALUMĠNYUM VE ALUMĠNYUM EġYA                                15,998,111   %5,68

  Kaynak: DTM

           1.3.4. Maddelere Göre Ġhracat Değerleri

       Türkmenistan’dan Türkiye’ye yapılan ihracatın son 3 yıllık durumu (Ek-2)’de
verilmiĢtir.

           1.3.5. Maddelere Göre Ġthalat Değerleri

       Türkmenistan’a Türkiye’den yapılan ithalatın son 3 yıllık durumu (Ek-3)’de
verilmiĢtir.

   1.4. TĠCARĠ ĠLĠġKĠLERDE BĠLĠNMESĠ GEREKLĠ GENEL KONULAR

         1.4.1. Ticari Engeller

       Ġki ülke arasındaki ticareti engelleyen hususlar arasında nakliye maliyetlerinin
yüksekliği, vize ve çalıĢma izinleri konusunda sıkıntı ve ticaret yapmak isteyen kiĢi ve
kuruluĢların Türkmenistan’a giriĢlerinde sıkı ve katı kuralların yer almasıdır.

         1.4.2. Ġthalat Mevzuatı

        Türkmenistan’a ithal edilecek ürün, malzeme ve mamüllerin Türkmenistan’ın hukuk
kaidelerine uygun olması gerekmektedir. Türkmenistan’a ithal edilmesi istenen gıda
ürünlerinin kullanma tarihi, üretildiği tarihten itibaren %70’den az kalmıĢ ise, ithal etmek
yasaktır. Ürünlerin ambalajında belirtilen kullanma, üretim tarihleri ve muhafazası
uluslararası takvim sistemine uygun olmalıdır. Genetik kaynakları kullanarak hazırlanan gıda
ürünlerin Türkmenistan’a ithalatı yasaktır. Ġthal edilen ürünler, malzemeler ve mamül
maddeler Türkmenistan kanununda öngörülen sertifikaya uygun olmalıdır.

              1.4.2.1. Genel Olarak Gümrük Vergileri
        Genel olarak, Türkmenistan’da üretimi olan malların gümrük vergileri, henüz
baĢlangıç aĢamasında bulunan sanayii koruma amacı ile çok yüksek tutulmaktadır. Örneğin,
2005 yılında gübre ve çimento fabrikalarının üretime geçmesi ile, aynı yılın Nisan ayı itibarı
ile bu ürünlerin ithalatına %100 oranında gümrük vergisi konmuĢtur.

              1.4.2.2. KDV ve Diğer Vergileri
     Türkmenistan’da KDV, üretilen ürünlere, ihracata ve ithalata uygulanır ve ithalatta
KDV bedeli gümrükte yerli para birimi bazında ödenir. Türkmenistan’da ticari faaliyette



                                                                                             19
bulunan yerli ve yabancı tüzel kiĢiler, ayrıca, ticari faaliyetlerinden elde ettikleri geliri asgari
ücretin 10 katını aĢan özel kiĢiler (giriĢimciler) KDV mükellefidirler. Diğer yandan,
yardımlar, miras bırakılan mallar, hibeler, kamulaĢtırılan mülkiyetler, kamu kurumlarına ve
yerel yönetimlere sunulan hizmetler KDV vergisinden muaftır. KDV’nin uygulanacağı yer,
malın satıĢının yapıldığı ve hizmetin sunulduğu yerdir ve vergi oranı, malın piyasadaki fiyatı
baz alınarak tespit edilir. Malların fiyatlarının listesi Halk Maslahatı, Devlet BaĢkanı,
Bakanlar Kurulu, Türkmenistan Maliye ve Ekonomi Bakanlığı tarafından belirlenir.
Türkmenistan’a ithal edilen mallara % 20 oranında, malların satıĢ iĢlemlerine ve hizmetlere
%16,67 oranında KDV uygulanmaktadır.

              1.4.2.3. Genel Olarak Ticari Tanımlama Uygulamaları

                      1.4.2.3.1. Etiketleme
       Ülkede, etiketleme hususunda kısıtlayıcı bir mevzuat bulunmaktadır.

                    1.4.2.3.2. Markalama
       Ülkede,markalama hususunda kısıtlayıcı bir mevzuat bulunmamaktadır.

                 1.4.2.3.3. Paket ve Ambalajlama
      Ülkede, paketleme ve ambalajlama hususlarında                    kısıtlayıcı   bir   mevzuat
bulunmamaktadır.

                     1.4.2.3.4. Ticarette Uygulanan Standartlar
        Ülkedeki ürün standartları, Türkmenistan Standartlar Enstitüsü tarafından
belirlenmekte olup, pamuk haricindeki ihraç ve ithal edilen tüm mamüller sözkonusu
kurumun onayını almak zorundadır. Ülkeden ihraç edilecek olan pamuğun standartlara uygun
olup olmadığı ise Devlet Pamuk Birliği tarafından belirlenmektedir. Tüm BDT ülkelerin
üzerinde çalıĢarak oluĢturduğu “Devletler Arası Genel ve Teknik Standartlar”ı kabul eden
Türkmenistan ayrıca Uluslararası Standartlar KuruluĢu (ISO) üyesidir.

                      1.4.2.3.5. Diğer Hususlar
        Türkmenistan’da kredi kartları yaygın olarak kullanılmamaktadır. Sadece bazı yeni
oteller kredi kartı ile ödemeyi kabul etmektedir. Bununla birlikte ülkenin her yerinde
Amerikan Doları (yeni ve temiz olması koĢulu ile) ile alıĢveriĢ yapmak mümkündür. Banka
kuru çok düĢük olduğundan döviz bozdurmada serbest piyasa tercih edilmektedir.

         1.4.3. Serbest Bölgeler ve Mevzuatı
        Türkmenistan’da, Mari-Bayramali Serbest Bölgesi, Okarem-Cheleken Serbest
Bölgesi, Kızılsu-Seidi Serbest Bölgesi, DaĢoğuz Havaalanı Serbest Bölgesi, AĢgabat-Annau
Serbest Bölgesi, AĢgabat-Büzmein Serbest Bölgesi ve Serahs Serbest Bölgesi isimleri altında
toplam sekiz adet serbest bölge bulunmaktadır. Serahs Serbest Bölgesi 1996 yılında, diğerleri
ise 1992 yılında kurulmuĢlardır.
        Serbest bölgelerde faaliyet gösteren tüm giriĢimciler ilk üç yıllık süre zarfında kar
vergisinden muaftır. Ġlk üç yılın sonunda ise, yabancı sermaye payı %30’a kadar olan
iĢletmeler tarafından on yıl, %30’dan fazla olan iĢletmeler tarafından ise üç yıl süresince kar
vergisi %50 oranında ödenir. GiriĢimcilerin serbest bölgelerde fiyatları istedikleri gibi
belirleme, karlarını maksimuma çıkarabilme ve elde ettikleri karları tekrar değerlendirebilme
gibi hakları bulunmaktadır. Ayrıca serbest bölgelerde, yerli ve yabancı yatırımcılar arasında
fark gözetilmemesi kanun ile garanti altına alınmıĢtır. Ancak, pratikte hükümetin finans
yetersizliği, yapısal sorunlar ve altyapı yetersizliği gibi nedenlerden dolayı sözkonusu serbest
bölgelerin aktif olarak iĢlediklerini söylemek mümkün değildir.



                                                                                                 20
         1.4.4. Pazarlama ve hizmetler

                 1.4.4.1. Perakende Piyasası

         Türkmenistan, genel üretim ve tüketim belirsizliği itibariyle diğer BDT ülkelerinden
pek farklı değildir. Son bir kaç yılda yabancı giriĢimciler tarafından açılan özel mağazalar
genelde birkaç ürünü birarada pazarlama gayreti içerisinde bulunmalarına rağmen halkın alım
gücü de göz önüne alındığında sözkonusu mağazalardaki mallara olan talebin düĢük olduğu
görülmektedir. Pazar, önemli ölçüde fiyata endeksli olduğundan pazarlarda satılan yabancı
mallar genelde menĢe ülkede rekabet olanağı olmayan düĢük kalitedeki (Çin veya Dubai
menĢeli) ürünlerden oluĢmaktadır. Ülkede market zincirleri henüz yoktur. Yiyecek-içecek
satıĢları, genellikle geleneksel açık pazarlarda yapılmaktadır. Ticari hakları koruyan yasalar
henüz yerleĢmemiĢ olduğundan, dünya markalarından hiçbiri kendi isimleri ile
Türkmenistan’da mevcut değildirler. Sadece bazı mağazalarda “bavul ticareti” Ģeklinde
getirilen ürünler bulunabilmektedir.

                 1.4.4.2. Dağıtım, SatıĢ Kanalları ve BaĢlıca Medya KuruluĢları

       Ġç ve dıĢ ticareti düzenlemekle yükümlü olan Türkmenistan Ticaret Borsası 1991’de
kurulmuĢtur. Sözkonusu borsanın en önemli görevi, ülkenin serbest piyasa ekonomisine
geçtiği bu dönemde, iç piyasaya yabancı rekabetten korumaktır. Türkmenistan Ticaret
Borsası’nda açık arttırma ile mal alıĢ ve satıĢları yapılmakta, devlet de satıĢa çıkardığı
mallarını bu borsa aracılığı ile satmaktadır.
       Ülkede yazılı ve görsel basın tamamı ile devlet elindedir. Ülkede yayın yapan 4 TV ve
2 radyonun hepsi devlet kuruluĢudur.

    1.5. YIL ĠÇĠNDE AÇILAN FUARLAR
 Tablo-13 (Yıl Ġçinde Açılan Fuarlar)
                          ADI                                     TARĠHĠ

       5. Uluslararası Sergi “Ak ġehrim AĢkabat
                                                              15-17 Mayıs 2006
                 ġehir Forumu–2006”

    11. Uluslararası “Türkmenistan’ın Doğal Gazı ve
       Petrolü” Sergisi ile Petrol ve Gaz Projeleri           19-21 Eylül 2006
                 Uluslararası Konferansı
 Kaynak: Türkmenistan DıĢiĢleri Bakanlığı




                                                                                           21
    1.6.      BELLĠ BAġLI EKONOMĠK VE TĠCARĠ KURULUġLAR

       1.6.1     Türkmenistan Devlet Kurum ve KuruluĢları

           Türkmenistan Devlet Kurum ve KuruluĢlarının listesi (Ek-4)’de gösterilmiĢtir.

       1.6.2.    Ülkede YerleĢik Olarak Faaliyette Bulunan Türk Sermayeli ġirketler ve
                 Firma Temsilcilikleri

       Türk firmaları ve T.C. vatandaĢları, bağımsızlığın kazanıldığı 1991 yılından beri
Türkmenistan’da faaliyet göstermektedirler. Önceki yıllarda sayıca daha fazla olmakla
beraber, günümüzde 150’yi aĢkın Türk firması ağırlıkla inĢaat olmak üzere, inĢaat
malzemeleri, tekstil, beyaz eĢya, kırtasiye, nakliye, oto satıĢ-tamir gibi sektörlerde faaliyette
bulunmaktadır. Ayrıca Türkler tarafından açılmıĢ bir hastahane ile alıĢveriĢ merkezi de
mevcuttur. Türk sermayeli veya T.C. vatandaĢlarının kurduğu firma ve iĢletmelerin listesi
(Ek-5)’te gösterilmiĢtir.

    1.7.     DĠĞER BĠLGĠLER

        Türkmenistan ile Türkiye arasında yapılan taĢımalar karayolu, demir yolu, deniz yolu
ve hava yoluyla yapılabilmektedir. Karayolu ile yapılan taĢımalar Gürbulak (Türkiye çıkıĢ
gümrüğü)-Bazargan (Ġran giriĢ)-Lütfüabat (Ġran çıkıĢ)-Artık ve Gudrolim (Türkmenistan giriĢ)
veya Hopa-Gürcistan-Azerbaycan-Hazar denizi üzerinden TürkmenbaĢı güzergahı üzerinden
yapılmaktadır. 2. güzergahın %200 pahalı olması ve Hazar Denizi’nde meydana gelebilen
yoğunluk ve 1.güzergahın daha güvenli, ucuz ve az zahmetsiz olması nedeniyle karayolu
taĢımalarında Ġran güzergahı tercih edilmektedir. Deniz taĢımacılığı Karadeniz-Volga Nehri-
Hazar Denizi–TürkmenbaĢı Limanı güzergahindan yapılmaktadır. Ancak Volga Nehri kıĢ
Ģartları nedeniyle sadece yılda 6-7 ay kullanılabildiğinden, tercih edilmemektedir. Demir
yoluyla yapılan taĢıma Van-Tebriz-Tahran-Seraks güzergahından yapılmaktadır. Hem
Türkmenistan demiryollarının hem de Ġran demiryollarının yeterli olmaması, vagon temininde
zorluk olması nedenleriyle bu hattın henüz tam olarak faaliyette olduğunu söylemek güçtür.
Hava yolu ile taĢima, hava yolu ile taĢınacak malların sınırlı olması ve ücretlerin yüksek
olması nedeniyle tercih edilmemektedir.
        Türkmenistan’a yıllar itibarı ile Türk menĢeli TIR’lar ile yapılan ihraç taĢımaların
sayısı aĢağıdaki tabloda belirtilmiĢtir.

Tablo-14 (Yıllar Ġtibarıyle Türkmenistan’a TIR TaĢımaları)
                    2001            2002            2003     2004         2005             2006
   TaĢıma          2,411            3,671           6,720    5,751        4,808            5,505
   Ġhracat
                   105,2            110,0           170,3    214,8        180,4            281,2
(milyon USD)
 Kaynak: UND verileri




                                                                                                   22
2. SORUNLAR, GÖRÜġLER VE ÖNERĠLER

   2.1. Sorunlar

         Türkmenistan’da faaliyette bulunan ve sayısı 150’yi aĢan Türk iĢletmeleri genel olarak
aĢağıdaki Ģekilde gruplanabilir:
    Tekstil sektörü: Ġplikten konfeksiyona kadar her çeĢit üretim yapılmaktadır. Tekstil
   sektöründe Türk firmaları lider konumundadır.
    Müteahhitlik hizmetleri: YaklaĢık 20 firma faaliyette bulunmaktadır. Bunun yanısıra
   birçok ufak firma da alt-üstlenici olarak iĢler almaktadır. Türk müteahhitlik firmaları
   günümüze kadar Türkmenistan’da altyapı, havaalanı, otel, sosyal ve idari tesisler, konutlar,
   yollar, fabrikalar ve birçok mimari yapıları gerçekleĢtirmiĢ olup, bu alanda faaliyetlerine
   yoğun biçimde devam etmektedirler. Özellikle AĢkabat'ın çehresini değiĢtiren anıtlar,
   müzeler, Ertuğrul Gazi Cami, alıĢveriĢ merkezleri, devlet kurumları binaları, çok katlı
   konutlar, parklar ve Ģehir içi protokol yolları Türk firmaları tarafından yapılmıĢtır.
    Ticari faaliyette bulunan firmalar: Sayı olarak en fazla iĢletmenin bulunduğu grup
   olmakla beraber ticaret hacminde önemli bir yer tutmamaktadır. Bu firmalar toptan ve
   perakende satıĢ Ģeklinde faaliyette bulunmakta ve daha çok gıda, inĢaat malzemeleri,
   mobilya, konfeksiyon-ayakkabı, elektrik-elektronik ürünler, beyaz eĢya ve otomobil ticareti
   yapmaktadırlar.
    UlaĢtırma sektörü: TIR araçlarıyla uluslararası taĢımacılık yapılmaktadır.
    Tarım Sektörü: Pamuk, buğday üretimi, bahçe ve çiçekçilik faaliyetlerinde
   bulunulmaktadır.
    Hizmet sektörü: Otel, restoran, market iĢletmeciliği yapılmaktadır.
    Sağlık sektörü: Bir adet uluslararası standartta özel hastane Türkler tarafından
   iĢletilmektedir.
    Eğitim sektörü: Türk firmaları, ilk ve orta dereceli okullar, üniversite, dil ve bilgisayar
   kursları ile faaliyet göstermektedir.

       Yukarıda belirtilen sektörlerde faaliyette bulunan müteĢebbislerimizin sorunlarını 6
ana baĢlık altında değerlendirmek mümkündür;

   Türkmenistan’da faaliyet gösteren Türk firmalarında en önemli sorun vizelerde ve
  çalıĢma izinlerinde yaĢanmaktadır. Vize alınmasındaki zorluklar, vize süresinin en fazla 6
  ay olması, ve uzatmada çok sıkı kurallar getirilmesi ve vize ücretlerinin yüksek olması,
  giriĢmcilerimizi zor durumda bırakmakta, çalıĢma ve yatırım yapma azimlerini
  kırmaktadır. Vize süresinin uzatılmaması sonucu yatırımlarını bırakarak ülkeden gitme
  zorunda kalan iĢadamları olmuĢtur.
   Resmi kur (1USD=5200 manat) ile serbest piyasa kuru (1USD=23.700 manat) arasında
  yaklaĢık 5 kat fark olması buradaki ticaret ve yatırımcı firmalarımızı zor durumda
  bırakmakta ve ticaret ve yatırım yapmaya engel teĢkil etmektedir. 5 yıl öncesine kadar
  uygulanan bankaların kendi muhabir hesaplarından döviz transferinin kanun gereği
  kapatılarak Türkmen Merkez Bankası üzerinden yapılması uygulamasına geçilmesi zaman
  kaybına ve komisyon oranların artmasına neden olmaktadır.
   Ülkede yaĢanan konvertibilite (ülkede kazanılan Manat'ın yabancı paraya çevrilmesi)
  sıkıntısı Türk iĢadamlarının Türkmenistan'a yapmayı planladığı yatırımlar önünde engel
  teĢkil etmekte ve yatırım yapmıĢ iĢadamlarının iĢlerini kapatarak Türkmenistan'dan ayrılma
  yolunu seçmelerine dahi neden olabilmektedir.
   Ġhracat ve ithalatta nakliyeye ödenen ücret, malın maliyetini önemli ölçüde
  etkilemektedir.


                                                                                             23
   Ġki ülke arasındaki ihracat ve ithalat rakamları arasında % 100’e varan farklılıklar
  bulunmakta,bu da dıĢ ticaret rakamlarının sağlıklı değerlendirilmesine engel teĢkil
  etmektedir. Ġstatistiski rakamlarda büyük fark olmasının nedenleri arasında; çifte
  faturalandırma, serbest piyasa ile resmi kur arasindaki 5 kata yakın fark, Türkmenistan’ın
  hammadde borsası kurumunca bazı malların fiyatlarının yeniden tespit edilmesi,
  Türkiye’deki herhangi bir serbest bölgeye giden malın Türkiye’ye gitmiĢ gibi görünmesi
  v.b hususlar bulunmaktadır

       2.2. GörüĢ ve Öneriler

  Bir önceki bölümde belirtilen sorunlarla ilgili olarak ise aĢağıdaki öneriler getirilebilir:
   Vize konusunda yaĢanan sıkıntıların giderilmesi için üst düzeyde temaslarda
  bulunulması gerekmektedir.
   Bankaların kendi muhabir banka hesaplarının yeniden kullanıma açılması ya da bunun
  mümkün olmaması halinde ise Türkmen Merkez Bankasının Türkiye’de herhangi bir devlet
  bankası ile muhabirlik anlaĢması yapması için, Merkez bankası nezdinde üst düzeyde
  giriĢimlerde bulunulması gerekmektedir.
   Karayoluyla yapılan taĢımalarda Avrupa’ya uygulanan kolaylıkların Asya ülkelerine
  yapılan taĢımalarda da sağlanması, demir yollarındaki güzergahların rehabilitasyonu ve
  vagon sağlanması için UlaĢtırma Bakanlığının ilgili hükümetler nezdinde giriĢimlerde
  bulunması, tarifeli demiryolu seferlerinin düzenlenmesi gerekmektedir. Ġhracat ve ithalatta
  nakliye, zaman ve maliyet açısından çok büyük bir öneme sahip bulunmakta olup,
  taĢımacılığın teĢvik edilmesi önem arzetmektedir.
   Türkmenistan’da ithalatın büyük bir bölümü kamu kuruluĢları tarafından yapılmaktadır.
  Bu nedenle ilgili kamu kuruluĢları yetkililerinden oluĢacak Alım Heyetinin incelemeler ve
  temaslarda bulunmak üzere Türkiye’ye davet edilerek toplantılar düzenlenmesi ve büyük
  sanayi kuruluĢlarının gezdirilmesinde büyük yarar olacaktır. Ancak, Türkmen yetkililer
  genel olarak çok seyrek yurtdıĢı gezilere katılım sağlamaktadırlar.
   Türkmenistan’dan 2003 yılından itibaren elektrik enerjisi alınmaya baĢlanmıĢ olup,
  bunun artarak devam edeceği anlaĢılmaktadır. Hazar Denizi üzerinden Türkmen doğal
  gazının alımı ve Avrupaya nakli konusu da 1992’den beri gündemde bulunmaktadır.
  Elektrik ve olası doğal gaz alımlarının bir kısmının mal karĢılığı ödenmesi (offset)
  konusunda DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı olarak Enerji Bakanlığı nezdinde giriĢimlerde
  bulunulması gerekmektedir. Bunun sağlanması halinde Türkmenistan’a yapılan ihracatta
  sürdürülebilir ve önemli bir artıĢ getirilebilecektir.
   Fuar, sergi ve benzeri organizasyonlar ikili iliĢkilerin ve dolayısıyla ticaretin
  artırılmasında önemli rol oynamaktadir. Ancak Türkmenistan’da ticari manada uluslararası
  herhangi bir fuar düzenlenmemektedir. Türkmenistan’da özellikle Bağımsızlık veya benzeri
  bir bayramın kutlandığı bir dönemde Türk Ġhraç ürünleri fuarının düzenlenmesi için yeniden
  giriĢimlerde bulunulması gerekmektedir. 2005 yılında ülkeye uğrayan Ġpekyolu Treni Fuarı,
  Ģimdiye kadar ülkede düzenlenmiĢ en önemli etkinlik olmuĢtur.

        Bağımsızlığın kazanıldığı 1992 yılından itibaren ülkemiz açısından büyük bir
potansiyel arzeden Türkmenistan’da, büyük yatırımlarda bulunan Türk giriĢimcileri, bugün
de sözkonusu yatırımları azalarak da olsa devam ettirmektedir. Bu itibarla Türk giriĢimcileri
için özellikle inĢaat, inĢaat malzemeleri, iĢlenmiĢ gıda, giyim eĢyası, ev ve mutfak ürünleri
gibi sektörler yatırım yapmak için daha uygun sektörlerdir. Ancak Türkmenistan’da yatırım
ortamının daha cazip hale gelmesi de önemli unsurların baĢında gelmektedir.
        Türkmenistan piyasasında baĢarılı olabilmek için gerekli olan nitelikler kısaca, sabır,
devamlılık ve kiĢisel iletiĢim olarak açıklanabilir. Her ne kadar Türkmenistan Hükümeti
yabancı yatırımları destekliyor olsa da, ülkedeki mevcut durum uluslararası ticaret


                                                                                                 24
standartlarına uymamaktadır. Ayrıca, resmi yetkililerin batı uygulamalarına ve uluslararası
kabul edilen normlara yabancı olmaları, ülkedeki ticareti kiĢisel etkileĢim ve politikaya daha
çok bağımlı hale getirmektedir. Türkmenistan’da ikili iliĢkiler, ihale alımında ve ticari alanda
çok önemli rol oynamaktadır. Bu yüzden, Türkmenistan’da baĢarıya ulaĢmıĢ yabancı
giriĢimciler daha çok ülkede açtıkları temsilcilikler yoluyla hükümet ile iyi iliĢkiler kuran
giriĢimcilerden oluĢmaktadır. Ayrıca ülkeye üst düzeyde ziyaret yapıldıktan sonra ziyaret
yapan ülke vatandaĢları ve firmalar için olumlu bir hava oluĢmaktadır.
        Sonuç olarak, Orta Asya ülkeleri arasında stratejik öneme sahip olan ve zengin yeraltı
kaynaklarına sahip Türkmenistan, ülkemiz açısından önemli bir ülke konumundadır. Bu ülke
ile bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da eski tecrübelerden de yararlanmak suretiyle her
alanda iĢbirliğinin artarak devam ettirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle yukarıda belirtilen
öneriler ile birlikte BaĢbakan ya da Bakan düzeyinde bir heyetin yılda en az bir kere ülkeyi
ziyaret etmesi iliĢkilerin ve ticaretin daha da arttırılmasında büyük yarar sağlayacaktır.




                                                                                             25
EKLER :

Ek-1: Türkmenistan’ın 2010 Yılına Kadar Olan Yatırım Programı

1.ENERJĠ SEKTÖRÜ:
    2002-2003  Doğalgaz Çevrim Ġstasyonu (AĢkabat)
    2006-2007  Doğalgaz Çevrim Ġstasyonu (DaĢoğuz)
    2003-2004  500 kV’lık Transformatör donatımı (DaĢoğuz)
    2003-2004  500 kV’lık Transformatör donatımı (Lebap)
    2001-2002  Enerjiblok No:2 (Lebap).
    2003-2004  Elektrik Ġstasyonun Yenilenmesi ĠĢleri (Ahal-Büzmeyin)
    2006-2007  Elektrik Ġstasyonun Yenilenmesi ĠĢleri (Nebitdag)
    2006-2008  500 kV’lık elektrik hattı (Türkmenistan-Afganistan-Pakistan)

2.MADEN ĠġLEME SEKTÖRÜ:
    1999-2004  Haddehane (Mari)
    1993-2003  Boru Üretim Fabrikası Yenilenmesi ĠĢleri (Büzmeyin)
    2004-2008  Alüminyum Üretim Fabrikası (Marı)

3.KĠMYA SEKTÖRÜ:
    1998-2003 Gübre Üretim Fabrikası. (Marı)
    2006-2009 Gübre ve Amonyak Üretim Fabrikası. (Türkmenabat)
    2000-2002 Kostik Soda Üretim Fabrikası. (Lebap)
    1999-2000 Ġyot Üretim Fabrikası. (Balkan)
    1999-2000 Potasyum Sülfat Üretim Fabrikası. (Balkan)
    2000-2001 Defoliyant Üretim Fabrikası (Balkan)

4.MAKĠNE SEKTÖRÜ:
    2003-2007 Makine Fabrikası Tamir ve GeniĢletme ĠĢleri (Marı)

5.ELEKTROTEKNĠK SEKTÖRÜ:
    2000-2001 Elektrik lambası Üretim Fabrikası (AĢkabat)
    2001-2002 Kablo Fabrikası GeniĢletme ĠnĢaatı (AĢkabat)

6.SELÜLÖZ-KAĞIT SEKTÖRÜ:
    1999-2002  Selülöz Kağıt Fabrikası (AĢkabat)

7.GIDA SEKTÖRÜ:
    2003-2004      ġeker Üretim Fabrikası (Ahal)
    2005-2006      ġeker Üretim Fabrikası (DaĢoğuz)
    2008-2009      ġeker Üretim Fabrikası (Lebap)
    2002-2003      Tuz Üretim Fabrikası (Marı)

8.ĠNġAAT MALZEMELERĠ SEKTÖRÜ:
     2006-2009 Elektrod Üretim Fabrikası
     2006-2007 Cam Üretim Fab.Rekonstrüksiyon ĠĢleri (AĢkabat)
     2006-2010 Cam Üretim Fab.teknik teçhizatlarla Donatılması (AĢkabat)
     2004-2005 Tuğla Üretim Fab. (AĢkabat).
     2003      Tuğla PiĢirme Fab.Rekonstrüksiyon ĠĢleri (AĢkabat).
     2000      Kiremit Üretim Fab. (AĢkabat).
     2001-2002 Kiremit Üretim Fab. (Ahal-Büzmeyin).
     1999-2000 Kiremit Üretim Fab. (Balkan).


                                                                               26
      2005-2007     Kiremit Üretim Fab. (Marı).
      2009-2010     Kiremit Üretim Fab. (DaĢoğuz).
      2000-2001     Kiremit Üretim Fab. (Türkmenabad).
      2006-2008     Çimento Fab. (Lebap).
      1999-2005     Çimento Fab. (Kelete).
      2001-2005     Sıhhi Tesisler Fab. (Büzmayin).
      2007-2009     YıkanmıĢ Çakıl üretimi (DaĢoğuz).
      1999-2003     Maden olmayan ĠnĢaat malzemelerin Üretimi. (DaĢoğuz).

9.PETROL VE GAZ SEKTÖRÜ:
     1999-2005 Gaz Yatağının Tamiratı (Balkan-Körpece).
     2000-2002 Kompresör Ġstasyonu (Balkan-Çeleken).
     2000-2007 Petrol ve Gaz Yatağının yeniden yapımı (Balkan).
     2000-2002 Kompresör Ġstasyonu (Balkan-Körpece).
     2002-2010 Çölde petrol yatağının yapısının incelenmesi (Balkan).
     1999-2003 Petrol nakli boru hattı (Balkan-Okarem-VıĢka).
     2009-2010 Ana petrol nakli boru hattı (Balkan-Koturtepe-Cebel).
     2002-2010 Denizde Petrol Yatağının Yapısın incelenmesi (Balkan).

10.GAZ SEKTÖRÜ:
    Çölde Gaz Yatakları aranması (Balkan).
    Denizde Gaz Yatakları aranması (Balkan).

11.PETROL ĠġLEME SEKTÖRÜ:
    2005-2006  Petrol ĠĢleme.
    1999-2003  Petrol Rafine Donatımı (Balkan).
    2003-2006  Dizel Yakıtın Hidro Temizlik Donatımı (Balkan).
    2000-2003  Bitum Donatımı.
    1997-2000  Petrol ĠĢleme Fab. (TürkmenbaĢı)
    2005-2006  Petrolü ilk iĢleme tabi tutma ve katalitik kreking tesisatı
    1997-2001  Petrolu ilk iĢleme tabi tutma
    1998-2001  Yağ makinesinin tesisatı
    1999-2002  Poliporpilen Üretim Tesisatı
    2005-2007  Petrol ve Mazot ĠĢletmede atmosfer ve vaakum tesisatı
    2005-2007  Gaz yağı ĠĢleme tesisatı.
    2005-2008  “Hidrokreking” Tesisatı.
    1989-2000  Petrol ĠĢletme Fabrikası (Seydı Ģ.)
    2000-2003  Bitum Tesisi
    2000-2003  Hidrotemizlik donatımı
    2002-2005  “Amuderya” üzerinden oto köprüsü.

12.GAZ BORU HATTININ DONATIMI SEKTÖRÜ:
    2000-2005 Ahal-Kahka-Büzmeyin Gaz Boru Hattı.
    1998-2000 Bamı-Gızılarbat Gaz Boru Hattı.
    2000-2001 Kerkı-Murzabekalla Gaz Boru Hattı.
    2000-2002 BeĢir-Burdalık Gaz boru hattı
    2005-2010 Lebap-Farap-Burdalık Gaz Boru Hattı.
    2005-2010 Samantepe-Zerger Lebap Gaz Boru Hattı.
    1999-2002 Marı Gaz Boru Hattı.
    2005-2010 Sovetabad-Tahtabazar Gaz Boru Hattı.
    2000-2005 Mazot Parkı.



                                                                              27
13.GAZ ENDÜSTRĠ SEKTÖRÜ:
    2003-2005  Gaz Yatağının Tamirat ĠĢleri (Ahal).
    1997-2000  BaĢkızıl Gaz yatağının Tamiratı. (Marı).
    2005-2006  Gaz Yatağının Tamirat ĠĢleri (Marı).
    2000-2002  Lebap Gaz ĠĢletme Fabrikası.

14.KĠMYA SEKTÖRÜ:
    2004-2007 Polietilen Üretim Fab. (Seydi).

15.HAFĠF SANAYĠ SEKTÖRÜ:
    2002-2004   Tekstil Fab. (Marı).
    1994-2001   Lebap Pamuk Ġplik Fabrikası.
    1993-2002   Ahal Dikin Fabrikası.
    1994-2000   Marı Trikotaj Fabrikası.
    1997-2000   AĢkabat Tekstil Fabrikası.
    1999-2001   Marı Tekstil Fab.
    2005-2010   Tekstil Fab. (DaĢoğuz).
    2006-2010   Tekstil Fab. (Lebap).
    2000-2006   Pamuk-Ġplik Fab. (Ahal).
    2006-2010   Ayyakkab üretim Fab.
    2006-2010   Deri ĠĢleme Fab.
    2006-2010   Ayyakkabı Üretim Fab. (Lebap).
    2005        Halı Fab. Rekonstrüksiyon ĠĢleri (Marı).

16.TĠCARET SEKTÖRÜ:
    2001-2005  Soğuk Hava Deposu.
    2006-2010  Soğuk Hava Deposu. (DaĢoğuz).

17.ULAġTIRMA SEKTÖRÜ:
    2006-2010 Tahtapazar-Saragt Demir Yol Hattı.
    1997-2001 Tecen-Saragt Demir Yolu Hattı.
    2000-2002 Tecen-Babadayhan Demir Yolu Hattı.
    1994-2002 Türkmenabad-KerkKerkiçi Demir Yolu Hattı
    2000-2003 Kazancık-Kızılatrek Demir Yolu Hattı.
    2006-2010 TürkmenbaĢı-BekdaĢ Demir Yol Hattı.
    2000-2005 Bami-AĢkabat-DuĢak Demir Yol Hattı.
    2006-2010 Türkmenistan’da Amuderya üzerinden Oto Yol Köprüsü ile demir
               yolun birleĢmesi.
    2001-2006 AĢkabat-Marı Kara Yolu.
    2000-2005 Göktepe-TürkmenbaĢı Kara Yolu
    2002-2010 AĢkabat-DaĢoğuz Karayolun Rekonstrüksiyon ĠĢleri.
    2006-2010 Lebap,Balkan,DaĢoğuz, Marı,TürkmenbaĢı Havaalanları Yenilenmesi
    2000-2005 Tecen, Nebitdag,DaĢoğuz Otogar inĢaatı

18.ĠLETĠġĠM SEKTÖRÜ:
     2002-2010  Radyoröle hattı donatımı.
     2001-2010  Otomat Telefon Ġstasyonu.

19.TARIM SEKTÖRÜ:
    1996-2010 Su Deposu ĠnĢaatı (Seydi).
    1994-2010 Havuz-Han Su Deposunun Tamirat ve GeniĢletme ĠĢleri.
    2000-2010 Su Kollektörünün Rekonstrüksiyon ĠĢleri (Lebap).


                                                                                 28
      1992-2003    Borular üzerinden pompalanarak iĢletilen sulama sistemleri. (Ahal).
      2000-2005    Ahal Su Deposu.
      2006-2010    Kopetdag Su Deposunun GeniĢletme ĠĢleri.
      2005-2010    DaĢoguz Su Deposu ĠnĢ.
      2000-2010    Lebap Genel Su Kollektörünün Rekonstrüksiyon ĠĢleri.
      1986-2003    Lebap Kanalin ĠnĢ.
      2001-2005    Karakum Kanalın GeniĢletme ĠĢleri.
      1979-2010    Karakum Kanalın ĠnĢ.

20.ET VE SÜT ÜRÜNLERĠ SEKTÖRÜ:
    2000-2002  Et ĠĢletme küçük fabrika. Balkan,Marı,Lebap,DaĢoğuz.
    2000-2002  Süt ĠĢletme küçük Fabrika Balkan,Marı,Lebap,DaĢoğuz.
    2001-2004  Balkan,DaĢoğuz,Lebap, Marı Süt Fabrikası ĠnĢaatı.

21.GIDA SEKTÖRÜ:
     2006-2007 ġekerleme Fab.ĠnĢaatı (Marı).
     2005-2009 ġekerleme Fab.ĠnĢaatı (Blkan).
     2004-2005 Deterjan Fab.Tamiratı ve geniĢletme ĠĢleri.
     2006-2007 Bira Fab.ĠnĢaatı (Garrıkale).
     2009-2010 Bira Fab.Rekonstrüksiyon ĠĢleri ( Marı).
     2006-2007 Plastik Sert ġiĢe Üretim Fab. ĠnĢ. (Ahal).
     2000-2006 Et ĠĢletme Fab. ĠnĢ.
     2004-2005 Et ĠĢletme Fab. ĠnĢ. (Ahal-Tecen).
     1999-2000 Alkollü Ġçkiler Üretim Fab. Ahal .
     2002-2003 Bira Fabrikası ĠnĢaatı. (Ahal).
     2003-2004 Çocuk Besin Üretim Fab. Rekonstrüksiyon ĠĢleri.

22.UN VE BUĞDAY SEKTÖRÜ:
    2000-2005 Ahal,Lebap,Marı,DaĢoğuz buğday silo inĢaatı.
    2006-2007 Ahal,Balkan,DaĢoğuz,Lebap Un elevatörü.
    2006-2010 Ahal,Balkan,Marı Değirmen Kompleksi ĠnĢaatı.
    2003      Makarna Fab. (Nebitdag)
    2001      AĢkabat Ekmek Fab.
    1999-2000 Marı Makarna Fab.
    2006      Marı Ekmek Fab.
    2000      AĢkabat pirinç , mısır kuru kahvaitı yemeği için ürünlerin üretimi
               Fab.
    2005-2006 Mari, DaĢoğuz, Türkmenabad pirinç , mısır kuru kahvaitı yemeği
               için ürünlerin üretim Fab.
    2002      DaĢoğuz Pirinç Fab.

23.BALIKÇILIK SEKTÖRÜ:
    2000        Marı Balık ĠĢletme Fab.
    2008-2010   Balık ĠĢletme Fabrikası ĠnĢaatı. (Büzmeyin).
    1994-2001   AĢkabat havuz balıkları iĢletme Fab.rekonstrüksiyonu.
    2006-2010   DaĢoğuz balık havuzun komple sistemleĢtirme ĠĢleri.
    2005-2009   Marı balık havuzun komple sistemleĢtirme ĠĢleri.
    2001-2003   Zeydi Balık Çiftliği. Lebap Vilayatı.

24.PAMUK SEKTÖRÜ:
    2003-2010 Pamuk Temizleme Fabrikaları



                                                                                          29
25.SAĞLIK SEKTÖRÜ:
    2000       DikiĢ malzemelerin üretim Fab.
    2000-2003  Enjeksiyon için polietilen Ģiselerde enfüzvar eritici üretim Fab ĠnĢ.
    2003       Hammeddenin yağlarını iĢletme mini fab. Ġlaç otlarının ekilen
                ekilen sahanın geniĢletme iĢleri.
    1999-2005  Kimya ve Ġlaç Üretim Fabrikası ĠnĢaat.
    2001       Meyan kökü ĠĢletme fab. Lebap vilayatı.
    2000-2010  Okullar.
    2000-2004  Vilayetlerde Diagnostik Merkezler ĠnĢaatı.
    2003-2004  Hastahane (AĢkabat).
    2004-2005  Doğum Evi. (Büzmeyin).
    2005-2009  Marı,DaĢoğuz,Balkan Sağlık Evi Hastahaneleri.
    2004-2005  Sağlık Tedavi Evi. (Ahal).

26.KONUT ĠNġAATLARI:
    2000-2005 Türkmenistan içerisinde muhtelif konut inĢaatları.

27.KAMU ĠNġAATLARI:
    1999-2000 TürkmenbaĢı’nda deniz suyu arıtma tesisi.
    2003-2004 Yashan-Nebitdag su boru hattının inĢaatı.
    2000-2002 Kanalizasyon ĠnĢaatı.
    1999-2000 Karakum derya tunel geçiti.
    2000-2001 DaĢoğuz su tesisin sağlamlaĢtırma iĢleri.
    2001-2003 Türkmenabat kanalizasyon ĠnĢaatı.
    2006-2008 Su arıtma tesisi.

28.EĞĠTĠM:
    2000-2010       Türkmenistan içerisinde muhtelif okul inĢaatları.

29.SPOR:
    2006-2007       “TÜRKMENBAġI” adındeki Spor Kompleksi.
    2007-2008       Spor Evi.
    2008-2010       Spor Stadyumu (Marı,DaĢoğuz,Balkan).

30.TURĠZM:
    2000-2010       Oteller (Marı,DaĢoğuz,Lebap).
    2003-2004       “SIYAHAT” Otelin GeniĢletme ĠĢleri (AĢkabat).
    2004-2007       Gençler Turizm Merkezi (Çeleken).
    2005-2007       Hazar Denizinde Turizm Kompleksi. (Balkan).
    2007-2009       Turistik Kompleksler. (Lebap,Balkan).

31.KÜLTÜR:
    2001-2003       Opera ve Bale Tiyatrosu.
    2000-2002       AĢkabat Drama Tiyatrosu.
    2000-2001       AĢkabat Disney Parkı.
    2000-2001       AĢkabat Hayvanat Bahçesi.

32.DĠĞER:
    2006-2010       Ġdari Yönetim ve ĠĢ Merkezi .(AĢkabat).
    1999-2000       Savunma Bakanlığı
    1999-2000       Adalet Evi.
    2000-2001       DıĢ ĠĢleri Bakanlığı


                                                                                        30
 2000-2002   Teleradyo Devlet ġirketi Ġdari Bina ĠnĢaatı.
 2001-2003   ĠçiĢleri Bakanlığı.




                                                             31
Ek-2: Türkmenistan’a Türkiye’den yapılan ithalatın son 3 yıllık durumu

                                                                           2004           2005           2006
                                                                         DOLAR          DOLAR           DOLAR
 ĠKĠLĠ   ĠKĠLĠ ADI
  01     CANLI HAYVANLAR                                                     4,000
  02     ETLER VE YENĠLEN SAKATAT                                          338,183        573,277          0
  03     BALIKLAR,KABUKLU HAYVANLAR,YUMUġAKÇALAR,DĠĞER OMURGASIZLAR                        13,812       20,905
  04     SÜT VE SÜT MAMULLERĠ,KUġ VE KÜMES HAY.YUMURTALARI,BAL VB.         307,621        378,541       296,566
  05     TARĠFENĠN BAġKA YERĠNDE YER ALMAYAN HAYVANSAL MÜSTAHSALLAR                         3,900          0
  06     CANLI BĠTKĠLER VE ÇĠÇEKÇĠLĠK MÜSTAHSALLARI                       1,674,437       946,305      2,177,139
  07     YENĠLEN SEBZELER VE BAZI KÖK VE YUMRULAR                          226,408        119,058       235,530
  08     YENĠLEN MEYVALAR,KABUKLU YEMĠġLER,TURUNÇGĠL VE KAVUN KABUĞU        13,906         72,377       59,151
  09     KAHVE,ÇAY,PARAGUAY ÇAYI VE BAHARAT                                 81,486         80,604       104,601
  10     HUBUBAT                                                            33,443          2,066        4,830
  11     DEĞĠRMENCĠLĠK ÜRÜNLERĠ,MALT,NĠġASTA,ĠNÜLĠN,BUĞDAY GLUTENĠ         106,765         49,495       34,038
  12     YAĞLI TOHUM VE MEYVALAR,SANAYĠ BĠTKĠLERĠ,SAMAN,HAYVAN YEMĠ        248,075         62,762       240,107
  13     LAKLAR,SAKIZLAR,BĠTKĠSEL ÖZSU VE HÜLASALAR                          8,754          6,832         161
  14     ÖRÜLMEYE ELVERĠġLĠ BĠTKĠSEL MADDELER,BĠTKĠSEL MÜSTAHSALLAR          1,144                      15,627
  15     HAYVANSAL VE BĠTKĠSEL YAĞLAR VE BUNLARIN MÜSTAHSALLARI           3,602,601      4,522,752     3,902,680
  16     ET,BALIK,KABUKLU HAYVAN,YUMUġAKÇA VB HAYVANSAL MÜSTAHZARLAR        54,033         82,569       53,943
  17     ġEKER VE ġEKER MAMULLERĠ                                         1,331,449       983,184      1,305,139
  18     KAKAO VE KAKAO MÜSTAHZARLARI                                     2,425,900      2,061,899     2,341,949
  19     ESASINI HUBUBAT,UN,NĠġASTA,SÜT TEġKĠL EDEN MÜSTAHZARLAR          1,582,153      1,551,836     1,689,578
  20     SEBZE,MEYVA,BĠTKĠ PARÇALARI,SERT KABUKLU YEMĠġ KONSERVELERĠ       677,074       1,533,057      570,892
  21     YENĠLEN ÇEġĠTLĠ GIDA MÜSTAHZARLARI                                502,210        642,999       718,156
  22     MEġRUBAT,ALKOLLÜ ĠÇKĠLER VE SĠRKE                                1,296,612      1,386,485     1,373,594
  23     GIDA SANAYĠĠ KALINTI VE DÖKÜNTÜLERĠ,HAZIR HAYVAN GIDALARI         130,812        139,144       117,625
  25     TUZ,KÜKÜRT,TOPRAK VE TAġLAR,ALÇILAR VE ÇĠMENTO                   2,637,495      2,660,160     4,110,345
  26     METAL CEVHERLERĠ,CÜRUF VE KÜL                                       7,689          2,911       10,239
  27     MĠNERAL YAKITLAR,MĠNERAL YAĞLAR VE MÜSTAHSALLARI,MUMLAR          1,903,324      1,784,388     2,011,772
  28     ĠNORGANĠK KĠMYASAL MÜSTAHSALLAR,ORGANĠK,ĠNORGANĠK BĠLEġĠKLER     1,463,687      1,329,850      847,194
  29     ORGANĠK KĠMYASAL MÜSTAHSALLAR                                     286,417        322,053       648,439
  30     ECZACILIK ÜRÜNLERĠ                                                129,601        192,359       502,291
  31     GÜBRELER                                                          104,453         78,662       30,287
  32     DEBAGAT VE BOYACILIKTA KULLANILAN HÜLASA,BOYA,MACUN,SAKIZLAR     4,606,861      4,250,063     5,630,104
  33     UÇUCU YAĞLAR,REZĠNOĠTLER,PARFÜMERĠ,KOZMETĠKLER VB                1,167,710      1,818,012     2,582,225
  34     SABUNLAR,YÜZEY AKTĠF ORGANĠK MADDELER,YIKAMA-YAĞLAMA MADDE.      3,462,863      3,622,000     3,921,495
  35     ALBÜMĠNOĠD MADDELER,TUTKALLAR,ENZĠMLER VB                        1,169,750       993,743      1,577,708
  36     BARUT,PATLAYICI MADDELER,PĠROTEKNĠ MAMULLERĠ,KĠBRĠT VB             96,900         53,054       147,951
  37     FOTOĞRAFÇILIKTA,SĠNEMACILIKTA KULLANILAN EġYA                      72,544        107,501       160,737
  38     MUHTELĠF KĠMYASAL MADDELER                                       7,087,611      6,105,157     6,758,272
  39     PLASTĠK VE PLASTĠKTEN MAMUL EġYA                                12,736,403     15,745,632     17,246,275
  40     KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EġYA                                         1,848,745      1,111,097     1,505,233
  41     HAM POSTLAR,DERĠLER (KÜRKLER HARĠÇ) VE KÖSELELER                  113,177               991      440
  42     DERĠ EġYA,SARACĠYE EġYASI,SEYAHAT EġYASI,BAĞIRSAKTAN EġYA         422,203        163,880       182,753
  43     POSTLAR,KÜRKLER,TAKLĠT KÜRKLER VE MAMULLERĠ                              660       1,449          0
  44     AĞAÇ VE AĞAÇTAN MAMUL EġYA;ODUN KÖMÜRÜ                           2,744,887      5,102,966     9,841,609
  45     MANTAR VE MANTARDAN EġYA                                            1,838          4,525        6,341
  46     HASIR;SAZ VE BENZERĠ ÖRÜLEBĠLEN MADDELERDEN MAMULLER                4,414         34,779       36,938
  47     ODUN HAMURU;LĠFLĠ SELÜLOZĠK MADDELERĠN HAMURLARI,HURDALAR           1,560                        247
  48     KAĞIT VE KARTON;KAĞIT HAMURUNDAN KAĞIT VE KARTONDAN EġYA         4,738,668      4,529,306     3,592,626
  49     BASILI KĠTAP,GAZETE,RESĠM VB BASKI SANAYĠ MAMULU,EL YAZMALARI     332,056        224,810       134,175
  50     ĠPEK                                                               13,261          8,515       19,170




                                                                                                                32
51   YÜN,KIL,AT KILI;BUNLARIN ĠPLĠK VE DOKUMALARI                          2,448       11,354       1,180
52   PAMUK                                                             1,052,904      299,743     537,360
53   DOKUMAYA ELVERĠġLĠ BĠTKĠSEL LĠFLER,KAĞIT ĠPEĞĠ VE DOKUMALARI        10,786        15,392      12,243
54   DOKUMAYA ELVERĠġLĠ SUNĠ VE SENTETĠK LĠFLER                         470,519      1,004,567    1,425,036
55   SENTETĠK VE SUNĠ DEVAMSIZ LĠFLER                                  3,063,282     2,231,020    1,958,070
56   VATKA,KEÇE,DOKUNMAMIġ MENSUCAT,ÖZEL ĠPLĠK,SĠCĠM VE MAMULLERĠ       446,077       482,772     381,167
57   HALILAR VE DĠĞER DOKUMAYA ELVERĠġLĠ MADDEDEN YER KAPLAMALARI      2,989,558     3,189,610    4,308,757
58   ÖZEL DOKUNMUġ MENSUCAT,DANTELA,DUVAR HALILARI,ĠġLEMELER           1,903,193     1,833,487    1,552,124
59   EMDĠRĠLMĠġ,SIVANMIġ,KAPLANMIġ MENSUCAT,BUNLARDAN TEKNĠK EġYA       393,096       247,336     150,603
60   ÖRME EġYA                                                          142,759        57,472      44,824
61   ÖRME GĠYĠM EġYASI VE AKSESUARLARI                                  188,438       300,778     935,019
62   ÖRÜLMEMĠġ GĠYĠM EġYASI VE AKSESUARLARI                            1,803,700     1,591,372    1,491,152
63   MENSUCATTAN MAMUL DĠĞER EġYA,KULLANILMIġ EġYA,PAÇAVRALAR           513,640       612,411     1,147,876
64   AYAKKABILAR,GETRLER,TOZLUKLAR VB EġYA VE AKSAMI                   1,765,224     1,350,734    1,776,339
65   BAġLIKLAR VE AKSAMI                                                 31,371        18,287      28,295
66   ġEMSĠYE,BASTON,KAMÇI,KIRBAÇ VE BUNLARIN AKSAMI                      17,913        18,529      34,680
67   HAZIR KUġ TÜYÜ VE ĠNSAN SAÇI MAMULLERĠ,YAPMA ÇĠÇEKLER               12,888        11,424       3,749
68   TAġ,ALÇI,ÇĠMENTO,AMYANT,MĠKA VB MADDELERDEN EġYA                  5,188,459     6,381,498   12,879,980
69   SERAMĠK MAMULLERĠ                                                 1,604,131     1,654,737    3,044,017
70   CAM VE CAM EġYA                                                   1,525,913     2,774,113    4,573,892
71   ĠNCĠLER,KIYMETLĠ TAġ VE METAL MAMULLERĠ,MADENĠ PARALAR              77,524          7,028     19,622
72   DEMĠR VE ÇELĠK                                                   14,945,518     2,533,289    9,743,714
73   DEMĠR VEYA ÇELĠKTEN EġYA                                         33,491,751    19,165,745   28,578,105
74   BAKIR VE BAKIRDAN EġYA                                             307,279       377,827     1,108,984
75   NĠKEL VE NĠKELDEN EġYA                                              24,626          9,051     10,200
76   ALUMĠNYUM VE ALUMĠNYUM EġYA                                       7,212,191     9,963,327   15,998,111
78   KURġUN VE KURġUNDAN EġYA                                                          72,605        0
79   ÇĠNKO VE ÇĠNKODAN EġYA                                             689,440        44,663      20,111
80   KALAY VE KALAY MAMULLERĠ                                              3,220          490       608
81   DĠĞER ADĠ METALLER,SERMETLER,BUNLARDAN EġYA                         28,449          2,174     39,175
82   ADĠ METALLERDEN ALETLER,BIÇAKÇI EġYASI,SOFRA TAKIMLARI            1,276,762     1,294,804    1,988,893
83   ADĠ METALLERDEN ÇEġĠTLĠ EġYA                                      1,953,842     1,560,123    3,068,036
84   NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKĠNA VE CĠHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI    27,707,886    18,351,176   44,174,199
85   ELEKTRĠKLĠ MAKĠNA VE CĠHAZLAR,AKSAM VE PARÇALARI                 23,291,760    19,698,997   40,632,358
86   DEMĠRYOLU ULAġIM ARAÇLARI VB,AKSAM VE PARÇALARI                       3,720       44,213      42,138
87   MOTORLU KARA TAġITLARI,TRAKTÖR,BĠSĠKLET,MOTOSĠKLET VE DĠĞER       4,761,799     1,891,849    2,896,344
88   HAVA TAġITLARI,UZAY ARAÇLARI,AKSAM VE PARÇALARI                        753           100        0
89   GEMĠLER,SUDA YÜZEN TAġIT VE ARAÇLAR                                    111        62,127       6,149
90   OPTĠK,FOTOĞRAF,SĠNEMA,ÖLÇÜ,KONTROL,AYAR CĠHAZLARI,TIBBĠ ALET.     1,000,038     1,519,473    1,241,267
91   SAATLER VE BUNLARIN AKSAM VE PARÇALARI                              34,912        84,345     329,489
92   MÜZĠK ALETLERĠ;BUNLARIN AKSAM,PARÇA VE AKSESUARI                    11,091          8,027      1,762
93   SĠLAHLAR VE MÜHĠMMAT,BUNLARIN AKSAM,PARÇA VE AKSESUARLARI                           2,484      340
94   MOBĠLYALAR,AYDINLATMA,REKLAM LAMBALARI,PREFABRĠK YAPILAR         10,979,117    11,988,323   15,818,629
95   OYUNCAKLAR,OYUN VE SPOR MALZEMELERĠ,AKSAM VE PARÇALARI              76,184       232,671     596,842
96   ÇEġĠTLĠ EġYA                                                      1,222,239      920,042     1,071,856
97   SANAT ESERLERĠ,KOLEKSĠYON EġYASI,ANTĠKALAR                            1,959         3,600      3,648
98   HARP SĠLAHLARI                                                     817,653      1,224,708    750,092
                                                                     214.847.966   180.610.714   281.194.112




                                                                                                          33
Ek-3: Türkiye’ye Türkmenistan’dan yapılan ithalatın son 3 yıllık durumu

                                                                            2004           2005            2006
                                                                          DOLAR          DOLAR           DOLAR
 ĠKĠLĠ   ĠKĠLĠ ADI
  01     CANLI HAYVANLAR
  04     SÜT VE SÜT MAMULLERĠ,KUġ VE KÜMES HAY.YUMURTALARI,BAL VB.
  05     TARĠFENĠN BAġKA YERĠNDE YER ALMAYAN HAYVANSAL MÜSTAHSALLAR
  06     CANLI BĠTKĠLER VE ÇĠÇEKÇĠLĠK MÜSTAHSALLARI
  07     YENĠLEN SEBZELER VE BAZI KÖK VE YUMRULAR
  08     YENĠLEN MEYVALAR,KABUKLU YEMĠġLER,TURUNÇGĠL VE KAVUN KABUĞU
  09     KAHVE,ÇAY,PARAGUAY ÇAYI VE BAHARAT
  10     HUBUBAT
  12     YAĞLI TOHUM VE MEYVALAR,SANAYĠ BĠTKĠLERĠ,SAMAN,HAYVAN YEMĠ
  13     LAKLAR,SAKIZLAR,BĠTKĠSEL ÖZSU VE HÜLASALAR
  14     ÖRÜLMEYE ELVERĠġLĠ BĠTKĠSEL MADDELER,BĠTKĠSEL MÜSTAHSALLAR
  17     ġEKER VE ġEKER MAMULLERĠ
  22     MEġRUBAT,ALKOLLÜ ĠÇKĠLER VE SĠRKE                                                        240
  23     GIDA SANAYĠĠ KALINTI VE DÖKÜNTÜLERĠ,HAZIR HAYVAN GIDALARI
  25     TUZ,KÜKÜRT,TOPRAK VE TAġLAR,ALÇILAR VE ÇĠMENTO                                           529
  27     MĠNERAL YAKITLAR,MĠNERAL YAĞLAR VE MÜSTAHSALLARI,MUMLAR          26,677,006     33,523,181     31,638,113
  28     ĠNORGANĠK KĠMYASAL MÜSTAHSALLAR,ORGANĠK,ĠNORGANĠK BĠLEġĠKLER                                     13,687
  30     ECZACILIK ÜRÜNLERĠ
  32     DEBAGAT VE BOYACILIKTA KULLANILAN HÜLASA,BOYA,MACUN,SAKIZLAR                       20,179
  39     PLASTĠK VE PLASTĠKTEN MAMUL EġYA                                 23,144,733     20,457,329      4,944,245
  40     KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EġYA                                                                          8,293
  41     HAM POSTLAR,DERĠLER (KÜRKLER HARĠÇ) VE KÖSELELER                  1,272,176      1,353,574      3,688,527
  42     DERĠ EġYA,SARACĠYE EġYASI,SEYAHAT EġYASI,BAĞIRSAKTAN EġYA           18,383               700
  44     AĞAÇ VE AĞAÇTAN MAMUL EġYA;ODUN KÖMÜRÜ
  46     HASIR;SAZ VE BENZERĠ ÖRÜLEBĠLEN MADDELERDEN MAMULLER                      701
  48     KAĞIT VE KARTON;KAĞIT HAMURUNDAN KAĞIT VE KARTONDAN EġYA                                          7,917
  49     BASILI KĠTAP,GAZETE,RESĠM VB BASKI SANAYĠ MAMULU,EL YAZMALARI                            274
  50     ĠPEK                                                                              143,540         4,845
  51     YÜN,KIL,AT KILI;BUNLARIN ĠPLĠK VE DOKUMALARI                       190,971        223,751        78,693
  52     PAMUK                                                           116,994,359     96,895,740     141,464,121
  54     DOKUMAYA ELVERĠġLĠ SUNĠ VE SENTETĠK LĠFLER                                               199
  55     SENTETĠK VE SUNĠ DEVAMSIZ LĠFLER                                                                 79,757
  56     VATKA,KEÇE,DOKUNMAMIġ MENSUCAT,ÖZEL ĠPLĠK,SĠCĠM VE MAMULLERĠ        26,008          2,823
  57     HALILAR VE DĠĞER DOKUMAYA ELVERĠġLĠ MADDEDEN YER KAPLAMALARI       120,461         58,061       165,862
  58     ÖZEL DOKUNMUġ MENSUCAT,DANTELA,DUVAR HALILARI,ĠġLEMELER            338,165       1,572,344      1,097,631
  59     EMDĠRĠLMĠġ,SIVANMIġ,KAPLANMIġ MENSUCAT,BUNLARDAN TEKNĠK EġYA                             573
  60     ÖRME EġYA                                                         1,252,375      3,519,184      2,276,161
  61     ÖRME GĠYĠM EġYASI VE AKSESUARLARI                                  275,228        436,466         333
  62     ÖRÜLMEMĠġ GĠYĠM EġYASI VE AKSESUARLARI                              40,578        968,418       1,201,588
  63     MENSUCATTAN MAMUL DĠĞER EġYA,KULLANILMIġ EġYA,PAÇAVRALAR           314,245        256,653       327,860
  64     AYAKKABILAR,GETRLER,TOZLUKLAR VB EġYA VE AKSAMI                           667
  68     TAġ,ALÇI,ÇĠMENTO,AMYANT,MĠKA VB MADDELERDEN EġYA
  69     SERAMĠK MAMULLERĠ
  70     CAM VE CAM EġYA
  72     DEMĠR VE ÇELĠK                                                    3,650,992       835,751
  73     DEMĠR VEYA ÇELĠKTEN EġYA                                           243,977         22,922         452
  74     BAKIR VE BAKIRDAN EġYA                                                                            3,176
  76     ALUMĠNYUM VE ALUMĠNYUM EġYA                                        896,034
  82     ADĠ METALLERDEN ALETLER,BIÇAKÇI EġYASI,SOFRA TAKIMLARI                    565       3,843




                                                                                                             34
83   ADĠ METALLERDEN ÇEġĠTLĠ EġYA                                                        4,229
84   NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKĠNA VE CĠHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI      157,975       148,155      14,306
85   ELEKTRĠKLĠ MAKĠNA VE CĠHAZLAR,AKSAM VE PARÇALARI                   108,129        21,601      24,854
86   DEMĠRYOLU ULAġIM ARAÇLARI VB,AKSAM VE PARÇALARI                        565          4,253
87   MOTORLU KARA TAġITLARI,TRAKTÖR,BĠSĠKLET,MOTOSĠKLET VE DĠĞER                       45,523      63,651
88   HAVA TAġITLARI,UZAY ARAÇLARI,AKSAM VE PARÇALARI                     39,071
89   GEMĠLER,SUDA YÜZEN TAġIT VE ARAÇLAR
90   OPTĠK,FOTOĞRAF,SĠNEMA,ÖLÇÜ,KONTROL,AYAR CĠHAZLARI,TIBBĠ ALET.       31,834        13,420      43,700
91   SAATLER VE BUNLARIN AKSAM VE PARÇALARI
94   MOBĠLYALAR,AYDINLATMA,REKLAM LAMBALARI,PREFABRĠK YAPILAR                            7,046
95   OYUNCAKLAR,OYUN VE SPOR MALZEMELERĠ,AKSAM VE PARÇALARI
96   ÇEġĠTLĠ EġYA
                                                                     175.795.198   160.540.501   187,147,772




                                                                                                      35
Ek-4: Türkmenistan Devlet KuruluĢları


                KURULUġ                       TELEFON                        FAKS


                                              (00 99 312)
         TĠCARET VE SANAYĠ ODASI                                      (00 99 312)35 53 81
                                           35 55 94-35 45 94


   ĠNġAAT VE ĠNġAAT MALZEMELERĠ SANAYĠ    (00 99 312) 35 15 60/
                                                                      (00 99 312) 39 35 90
                 BAKANLIĞI                      51 15 03


                                              (00 99 312)
            TĠCARET BAKANLIĞI                                         (00 99 312) 39 51 08
                                           35 10 47-35 32 56


                                              (00 99 312)
           GIDA SANAYĠ BĠRLĠĞĠ                                        (00 99 312) 35 70 89
                                                51 07 48


                                              (00 99 312)             (00 99 312) 35 54 42
            TEKSTĠL BAKANLIĞI
                                          40 70 11 – 21 03 03           tekstil@online.tm


                                              (00 99 312)
             BĠLĠM BAKANLIĞI                                          (00 99 312) 35 66 72
                                                35 58 03


                                              (00 99 312)
         YABANCI YATIRIM AJANSI                                       (00 99 312) 35 04 11
                                                39 02 61


                                              (00 99 312)
             GÜMRÜK DAĠRESĠ                                           (00 99 312) 48 23 17
                                                48 23 07


                                              (00 99 312)
           SAVUNMA BAKANLIĞI                                          (00 99 312) 40 24 15
                                               40 20 20/


                                              (00 99 312)              (00 99 312) 35 51 37
         TÜRKMENHALI BĠRLEġĠĞĠ
                                                35 39 44             turkmenhali@online.tm


                                              (00 99 312)
            TARIM BAKANLIĞI                                           (00 99 312) 35 05 18
                                           35 66 91-35 19 95


       ENERJĠ VE SANAYĠ BAKANLIĞI             (00 99 312)             (00 99 312) 39 61 20
                                                35 38 70
                                                                       kuwwat@online.tm

                                              (00 99 312)
 GĠRĠġĠMCĠLĠK DESTEKLEME FONU (HEMAYAT)                               (00 99 312) 35 21 10
                                           35 25 79/35 44 88


                                              (00 99 312)                 (00 99 312)
      SAĞLIK VE TIP SANAYĠ BAKANLIĞI
                                           35 10 63-35 68 72                35 03 31


 PETROL-GAZ SANAYĠ VE MADEN KAYNAKLARI        (00 99 312)             (00 99 312) 40 30 44
               BAKANLIĞI                   40 30 01/40 31 01        ministryoilgaz@online.tm


                                              (00 99 312)         (00 99 312) 21 04 19/39 60 55
           ĠLETĠġĠM BAKANLIĞI
                                           21 07 19/35 44 10          mincom@telecom.tm


                                              (00 99 312)                 (00 99 312)
              SU BAKANLIĞI
                                                39 06 15                    39 85 39




                                                                                                  36
                                     (00 99 312) 39 56 77
   MAL HAMMADDE BORSASI (BĠRJA)                                 (00 99 312) 51 03 04
                                           35 43 21


                                         (00 99 312)
          BALIK KOMĠTESĠ                                        (00 99 312) 27 38 60
                                           27 10 66


                                         (00 99 312)
      TURĠZM VE SPOR KOMĠTESĠ                                   (00 99 312) 39 77 71
                                           35 47 77


   “TÜRKMENAVTOYOLLARI” DEVLET           (00 99 312)
          KONSORSĠYUMU                                          (00 99 312) 28 01 65
                                          28 61 05


                                         (00 99 312)                (00 99 312)
       TÜRKMENHAVAYOLLARI
                                           39 14 03                   35 44 02


                                         (00 99 312)            (00 99 312) 39 28 74
       TÜRKMENDEMĠRYOLLARI
                                      35 55 45-35 66 73            tde@online.tm


                                           (99 312)
       TÜRKMENDENĠZYOLLARI
                                      21 01 21/ 35 35 11


                                         (00 99 312)
         TÜRKMENMALLARI                                         (00 99 312) 34 87 98
                                           34 82 97


                                         (00 99 312)
TÜRKMENOBAHIZMAT (KÖY HĠZMETLERĠ)                           (00 99 312) 27 40 14/27 06 20
                                      42 80 34-42 80 33


                                         (00 99 312)                (00 99 312)
 TÜRKMENGALLAÖNÜMLERĠ (HUBUBAT)
                                           34 82 40                   34 81 07


                                         (00 99 312)
      TÜRKMENPAGTA (PAMUK)                                      (00 99 312) 32 30 24
                                      32 47 44/32 46 01


                                         (00 99 312)
TÜRKMENDOKUNKĠMYA (GÜBRE VE KĠMYA)                              (00 99 312) 43 59 34
                                           43 20 55


                                         (00 99 312)                (00 99 312)
      ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI
                                           35 43 17                   39 31 84


           TÜRKMENGAZ                   (00 99 312)
                                                                (00 99 312) 40 30 44
           (GAZ ÜRETĠM)               40 30 0/40 31 01


      TÜRKMENNEFTEGAZSTROY
                                              “                          “
        (PETROL-GAZ ĠNġAAT)


           TÜRKMENNEFT
                                              “                          “
          (PETROL ÜRETĠM)


         TÜRKMENNEFTEGAZ
                                              “                          “
        (PETROL GAZ TĠCARET)


    TURKMENGEOLOGĠYA ENSĠTÜSÜ
                                     (00 99 312) 40 34 01       (00 99 312) 40 34 39
        (GAZ PETROL ARAMA)




                                                                                            37
Ek-5: Türkmenistan’da Faaliyet Gösteren Türk Firmaları Listesi
      FİRMA                                       SEKTÖRÜ            TLF                                        FAKS
  1   ABKA YAPI SANAYĠ DIġ.TĠC.LTD.ġTĠ            ĠnĢaat             43 88 18              86633 6615          438818
  2   AGRI                                        Mobilya            44 50 20              44 90 60            44 86 58
  3   AKYÜZ ĠNġAAT TĠC.LTD.ġTĠ.                   ĠnĢaat             43 74 30                                  43 74 30
  4   AKĠġ (AKNUR)                                Gıda/Tem. Mlz      27 44 85              27 44 97            27 44 81
  5   AK YÜREK GIDA                               Gıda               39 76 73
  6   AKTĠF PETROL                                Petrol             45 60 60              45 20 00            45 58 05
  7   ALP-SAN ĠNġAAT                              ĠnĢaat             45 85 11              45 85 13            45 80 81
  8   ALTIN DAĞ                                   Reklam/Sağlık      22 58 30              22 58 35            22 58 40
  9   ALSAN YAPĠ TASARĠM SAN.ve TĠC.LTD           ĠnĢaat             39 09 03                                  39 13 43
 10   ARGUN                                       ĠnĢaat             32 97 89              32 99 57            32 97 91
 12   ALTIN KAPI                                  Mobilya/ĠnĢ.mlz    28 02 56/57/58                            32 63 55
 13   AVRASYA ĠNġAAT                              ĠnĢaat             48 92 43
 14   ASE EXPRESS                                 Nakliyat           36 34 58              36 34 59
 15   ASĠST ĠNġ. ve TAAHUT A.ġ.                   ĠnĢaat             32 98 05              32 75 20            32 00 51
 16   ASYA AYNA MOZAĠK VE MALZ.LTD.               ĠnĢaat mlz.        22 26 50              22 26 90
 17   ASYA TRADĠNG LTD.                           Tem.Mlz/Kimya      34 49 83                                  34 49 51
 18   ATAYURT ĠNġ.LTD.                            ĠnĢaat             39 36 13                                  39 76 16
 19   ATK TÜRKMEN                                 Tekstil            80013221867/68/69                         30 61 30
 20   AY YILDIZ                                   ĠnĢ.mlz            35 02 60              39 18 48            39 61 71
 21   BAHAR ĠNġ. SAN. ve TĠC A.ġ.                 ĠnĢaat             28 01 45                                  32 75 92
 22   BAġYAZICIOĞLU ĠNġAAT GIDA ve TĠC.LTD.ġTĠ.   ĠnĢaat             480901-02             480903-04           48 09 05
 23   BAġGAR                                      Boya (üretim)      48 10 16                                  47 17 81
 24   BAġKENT BILIM MERKEZI                       Eğitim             35 28 00              39 27 08            42 53 30
 25   BEKO                                        Beyaz eĢya         39 72 88                                  35 46 65
 26   BELDA ĠNġ.TAAH.TĠC.LTD.                     ĠnĢaat             32 40 11                                  32 40 14
 27   5M ĠNġAAT                                   Ġnsaat             48 86 68              30 72 47
 28   BĠL TAT (Hilal Tavuk)                       Gıda               36 39 91                                  36 45 34
 29   BĠM ĠNġ.MÜH.MĠMARLIK TĠC.SAN.LTD.           ĠnĢaat             48 93 38              48 93 39            48 93 38
 30   BOZDEMĠR ĠNġAAT                             ĠnĢaat             32 40 74              32 77 90            32 77 91
 31   BURAK MEDĠKAL                               Sağlık             45 30 52              45 26 15
 32   BURÇ TÜRKMEN LTD.                           Mobilya/elektrik   32 95 15              23 01 56            32 95 45
 33   BURÇAK - TÜRKMENĠSTAN                       ĠnĢaat mlz.                              45 57 96
 34   BVT. YAPI SĠST.ĠNġ.SAN.TĠC.                 ĠnĢaat                                                       43 13 81
 35   ÇALIK HOLDĠNG                               Genel              39 23 14/39 23 89     39 22 56            39 24 10
 36   ÇALIK ENERJĠ SAN.TĠC.A.ġ.                   Enerji             39 23 65              39 23 17            35 49 90
 37   ÇERÇĠ GRUP PETROL                           Petrol             45 51 21 45 61 27     45 47 52
 38   CENTRAL HOSPĠTAL                            Sağlık             45 03 03                                  45 03 31
 39   CALĠCAT                                     Eğitim             49 48 46                                  49 48 79
 40   CEYHAN ĠNġAAT TĠCARET LTD ġTĠ               ĠnĢaat             43 30 03 43 40 04     43 93 33            43 93 30
 41   CEMRE                                       ĠnĢaat             45 66 83              45 66 84            45 23 50
 42   COġKUN TEKSTĠL                              Tekstil            42 76 00;
 44   DAY DIġ TĠC.TURĠZM                          ĠnĢaat             23 11 23
 45   DELTA ĠNġ.TEKSTĠL.TURĠZM.LTD.               ĠnĢaat             325662                32 38 14            32 25 21
 46   DEMĠR GÜZELLĠK SALONU                       Hizmet             35 11 32                                  39 79 41
 47   DĠġ LUKMANI ( STOMADENT)                    Sağlık             43 74 60              43 74 61            43 74 62
 48   D.I.I.P. DENĠZCĠLĠK EKĠPMAN ETÜD PROJE      Petrol
 49   DOGAN AY                                    Tem.Mlz./Kimya     22 11 04              cep:308326          22 24 84
 50   DORUK TURĠZM ĠNġAAT                         ĠnĢaat             39 35 34                                  39 35 33
 51   DOST ĠNġAAT SAN. DIġ.TĠC.LTD.               Mobilya            32 44 03              32 77 03
 52   EFES PĠLSENER                               Hizmet             43 86 15              43 86 16            43 83 30
 53   EFOR ĠNġ.                                   ĠnĢaat                                                       48 04 98
 54   EKOL ĠHR.ĠTH.LTD.                           ĠnĢaat             39 65 67              39 65 68/43 41 42   39 62 35
 55   EKOL MÜH.ĠNġ.TĠC.ve SAN.LTD.                ĠnĢaat             45 55 65              48 01 19            45 55 95
 56   EKOVĠTRĠN                                   Reklam ajans       45 46 97
 57   EKSEN ĠNġAAT                                ĠnĢaat             26 08 67                                  26 28 21
 58   EMPERYAL ġĠRKETLER GRUBU                    Turizm             45 50 93                                  45 00 62
 59   EREK CO                                     Boya (üretim)      32 15 32                                  32 10 79
 60   ERKU MÜT.ĠNġ.LTD.                           ĠnĢaat             43 59 60/43 59 61     43 59 62            43 59 63
 61   ESER A.ġ.                                   ĠnĢ.mlz            30 72 88
 62   ETA ELEKTRĠK TESĠSAT                        ĠnĢaat             48 19 49                                  48 02 44
 63   GAMA                                        ĠnĢaat             45 47 57                                  44 99 06
 64   GAP ĠNġAAT                                  ĠnĢaat             42 51 37              42 55 43            42 51 40
 65   GAP-TÜRKMEN                                 Tekstil            51 00 07/349505       51 00 08            51 00 06
 66   GENÇ TÜRKMEN ĠNġAAT                         ĠnĢaat/petrol      45 65 12              45 50 88            45 41 19
 67   GOLD TECHNOLOGY                             Elektronik         39 42 46              39 51 74
 68   GLOBAL LTD.CO.                              Tekstil            36 45 44                                  36 45 43
 69   GÖKDELEN ĠNġAAT                             ĠnĢaat             452248 05/ 32 85 96   28 08 84            28 08 83
 70   GÜNEYKAYA SAN.TĠC.A.ġ (FORD-TOFAġ)          Otomobil           34 22 77              35 08 58            35 06 39
 71   YÜZBAġIOĞLU ĠNġAAT                          ĠnĢaat             22 56 57
 72   HALĠTA                                      Temizlk/Kim        27 45 18
 73   HAYAT ĠNġ.SAGLIK PEYZAJ                     ĠnĢaat             32 89 27                                  28 02 15
 74   HAZAR EKSPORT ĠMPORT                        Deri               39 14 78                                  35 20 30
 75   HERKÜL ENDÜSTRĠYEL YATIRIMLAR               Temizlk/Kim        41 06 62              41 07 10            32 60 33
 76   ĠÇKALE ĠNġAAT LĠMĠTED ġĠRKETĠ               ĠnĢaat             47 78 55/58/80        47 78 81            47 78 82
 77   ĠLK ĠNġAAT                                  ĠnĢaat             32 03 17                                  32 03 16
 78   ĠMEKS ĠNġAAT                                ĠnĢaat             43 85 08              45 42 65            43 85 07
 79   ĠPC MOTORC                                  Otomobil           43 70 57                                  43 42 63
 80   ĠPS AGRĠ                                    Tarım Makinaları   43 21 31              43 21 41            43 19 22
 81   ĠPEK                                        Mobilya            28 01 79                                  28 01 86
 82   ĠSTANBUL ĠNġ.TĠC.LTD.                       ĠnĢaat             28 61 91
 83   ĠSTANBUL MAĞAZA                             ĠnĢ.mlz            800522 37833/22305
 84   ĠSTĠKBAL ( KISMAT)                          Mobilya            22 83 63
 85   IġIK GROUP                                  Kozmetik           454547/5747                               45 21 91
 86   TECEN GÜBRE FABRĠKASI                       Kimya              39 40 21
 87   KEVSER TÜRKMEN-TÜRK (Best Sabun)            Temizlk/Kim        800138 54674                              34 24 14
 88   KILIÇ ĠNġAAT ĠTH.ĠHRCĠ SAN VE TĠC.A.ġ.      ĠnĢaat             488613                48 86 14
 89   KIPÇAK TEKSTĠL                              Tekstil            33 67 05              33 67 06
 90   KOKA KOLA                                   Gıda               434571/72             43 45 70            43 36 92
 91   KOTAM                                       Tekstil            35 63 06/39 48 24     39 48 25            39 36 06
 92   KUHNE&NAGEL                                 Nakliyat           33 10 09 /13          33 04 79            33 10 19
 93   KÜMÜġ AY(FLORĠDA)                           Hizmet             39 33 36 /51/52                           51 12 27
 94   LETAFET DAHĠLĠ TĠC.PAZARLAMA LTD.           ĠnĢ.mlz            45 76 56              45 76 55            45 18 18




                                                                                                                          38
 95   LĠNKWAY ĠNVESTMENTS                       Tekstil           27 14 42                            cep:866 31 75 01
 96   MACC ĠNġAAT YATIRIM ve Ticaret Ltd.ġti.   ĠnĢaat            45 08 23                            39 69 20           30 70 86
 97   MAIN ÇELĠK Ltd.(Kelebek)                  Mobilya           44 9010                             44 90 70           45 51 63
 98   MED SÖWDA , AKMET TRADĠNG                 Tekstil           36 04 77
 99   MELĠSSA DĠġ KLĠNĠGĠ                       Sağlık            22 14 13;
100   MENSEL J.V.A.ġ.                           ĠnĢaat                                                32 67 00
101   MERV                                      ĠnĢaat            45 68 07                            45 68 66
102   METAL YAPI SĠSTEMLERĠ A.ġ.                ĠnĢaat            80066 31 02 64                                         39 13 43
103   MĠR YAPI ĠHR.ĠTH.SAN.TĠC.LTD.ġTĠ.         Temizlik/Kimya    32 97 89                            32 99 57           32 94 89
104   NEBO (FOLGER) ENGĠN GROUP                 Tekstil           39 66 45                            39 43 68           39 18 26
105   NESĠM (BALKAYMAK)                         Gıda              32 97 88                                               34 14 14
106   NORSEL                                    Tekstil           27 36 55                            27 37 55           27 37 88
107   NORSEL BAHERDEN                           Tekstil           37 54 71/72/73/74
108   OGUZ CAN                                  ĠnĢaat            28 02 56/ 28 02 57                  28 02 58           32 63 55
109   ÖNER                                      ĠnĢ.mlz.boya      32 08 09
110   ÖZ DĠYARIM                                ĠnĢ.mlz           45 25 60
111   ÖZAYLAR EV ALETLERĠ HIRDAVAT              ĠnĢ.mlz           42 92 00                            42 05 64           42 04 38
112   ÖRNEKLER ĠNġAAT LTD.ġTĠ.                  ĠnĢaat            37 52 15
113   PENTA DIġ.TĠC.A.ġ.                        Tekstil           43 66 60                            43 68 78           43 66 88
114   PERME GRUP                                Nakliyat          45 66 69                                               45 66 70
115   POLĠMEKS ĠNġAAT                           ĠnĢaat            326390                              32 49 11           32 73 29
116   PRĠZMA DEKOR                              Mobilya           39 40 30                            39 40 70           35 38 74
117   RÖNTGENSAN MÜHENDĠSLĠK HĠZMETLERĠ LTD.    Müh-MüĢavirlik    35 69 05
118   ġAHĠN ĠNġAAT                              ĠnĢaat            32 44 00                                               32 67 00
119   ġAHTÜRKMEN ĠNġAAT                         ĠnĢaat            32 99 65                            32 03 88           32 03 89
120   SECE ĠNġAAT                               ĠnĢaat            48 93 36                            48 81 49           48 81 56
121   SEHĠL ĠNġAAT                              ĠnĢaat            32 00 72                            32 00 18           32 95 58
122   SELCUK TÜRKMEN                            PlastikeĢya       23 14 05                                               23 14 13
123   SENA                                      ĠnĢ.mlz           42 54 60                                               42 93 12
124   SERAP                                     Kırtasiye         45 50 20                            39 00 70
125   SERDAR PAMUK ĠPLĠK FAB.                   Tekstil           51 14 69
126   SERHAT LTD.                               Kırtasiye         47 28 66                            47 28 65           47 29 18
127   SOM PETROL A.ġ.                           Petrol            48 90 55                            48 84 31           48 01 31
128   STEP TÜRKMEN ( BOSCH-SPECTRUM)            Elektronik        42 72 01/02/03                      42 74 80           42 72 04
129   STFA                                      ĠnĢaat            45 59 01                                               45 36 13
130   SÜVARĠ TEKSTĠL EKSPORT                    Tekstil           44 02 53
131   TEKFEN ĠNġAAT                             ĠnĢaat            48 03 07                                               48 18 21
132   TEKNOTES                                  ĠnĢaat            48 85 25
133   TRT TV                                    Hizmet/Medya      27 36 72                                               27 35 34
134   TÜRKMEN MARKETĠNG (RENAULT)               Otomotiv          32 74 75                            32 74 45           32 84 00
135   TÜRKMEN TÜRK TĠCARET BANKASI              Hizmet            51 10 13                            51 10 77           51 11 23
136   TRANS AVRASYA ĠNġ.MÜġ.DENZC.DIġ.TĠC.LTD   Petrol             39 11 31                           39 11 38           35 68 47
137   TÜRK HOVA YOLLARI                         Hizmet            39 29 19                            35 66 12           38 28 43
138   TPAO                                      Petrol            27 35 36                                               27 35 39
139   TÜRKMEN - KAHRAMANLI                      Nakliyat          51 08 02                            32 88 78           28 04 54
140   TÜRKMEN KALKAN                            Ayakkabı          35 74 33                            21 09 94           21 09 52
141   TÜRKMENBAġI JEANS KOMPLEKSĠ               Tekstil           51 00 05                            51 00 07           51 00 06
142   TÜRKMENBAġI TEKSTĠL KOMPLEKSĠ             Tekstil           42 83 05                                               42 83 24
143   TURSEN TURĠZM VE TĠC.LTD.A.ġ.             Turizm            48 04 38/41/43                      51 07 87           51 07 88
144   TURKUM ĠNġAAT                             ĠnĢaat            45 47 18
145   TOTAL ĠNġAAT                              ĠnĢaat            45 30 39                                               45 30 29
146   TOPRAK AMBALAJ                            Ambalaj           800138 5 14 05/06/07/08 f:5 14 09
147   ULTEK GROUP (KAREL)                       Elektronik mlz.   36 11 46                            36 15 21           37 51 95
148   USSAT PLASTĠK                             Plastik,kimya     32 78 26                            28 02 08           32 84 73
149   UNOVA HOLDĠNGS LLC                        ĠnĢaat            32 97 15                            32 97 16           32 97 19
150   ÜSTAY ĠNġAAT                              ĠnĢaat            42 51 37
151   YANBAġ SU                                 Gıda              51 00 95                            51 04 75
152   YAPI MAĞAZA                               ĠnĢ.mlz           43 53 02                                               43 53 03
153   YĠLMAZ ĠNġAAT                             ĠnĢ.mlz           35 38 06                                               39 47 57
154   YĠMPAġ KST                                Hizmet            45 42 66                                               45 42 59
155   YILDIRIM                                  Konfeksiyon        800558 22183
156   ZAMAN GAZETESĠ TÜRKMENĠSTAN               Hizmet            41 14 05                            41 14 06           41 14 07
157   ZÜHAL AġKABAT                             ĠnĢ.mlz           35 18 92                                               39 52 00




                                                                                                                                    39
KAYNAKÇA :

T.C. BaĢbakanlık DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı verileri
Türkmenistan Milli Ġstatistik Enstitüsü verileri
DEĠK Türkmenistan Ülke Bülteni
KOSGEB Türkmenistan Ülke Raporu
Dünya Bankası web sitesi
CIA web sitesi
EBRD (Avrupa Ġmar ve Kalkınma Bankası) kaynakları
UND
T.C. AĢkabat Büyükelçiliği Ticaret MüĢavirliği arĢivi
Muhtelif internet kaynakları




                                                        40

								
To top