�OKLU ZEKA ENVANTERI by 18EV0q9

VIEWS: 0 PAGES: 53

									                T.C.
       MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI
    ĠLKÖĞRETĠM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ




 ĠLKÖĞRETĠM SATRANÇ DERSĠ
ÖĞRETĠM PROGRAMI ve KILAVUZU
         1- 8. SINIFLAR




           Temmuz - 2006
             ANKARA
   SATRANÇ DERSĠ (1-8) ÖĞRETĠM PROGRAMI GELĠġTĠRME
              ÖZEL ĠHTĠSAS KOMĠSYONU ÜYELERĠ



                         Eğitim Yönetimi ve TeftiĢ Planlama Uzmanı ve ĠÖGM
Cengiz ÇUKADAR
                         Program ġube Müdürü
                         Program GeliĢtirme Uzmanı (DanıĢman)
AraĢ. Gör. Kenan DEMĠR   Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Programları
                         ve Öğretimi ABD
                         Türkiye Satranç Federasyonu Eğitim Kurulu Üyesi – FIDE
Dr. Olgun KULAÇ
                         Hakemi

Ġsmail KARAKAYA          Ölçme - Değerlendirme Uzmanı ve Sınıf Öğretmeni

Meltem TEKEREK           Sınıf Öğretmeni
                                                             ĠÇĠNDEKĠLER
                                                                                                                                        SAYFA

1.    GĠRĠġ ........................................................................................................................................ 5

2.    PROGRAMIN VĠZYONU ...................................................................................................... 9

3.    SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ TEMEL YAKLAġIMI VE YAPISI ... 9

4.    SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ ÖZELLĠKLERĠ ................................. 11

5.    SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMI UYGULAMA SÜRECĠ ............................ 15

6.    SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ DĠĞER DERSLERLE

      ĠLĠġKĠLENDĠRĠLMESĠ ....................................................................................................... 23

7.    SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMI KAZANIMLARI ĠLE ARA DĠSĠPLĠN

      KAZANIMLARININ EġLEġTĠRĠLMESĠ .......................................................................... 24

8.    BECERĠLER .......................................................................................................................... 29

9.    ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ....................................................................................... 36

10. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMI KAZANIMLAR VE ETKĠNLĠK ÖRNEKLERĠ

      BAġLANGIÇ DÜZEYĠ BĠRĠNCĠ BASAMAK ................................................................... 53

      BAġLANGIÇ DÜZEYĠ ĠKĠNCĠ BASAMAK ...................................................................... 83

      BAġLANGIÇ DÜZEYĠ ÜÇÜNCÜ BASAMAK ................................................................ 104

      ORTA DÜZEY BĠRĠNCĠ BASAMAK ............................................................................... 119

      ORTA DÜZEY ĠKĠNCĠ BASAMAK.................................................................................. 134

      ĠLERĠ DÜZEY BĠRĠNCĠ BASAMAK ............................................................................... 151

      ĠLERĠ DÜZEY ĠKĠNCĠ BASAMAK .................................................................................. 164

      ĠLERĠ DÜZEY ÜÇÜNCÜ BASAMAK .............................................................................. 176

11. SATRANÇ SÖZLÜĞÜ ........................................................................................................ 181

12. KAYNAKÇA ........................................................................................................................ 187

13. EK 1: FIDE SATRANÇ KURALLARI .............................................................................. 189
      14. TÜRK MĠLLÎ EĞĠTĠMĠNĠN GENEL AMAÇLARI

    1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’na göre Türk Millî Eğitiminin Genel amaçları:


    1. Genel Amaçlar
    Madde 2.
    Türk Millî Eğitiminin genel amacı, Türk milletinin bütün fertlerini;


      1. Atatürk inkılâp ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı;
Türk milletinin millî, ahlâkî insanî, manevî ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliĢtiren;
ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalıĢan; insan haklarına ve Anayasanın
baĢlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik; lâik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye
Cumhuriyeti’ne karĢı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranıĢ hâline getirmiĢ yurttaĢlar
olarak yetiĢtirmek;


      2. Beden, zihin, ahlâk, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı Ģekilde geliĢmiĢ bir
kiĢiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düĢünme gücüne, geniĢ bir dünya görüĢüne sahip, insan haklarına
saygılı, kiĢilik ve teĢebbüse değer veren, topluma karĢı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli
kiĢiler olarak yetiĢtirmek;


      3. Ġlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliĢtirerek, gerekli bilgi, beceri, davranıĢlar ve birlikte iĢ görme
alıĢkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun
mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak;


      Böylece, bir yandan Türk vatandaĢlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak;
öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadî, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve
hızlandırmak ve nihayet Türk milletini çağdaĢ uygarlığın yapıcı, yaratıcı seçkin bir ortağı yapmaktır.
      1. GĠRĠġ


      Sınırsız bir güce sahip olan insan beyninden azami derecede faydalanmak için yapılan
çalıĢmalar son 30 yıl içerisinde büyük bir geliĢme göstermiĢtir. Bu geliĢmenin temelinde yine insan
beyni üzerine yapılan araĢtırmaların beynin dehlizlerinden gün ıĢığına çıkardığı bulgular yatmaktadır.
Gün ıĢığına çıkarılan bu bulgular, “beynin aydınlanması” diyebileceğimiz bir çağı da baĢlatmıĢtır.
      Geleneksel öğrenme anlayıĢının değiĢmesine neden olan bu aydınlanma; bilgiyi araĢtıran,
öğrenme sorumluluğunu üstlenen, keĢfeden, kendisine özgü stratejiler kullanan, bilgiye yeni anlamlar
yükleyen, bilgiyi yeniden üreten, yaratıcı ve eleĢtirel düĢünme becerileri geliĢmiĢ, problem çözen,
karar veren yeni öğrenci anlayıĢının doğmasına neden olmuĢtur.
      Öğrenmenin beyinde gerçekleĢtiği düĢünülürse yapılan tüm eğitim faaliyetlerinin bireyin
dolayısıyla beynin geliĢimini sağlamaya yönelik olduğu söylenebilir. Bu açıdan                  derslerin
amaçlarından birinin insan beynini geliĢtirmek olduğu, her dersin insan beynine farklı açılardan katkı
getirdiği söylenebilir. Ġnsan beyni gibi muazzam bir yapının geliĢimi ancak birçok dersin anlamlı bir
bütün halinde bir araya gelmesiyle sağlanabilir.
      Kapasitesi ve iĢlem gücü sınırsız olan insan beynini azami derecede çalıĢtıran ve geliĢtiren en
önemli alanlardan biri de satrançtır. Çünkü satranç doğrudan doğruya insan beyni ile ilgilidir. Ġnsan
beyninin iĢleyiĢini satrancın hamlelerinde izlemek, beynin fonksiyonelliğini satranç taĢlarının
iliĢkilerinde görmek mümkündür.
      Günlük hayatın gerçeklerinden ortaya çıkan zihinsel bir spor olan satranç, çocuğu hayata
hazırlamada ve hayatla bağ kurmasında son derece kullanıĢlı bir araçtır. Vasikov “ Satranç büyük
hayatın küçük modelidir” diyerek satrançla gerçek hayat arasındaki benzerlikleri vurgulamıĢtır (Kulaç,
2005).
      Etkin bir öğrenme ortamı sağlayan satrançta iĢin çoğunu öğrenciler yapar. Öğrenciler
beyinlerini kullanırlar, fikirleri düĢünürler, problemleri çözerler ve ne öğrendilerse anında uygularlar.
Satranç öğrenme hızlıdır, eğlencelidir, destekleyicidir ve çekicidir. Bu açıdan satrancın etkin
öğrenmede önemli bir araç olduğu söylenebilir.
      Satrançla ilgili yapılan araĢtırma sonuçları, satranç oynayan bireylerin yaratıcılık, eleĢtirel
düĢünme, karar verme, problem çözme gibi zihinsel kapasitelerinde geliĢmeler olduğunu, satrancın
baĢarıyı olumlu etkilediğini, zamanı kullanmada iyi bir spor olduğunu göstermiĢtir.




                                                   5
      Frank, A. (1973-1974) yıllarında, Kongo Demokratik Cumhuriyetinde (Zaire’de) satrancın zeka,
yaratıcılık , matematik ve sözlü beceriler gibi çeĢitli beceriler üzerindeki etkisini görmek için, 16-18
yaĢ grubundan oluĢan toplam 92 öğrenci üzerinde deneysel bir araĢtırma yürütmüĢtür. AraĢtırma
sonunda, satranç eğitimi alan deney grubunun, idari yetenek, matematik ve sözlü beceride kontrol
grubuna oranla daha baĢarılı olduğunu görmüĢtür. Deney sonunda, satrancın genel zekâ, yaratıcılık,
muhakeme, hızlı ve doğru kavrama,           Ģekil-uzay bilgisi üzerinde de olumlu etkileri olduğu
anlaĢılmıĢtır(Ferguson, !995).
      Johan Christiaen (1974-1976) yılları arasında Belçika’da, bir ilköğretim okulunda yürüttüğü
çalıĢmaya 10 yaĢ grubundan toplam 40 çocuk katılmıĢtır. Deney ve kontrol grubu olarak ikiye ayrılan
öğrencilere 5. ve 6. sınıfın sonlarında J.Piaget’nin kavrama geliĢimi testleri uygulanmıĢ ve satranç
oynayan öğrencilerin daha baĢarılı oldukları görülmüĢtür.
      1977-1979 yıllarında Hong Kong Çin Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Yee Wang Fung
tarafından üniversitenin sayısal bölümlerinde okuyan öğrenciler üzerinde yapılan çalıĢmalarda; satranç
eğitimi alan öğrencilerin matematik ve fen baĢarılarında ortalama % 15’lik bir artıĢ sağladıkları ifade
edilmektedir.
      1979-1983 yılları arasında ABD’nin Pensilvanya eyaletinde gerçekleĢtirilen çalıĢmalarda;
satranç eğitimi alan deney grubu, diğer kontrol gruplarının tümünü düĢünsel geliĢim programlarında
geride bırakmıĢtır. AraĢtırmalarda Watson-Glaser ve Torrance test teknikleri kullanılmıĢtır. AraĢtırma
sonuçlarının açıklanmasıyla beraber Pensilvanya eyaletinde pilot okullarda satranç dersi uygulaması
baĢlamıĢtır ve eyalet eğitim kurulu bir satranç eğitim ve geliĢtirme programı hazırlamıĢtır.
      Ferguson, 1982-1986 yılları arasında, ESEA kod IV-C isimli ve federal olarak desteklenen “
EleĢtirel ve Yaratıcı DüĢünmenin Satranç Yoluyla GeliĢtirilmesi’’ konulu çalıĢmasını            Bradford
bölgesi okullarından seçilen 7., 8. ve 9. sınıf öğrencileri üzerinde yürütmüĢtür. Bu çalıĢmada satrancın
eleĢtirel düĢme becerileri ile yaratıcı düĢünme becerileri üzerindeki etkisine bakmıĢtır. Bu amaçla
Watson Glaser EleĢtirel DüĢünme ölçeği ile Torrance Yaratıcı DüĢünme ölçeğini kullanmıĢtır.
AraĢtırmanın sonucunda satranç dersi almıĢ       bireylerin eleĢtirel düĢünme ve       yaratıcı düĢünme
becerilerinin diğer kontrol grubundaki bireylere göre daha yüksek olduğu bulunmuĢtur. Sonuçların en
dikkat çekici olanlarından bir tanesi ise; satranç grubundaki öğrencilerin akıcı konuĢma yeteneklerinin
ulusal normların çok üzerinde olmasıdır. Bu durum satrancın hızlı düĢünmeyi öğretmesi ve bunun
konuĢmaya yansımasıyla ilgilidir(Ferguson, 1986).
       1979-1983 yılları arasında yapılan bir baĢka araĢtırma da Venezuela’da idi. “DüĢünmeyi
Öğrenmek Projesi” isimli çalıĢmada, satrancın zeka seviyesi üzerindeki etkisi araĢtırılmıĢtır. Bu
amaçla araĢtırma hemen hemen her sosyo-ekonomik düzeyden toplam 4266 (kız ve erkek) 2. sınıf
öğrencileri üzerinde yürütülmüĢtür. AraĢtırmalar sonucunda; satrancın sistemli bir Ģekilde
öğretilmesiyle küçük yaĢ gruplarındaki tüm öğrencilerin IQ’ larını arttırdığı belirlenmiĢtir.
      Horgan, (1980) “Öğrenmeyi Öğretme Aracı Olarak Satranç” isimli çalıĢmasında 24 ilkokul ve
35 ortaokul-lise öğrencisi üzerinde yürütmüĢtür. ÇalıĢmanın sonunda Horgan, çocukların erken


                                                   6
yaĢlarda satrancı rahatlıkla öğrenebileceğini ve satranç öğrenmenin çocukların zihinsel geliĢimine
olumlu katkıları olduğunu belirtmiĢtir.
      Levy tarafından 1980-1987 yılları arasında New Jersey Eyalet Üniversitesi Eğitim Fakültesi
bünyesinde yürütülen araĢtırmalarda, satrancın her yaĢ grubundaki öğrencilerin (üniversite öğrencileri
dahil) özgüvenini arttırdığı ve insanların karar alma süreçlerine olumlu etkileri olduğu saptanmıĢtır.
      1985-1987 yılları arasında Moldova Cumhuriyeti’nin baĢkenti KiĢniyev’de N.F.Talisina
tarafından gerçekleĢtirilen araĢtırmalarda, satrancın hafıza, hayal gücü, yaratıcı zeka ve ekip
çalıĢmasına yatkınlık üzerinde olumlu etkileri olduğu bulunmuĢtur. ÇalıĢmalar Moldova Cumhuriyeti
Eğitim Bakanlığı tarafından desteklenmiĢ ve bakanlık raporları arasına girmiĢtir.
      1987-1988 yılları arasında yine Dr. Robert Ferguson tarafından yürütülen bir pilot çalıĢmaya
Pensilvanya’daki taĢra okullarından 6. sınıf öğrencileri katılmıĢlardır. Satrancın muhakeme ve hafızayı
geliĢtirme yönündeki etkilerinin incelendiği araĢtırmaya katılan çocukların hiçbiri daha önce satranç
öğrenmemiĢ ve oynamamıĢtı. AraĢtırmalar sonucunda satrancın çocukların muhakeme yeteneklerini
geliĢtirdiği bulunmuĢtur. Ayrıca Ferguson 1986 yılında, 4 yıl yürütmüĢ olduğu pilot çalıĢmada
satrancın yaratıcı ve eleĢtirel düĢünme becerilerini geliĢtirdiğini saptamıĢtır.
      21 eylül 1987 ve 31 mayıs 1988 tarihleri arasında M.J.Ryan okulunda yine hiç satranç bilmeyen
(9 erkek ve 5 kız) 6. sınıf öğrencileri ile yapılan çalıĢmada, öğrenciler her gün satranç oynamıĢ, ayrıca
haftada 2-3 kez satranç dersi almıĢlardır. Hafıza, kavrama ve mantıklı düĢünme, sözlü ve yazılı
muhakemede ortalamaların anlamlı bir Ģekilde yükseldiği belirlenmiĢtir.
      1989-1992 yılları arasında Kanada’nın New Brunswıck Eyaletinde 437 tane 5. sınıf öğrencisinin
katıldığı bir çalıĢma yapılmıĢtır. Ders yoğunluğuna göre 3 gruba ayrılan öğrencilerden, en yoğun
satranç dersi alan grubun problem çözmede daha baĢarılı oldukları ortaya çıkmıĢtır. Bu çalıĢmayla
birlikte New Brunswıck eyaletinde satranç okullarda ders olarak okutulmaya baĢlanmıĢtır.
      1990-1992 yılları arasında New York ġehri okullarını kapsayan bir araĢtırmada, satrancın
çocukların okuma performansı üzerinde olumlu etkisi olduğu belirlenmiĢtir. Bu çalıĢma sonrasında
New York Ģehri okul satranç programı hazırlamıĢ ve kentin tüm okullarında aynı öğretim programı
doğrultusunda satranç bir ders olarak kabul edilmiĢtir.
      1991-1992 okul döneminde Philip Rifner tarafından yönetilen “Satranç oynamak: Ortalama ve
ortalama üstü zekalı öğrencilerde problem çözme yeteneği üzerine çalıĢma” isimli araĢtırmada;
satrancın daha önceden edinilmiĢ problem çözme yeteneğinin (genellikle matematik derslerinde )
baĢka alanlara taĢınmasında faydalı olduğu saptanmıĢtır.




                                                     7
      1995-1996 okul döneminde ABD’nin Texas Eyaletinde yapılan araĢtırmada 5 farklı okuldan
112 öğrenci ile bir deney grubu, 127 öğrenci ile de bir kontrol grubu oluĢturulmuĢtur. Kontrol grubu
normal temel eğitimden geçerken, deney grubu haftada iki kez satranç dersi görmüĢtür. Deney grubu
muhakeme ve testlerinde kontrol grubuna oranla %12 daha baĢarılı bulunmuĢtur.
      1994-1997 yılları arasında yine ABD’nin Texas Eyaletinde gerçekleĢtirilen araĢtırmada, 3. ve 5.
sınıflar arasında satranç kulübüne katılan öğrencilerin okuma ve matematik alanlarında, diğer
öğrencilerden iki kat daha fazla geliĢim gösterdiği saptanmıĢtır. Proje Texas Akademik Yetenekleri
Değerlendirme Kurulu tarafından desteklenmiĢ ve çalıĢmalar sonunda Texas eyaletinde satranç, ders
olarak okutulmaya ve okullar arası satranç ligleri düzenlenmeye baĢlanmıĢtır. Yine bu proje sayesinde
satranç Dallas Texas Üniversitesinde ders olarak okutulmaya baĢlanmıĢtır.
       Yukardakilerden de anlaĢılacağı üzere satrancın insan geliĢimine katkıları Ģöyle özetlenebilir
(Ferguson, 1995: Palm, 1990: TSF, 2002).
               Bireylerin kötü alıĢkanlıklar edinmelerini engeller.
               Planlı hareket etmenin önemini ve gerekliliğini kavratır.
               Çabuk ve doğru düĢünmeye yardımcı olur, olaylara doğru yorumlarla yaklaĢabilme
                yeteneklerini geliĢtirir.
               KiĢiliği ve karekteri olumlu yönde etkiler ve geliĢtirir.
               Bireysel güç ve yetenekleri tanımaya, açığa çıkarmaya ve kullanmaya yardımcı olur.
               Dikkatini tek konu üzerinde yoğunlaĢtırabilme alıĢkanlığı kazandırır.
               KiĢileri düĢünen, araĢtıran, sorgulayan bireyler haline getirir.
               BaĢarıya sistemli ve disiplinli bir çalıĢmayla varılabileceğini gösterir.
               Gerektiğinde risk almayı ve mücadeleci bir ruh yapısına sahip olmayı benimsetir.
               Kurallara uyma, dostça oynama, kaybetmeyi kabullenme, kazananı kutlama gibi
                toplumsal ve demokratik kuralların benimsenmesine yardımcı olur.
               Yakın dostluklar kurup daha çok sosyalleĢmeye ve sosyal yaĢamının zenginleĢmesine
                yardımcı olur.
      Satrancın yararları dikkate alındığında Türk Millî Eğitiminin Genel amaçları arasında bire bir
uyumun olduğu ve bu amaçların kazanılmasında bir “eğitim aracı ” olarak kullanılabileceği
söylenebilir.
      Eğitimin temel amacı, dersleri araç olarak kullanıp, bireyin çok yönlü geliĢimini sağlamaktır.
Her ders bireyi, farklı bir açıdan geliĢtirmeyi sağlayarak, bireyin çok yönlü geliĢimine katkı getirir.




                                                       8
      Bu açıdan, satranç programının temel amacı satranç öğretmek değildir. Satranç programın temel
amacı, diğer derslerde olduğu gibi satranç yoluyla bireyin zihinsel ve duyuĢsal çok yönlü geliĢimine
yardımcı olmaktır.


      2. PROGRAMIN VĠZYONU
      Satranç Dersi Öğretim Programı; bilimsel ve sportif ögeler içeren satranç ile ilgili yapılan
bilimsel araĢtırmalardan ve satrançla ilgili öğretim programlarından yararlanılarak hazırlanmıĢtır. 21.
yüzyılın çağdaĢ bireylerinin yetiĢmesine önemli katkılar sağlayacağına inandığımız Satranç Dersi
Öğretim Programının Vizyonu;
           Yaratıcı, eleĢtirel, yansıtıcı düĢünme becerilerini geliĢtirerek çok yönlü düĢünebilen,
               AraĢtırma becerisi, karar verme becerisi, dikkat becerisi, yaratıcı problem çözme, risk
            alma, kendi kendini yönetme becerileri ve empati duygusu geliĢmiĢ,
           Toplumsal sorunlara karĢı duyarlı ve yaratıcı çözümler üretebilen,
           Durum ve olayların çözümüne yönelik yeni stratejiler geliĢtirebilen,
           Kendisi ve çevresi ile barıĢık, duygusal anlamda dengeli, günlük yaĢamla birlikte
            öğrenebilen ve öğrendiklerini günlük yaĢamda kullanabilen,
           Kendisine, çevresine ve doğaya yararlı iĢlerle uğraĢabilen ve zararlı olabilecek durumlara
            önlemler alabilen,
           Bireysel geliĢime inanan ve kedisini geliĢtirerek, ülkemizin geliĢmesine katkı getiren,
           Akademik beceriler bakımından ileri seviyeyi yakalayan,
           Sorumluklarının bilincinde olan ve sorumluluk alabilen,
           Her durumda ve her Ģartta kendisine ve baĢkalarına saygı duyan ve bunu davranıĢlarıyla
            gösterebilen,
           Özgüveni geliĢmiĢ,
           Kendi ilgi ve yeteneklerinin farkında olan ve bunları diğer insanların yararına açabilen,
           Beyin kapasitesini geliĢtirip en üst düzeyde kullanabilen,
    vb. özelliklere sahip bireyler yetiĢtirilmesine katkı getirmektir.


      3. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ TEMEL YAKLAġIMI VE YAPISI

      Satranç öğretim programının temel felsefesi, “bireyin zihinsel ve duygusal geliĢimine katkı
getirerek, eğitimimizin dolayısıyla ülkemizin vizyonuna bir renk katmak” olarak belirlenebilir.
      Bu vizyonu gerçekleĢtirmek amacıyla programın geliĢtirilmesinde yapılandırmacı felsefe
dikkate alınmıĢtır. Bu felsefeyi uygulama sürecine aktarma, basamaklı öğretim programı ile
sağlanmıĢtır.




                                                     9
      Satranç Dersi Öğretim Programı ve Yapılandırmacılık

      Yapılandırmacı felsefeye uygun olarak satranç dersi öğretim programı ve öğretme-öğrenme
etkinlikleri aĢağıdaki aĢamaları içerecek Ģekilde düzenlenmiĢtir.
      Yapılandırmacılık, bilgiyi aktarma ve baĢkasının aktardığı bilgiyi kaydetme yerine, bilgiyi
yapılandırmayı esas alan bir anlayıĢtır. Bu anlayıĢla birey, bilgiyi etkin bir biçimde inĢa ve transfer
etmektedir. Yapılandırmacılar arasında görüĢ farklılıkları olmakla birlikte, dört temel ilkede görüĢ
birliğinin olduğu görülmektedir (Koç ve Demirel, 2004):
      1) Öğrencilerin kendi öğrenmesini yapılandırdığı,
      2) Yeni öğrenmelerin öğrenenin önceki anlamlarına dayandığı,
      3) Sosyal etkileĢimin yapılandırmada kritik rolü olduğu,
      4) Anlamlı öğrenme için özgün öğrenme görevlerinin olması gerektiği.
      Yapılandırmacı yaklaĢımının hem duyuĢsal öğrenme ürünlerini hem de üst düzey düĢünme
becerilerini kazandırmada geleneksel eğitim anlayıĢlarından daha etkin olduğu görülmüĢtür (Koç ve
Demirel, 2004). Bunun en önemli nedeni yapılandırmacı eğitimin ilk ilkesi olan, “öğrenenin bilgiyi
kendisinin yapılandırdığı ve kendi öğrenmesini yönettiği” görüĢüdür. Bu bakıĢ açısı öğreneni öğrenme
sürecinin merkezine yerleĢtirmekte, öğrenme sürecinde söz sahibi olmasını sağlamakta ve bilgiyi
yapılandırmaya olanak sunmaktadır.
      Yaptığı her hamlenin sonucuna kendisi katlanır ve her hamlede yeni öğrenmeler gerçekleĢtirir.
Satranç iki bireyin karĢılıklı olarak oynadıkları ve tüm zihinsel süreçleri yansıttıkları bir öğrenme
arenasıdır. Dolayısıyla satrançta her birey kendi oyununu oynar, kendi hamlesini kendisi düĢünür, bu
düĢünme sürecinde çoğu kez yalnızdır ve vereceği kararları da kendi baĢına verir. Yapılandırmacı
program tasarısında dikkat edilmesi gereken eğitim ilkeleri Ģöyle sıralanabilir (Yurdakul, 2005);
      1. Kavramsal anlama ve becerilerin uygulanması öne çıkarılmalıdır.
      2. Sınırlı konu hem derinliğine hem de geniĢliğine incelenmelidir.
      3. Ġçerik temel fikir etrafında organize edilmelidir.
      4. Öğretmen bilgiyi hazır sunmak yerine öğrencilerin öğrenme çabalarını desteklemelidir.
      5. Öğrenciler, bir bilgiyi, veriyi aynen kopya etmekten çok anlamlarını derinlemesine
          araĢtırmalı ve kendi Ģemalarına uygun bir biçimde yapılandırmalıdır.
      6. Öğrencilerin ön bilgileri öğretimin baĢlangıcı olarak kabul edilmelidir.
      7. Etkinlikler hatırlamaya (ezbere) değil problem çözmeye yönelik olmalıdır.
      8. Üst düzey düĢünme becerileri program içine yedirilmeli ve iĢbirliğine dayalı bir öğrenme
          ortamı yaratılmalıdır.
      9. Fikirler öğrencilerin kafasına dıĢarıdan konulamaz, birey bilgiyi kendi anladıklarına göre
          kendisi yapılandırmalıdır.
      10. Öğretme-öğrenme süreçleri iĢbirliğine, kiĢisel bağımsızlığa, özgün üreticiliğe, yansıtıcı
          düĢünmeye, etkin katılıma, kiĢisel uygunluğa ve çoğulculuğa dayanmalıdır.



                                                  10
      Program geliĢtirme alanında yapılandırmacılığın en önemli rolü, etkili öğretme-öğrenme
ortamını ve yaĢantılarını hazırlamaktır. Etkili öğretme-öğrenme yaĢantıları öğrencilerin ilgilerine, ön
yaĢantılarına, ön bilgilerine dayanmalıdır. Her bireyin birbirinden farklı ve kendine özgü olduğu,
öğrenme yollarının da buna göre farklılık gösterdiği göz önünde bulundurulmalıdır. Programda bu
anlayıĢla, öğrenen görüĢlerine dayalı olarak öğretmen ve öğrencilerle birlikte hazırlanmalı ve esnek
olmalıdır. Öğretmenler, uygulamada kendi kararlarıyla öğrencilerin ilgileri arasında dengeli bir orta
yol bulmalıdır (Yurdakul, 2005).
      Satranç öğretim programında yer alan kazanımlarla öğrencilerin ilgileri arasında denge kurma
amacıyla program birbiri ardına dizilen 8 basamağa bölünmüĢtür. Böylelikle öğrencilerin düzey ve
ilgileri hangi basamağa uygunsa o basamaktan öğrenmeye baĢlaması amaçlanmıĢtır. Ayrıca programın
içerisine “Hamle Bulmaca” ve “Serbest Oyun” kazanımları eklenerek öğrencilerin hem
öğrendiklerini uygulamaları hem de ilgi ve yeteneklerini serbest bir biçimde kullanmaları sağlanmıĢtır.


      4. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ ÖZELLĠKLERĠ

           Basamaklı Öğretim Programı

      Basamaklı öğretim programı, öğrencilerin farklı öğrenme yollarına ve farklı ilgi alanlarına sahip
oldukları varsayımına dayalı olarak bilgiyi edinme, edinilen bilgileri problemlerin çözümünde
kullanma ve veriler ıĢığında olayları analiz etme, eleĢtirel-yaratıcı düĢünme, yeni fikirler-ürünler
ortaya koyma, değerlendirmeler yapma anlayıĢıyla öğretimi düzenleme yoludur(BaĢbay, 2005).

      Basamaklı öğretim programı, her öğrenenin, ön öğrenmelerinin, öğrenme biçimlerinin, zeka
boyutunun ve düĢünme sistemlerinin birbirinden farklı olduğu anlayıĢına dayanmaktadır. Bu öğretim
programı; okul ortamına gelen öğrenenin her bakımdan biricik ve kendine özgü olduğunu, öğretimde
tek boyutlu etkinlikler gerçekleĢtirmenin doğru olmadığını, öğrencilerin tüm özelliklerini dikkate
alarak hazırlanmıĢ çoklu ve zenginleĢtirilmiĢ öğrenme ortamlarının gerekliliğini öne sürmektedir.

      Bireysel farklılıklarla sınıf ortamına giren öğrencilerin bu farklılıkları, öğretme-öğrenme
etkinliklerinde genellikle dikkate alınmamakta, öğrencilere seçme hakkı tanınmamaktadır. Ortalama
öğrenciler için hazırlanmıĢ etkinlikler de öğrencilerin tek boyutlu olarak geliĢmesi, kendi ilgi ve
yeteneklerini geliĢtirememeleri, ezberci bir anlayıĢ benimsenmesi gibi olumsuz sonuçların ortaya
çıkmasına neden olmaktadır.
      Oysa öğretme etkinliklerinin geniĢ bir mönü içerisinde sunulması, öğrenenin kendi ilgi ve
yeteneklerine göre hazırlanması; dolayısıyla seçme Ģanslarının olması onların öğretim etkinliklerine
daha istekli katılımlarını sağlayacaktır.

      Basamaklı öğretim programı, bu ilkeden hareketle, öğrencilere basitten karmaĢığa, kolaydan
zora, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa doğru giden; aĢamalılık iliĢkisi


                                                  11
gösteren ve seçme hakkı veren öğrenme görevleri sunmaktadır. Öğrenciler her basamakta seçtikleri
görevler dâhilinde kendilerinden beklenen öğrenme sorumluluklarını yerine getirir. Bu basamaklar
temel bilgi ve becerilerin kavranılmasından, üst düzey düĢünme becerilerine doğru giden bir yol
izlemektedir.

      Satrancın özünde; basitten, karmaĢığa, kolaydan zora, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene,
yakından uzağa doğru ilerleyen bir aĢamalılık, bir hiyerarĢi söz konusudur. Satranç dersi öğretim
programının basamaklı öğretim programı ilkelerine göre hazırlanmasının en önemli nedenlerinden biri
satrancın en basit bilgi ve becerilerden baĢlayarak daha zor, karmaĢık, soyut bilgi ve becerilere yol
almasıdır. Öğrencilerin satrançla ilgili ön öğrenmelerinin birbirlerinden farklı olması, yine aynı sınıf
içinde birbirlerinden farklı biçimlerde öğrenen öğrencilerin bulunması, bu öğrencilerin farklı hızlarda
öğrenmeleri gibi nedenlerle satranç dersi öğretim programı, basamaklı öğretim programı ilkelerin göre
düzenlenmiĢtir.

      Basamaklı öğretim programının aĢamalılık iliĢkisi, bu açıdan Bloom taksonomisi ile benzer bir
yapı göstermektedir. Basamaklı öğretim programı üç temel basamağı içermektedir:
      A BASAMAĞI: EleĢtirel ve yaratıcı düĢünme, analiz etme, özgün fikirler ve ürünler ortaya
çıkarma, değerlendirme yapma gibi üst düzey bilgi ve beceriler bu basamakta gerçekleĢtirilir.
      B BASAMAĞI: Uygulama yapma, problem çözme, sınama, deney yapma gibi görevler bu
basamakta yer alır.
      C BASAMAĞI: Bu basamakta ise temel bilgi ve becerileri kazanma iĢlevleri yer almaktadır.



                                                                          Değer

                                                                          Sentez
                        A                                                 Analiz



                                                                        Uygulama
                        B

                                                                         Kavrama
                        C
                                                                           Bilgi


        Basamaklı Öğretim Programı                                Bloom Taksonomisi




                                                  12
      Öğrenciler arasındaki hazırbulunuĢluluk, öğrenme biçimi, zekâ ve düĢünme sistemleri ayrılıkları
sınıflarda en az üç farklı düzeyde öğrenen bulunması sonucunu doğurmaktadır. Bir baĢka deyiĢle sınıf
düzeyi ne olursa olsun sınıflarımızda;
      a. Satrançla ilgili ön öğrenmeleri
      b. Öğrenme biçimleri
      c. Öğrenme hızları birbirlerinden farklı öğrenciler yer almaktadır.

      Ancak birçok açıdan farklılılık gösteren ve kendilerine özgü öğrencilerin bulunduğu sınıflarda
öğretme-öğrenme etkinlikleri ortalama düzeydeki öğrencilere göre hazırlanmakta ve uygulamaktadır.
Basamaklı öğretim programı ilkelerine göre hazırlanmıĢ bu öğretim programında ise bu üç farklı
düzeyi dikkate alarak etkinlikler hazırlanmıĢtır.

      Örneğin, öğrencimizin birinci sınıfta olduğunu ve satrançla ilgili hiç bir ön bilgisinin olmadığını
düĢündüğümüzde bu öğrenci baĢlangıç düzeyi birinci basamaktan programı baĢlayacak ve sekizinci
sınıfı bitirdiğinde satranç dersinin de tüm basamaklarını bitirmiĢ olacaktır. Öğrencimizin satrançla
ilgili ön öğrenmeleri farklı ise sınıf düzeyi ne olursa olsun satranç öğrenmeye baĢlangıç düzeyinden
baĢlayacak, ancak etkinlikler öğrencinin yaĢ ve sınıf seviyesine uygun yapılacaktır.

      Basamaklı öğretim programı dikkate alınarak hazırlanmıĢ satranç dersi öğretim programı;
baĢlangıç, orta ve ileri düzey olmak üzere üç düzeye ayrılmıĢtır. Bu üç temel düzey kendi içinde
basamaklandırılmıĢtır. BaĢlangıç düzeyi birinci basamak, ikinci basamak ve üçüncü basamak; orta
düzey birinci ve ikinci basamak; ileri düzey ise birinci basamak, ikinci basamak ve üçüncü basamak
olarak basamaklara ayrılmıĢtır.



                                                        3.       8
                                                     BASAMAK
                                  ĠLERĠ
                                     DÜZE           2. BASAMAK
                                                                     7
                                      Y
                                                    1. BASAMAK           6


                                                    2. BASAMAK               5
                      ORTA
                        DÜZE                        1. BASAMAK                   4
                          Y
                                                    3. BASAMAK
                                                                                     3
       BAġLANGIÇ
          DÜZEYĠ                                                                         2
                                                    2. BASAMAK

                                                                                             1
                                                    1. BASAMAK

                        Satranç Dersi Basamaklı Öğretim Programı AĢamaları
                                                    13
      Satrancın özündeki doğrusallık ve aĢamalılık iliĢkisi, programın genel yapısını belirlemede de
temel etken olmuĢtur. Satranç programı bu doğrultuda üç düzey ve 8 basamaktan meydana gelen bir
program özelliği taĢımaktadır. Programda yer alan her basamak, diğer basamaklardan bağımsız olarak
düĢünülmüĢ olup bir basamaktaki öğrenme görevlerini gereği gibi yerine getiren öğrenciler, bir üst
basamağa geçmiĢ kabul edilmiĢtir.
      Her basamak kendi baĢına bağımsız, modüler bir anlayıĢla ve kendi içinde baĢlangıç, orta ve
ileri düzey kazanımları içerecek biçimde düzenlenmiĢtir. Basamaklar kendi içinde temel bilgi ve
becerileri içerdiği gibi daha üst bilgi ve becerileri de içermektedir. Bir baĢka deyiĢle her basamak
bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez ve değerlendirmeyi içine alacak biçimde oluĢturulmuĢtur.

      Bu açıdan satrancın bir bütün olduğu düĢünülerek her basamağın birbiri üstüne gelmesine yani
doğrusallığa önem verilmiĢtir. Bir basamak bir sonraki basamağın önkoĢulu kabul edilmiĢtir. Bir baĢka
deyiĢle, bir sonraki basamaktaki kazanımların temeli olabilecek bazı kazanımlar, bir önceki basamakta
daha basit ve yüzeysel verilmektedir. Aynı zamanda, bir basamakta daha basit düzeyde öğrenilen bir
bilgi ya da beceri daha sonraki basamaklarda derinlemesine ele alınmıĢ ve böylelikle programın
sarmal bir biçimde geliĢerek ilerlemesi sağlanmaya çalıĢılmıĢtır.



                                                               Ġleri Düzey


                                  Orta Düzey


       BaĢlangıç Düzeyi
                                                                                       3
                                                                         2
                                                              1
                                                 2
                                      1
                             3
            1        2



                     Satranç Programındaki Doğrusallık ve Sarmallık ĠliĢkisi

      Örneğin; satrançtaki açmaz konumu ile ilgili kazanımlar, baĢlangıç düzeyi 2. basamakta “1.1.
Verilen bir örnekte açmaz konumunu gösterir.” biçiminde yer alırken, baĢlangıç düzeyi 3.
basamakta daha zor ve karmaĢık olarak “1.2. Bir taĢın nasıl açmaza alınacağını satranç tahtasında
gösterir.” biçiminde yer almaktadır. BaĢlangıç düzeyi ikinci basamakta öğrenenden sadece açmaz
konumunu fark etmesi ve örnekler içinden açmaz konumunu göstermesi beklenirken, baĢlangıç düzeyi
üçüncü basamakta taĢı nasıl açmaza alacağını kendisinin göstermesi istenmektedir.


                                                  14
      5. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMI UYGULAMA SÜRECĠ

      Satranç dersi öğretim programına dayalı öğretme-öğrenme etkinliklerinin hazırlanması
ve uygulanmasında yapılandırmacı öğretme etkinlikleri, çok boyutlu zekâ kuramı, etkin
öğrenme, iĢbirliğine dayalı öğrenme gibi unsurlar dikkate alınmıĢtır. Basamaklı öğretim
programı üç temel düzeyi, bu düzeyler ise birbirinden farklı düzeyde bilgi ve becerileri
içermektedir.
      Satrancı çeĢitli düzeylerde bilen öğrenciler için üç farklı mönüyü içeren etkinlikler
listesi, öğretmenlerin sınıflarında satrançla ön öğrenmeleri, öğrenme biçimleri ve öğrenme
hızları bakımından farklı düzeylerde karĢılaĢacakları öğrencilere hitap edebilmeleri için örnek
olarak aĢağıda verilmiĢtir.
      Her basamakta öğrenenden beklenen görevler farklılık göstermektedir. Basamaklı öğretim
programında her basamakta birbirinden farklı düzeydeki öğrencilere hitap edecek, onların kendi ilgi ve
yeteneklerine uygun düzeyde örnek etkinlikler tasarlanmıĢtır. Satrancı bilmeden okula gelen
öğrenciler için C DÜZEY etkinlikler, satrancı biraz bilen öğrenciler için B DÜZEY etkinlikler ve
satrancı diğerlerine göre daha iyi bilen öğrenciler için de A DÜZEY etkinlikler hazırlanabilir.




                                                  15
                                                           ÇEġĠTLĠ DÜZEYLERDE ETKĠNLĠKLER
                                     A                                 MÖNÜSÜ

                                                          A DÜZEYĠ ETKĠNLĠKLERDE
                                                    ÖĞRENCĠDEN BEKLENEN GÖREVLER
                                   1.   Bir kitap, dergi, makale vb. inceleme ve ayrıntılı eleĢtiri raporu
                                        hazırlama
                                   2.   Özgün bir diyagram, grafik, tablo, Ģekil, Ģema vb. tasarlama
                                   3.   Bir bütünün öğelerini belirleme ve öğeler arasındaki iliĢkileri açıklama
                                   4.   Özgün bir Ģiir, masal, öykü, oyun vb. yazma, oynama, drama yapma
                                   5.   Öz eleĢtiride bulunma ve öz eleĢtiri yazısı yazma
                                   6.   Konuyla ilgili özgün bülten, gazete, poster, afiĢ, broĢür, tanıtım kartı,
                                        kimlik belgesi vb. tasarlama
                                   7.   Özgün bir hamle, konum, oyun vb. çıkarma
                     B             8.   Özgün bir model tasarlama

                          B DÜZEYĠ ETKĠNLĠKLERDE ÖĞRENCĠDEN BEKLENEN GÖREVLER
                   1. Kitaplarda bölüm okuma, yorumlayıcı özet yapma, soruların okunması ve yeni soruların
                       eklenmesi
                   2. Belirlenen bir konuda; bir haber, makale, inceleme vb. yazıların yazılması
                   3. Bir konuda Ģarkı sözü yazma, Ģarkı sözüne beste yapma
                   4. Konuyla ilgili bir afiĢ, broĢür, tanıtım kartı, kimlik belgesi vb. tasarlama
                   5. Deneylerin yapılması
                   6. Konuyla ilgili farklı kaynaklardan bilgilerin taranması ve bir rapor hazırlanması
                   7. AraĢtırma raporlarının incelenmesi, özetlenmesi ve sunulması
                   8. Konuyla ilgili kiĢi, kurum ya da kuruluĢla görüĢme yapma
                   9. Bir sergi hazırlama
                   10. Diyagram, grafik, tablo, Ģekil, Ģema vb. okuma, özetleme ve konuyla ilgili soruları
                       cevaplama
      C            11. Konuyla ilgili oyun oynama, drama yapma

                    C DÜZEY ETKĠNLĠKLERDE ÖĞRENCĠDEN BEKLENEN GÖREVLER
     1. Kitaplarda bölüm okuma, özet okuma, bölüm sorularını okuma ve cevaplama;
     2. Gazete yazılarının okunması, yazılı ve sözlü özetlenmesi, önemli noktaların vb. belirlenmesi, gazete
         yazılarının birkaç dakika içinde arkadaĢlarına sunulması
     3. Video kayıtlarının izlenmesi, not alınması ve soruların cevaplandırılması.
     4. Bilgisayarda çalıĢma, oyun oynama, varsa anahtar kavramların çıkarılması, çalıĢma kağıtlarının
         doldurulması ve soruların cevaplandırılması
     5. Konuyla ilgili bir Ģarkı seçme ve seçilen eseri söyleme
     6. Öğretmenin dinlenmesi, gerekli notların alınması ve anlaĢılanların özetlenmesi
     7. Kasetlerin dinlenmesi, konuĢmayla ilgili not alınması ve soruların cevaplandırılması
     8. Kaynak kiĢilerin dinlenmesi, not alınması, soru sorulması, alınan notların arkadaĢlarına özetlenmesi
     9. Model ya da numunelerin incelenmesi
     10. Sergilerin gezilmesi, geziyle ilgili not alınması ve geziden elde edilen verilerin özetlenmesi




      Satranç programının düzeylere ve basamaklara göre ünite, kazanım sayıları ve önerilen ders
saatleri aĢağıda verilmiĢtir.



                                                      16
              Satranç Dersi Programı Ünite, Kazanım Sayıları ve Önerilen Süreleri

  DÜZEY       BASAMAK                                                  Kazanım      Önerilen Süre
                                        ÜNĠTE ADI
                                                                       Sayıları        (Saat)
                           1. SATRANCI TANIYALIM                          17           13 Saat

                           2. ġAH VE MAT                                  9            11 Saat
              1. Basamak
                           3. SATRANÇ TAHTASI                             3             3 saat

                           4. BASĠT MATLAR                                9            8 Saat

                           1. HÜCUM VE SAVUNMA                            29           15 Saat

                           2. KURALLAR                                    15           9 Saat
BAġLANGIÇ     2. Basamak
                           3. TÜRKĠYE’DE SATRANÇ                          2            2 Saat
  DÜZEYĠ
                           4. MAT                                         14           9 Saat

                           1. AÇILIġ                                      9            5 Saat

                           2.TAġ DEĞĠġĠMLERĠ                              7            6 Saat

                           3. AÇMAZ                                       4            5 Saat
              3. Basamak
                           4. PĠYON OYUN SONU                             8            10 Saat
                           5. BERABERLĠKLER                               9            6 Saat

                           6. DÜNYADA SATRANÇ                             5            3 Saat

                           1. TAġLARIN DEĞERĠ                             9            6 Saat

                           2.SATRANÇ TAKTĠĞĠ                              28           11 Saat

              1. Basamak   3. SAVUNMA AÇILIġLARI                          6            4 Saat
ORTA DÜZEY
                           4. KONUMSAL ÖZELLĠKLER                         18           8 Saat

                           5. OYUN SONU                                   8            6 Saat

                           1. KANAT ATAKLARI                              9            4 Saat

                           2.GAMBĠT TÜRÜ AÇILIġLAR                        10           6 Saat
              2. Basamak
                           3. TAKTĠK ATAK                                 38           14 Saat

                           4. ALET 0YUN SONU                              24           11 Saat

                           1. e4 AÇILIġLARI                               9            6 Saat

                           2. SATRANÇ STRATEJĠSĠ                          29           9 Saat
              1. Basamak
                           3. ATAK                                        13           10 Saat

                           4. ALET- PĠYON 0YUN SONU                       15           10 Saat

                           1.AÇILIġ                                       5            7 Saat

                           2. TAġ DEĞĠġĠMĠNĠN NEDENLERĠ                   11           6 Saat
ĠLERĠ DÜZEY                                                               12           6 Saat
              2. Basamak   3. KOMBĠNEZONLAR

                           4. POZĠSYON DEĞERLENDĠRMESĠ                    25           11 Saat

                           5. PĠYON OYUN SONU                             10           5 Saat

                           1. KAPALI AÇILIġLAR                            7            7 Saat

                           2. PLANLAMA                                    9            10 Saat
              3. Basamak
                           3. ALETE KARġI ALET VE PĠYON                   18           12 Saat
                           OYUN SONU
                           4. TAKTĠK BAġARI                               6            6 Saat



                                            17
      Satranç Dersi Öğretim Programı ve Yapılandırmacı Öğretme-Öğrenme Süreci


      Yapılandırmacı öğretme-öğrenme etkinlikleri hazırlanırken ve uygulanırken; öğrencilerin
iĢbirliğine dayalı öğrenmeleri, problem çözmeleri, gözlem yapmaları, buluĢa dayalı yaklaĢımlar
sergilemeleri, araĢtırma yapmaları, sorgulamayı bir yöntem olarak kullanmaları, yorumlama ve
açıklama yapmaları gibi bilgiyi içselleĢtirebilecekleri yaklaĢımları kullanmaları sağlanmalıdır.
Öğretmenler öğretme-öğrenme etkinliklerini düzenlerken ve uygularken aĢağıda aĢamaları verilen
“5E” yaklaĢımından yararlanabilirler.


      1. GiriĢ Etkinlikleri (Engage): Öğrencilerin dikkatlerini kazanım üzerinde yoğunlaĢtırmak,
onların kazanımlarla ilgili ön öğrenmelerini hatırlamalarını sağlayarak zihinlerindeki Ģemalarla bağ
kurmalarına, niçin öğrenmeleri gerektiğini anlamalarına ve kendi motivasyonlarını yükseltmelerine
yardımcı olmak amacıyla giriĢ etkinlikleri düzenlenir. Bu aĢamanın temel amacı öğrenenin kendisini
dolayısıyla beynini öğrenmeye hazır hale getirmesi, motive olmuĢ bir beyinle öğrenme olayı
gerçekleĢtirmesi söz konusudur (Yurdakul, 2005).


      2. KeĢfetme (Explore): Dikkati çekilmiĢ, güdülenmiĢ, yeni öğrenme ürünleriyle ilgili ön
öğrenmeleri arasında bağ kurmuĢ bir öğrenenden bu aĢamada; çıkarımlar yapması, sorgulama ve
tahminlerde bulunması tartıĢmalara katılması, sorunların çözüm yolları üzerine düĢünmesi beklenir.
      3. Açıklama (Explain): Bu aĢamada, öğrenciler; problemleri nasıl tanımladıklarını, hangi
çözüm yollarını belirlediklerini gruplar halinde çalıĢarak açıklamaya çalıĢırlar; böylece kendi
planlarını oluĢturmaya çalıĢırlar. Öğretmen de açık uçlu sorularla öğrencilerin kendi yaptıkları iĢi
anlamalarına, yansıtıcı düĢünmelerine yardımcı olur. Bu sayede gruplar sorunları tanımlar, sorgular,
yaptıkları üzerinde tartıĢmalar yaparak çalıĢmalarını yansıtabilirler.
        4. DerinleĢme (Elaborate): Bu aĢamada öğrencilerden, gruplar halinde paylaĢımlar yapmaları
ve problemlerin çözümüne yönelik olarak derinleĢmeleri beklenir. Öğrenciler gruplar halinde olayları,
durumları sorgulamaya, ortak çözümler üretmeye yönelik görüĢmeler, incelemeler, araĢtırmalar
yapabilirler. Elde edilen veriler diğer gruplarla eleĢtirel ve yansıtıcı bir görüĢ açısıyla paylaĢılır.
      5. Değerlendirme (Evaluate): Öğrencilerin öğrenme yaĢantılarını planlama, uygulama süreci
titizlikle gözlenir. Sınıf içinde bireyler ve gruplar belli ölçütler belirlerler. Yapılan çalıĢmalar
öğrenciler tarafından belirlenen ölçütlere uygun olarak değerlendirilir. Her bir grup neler planladığını,
nasıl çalıĢtığını, nasıl bir ürün ortaya koyduğunu değerlendirerek sonuçları sınıfla paylaĢır. Bu
çalıĢmalar, dereceli puanlama anahtarı (puanlama yönergesi) ile bireysel olarak veya grup halinde
değerlendirilir. Tüm bu aĢamalarda öğretmenler, grupla birlikte çalıĢır ve gerektiğinde gruba
kılavuzluk yaparlar.




                                                     18
      Öğrenciler, ilgilerini derse tamamıyla çeken, dikkatlerini toplayan ve deneyimlerini
kullanabilecekleri öğrenme ortamlarında daha baĢarılı olurlar. En iyi öğrenme konuların gerçek
hayatla bağlantılar kurularak öğrenilmesidir. Örneğin bazı öğretmenler bir konuda iĢlenmesi gerektiği
için Ģiir okurlar, ancak öğrenciler o Ģiiri hissedemez. Ama öğretmen öğrencilerin Ģiiri anlamaları için
uygun ortam yaratırsa (örneğin; masalara lamba yerleĢtirme, hafif müzik dinletme) Ģiir beyin
tarafından daha kolay algılanabilir (Özden, 1999). Öğrencilerin bilgiyi pekiĢtirmeleri ve aktif olarak
iĢlemeleri için öğretme-öğrenme ortamları öğrenenin ilgisini çeken, doğrudan katılabileceği
uyarıcılarla donatılmalıdır.

      Yapılandırmacı öğrenme, yüzeysel öğrenmeden çok derinlemesine öğrenmeye, ezbere
öğrenmeden çok üst düzey düĢünme becerilerine ağırlık vermektedir. Anlama dayalı öğrenmede soru
düzeylerinin çok önemli bir yeri vardır. Basamaklı öğretim programının her düzeyinde ve bu
düzeylerin her basamağında sorulabilecek sorular farklılık göstermektedir.

   YÜZEYSEL                                                                                    EZBER
   ÖĞRENME                                            BĠLGĠ
                         Ne? Nedir? Ne Zaman? Nerede? Hangisi? Kim? Tanımla. Ayırt Et.
                              Hatırla. Yaz. Listele. Adlandır. Sınıfla. Grupla. Göster.

                                                      KAVRAMA
                                   Neden? Niçin? Niye? Yorumla. Açıkla. KarĢılaĢtır.
                                Sonuçlandır. Kıyasla. Göster. Ayırt Et. Tahmin Et. Kestir.
                                   Yeniden Düzenle. Hesapla. Örnek Ver. ĠliĢkilendir.

                                                   UYGULAMA
                                   Nasıl? Çöz. Uygula. GeliĢtir. Sına. ĠnĢa Et. Planla.
                                              Tercih Et. Göster. OluĢtur.

                                                         ANALĠZ
                                      AyrıĢtır. Öğelerine Ayır. ĠliĢkileri ve Ġlkeleri
                                       Belirle. Sınıfla. Betimle. KarĢılaĢtır. Ayırt
                                        Et. Tanı. Destekle. ĠliĢkilendir. Açıkla.

                                                      SENTEZ
                                             Öner. BirleĢtir. Bul. GeliĢtir.
                                              Akıl Yürüt. Üret. Planla.
                                              Formüle Et. Sonuç Çıkar.
                                                      Sentezle.

                                                 DEĞERLENDĠRME
                                                      En Uygun Olanı
                                                        KarĢılaĢtır.
                                                        Karar Ver.
                                                         Tercih Et.
                                                          Kanıtla.
                                                          EleĢtir.
                                                          Yargıla.
                                                           Sizce.
                                                            Seç.

                               DERĠNLEMESĠNE                           ÜST DÜZEY
                                 ÖĞRENME                               DÜġÜNME

                                Basamaklı Öğretim Programında Soru Düzeyleri


                                                       19
      Öğretmenlerin hangi sorunun öğrenenin hangi aĢamada bir beceri gerçekleĢtirmesine yardım
ettiğini belirlemeleri gerekir. Bu amaçla yukarıda verilen Ģekil öğretmene soracağı sorunun düzeyini
belirlemesinde rehberlik edebilir.


      Satranç Dersi Öğretim Programı ve Çok Boyutlu Zekâ
      Satranç dersi öğretiminde öğrencilerin zihinsel ve duyuĢsal geliĢimine, onların ilgi ve
yetenekleri doğrultusunda katkı getirmek amaçlanmıĢtır. Sınıflarımızda farklı ilgi, ihtiyaç ve
yeteneklere sahip öğrenciler yer almaktadır. Bu durum, bir grup içinde her öğrenene uygun, farklı
öğrenme seçeneklerinin sunulmasının gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Çok boyutlu ve geniĢ bir
öğrenme mönüsüne ihtiyaç duyan öğrenciler öğretme-öğrenme etkinliklerinde kendi ihtiyaçlarını
karĢılayabilmeleri ve bilgiyi kendi Ģemaları doğrultusunda özümseyerek örgütleyebilmeleri için, bu
programda çok boyutlu zekâ (çoklu zekâ) kuramına da yer verilmiĢtir.


      Satranç programında çok boyutlu zekâ kuramı, iki amacı gerçekleĢtirmek için kullanılmıĢtır:
Birincisi programda yer alan kazanımlar yoluyla öğrencilerin çok boyutlu zekâlarını geliĢtirmek,
ikincisi ise öğrenme sürecinde çok daha kolay ve kalıcı öğrenmeyi sağlamaktır. Öğrenciler satranç
programındaki kazanımları gerçekleĢtirdikçe çok boyutlu zekâ alanlarını geliĢtirecek; diğer taraftan
öğretme-öğrenme etkinliklerinde çok boyutlu zekâlarını kullanarak bilgi ve beceriyi kendileri için
anlamlı hale getireceklerdir. Böylelikle öğrenciler, bilgi ve becerileri uzun süreli belleklerine
depolayabilir. Bilgi ve becerinin anlamlı bir biçimde kodlanarak uzun süreli belleğe atılması, bilgi ve
becerinin kalıcı olmasını sağlayacaktır.


      Çok boyutlu zekâ kuramı, öğrencileri sınıflamak amacıyla kullanılmamalıdır. Satranç dersindeki
çok boyutlu zekâ uygulamaları, öğrenenin sadece baskın olan zekâ boyutlarını değil, tüm zekâlarını
kullanmalarını ve geliĢtirmelerini amaç edinmiĢtir. Bu nedenle öğretmenler öğrencilerin sadece baskın
olan zekâlarına değil, aynı anda birden çok zekâ alanlarına hitap edecek çoklu zekâ etkinlikleri
düzenlemelidir. AĢağıda tablo öğretmenlerin sınıf içinde ve dıĢında düzenleyecekleri çok boyutlu
zekâ etkinliklerine örnek olması amacıyla verilmiĢtir.




                                                  20
                                            Çok Boyutlu Zekânın Öğrenme Amaçlı Kullanımı




 ZEKÂ
                                           Nasıl Öğrenir?                     ZEKÂ
 TÜRÜ                                                                                                       Nasıl Öğrenir?
                                                                              TÜRÜ
                            Kazanımlarla ilgili okuyarak                                       Konuyla ilgili taklit yaparak




                                                                             (KĠNESTETĠK)
                                                                              BEDENSEL
                                                                                               Vücut dilini kullanarak
                            Kazanımlarla ilgili konuĢarak, tartıĢarak




                                                                                 ZEKÂ
                                                                                               Dokunarak
                                                                                               Yaparak/yaĢayarak/ uygulayarak
 ZEKÂSI




                            Duyarak, konuyu etkili dinleyerek
 SÖZEL




                                                                                               Hareketlendirerek
  (DĠL)




                            Ezberleyerek                                                       El becerilerini kullanarak
                                                                                               Konuyu oyunlaĢtırarak
                            Görerek                                                            PaylaĢarak
                            Kazanımlarla ilgili espri yaparak                                  ĠĢbirliği yaparak (grupla birlikte




                                                                             (KĠġĠLER ARASI)
                            Kazanımlarla ilgili masallaĢtırma yaparak                          öğrenme)
                                                                                               KarĢılaĢtırmalar yaparak


                                                                                 SOSYAL
                            Kazanımları ĢiirleĢtirerek                                         Ġnsan iliĢkilerini kullanarak




                                                                                  ZEKÂ
                            Nedenleri ve sonuçları düĢünerek                                   Empatiyi kullanarak
                                                                                               DüĢünerek
  MATEMATĠKSEL ZEKÂ




                            Neden sonuç iliĢkisi kurarak                                       Akıl yürüterek
                                                                                               BaĢkalarına anlatarak
     MANTIKSAL-




                            Gruplama, sınıflama, sıralama yaparak                              BaĢkalarına yardım ederek
                                                                                               Konuyu hayatla birleĢtirerek
                            Soyut düĢünerek
                                                                                               Kendi kendine öğrenerek
                                                                             BENLĠK-ĠÇSEL




                            Problem çözerek
                                                                             (ÖZE DÖNÜK)




                                                                                               Bireysel projeler yaparak
                            Soru sorarak, sorgulama yaparak
                                                                                               Kendi kendini motive ederek
                            Formüllerle düĢünerek
                                                                                ZEKÂ




                                                                                               DüĢünerek, düĢünmeyi düĢünerek
                            Tümden parçalara, parçalardan bütüne doğru
                                                                                               Konuları kendi hayatıyla iliĢkilendirerek
                            ÇeĢitli haritalama yöntemlerini kullanarak
                                                                                               Kendini dinleyerek
                            (kavram haritası, balık kılçığı, tablo gibi)
                                                                                               Kazanımlara odaklaĢarak-yoğunlaĢarak
                            Yargıda bulunarak
                                                                                               Konuyla ilgili hisleri fark ederek
                            Kazanımları resimlendirerek ve
                                                                                               AraĢtırarak/inceleyerek
                            renklendirerek
      GÖRSEL-UZAMSAL ZEKÂ




                                                                                               Gözlem yaparak
                            Kazanımlarla ilgili hayal kurarak
                                                                               ZEKÂSI




                                                                                               KeĢfederek
                                                                                DOĞA




                            Nesneler, olaylar arasındaki iliĢkileri fark
                                                                                               Örneklendirerek
                            ederek
                                                                                               Zıt örnekler kullanarak
                            Kazanımları görselleĢtirerek, görüntü
                            yaratarak                                                          Konuyla ilgili koleksiyon yaparak
                            Bir bilgiyi değiĢtirerek ve dönüĢtürerek                           Konunun doğal hayatla ilgisini kurarak
                            Kazanımları karikatürleĢtirerek
                            Zihinde Ģekiller tasarlayarak ve resimler
                            yaratarak
                            Kazanımlarla ilgili Grafik-tablo-Ģema
                            yaparak
                            Üç boyutlu düĢünerek
                            Kazanımları Ģarkı söyleyerek
MÜZĠKSE

(RĠTMĠK)




                            Kazanımları ritimleĢtirerek
  ZEKÂ




                            Kazanımları (beste-güfte yaparak)
    L




                            ĢarkılaĢtırarak
                            Konuyu tempolaĢtırarak




                                                                        21
                                               Satranç Öğretim Programı Ve Çoklu Zekâ


        SÖZEL (DĠL) ZEKÂSI                                                    BEDENSEL (KĠNESTETĠK)
1. KonuĢmaya dayalı etkinlikler                                                      ZEKÂ
2. Satranç günlüğü tutma, mektup                MÜZĠKSEL (RĠTMĠK)             1. Hikâye, Ģiir, masal, bilmece
    yazma                                                ZEKÂ                    vb. oyunlaĢtırma                           DOĞA ZEKÂSI
3. Satranç kavramları ile ilgili sözlük      1.Müzik dinleme ve yapma         2. Beden dili kullanma                   1. AraĢtırma/inceleme
    oluĢturma                                2. Beste yapma veya Ģarkı        3. Taklit yapma                          2. Gözlem yapma
4. Hikâye okuma, dinleme, konuĢma                sözü yazma,                  4. Pandomim                              3. KeĢfetme
    ve hikâye canlandırma                    3. Ritim tutma                   5. Drama yapma, kukla oynatma            4. Örneklendirme
5. ġiir, masal, bilmece yazma ve             4. ġiir, masal, bilmece          6. Sunu yapma                            5. Zıt örnekler kullanma
    oyunlaĢtırma                                 yazma ve oyunlaĢtırma        7. Konuyu vücut hareketleri ile          5. Konuyla ilgili
6. Sözlük kullanma, sözcük bankası           5. Mırıldanma                       gösterme
                                                                                                                          koleksiyon yapma
    oluĢturma                                6. Tekerleme söyleme             8. Kesip-yapıĢtırma
                                                                                                                       6. Konunun doğal hayatla
7. Taklit yapma                                                                                                           ilgisini kurma
8. Soru hazırlama ve sorma
9. Bulmaca doldurma-hazırlama
10. Drama yapma
11. Tombala oynama
12. Sunu yapma
13. Kukla oynatma                                                                                                            MANTIKSAL
                                                                    SATRANÇ                                              (MATEMATĠKSEL) ZEKA
                                                                                                                        1. Diyagram çözme
                                                                                                                        2. Problem çözme
      GÖRSEL-UZAMSAL                                                                                                    3. Grafik, tablo, Ģema vb.
           ZEKÂ                                                                                                             oluĢturma
  1. Hayal kurma                                                                                                        4. DüĢünme becerileri
  2. Resim çizme                               ÖZE DÖNÜK (ĠÇSEL)                              SOSYAL                    5. FormülerleĢtirme
  3. Bulmaca çözme                                  ZEKÂ                              (KĠġĠLERARASI) ZEKÂ               6. Neden-sonuç iliĢkisi kurma
  4. Harita, grafik, tablo-Ģema vb.       1. Yazma etkinlikleri (Günlük              1. Oyun oynama                     7. Karar verme
      inceleme ve hazırlama                   Tutma, Ģiir, masal vb. yazma)
                                                                                     2. Hikâye okuma, dinleme ve        8. Değerlendirmeler yapma
  5. Diyagram okuma, hazırlama                                                           konuĢma                        9. Soru sorma
                                          2. OyunlaĢtırma
  6. Problem çözme                                                                   3. Hikâye canlandırma              10. Sorgulama
                                          3. Taklit yapma
  7. Tahmin etme                                                                     4. Taklit yapma
                                          4. Soru hazırlama ve sorma
  8. Soyut düĢünme                                                                   5. YarıĢmalara katılma
                                          5. Pandomim
  9. Karikatür okuma-yapma                                                           6. ĠĢbirliği yapma
                                          6. Sunu yapma
  10. Slayt, poster, sunu hazırlama                                                  7. ĠletiĢim
                                          7. Satranç kuklası (parmak )
  11. Yap-boz hazırlama                       oynatma
                                          8. Dinleme


                                                                                                                   1
                                                                     22                                            2
                                                                                                                   .
6. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMININ DĠĞER DERSLERLE
ĠLĠġKĠLENDĠRĠLMESĠ

      Satranç dersi programının kazanımlarıyla Türkçe, matematik, sosyal bilgiler ve hayat bilgisi
derslerinin kazanımları arasında bağ kurularak derslerin birbirlerini desteklemesi amaçlanmıĢtır. Bu
yapılırken diğer derslerin öğrenme alanları genel olarak belirtilmiĢtir. ĠliĢkilendirmeler alan isimleri ve
kazanım numaraları belirtilerek verilmiĢtir.




               TÜRKÇE                                                        MATEMATĠK
         Dinleme öğrenme alanı                                           Sayılar öğrenme alanı
         KonuĢma öğrenme alanı                                           Geometri öğrenme alanı
         Okuma öğrenme alanı                                             Ölçme öğrenme alanı
         Yazma öğrenme alanı                                             Veri öğrenme alanı
         Görsel okuma ve görsel                                          Ġstatistik ve olasılık
          sunu öğrenme alanları                                            öğrenme alanı




                                          SATRANÇ



         SOSYAL BĠLGĠLER
                                                                          HAYAT BĠLGĠSĠ
       Birey ve Toplum
                                                                        Okul heyecanım teması
       Gruplar, Kurumlar ve
                                                                        Benim eĢsiz yuvam teması
        Sosyal Örgütler
                                                                        Dün, bugün, yarın teması
       Güç, Yönetim ve Toplum




                                                    23
7. SATRANÇ DERSĠ ÖĞRETĠM PROGRAMI KAZANIMLARI ĠLE ARA DĠSĠPLĠN
KAZANIMLARININ EġLEġTĠRĠLMESĠ


       Satranç dersi kazanımları ile ara disiplinler olan; Psikolojik DanıĢma ve Rehberlik Alanı,
GiriĢimcilik Alanı, Sağlık Kültürü Alanı, Kariyer Alanı, Ġnsan Hakları ve VatandaĢlık Alanı, Özel
Eğitim Alanı ile Spor Kültürü ve Olimpik Eğitim Alanlarının kazanımları arasında iliĢkiler
belirlenmiĢtir. Belirlenen iliĢkili kazanımlar alanın      kazanım numaraları verilerek aĢağıda tablolar
halinde sunulmuĢtur.


       Öğretmenler satranç dersi kazanımlarıyla iliĢkili gördükleri alanları ve kazanımları kendileri de
belirleyip ders iĢleme sürecine katabilirler.



            Psikolojik DanıĢma ve Rehberlik Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                    EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                               Alan
SIRA
                                           KAZANIMLAR                                        Kazanım
 NO
                                                                                             Numarası
                                                 1. SINIF
 1.      Ġnsanlar arasındaki bedensel ve kiĢisel benzerlikleri ve farklılıkları açıklar.          1
 2.      Kendinin ve diğerlerinin duygularını fark eder.                                          2
 3.      Okul ve sınıf içindeki sorumluluklarının farkına varır.                                  3
 4.      Var olan bir sorun için uygun çözüm yolları üretir.                                      5
 5.      Oyuna katılmak için giriĢken davranıĢlar sergiler.                                       6
 6.      Oyun kurallarına uyar.                                                                   7
 7.      ArkadaĢ edinir ve arkadaĢlıklarını sürdürür.                                            10
 8.      Her insanın hata yapabileceğini ve bunun normal olduğunu kabul eder.                    11
 9.      Kızgınlık ve öfke gibi duygularını uygun Ģekilde ifade eder.                            12
 10.     Topluluk önünde kendini ifade eder.                                                     13
 11.     Grupla iĢbirliği yapar.                                                                 14
                                               2. SINIF

 12.     Kendini fiziksel, zihinsel ve duygusal olarak geliĢtirebilme yollarını belirtir.        1
 13.     ĠĢbirliğine dayalı oyun ve çalıĢma davranıĢları gösterir.                                2
 14.     Uygun dinleme ve konuĢma becerileri geliĢtirir.                                          3
 15.     Problemlere değiĢik çözüm yolları üretir.                                                4
 16.     Meslekleri tanır ve mesleklerin toplum içindeki önemini kavrar.                          5
 17.     Kendinin ve baĢkalarının özel, önemli ve farklı yönlerinin farkına varır.                7
 18.     ĠletiĢimin sadece sözel olmadığını, sözsüz unsurlar da içerdiğini bilir.                 8
 19.     Olaylar karĢısında yaĢadığı duygu ve düĢüncelerini belirtir.                             9
 20.     HoĢa giden ve gitmeyen duygularını ayırt ederek uygun Ģekilde ifade eder.               10
 21.     Derslerle ilgili sorumluluklarının farkına varır.                                       11
 22.     Ġlgilendiği ve ilgilenmediği faaliyetlerin farkında olur.                               13
 23.     Kendinin ve baĢkalarının hata yapabileceğini fark eder.                                 14
         DuyuĢsal yeterlikler geliĢtirir (dürüstlük, saygı, hoĢgörü, güven, yardımlaĢma,
 24.                                                                                             16
         paylaĢma, adalet, tutumluluk, vb).
 25.     Zamanını düzenli kullanır, planlı çalıĢabilme becerisi geliĢtirir.                      17
 26.     Kızgınlık ve öfke gibi duygularını uygun Ģekilde ifade eder.                            19


                                                     24
27.   Ġzinsiz baĢkasının eĢyasını kullanmayacağını bilir.                                    20
                                                 3. SINIF
28.   Acil ve kriz durumlarında nasıl davranılacağını bilir                                  2
29.   Problem çözme sürecini açıklar.                                                        3
30.   Her insanın farklı olduğunu, farklı yetenek ve becerilere sahip olduğunu bilir.        5
      Sözsüz iletiĢimi kullanarak (uygun yüz ifadeleriyle) olumlu ve olumsuz                 7
31.
      duygularını gösterir.
32.   Öğrenme için gerekli beceriler edinir.                                                  8
33.   Günlük yapması gereken iĢlerin dıĢındaki boĢ zamanlarını belirler.                      9
      Kendinin ve baĢkalarının hata yapabileceğini kabul eder, bunu hoĢgörüyle               11
34.
      karĢılar.
      Çevresindekilerle iliĢkiyi sürdürmeye yönelik uygun iletiĢim becerileri kullanır       12
35.   (teĢekkür ederim, iyi günler, iyi akĢamlar, özür dilerim, rica ederim, geçmiĢ olsun,
      tebrik ederim, vb.).
36.   Zamanını düzenli kullanır, planlı çalıĢma becerisi geliĢtirir.                         14
37.   Sözlü ve yazılı talimatlara uyar.                                                      15
38.   Grup içinde duygu ve düĢüncelerini paylaĢır, grupla iĢbirliği yapar                    16
                                                 4. SINIF
39.   Kendinin ve diğer insanların fiziksel, zihinsel ve duygusal özelliklerini tanır.       1
40.   BaĢkalarının duygularını yüz ifadelerinden anlar.                                      2
41.   Ġnsanların fikirlerine, ilgilerine ve duygularına saygı gösterir                       4
      a. Karar vermenin önemini açıklar.
42.                                                                                          5
      b. Kendisiyle ilgili kararlar verir.
43.   Çevrede bulunan sportif ve kültürel etkinliklerden haberdar olur.                       6
44.   Kuralların önleyici ve koruyucu yanlarını fark eder.                                    8
45.   Farklı durumlarda farklı duygu ve düĢünceler yaĢayabileceğinin farkında olur.          12
                                                5. SINIF
46.   Bir grup içinde çeĢitli rollerin önemini kabul eder.                                   1
47.   Kuralların insan hayatındaki önemini kavrar.                                           5
                                             6-8. SINIFLAR
48.   Akran gruplarıyla sağlıklı arkadaĢlık iliĢkileri kurar.                                1
49.   ĠletiĢim becerilerinin baĢkalarıyla iliĢkilerini nasıl güçlendireceğini açıklar        2
      Duygu ve düĢüncelerini ifade etme yollarını iliĢkilerinde etkili bir biçimde
50.                                                                                          4
      kullanır.
51.   Etkili problem çözme yollarını açıklar.                                                 5
52.   ĠletiĢimde kiĢiler arası farklılıklara hoĢgörü gösterir.                               12
53.   Karar verme sürecinde ortaya çıkabilecek çeĢitli alternatifleri belirtir.              14
54.   Verdiği kararın sorumluluğunu üstlenir.                                                15




                                                 25
                      GiriĢimcilik Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                    EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                             Alan
SIRA
                                        KAZANIMLAR                                         Kazanım
 NO
                                                                                           Numarası
                                               1-5 SINIFLAR
 1.    KiĢiler arasındaki farklılıkları tanır.                                                 1
 2.    Birlikte çalıĢmanın önemini kavrar.                                                     3
 3.    Karar verme modelini kullanır.                                                         14
 4.    Kararları dikkatlice vermenin önemini kavrar.                                          15
                                               6-8. SINIFLAR
 5.    Elindeki bilgiyi grafik veya tablo biçiminde gösterir.                                  1
       BaĢkaları ile iletiĢim kurma ve geliĢtirmede sözlü ve sözsüz anlatım becerilerini
 6.                                                                                            9
       kullanır.
 7.    Ġçinde bulunduğu durumu her yönü ile değerlendirir ve fikirlerini belirtir.             8
  8.   BaĢkaları ile kurduğu iletiĢimlerin iyi olup olmadığını sorgular.                      10
  9.   Risk alma
 10.   Yeni fikirlere, bilgi ve becerilere açık olma
 11.   Kendini olası eleĢtirilere ve baĢarısızlıklara açık tutma
       Kaybetmeyi göze alarak yenilikleri deneme cesareti gösterme ve bundan zevk
 12.
       alma




                    Sağlık Kültürü Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                   EĢleĢen Kazanım Tablosu
                                                                                             Alan
SIRA
                                        KAZANIMLAR                                         Kazanım
 NO
                                                                                           Numarası
                                            1-5 SINIFLAR
 1.    Olumsuz duygularıyla baĢ etme becerisi geliĢtirir.                                      9
 2.    BaĢkalarının duygularına duyarlı olur.                                                 10
 3.    Bireysel farklılıklara saygı duyar.                                                    11
                                           6-8. SINIFLAR
 4.    Etkili iletiĢim kurmanın yollarını belirler.                                           11
 5.    Bir iliĢkiyi sürdüren ve zedeleyen tutum ve davranıĢlara örnek verir.                  18
 6.    Anlamlı iliĢkiler kurma ve sürdürmenin önemini fark eder.                              19




                                                  26
            Ġnsan Hakları Ve VatandaĢlık Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                  EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                                  Alan
SIRA
                                         KAZANIMLAR                                             Kazanım
 NO
                                                                                                Numarası
                                             1-5 SINIFLAR
 1.    Dinleme ve fikirlerini savunma gibi zihinsel becerileri gerçekleĢtirir.                     10
       Oyun oynarken kurallara uymanın insan haklarına uygun bir davranıĢ olduğunu
 2.                                                                                                11
       bilir.
       Grup çalıĢmalarında sorumluluk üstlenir ve bu sorumlulukları yerine getirmek için
 3.                                                                                                15
       çaba harcar.
 4.    ĠĢbirliği yapmayı sever ve iĢbirliği için olanaklar sağlar.                                 20
 5.    Her insanın saygıyı hak ettiği bilincini taĢır.                                             22
 6.    Ön yargı , ayrımcılık ve çatıĢmanın olumsuzluklarını bilir.                                 23
       Kendisinin ve baĢkalarının hata yapabileceğini ve bunun normal olduğunu kabul
 7.                                                                                                24
       eder.
 8.    ÇatıĢmaları Ģiddete baĢ vurmadan çözebilme becerisi gösterir.                               25
 9.    Farklılıkları insanlığın kültürel zenginliği olarak görür.                                  26
10.    UzlaĢmanın etik bir değer olduğunu bilir.                                                   27
11.    ArkadaĢlarının fiziksel ve kiĢisel özeliklerine saygı duyar.                                28
12.    Ġnsanların inançlarına saygı duyar.                                                         29
13.    DayanıĢmanın önemini kavrar.                                                                34
                                            6-8. SINIFLAR
14.    Engelli arkadaĢlarına karĢı ayrımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir.                  9




                        Kariyer Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                      EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                                  Alan
SIRA                                      KAZANIMLAR
                                                                                                Kazanım
 NO
                                                                                                Numarası
                                             1-5 SINIFLAR
 1.    Kendisi hakkında olumlu bir tutum sergiler.                                                  1
 2.    Ġnsanların tek ve kendine özgü olduğunu fark eder.                                           2
 3.    Fiziksel duygusal ve zihinsel özelliklerini belirler.                                        3
       Bir bireyin sahip olabileceği değiĢik rolleri (arkadaĢ, öğrenci, ailenin bir üyesi vb)
                                                                                                    4
 4.    belirtir.
 5.    Zaman içinde geliĢen becerileri fark eder.                                                   5
 6.    Kendinde ve baĢkalarında değiĢim ve geliĢimi fark eder.                                      6
                                            6-8. SINIFLAR
 7.     Her bireyin kendine özgü ve benzersiz olduğunu belirtir.                                    2
 8.     Kendi değerlerini örneklerle ifade eder.                                                    3
 9.     Kendinde ve baĢkalarında olan değiĢimi ve geliĢimi açıklar.                                 4
 10.    Ġstediklerini elde etme ile emek arasındaki iliĢkiyi açıklar.                              15
 11.    Günlük yaĢam ile ilgili planlamalar yapar.                                                 18




                                                   27
                      Özel Eğitim Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                   EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                             Alan
SIRA
                                       KAZANIMLAR                                          Kazanım
NO
                                                                                           Numarası
                                         1-5 SINIFLAR
  1. KiĢilerin yetenek, beceri ve güçlerinin değiĢik olabileceğinin farkına varır.            1
  2. Farklılıklara karĢı anlayıĢ ve hoĢgörü gösterir.                                         2
  3. Kendi farklılığını kabullenir.                                                           3
  4. ĠletiĢim sırasında göz kontağı kurar.                                                    5
  5. Kendini ifade edebilme becerisi geliĢtirir.                                              6
  6. Kendi duygularının farkında olur.                                                        7
  7. BaĢkalarının duygularının farkında olur.                                                 8
  8. Kızgınlık, öfke vb. davranıĢları kontrol edebilme becerisi geliĢtirir.                   9
  9. BaĢkalarıyla olumlu iliĢkiler kurar.                                                     10
  10. Yazılı ve sözlü yönergelere uyar.                                                       12
  11. ĠĢbirliğine yönelik tutum geliĢtirir.                                                   15
  12. ĠliĢkiyi baĢlatma ve sürdürme becerisi geliĢtirir.                                      16
                                       6-8. SINIFLAR
  13. Olumsuz tutum ve davranıĢlarla baĢa çıkabilme becerisi geliĢtirir.                      1




          Spor Kültürü Ve Olimpik Eğitim Alanı Ġle Satranç Dersi Öğretim Programı
                                EĢleĢen Kazanım Tablosu

                                                                                             Alan
SIRA
                                       KAZANIMLAR                                          Kazanım
NO
                                                                                           Numarası
                                            1-5 SINIFLAR
 1.    Oyun, yarıĢma ve müsabaka kavramlarının anlamını belirtir.                             6
 2.    Spor türlerini bilir.                                                                  7
 3.    Spora baĢlamadan önce yapılması gerekenleri belirtir.                                 11
 4.    Spor türlerine göre kuralların neler olduğunu bilir.                                  18
 5.    Sporda kurallara uymamanın sonuçlarını tartıĢır.                                      19
 6.    Spor aracılığıyla zamanı doğru kullanır.                                              20
 7.    Ġnsanların geçmiĢten günümüze oynadığı oyunlar ve yaptığı sporları araĢtırır.         22
                                           6-8. SINIFLAR
 8.    Spor etkinliklerinin kültür farkı gözetmeksizin yapıldığını belirtir.                  2
       Uluslar arası spor karĢılaĢmalarının ülkeleri birbirine yaklaĢtırmadaki katkısını
 9.                                                                                           3
       nedenleriyle açıklar.
10.    Sporun ülkeler arası barıĢ ve kaynaĢmayı sağlamadaki rolüne örnekler verir.            4




                                                   28
      8. BECERĠLER


      Satranç programının amacı sadece satrancı öğretmek değildir. Satranç öğretim programı, satrancı
kullanarak öğrencilerin çeĢitli becerileri kazanmalarına ve olumlu kiĢisel nitelikler geliĢtirmelerine
yardımcı olacak Ģekilde hazırlanmıĢtır. Bununla birlikte satranç öğretim programı diğer derslerle, ara
disiplinlerle ve becerilerle bağlantılar kurarak öğrenci eğitimini bütüncül olarak geliĢtirmeyi amaç
edinmiĢtir.
      Satranç dersinde yer alan beceriler iki baĢlık altında toplanabilir. Bunlardan birincisi zihinsel
beceriler, ikincisi ise öğrencilerin duyuĢsal açıdan geliĢimlerine katkı getirecek olan duyuĢsal
özelliklerdir. Ayrıca bazı becerilerin satranç dersinin özelliği gereği doğrudan doğruya geliĢtirileceği
düĢünülerek uygun basamaklarda kazanım olarak ifade edilmiĢtir.
      Satranç programında geliĢtirilecek becerilerle kazanımlar arasında bağ kurulmuĢtur. Ancak
aĢağıda verilen ve satranç kazanımlarıyla bağ kurulabilecek becerilerin hepsi ile programda yer alan
kazanımlar arasında bağlantılar gösterilmemiĢtir. Bu becerilerin yer alması satranç dersi öğretim
programını uygulayacak öğretmenlere seçme Ģansı tanımak amacıyla örnek olarak verilmiĢtir. Öğretmen
yeri ve zamanı geldiğinde programın esnek yapısından yararlanarak diğer becerilerle de bağ kurabilir.


      a. EleĢtirel DüĢünme
          Bilmediklerini ve bildiklerini ayırt etme.
          Bildiklerinin doğruluğunu belirleme
          Sunulan bilginin doğruluğunu ve bütünlüğünü belirleme
          Sunulan bilgideki mantıksızlıkları ve yanlıĢ akıl yürütmeleri tanımlama
          Gerçekler ve kanaatler (olgular ve fikirler) arasındaki farkı fark etme
          Bir eylemin veya davranıĢın değerini ya da uygunluğunu değerlendirmek için mantıklı
              ölçütleri teĢhis etme
          Fikirler ve görüĢler arkasındaki mantığı ifade etme
          Yargıya bağlı sonuçlara ulaĢma


      b. Yaratıcı DüĢünme
          Orijinallik ve özgünlük / yeni fikirler oluĢturma
          Ġmgeleme, hayal etme
          Sıra dıĢı bağlantılar kurma
          Sezgi, duygu ve tutkulara açık olma
          Risk alma, cesaret ve meydan okuma




                                                   29
c. Problem Çözme
   Problemi fark etme
   Problemi aydınlatmak için uygun sorular oluĢturma
   Problemi tanımlama ve açıklama
   Probleme özgü bilgi kaynaklarını tanıma, çözüm yollarını belirleme
   Her çözüm yolunun muhtemel sonuçlarını düĢünme, çözüm yollarını deneme
   Problemin çözümünde, yardıma gereksinim olup olmadığını belirleme
   Çözüm yolları ile ilgili veri toplama, verileri analiz etme
   En uygun yolu seçme
   Uygun çözüm yolunu uygulama


d. Karar Verme
   Hangi konuda karar vereceğini belirleme
   Alternatif üretme
   Verilebilecek kararların sonuçlarını düĢünme
   Değerleri betimleme
   En uygun kararı verme
   Kararı uygulama
   Verdiği kararın ve sonuçlarının sorumluluğunu üstlenme


e. Türkçe’yi Doğru, Etkili ve Güzel Kullanma
   Türkçe’yi doğru kullanma
   AnlaĢılabilir bir biçimde konuĢma ve yazma
   Doğru anlayıp anlamadığını kontrol etme
   Okunaklı bir Ģekilde yazma
   Etkili bir Ģekilde dinleme becerisi gösterme
   Türkçe’yi duruma uygun olarak kullanma


f. AraĢtırma
   Soru
   Gözlem
   Tahmin
   Veri toplama



                                            30
     Verileri kaydetme
     Verileri düzenleme
     Verileri açıklama
     AraĢtırma sonuçlarını sunma


 g. ĠletiĢim
     Dinleme
     Duygularını ve düĢüncelerini yazılı, sözlü veya beden diliyle ifade etme
     Geri bildirim alma-verme
     ĠletiĢim araçlarını kullanma
     DavranıĢsal incelikler sergileme
     TartıĢma
     Bağlantı kurma
     Açık fikirli olma
     Ġkna etme
     Ortak bir amaç çevresinde toplanma


h. Bilgi Teknolojilerini Kullanma
   Yönergeyi kullanarak bilgisayarı iĢletme
   Farklı kaynaklardan toplanmıĢ bilgiyi kaydetme, biçimlendirme, tekrar kullanma
   Biçimlendirdiği bilgiyi sunma
   Metin, grafik, renk, ses efektleri kullanarak çoklu ortamda rapor hazırlama
   Bilgiyi bulma
   Kullanılabilir biçimde bilgiyi planlama
   Kütüphaneden ve yazılı kaynaklardan yararlanma
   Toplumdaki bilgi kaynaklarını kullanma
   Toplumdaki bireylerle görüĢmeler yapma


 ı. Öz Yönetim
    Etik Davranma
      Toplumsal kurallara uyma
      Günlük davranıĢlarında etik bir kiĢilik ortaya koyma / Tercihlerinde etik değerleri ön plana
       çıkarma
      Zor durumlarda (bile) etik davranıĢlar sergileme
      BaĢkalarının kiĢisel haklarına saygı gösterme
      Etik olmayan davranıĢlarla mücadele etme



                                              31
   YaĢ, cinsiyet, ırk gibi yanlı davranıĢlara neden olan eğilimleri fark etme ve bu tür
   yanlılıklar içermeyen davranıĢlar sergileme
   Farklı sosyal, kültürel ve dinî gruplara ait kiĢilerle etkileĢimde bulunma ve bu kiĢileri
   yargılamadan kabul etme
   Bedensel veya zihinsel engelli bireylerle etkileĢimde bulunma ve bu kiĢileri yargılamadan
   kabul etme


Eğlenme
   Eğlenmenin çalıĢmak kadar doğal bir ihtiyaç olduğunu kabul etme
   ÇalıĢmak ve eğlenmek için gereken zamanı ayırma
   Eğlenmek için uygun kiĢi, zaman ve yerleri belirleme
   Müze, tarihî yer ve doğa gezilerinin, pikniklerin, hobilerin (kitap okuma, müzik dinleme,
   resim yapma, el sanatları, sinema, tiyatro) eğlenmeye aracılık ettiğini / eğlenme yolları
   olduğunu fark etme


Öğrenmeyi Öğrenme
   Öğrenme sürecini anlama ve nasıl öğrenmeyi tercih ettiğine yönelik bir model oluĢturma
   KiĢisel tercihlerini, güçlü yanlarını ve bunları sürekli geliĢtirmenin öneminin farkına varma
   Sorular sorma
   Öğrenme araçlarını uygun bir Ģekilde kullanma
   Öğrenme stratejileri seti oluĢturma (soru sorma, okuma stratejileri, bilgiye ulaĢma ve
   geliĢtirme yolları, hafıza geliĢtirme teknikleri, zor durumlarda kaldığında ne yapacağını
   bilme)
   Olumlu bir öğrenme ortamı yaratma


Amaç Belirleme
   Yapabildiklerini ve yapamadıklarını tanıma
   Gerçekten ulaĢmak istediği Ģeyleri hayal etme
   YaĢantısıyla uyumlu amaçlar seçme
   Amaçlarını yazılı hâle getirme
   Her bir amaca nasıl ulaĢabileceğini planlama
   Amaca ulaĢmakta karĢılaĢılabilecek zorlukları belirleme
   Amaca ulaĢmak için kimlere baĢvurabileceğini bilme
   Amacın gerçekleĢmesi için yeterli süreyi belirleme
   Amaca ulaĢıldığında nasıl ödüllendirileceğini belirleme




                                           32
Kendini Tanıma ve KiĢisel GeliĢimini Ġzleme
   Duygularını tanıma
   Diğer bireylerle benzerlik ve farklılıklarını bilme
   Diğer bireylerden güçlü ve zayıf yanlarını bilme
   Kendi değerlerini tanıma
   Duygusal değiĢimini fark etme ve izleme




Duygu Yönetimi
   Duygularını tanıma
   BaĢkalarının duygularını tanıma (görerek, duyarak ve sorarak)
   Temel duyguları (korku, öfke, mutluluk, engellenme, vb.) ifade eden sözcükleri uygun bir
     biçimde kullanma
   Duygularının, vücudunu nasıl etkilediğini fark etme
   Kendi duygularının baĢkaları üzerindeki etkilerini fark etme
   ArkadaĢlarının davranıĢlarının kendi duygularını nasıl etkilediğini fark etme
   Öfkesini denetleyebilme yollarını bilme ve gerektiğinde kullanma


Kariyer Planlama
   Kendi üstünlüklerini ve zayıflıklarını tanıma
   Kendi özelliklerinin hangi mesleğe uygun olduğunu fark etme
   Formel eğitimle ve genel yaĢam deneyimleriyle kazanılan becerileri tanıma ve betimleme
   Zaman içinde itibar gören mesleklerin nasıl değiĢtiğini fark etme
   Günümüzde önemli ve gerekli meslekleri tanıma
   Gelecekteki koĢullara göre yeni mesleklere ihtiyaç olabileceğini fark etme ve bunların
     neler olabileceğini tahmin etme


Sorumluluk
   YaĢamın farklı boyutlarındaki sorumluluklarının farkına varma. Kendi sorumluluklarının
     da farkında olarak sorumluluk üstlenmenin kiĢisel geliĢimi açısından önemini açıklama
   Zamanında ve düzenli olarak derslere girme gibi uygun çalıĢma standartlarını uygulama
   Ödevlerini tamamlayarak kendi çalıĢmalarının sorumluluğunu üstlenme
   Verilen görevleri yetenekleri ölçüsünde elinden geldiğince en iyi Ģekilde yapma
   Üretken bir biçimde çalıĢma ve görevlerini aksatmadan yerine getirme



                                           33
   DavranıĢlarının sonuçlarını üstlenme
   BaĢkalarının haklarını çiğnemeden kendi ihtiyaçlarını karĢılama
   Toplumsal sorumlulukların yerine getirilmesinde bilgilenme, planlama, örgütlenme ve
     harekete geçme sürecinin önemini kavrama
   Daha iyi bir dünya için kendi yaĢ grubundakilerin de sorumlulukları olduğunu fark etme


Zaman ve Mekânı Doğru Algılama
   Grafik yorumlama
   Zaman ifadelerini doğru kullanma
   Görsel materyalleri okuma
   Verilen alanlara ait kroki, Ģekil çizme
   Basit planlar yapma
   Takvim, saat bilgisi edinme
   GeçmiĢ, Ģimdi ve gelecek zamanı ayırt etme
   Zaman planı yapma
   Ana yön ifadelerini doğru kullanma


Katılım, PaylaĢım, ĠĢ Birliği ve Takım ÇalıĢması
   BaĢkalarıyla iĢ birliği yaparak çalıĢma ve plan yapma
   Grupla problem ve çatıĢma çözme becerilerini uygulama
   Üyelerin güçlü ve zayıf yanlarını tanıma ve takım oluĢturmak için güçlü yanları kullanma
   KonuĢmalarıyla ve davranıĢlarıyla baĢkalarına saygı gösterme
   Geri bildirim verme
   Geri bildirim alma ve kabul etme
   Amaçlara ulaĢmak ve baĢarılar elde etmek için birbirlerine destek olma ve ödüllendirme
   Gerektiğinde yardıma koĢma ve yardım isteme


Liderlik
   Vizyon ve amaç belirleme, bunları tasarlama
   Grubu bir fikre ya da duyguya inandırma
   Grup üyeleri arasındaki anlaĢmazlıkları çözme ve müzakerecilik
   Üyeleri ortak amaç doğrultusunda güdüleme ve yol gösterme
   Grup hakkında olumlu bir imaj yaratma ve baĢka grupların desteğini sağlamak için
     sağlam bir temel oluĢturma
   EleĢtirilere karĢı grubu savunma
   BaĢka gruplarla koalisyon oluĢturma ve diğer gruplardan destek sağlama



                                          34
   Akranlarıyla veya kendisinden küçüklerle çalıĢırken etkili gözetim/yönetim becerilerini
     kullanma
   Bir görevin tamamlanması için sorumluluk alma
   Belli amaçlara ulaĢmak için insanları ve görevleri örgütleme
   Dürüstlük ve yeterliği nedeniyle lidere güven ve inanç sağlama


Farklılıklara Saygı
   Aynı, benzer ve farklı sözcüklerini anlama ve ayırt etme
   Tüm insanların benzer ve farklı özellikleri olabileceğini fark etme
   Farklılıkların yaĢamı zenginleĢtirdiğini kavrama
   Farklılığın göreceli bir kavram olduğunu fark etme
   Engelli insanların farklı gereksinimlerine karĢı duyarlı olma




  Bilimin Temel Kavramlarını Tanıma


  DeğiĢim
   Çevresindeki her varlığın sürekli bir değiĢim içinde olduğunu ve bunun doğal olduğunu
     fark etme (Bireyin fiziksel özellikleri, giysileri, duyguları, izin verilen ve verilmeyen
     davranıĢlar vb. değiĢiyor.)
   Zamanın değiĢtiğini fark etme ve zamana bağlı diğer değiĢimleri kavrama
   Mekândaki değiĢimi kavrama


 EtkileĢim
   Her varlığın, çoğunlukla da nedensel bir değiĢime yol açacak Ģekilde sürekli olarak
     birbirini etkilediğini fark etme
   Ġnsan, hayvan ve bitkilerin birbirlerini etkilediğini; bitkilerle hayvanların birbirlerini
     etkilediğini; insan, hayvan ve bitkilerin de fiziksel çevreyi etkilediğini fark etme


 KarĢılıklı Bağımlılık
   YaĢayan her varlığın, canlı ya da cansız diğer bütün varlıklarla ve çevre ile etkileĢim
     içerisinde olduğunu kavrama




                                           35
       9. ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME


       Eğitim ve öğretim etkinliklerinin en önemli öğelerinden birisi değerlendirmedir. Değerlendirme
eğitim sisteminin belirlenen hedeflere ulaĢmasında önemli bir rol oynamaktadır. Değerlendirmenin
temel amacı ise sistemin doğru iĢleyip iĢlemediğini ortaya koymak ve buna dayanarak sistemdeki
eksikliklerin tamamlanmasını ve yanlıĢlıkların düzeltilmesini kısaca sistemin onarılmasını sağlamaktır.

       Değerlendirmenin farklı türleri vardır. Bunlar, amaca, yapıldığı zamana ve kullanılan ölçüte göre
sınıflandırılabilir (Atılgan, H., Kan, A. ve Doğan, N, 2006). Bu amaçla, öğretim sürecinin baĢında
girdiler, süreçte öğretim ve öğrenme, sonuçta çıktılar değerlendirilebilir. Satranç dersinde ölçme ve
değerlendirme, farklı amaçlarla, farklı zamanlarda ve farklı ölçme araçları kullanılarak yapılabilir.
Öğretmenler dersin giriflinde, ifllenifl sürecinde ve dersin sonunda çeĢitli ölçme araçlarını kullanabilir
ve öğrencilerin kullanmasını sağlayabilir. AĢağıda kısaca öğretimin baĢlangıcı, iĢlemleri ve bitiĢinde
yapılacak değerlendirmeler hakkında bilgi verilmektedir:

                                          DEĞERLENDĠRME



                                            Süreç (İşlemler) /
   Giriş / Başlangıç                                                                         Çıkış/ Bitiş
                                     (Öğretme-Öğrenme Etkinlikleri)

Eğitim sistemine girecek       Herhangi bir öğretim faaliyetine katılan bireyleri       Durum muhasebesine
  kiĢileri tanımaya ve         yetiĢtirme ve öğretimi biçimlendirme amacıyla            dönük değerlendirme,
 yerleĢtirmeye yönelik                      değerlendirme yapılır.
 değerlendirme yapılır.                                                                  (Düzey belirlemeye
                                          Ġzleme değerlendirmesi                        dönük değerlendirme,
                            (bütün kazanımların değerlendirildiği konu ya da ünite      Değer biçmeye dönük
                                             değerlendirilmesi)                            değerlendirme)

Bireylerin                                Öğretimi değerlendirme                        BaĢarı değerlendirmesi
hazırbulunuĢluk                     (öğretmenin kendisini değerlendirmesi)
düzeyleri belirlenerek,                                                                        Son test
öğretim faaliyetleri                     Öğrenmeyi değerlendirme                             Final sınavı
planlanır.                 (öğrencinin öğrenme eksikliklerinin ya da yanlıĢlıklarının
                                                belirlenmesi)




       Öğretim sürecinin baĢında öğrencilerin hazırbulunuĢluk düzeylerinin belirlenmesi öğretim,
açısından yararlı olacaktır. Ġlk defa satranç dersi alacak ve konuyla ilgili hiçbir bilgisi olmayan
öğrenciler baĢlangıç düzeyinin birinci basamağından baĢlayacaklardır. Satrançla ilgisi bilgisi olan
öğrencilerin ise ne düzeyde olduğu ve hangi basamaktan baĢlayacaklarına karar vermek için düzey
belirlemesi (hazırbulunuĢluk)     yapılır. Bunun içinde hazırbulunuĢluk testleri, gözlem formları, vb.
araçlar kullanılabilir. Öğrencilerin hazırbulunuĢluk düzeylerini belirlemek amacıyla, örnek olarak
hazırbulunuĢluk testi örneği verilmiĢtir. Bu araç kullanılarak öğretim sürecine girecek öğrencileri


                                                      36
yerleĢtirmeye ve tanımaya yönelik bir değerlendirme yapılabilir. HazırbulunuĢluk düzeylerini
belirlemek amacıyla kullanılan araçlardan elde edilen bilgiler ile öğrencilerin uygun basamaktan
baĢlamaları ve öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesi sağlanır.

        Öğretim sürecinde değerlendirme iki amaçla yapılır. Öğretimin değerlendirilmesi ve öğrenme
eksikliklerinin belirlenmesi. Bu türde bir değerlendirme için izleme amaçlı testler kullanılır. Ayrıca
süreç içerisinde öğrenmenin ne ölçüde gerçekleĢtiğini belirlemek amacıyla kontrol listeleri, akran
değerlendirme formu, öz değerlendirme formu, gözlem formları vb. kullanılabilir. Öğrenme süreci
içinde, öğrencileri daha iyi gözlemlemek, değerlendirmek açısından “süreç değerlendirmesi” önem
taĢımaktadır. Süreç içerisinde yapılan ölçme ve değerlendirme çalıĢmalarıyla öğretim sürecine iliĢkin
geri bildirimler alınır ve varsa öğrenme eksiklikleri tamamlanır. Ayrıca bu uygulamalar, öğrencilerin
daha iyi öğrenmelerine ve ne öğrendiklerinin farkına varmalarına da yardımcı olmaktadır.

      Süreç içerisindeki değerlendirmeye öğretmenin ve öğrencilerin birlikte katılması, herhangi bir
durum hakkında bütüncül bir bakıĢ açısını ve çoklu değerlendirmeyi de beraberinde getirir. Çoklu
değerlendirme yoluyla sağlanan bütüncül bakıĢ ise öğrencinin, öğrenmenin hangi boyutunda eksiklikleri
ya da yanlıĢlıkları olduğunu belirlemek ve bunları gidermek açısından yararlı, güvenilir ve doğru bilgiler
sunacak (Kutlu ve Ahioğlu, 2005) ve öğretme - öğrenme sürecinin daha etkin geçmesine katkı
sağlayacaktır.


      Amaca ve zamana göre yapılan değerlendirmelerden bir diğeri de çıktıların (baĢarının)
değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme de öğrencilerin öğretim süreci sonundaki baĢarılarının
belirlenmesi amacıyla yapılır. Öğretim sürecinin sonunda yapılan bu değerlendirmeler için genellikle
baĢarı testleri kullanılmaktadır. Bir öğretim basamağının sonunda baĢarının değerlendirilmesi amacıyla
yapılan bir değerlendirme, aynı zamanda üst basamak için öğrencilerin hazırbulunuĢluk düzeylerinin
belirlenmesi amacıyla da kullanılabilir.       Nitekim Satranç dersinde baĢlangıç düzeyinin ikinci
basamağının sonunda bu amaçla yapılan bir değerlendirme üçüncü basamak içinde giriĢ amacıyla, yani
öğrencilerin hazırbulunuĢluk düzeylerinin belirlenmesi amacıyla kullanılabilir.


      Satranç dersinde, sadece öğrencilerin belirlenen hedefe ulaĢıp ulaĢmadığının yanı sıra öğrenmenin
ne düzeyde gerçekleĢtiğinin belirlenmesi de önemlidir. Ölçme ve değerlendirme yoluyla elde edilen
bilgiler sadece öğrenenin kazanımlarını yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda öğretimin verimliliği
hakkında da bilgi verir. Böylece öğretimin aksayan ve eksik yönlerini tespit etme olanağı elde edilir.
Eğitimin aksayan ve eksik yönlerinin belirlenmesi ise, geleceğe dönük hedeflerin belirlenmesi,
öğretimin geliĢtirilmesine yönelik düzenlemelerin yapılabilmesi ve önlemlerin alınabilmesi açısından
önemlidir (Tekin, 1991).




                                                   37
      Satranç Dersinde Kullanılabilecek Ölçme Yöntemleri ve Araçları

      Satranç dersi, ilköğretim okulları haftalık ders çizelgesinde 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflarda
haftada bir saat okutulacak seçmeli dersler arasında yer almıĢtır. Ders notla değerlendirilmeyecek,
sadece karnede öğrenenin bu dersi aldığı belirtilecektir. Burada yapılacak ölçme ve değerlendirme
çalıĢmaları öğrenenin öğrenme eksikliklerini tamamlamak amacıyla kullanılacaktır.
        AĢağıda Satranç dersinde öğretmen, öğrenci tarafından kullanılabilecek bazı ölçme araçları ve
yöntemleri hakkında kısaca bilgiler verilmiĢtir:

      Öz değerlendirme: Öğrencilerin kendi çalıĢmaları hakkında kararlar vermesidir. Öz
değerlendirme       uygulamaları        ile   öğrencilere
                                                                                   Bu hamleye karĢılık
çalıĢmaları hakkında geri dönütler verilmekte, eleĢtiri                            ne yapabilirim?
yapma       becerisi      kazanmalarına          yardımcı
olunmaktadır.
      Satranç     dersinde,   öğrencilerin    kendilerini
değerlendirmesi amacıyla, çeĢitli öz değerlendirme
formları kullanılabilir. Bunlar kontrol listeleri, açık
uçlu sorular ve dereceli puanlama anahtarları olabilir.
Satranç dersinde öğrenciler öz değerlendirmeleri
herhangi    bir   oyundan,    dersten     veya   ünitenin
bitiminden sonra yapabilirler. Örneğin öğrenci,
herhangi bir oyunun bitiminden sonra, oyundaki
hamlelerini analiz ederek öz değerlendirme yapabilir. Burada önemli olan, oyundaki hamlelerini doğru
olarak analiz edebilmesi, güçlü ve zayıf yönlerini görebilmesidir.
      Akran değerlendirme: Akran değerlendirmede öğrenciler, akranlarının çalıĢmaları hakkında
çeĢitli kararlar verirler. Süreç değerlendirmesinde kullanılan akran değerlendirme öğrencilere eleĢtirel
bakıĢ açısı kazandırmakta ve yapılan herhangi bir çalıĢmayı ölçütlere göre değerlendirebilme becerisinin
kazandırılmasında etkili olmaktadır (Noonan B.& Duncn, R., 2005).
      Öğrenen akran değerlendirmesi herhangi bir çalıĢmanın ardından tek bir öğrenci tarafından
yapılabileceği gibi birçok kiĢi tarafından aynı anda da yapılabilir. Öğrencilerden oyun sonlarında,
rakiplerinin hamlelerini analiz etmeleri, yada sınıf içerisinde oynamıĢ bir oyunun sınıfın tümü tarafından
değerlendirilmesi istenebilir. Bu durumda da oyundaki hamlelerin notasyona yazılmıĢ olması
gerekmektedir.

      Gözlem: Gözlem, tüm bilim dallarında eskiden beri en yaygın olarak kullanılan bir bilgi toplama
tekniğidir. Matematik, fen bilimleri, güzel sanatlar gibi alanlarda performansın değerlendirilmesinde
kullanılabilmekte, belli amaçlara ulaĢmada gerekli becerilerin değerlendirilmesi için veriler
sağlayabilmektedir(MEB- EARGED, 2003). Bailey, herhangi bir araĢtırmacının, herhangi bir ortamda
oluĢan bir davranıĢı iliĢkin ayrıntılı, kapsamlı ve zamana yayılmıĢ bir resim elde etmek istemesi halinde



                                                      38
gözlem yöntemini kullanabileceğini ifade etmektedir (Akt. Yıldırım ve ġimĢek, 2003). Satranç dersinde
öğretmenler öğrenciler hakkında ayrıntılı, kapsamlı ve sürece dayalı, doğru ve çabuk bilgiler sağlamak
ve öğrencilerin sınıf içi katılımlarını, kazanımları ne derece kazandıklarını belirlemek istiyorlarsa
doğrudan gözlem yöntemini kullanabilirler.
      Satranç dersinde öğretmenin gözlem yöntemini, daha önceden geliĢtirilen veya kendisinin
geliĢtireceği gözlem formlarını, kontrol listelerini ve dereceli puanlama anahtarlarını kullanabilir. Bu
                                                          amaçla örnek olarak bir gözlem formu, kontrol
                                                          listesi, dereceli puanlama anahtarları verilmiĢtir.
                                                                Gözlem      formları;    öğrencilerin    ders
                                                          içerisindeki    durumları,     satranç    oynarken
                                                          gösterdikleri       performansları,         çalıĢma
                                                          yapraklarına verdikleri tepkileri vb. durumlar
                                                          dikkate alınarak doldurulabilir.

                                                                Kontrol listeleri gözlenecek performansın
                                                          varlığını evet, var, x… gibi bir iĢaret veya kelime
                                                          ile gösterilmesine olanak veren bir araçtır.
                                                          (Turgut, 1997). Kontrol listeleri, bir kiĢinin aynı
                                                          performansı için birçok defa kullanılabileceği
                                                          gibi birçok kiĢi içinde de ayrı kullanılabilir.
Kontrol listeleri, herhangi bir konu ya da beceriye iliĢkin performansı oluĢturan elementlerin ne
kadarının öğrenciler tarafından gösterildiğinin belirlenmesi için uygun bir tekniktir. Performans
düzeyleri ya da ölçütlerin ne derece karĢılandığı hakkında bilgi vermezler (Akt. Atılgan ve diğerleri,
2006).
      Kontrol listeleri satranç dersinde, öğrencilerin performanslarını ölçmek amacıyla sınıf içi ve sınıf
dıĢında her zaman kullanılabilir. Kontrol listelerinin kullanılması kolay olduğu için, öğrencilerin
kendilerini ve akranlarını değerlendirmeleri amacıyla da uygulanabilir.
      Gözlenecek nitelikte belli bir performans var ise iki kategoride puanlama gerektiren kontrol
listelerinin kullanılması uygun olmaz. Bunun yerine dereceli puanlama anahtarlarının kullanılması
daha uygundur (Berberoğlu, 2006). Dereceli puanlama anahtarları, öğrenenin herhangi bir performansını
veya ürünü değerlendirmek amacıyla kullanılan bir puanlama anahtarıdır. (Mertler, 2001). Dereceli
puanlama anahtarlarında, gözlenen performansın belirlenen her bir düzeyi için tanımlamalar yapılır veya
puanlar verilir.

      Dereceli puanlama anahtarlarının, öğrencilerde gözlemlenecek performansa veya ürüne göre iki
farklı türü, analitik ve bütüncül puanlama anahtarları kullanılabilir.




                                                     39
Satranç dersinde değerlendirme çalıĢmaları özetlendiğinde öğretmenler;

   1. Eğitim ve öğretim sürecinin baĢlangıcında, öğrencilerin hazırbulunuĢluk düzeylerini
       belirlemelidir. Bunun için düzey belirleme testlerini, gözlem formlarını, kontrol
       listelerini kullanabilirler.
   2. Satranç hakkında hiçbir bilgisi olmayan ve ders almamıĢ öğrencileri baĢlangıç düzeyi
       birinci basamaktan baĢlatır. Diğer öğrencileri ise uygulamıĢ olduğu ölçme araçları
       sonucu öğrencileri ilgili düzey ve basamaklara yerleĢtirir.
   3. Öğretim sürecinin değerlendirilmesinde; gözlem formları, kontrol listeleri, dereceli
       puanlama anahtarları gibi çeĢitli ölçme araçları öğretmen, öğrenciler tarafından
       kullanılabilir. Ayrıca öğrencilerin yaptıkları çalıĢmalar, görüĢme, soru- cevap, sunum
       gibi yollarla değerlendirilebilir.
   4. Öğretimin bütün aĢamalarında, öğrencilerin eleĢtirel düĢünme, karar verme gibi temel
       becerileri kazanabilmeleri için özdeğerlendirme ve akran değerlendirmelerin yapılması
       sağlanmalıdır.
   5. Öğretim sürecinin sonunda öğrencilerin bulundukları basamaktaki kazanımların ne
       derece gerçekleĢtiğini, yani ürünlerini değerlendirmek için kazanımlarla ilgili
       hazırlanmıĢ veya hazırlanacak testleri kullanabilir. KullanmıĢ oldukları bu testler ayrıca
       bir üst basamak içinde düzey belirleme amacıyla kullanabilir.
   6. Öğrencilerin satranç dersindeki baĢarıları notla değerlendirilmeyeceği için, eğitim
       öğretim giriĢinde, sürecinde ve çıkıĢta yapıla bütün değerlendirmeler; öğrencileri daha
       iyi tanımaya, öğrenme eksikliklerini belirlemeye ve satranç dersinden daha etkin
       yararlanmaya dönük yapılmalıdır. Bu nedenle satranç dersinde kullanılan hiçbir ölçme
       aracının sonuçları notla değerlendirmeyecektir.




                                             40
              Satranç Dersinde Kullanılabilecek Örnek Ölçme Araçları



   1. Dereceli Puanlama Anahtarı Örneği

                         DERECELĠ PUANLAMA ANAHTARI


Öğrencinin Adı: ___________________                                                  Tarih: …./…../……
          Soyadı: ___________________                                  Bulunduğu Düzey:




                                                      PUAN ARALIĞI
 ÖLÇÜTLER
                           4                        3                        2                      1
                       Satranç
                                                                    Satranç kurallarının
  SATRANÇ           kurallarının          Satranç kurallarının                               Satranç oyununu
                                                                         bazılarını
KURALLARINI           tümünü              çoğunu uygulayarak                               tamamlayabilir ama
                                                                    uygulayarak oyunu
  OYUNDA         uygulayarak oyunu         oyunu baĢarılı bir                              çoğu kuralı bilmez,
                                                                    baĢarılı bir Ģekilde
 GÖSTERME        baĢarılı bir Ģekilde      Ģekilde tamamlar.                                   uygulamada
                                                                         tamamlar.
                     tamamlar.                                                                   zorlanır.

                     Kendi önemli
                                                                                            Rakibinin çok az
                 taĢlarını vermeden,           Kendi önemli          Rakibinin birkaç
                                                                                             sayıda taĢını alır
                   rakibinin önemli        taĢlarını vermeden,        taĢını alır fakat
   SATRANÇ                                                                                     fakat kendi
                 taĢlarını yer. Rakip        rakibinin önemli         kendi taĢlarının
STRATEJĠLERĠNĠ                                                                              taĢlarının çoğunu
                  oyuncunun Ģahını          taĢlarını bazılarını    çoğunun kaybeder.
  KULLANMA                                                                                      kaybeder.
                    mat etmek için        yer. Bazı zamanlarda       Bazı durumlarda
                                                                                            Genellikle kendi
                   çeĢitli stratejileri        mat edebilir.           mat edebilir.
                                                                                              Ģahı mat olur.
                       kullanır.
                                                                     Oyunda, oynanan
                                                                         hamlelerin
                                           Oyunda, oynanan
                  Oyunda, oynanan                                   bazılarını notasyon     Oyunda, oynanan
                                          hamlelerin tamamını
 NOTASYON            hamlelerin                                      kurallarına uygun     hamleleri notasyon
                                          notasyon kurallarına
 KULLANMA        tamamını notasyon                                   olarak kayıt eder.     kurallarına uygun
                                           uygun olarak kayıt
                  kurallarına uygun                                      Oyunlarda             olarak kayıt
                                          eder. Bazı stratejileri
                  olarak kayıt eder.                                     kullanılan              edemez.
                                                 not alır.
                                                                       stratejileri not
                                                                           almaz.

   SATRANÇ       Oyunda kullanılan                                   Oyunda oynanan
                                            Oyunda oynanan
HAREKETLERĠNĠ    stratejileri net bir                                 çok az stratejiyi
                                             bazı stratejileri                              Oyunda oynanan
      VE         Ģekilde açıklar ve                                    açıklayabilir.
                                                açıklar ve                                    stratejileri
STRATEJĠLERĠNĠ    kullanılabilecek                                   Kullanılabilecek
                                          kullanılabilecek bazı                              açıklayamaz.
  AÇIKLAMA        diğer stratejileri                                 baĢka yöntemleri
                                           stratejileri tartıĢır.
                       tartıĢır.                                        tartıĢamaz.




                                                   41
     .
             .
                     .
                             .
                                     .
                                             1
                                                 1




         6
                 5
                         4
                                 3
                                         2
                                                                     E: Evet
                                                                                                                                    Formu Örneği




                                                                     H: Hayır
                                                                                 Puanlama

                                                                     K: Kısmen




                                                     Öğrenciler
                                                                  KAZANIMLAR


                                                     1. Bir örnek konumda Ģah çekme
                                                     konumunu farkeder.


                                                     2. ġah çekme konumunu satranç tahtasında
                                                     gösterir.




42
                                                     3. Tehdit altında kalmıĢ               bir   Ģahın
                                                     hareketlerini gösterir.


                                                     4. Tehdit altında kalan bir Ģahın neler
                                                                                                          ÖĞRENCİ GÖZLEM FORMU




                                                     yapabileceğini açıklar.


                                                     5. TaĢların hareketini          satranç tahtası
                                                     üzerinde gösterir.



                                                     6. Her bir taĢın nasıl taĢ aldığını gösterir.
                                                                                                                                 2. BaĢlangıç Düzeyi Birinci Basamak Satrancı Tanıyalım Ünitesine Ait Öğretmen Gözlem




                                                     7. TaĢların gücü ile hareket kabiliyeti
                                                     arasında iliĢki kurar.
3. Gözlem Formu Örneği

Puanlama: Öğrenciler bildikleri her bir taĢ için 2 bilemedikleri taĢ için 1 puan alırlar.

                           1    2     2    1     2     2     1     2




                           1    2     2    1     1     2     1     1

                               Gözlem Formu (Öğrenciler için)


Bilinen her bir taĢ için                    gülen yüz; tam olarak bilinmeyen taĢ için


 gülmeyen yüz ifadelerini taĢın bulunduğu yere çizmeleri ve içlerini boyamaları istenebilir.




                                            43
                                          ÇalıĢma Yaprağı


                      NOTASYONDA KULLANILAN ĠġARETLER TABLOSU

Adı ve soyadı :
Sınıfı        :

      ĠĢaret                       Anlamı                                     Açıklama


        x                 TAġ ALMA




Not: Öğrencilerin çalıĢma yaprakları incelenir. Elde edilen gözlem sonuçları gözlem formlarına, kontrol
      listelerine kayıt edilir.




                                                  44
                                          BoĢ Diyagramlar


          Satranç dersinde çalıĢma yapraklarında olduğu gibi öğrencilere boĢ diyagramlar verilerek
istenenleri yapma durumlarına göre gözlemler gözlem formlarına kayıt edilir. ÇalıĢma yaprakları,
diyagramlar gözlem amacıyla kullanılabilir.




            Adı ve soyadı:                                           Adı ve soyadı:
            Sınıfı :                                                 Sınıfı :




                                        İTALYAN AÇILIŞI
                                        Değerlendirme Kartı




                              Adı ve Soyadı:
                              Sınıfı:
                                                                 .

                                   8
                                   7
                                   6
                                   5
                                   4
                                   3
                                   2
                                   1
                                       a b c d e f g h




                                                   45
                  Satranç Dersi Düzey Belirleme Testi Örneği

                                   (2. 3. ve 4. sınıflar)




                                         AÇIKLAMA

      Bu test, satranç dersini alacak öğrencilerin düzeylerini belirlemek amacıyla hazırlanmıĢtır.
Bu testteki maddeler ilgili basamağa ait kazanımlardan yararlanılarak hazırlanmıĢtır.
      Test içerisindeki 1–10 soruları baĢlangıç düzeyi birinci basamak; 11–20 soruları baĢlangıç
düzeyi ikinci basamak ve 21–25 soruları ise baĢlangıç düzeyi üçüncü basamak ile ilgilidir.
      Bu test için önerilen süre 40 dakikadır. Her düzeydeki soruların % 70’ini doğru
cevaplayan öğrenci bir üst basamakta satranç öğrenmeye devam eder.
      Bu test sadece bir örnek niteliğinde olup öğretmenler sınıflarındaki öğrenci sayıları
uygunsa doğrudan doğruya kazanımları esas alarak satranç tahtası üzerinde göstermelerini
isteyebilir.




                                               46
                                         SORULAR

 1. AĢağıdaki taĢların adları ile               4. Vezirin hamlelerini diyagram üzerinde çizerek
     Ģekillerini eĢleĢtiriniz.                     gösteriniz.




 2. Atın bulunduğu yerden gidebileceği             5. Siyah, piyonunu iki kare ilerletirse beyaz
    yerleri (X) iĢareti ile diyagram                  geçerken alma kuralına göre bu piyonu
    üzerinde gösteriniz.                              nasıl alır?




3. Beyazın Ģah çekme hamlesini çizerek                 6. Siyah oyuncunun mat hamlesini çizerek
   gösteriniz.                                             gösteriniz.




,




                                           47
    7. Beyaz oyuncunun mat hamlesini                        10. Beyaz taĢlarla oynayacak olan bir oyuncunun, taĢlarını
        çizerek gösteriniz?                                   doğru yerleĢtirmiĢ olması için ġahı, Veziri ve Kaleleri
                                                              hangi karelere yerleĢtirmelidir? Karelerin adlarını
                                                              aĢağıdaki boĢluğa yazınız.


                                                              ġah :_________        Vezir: __________

                                                              Birinci Kale: _____ Ġkinci Kale: ______

                                                               10. AĢağıda boĢ olarak verilmiĢ diyagramda
                                                                    merkez karelerin yerlerini (x) ile
                                                                    iĢaretleyiniz.



   8. AĢağıdaki diyagramda iĢaretli karelerin
      adlarını, kareleri içerisine yazınız.


     8
     7
     6      ?
     5              ?
     4                           ?
     3
     2                   ?
     1                                                         12. AĢağıda verilen diyagramda hangi taĢ ĢiĢ
         A b c      d e      f   g h                              hamlesi yapabilir? ĠĢaretleyiniz.




9. TaĢların güçlerini altındaki kutucuklara yazınız.




                                                       48
13. AĢağıdaki diyagramda taĢlardan hangisi             15. AĢağıda verilen diyagramların hangisinde
 .
    çatal hamlesi yapabilir? ĠĢaretleyiniz.                çifte Ģah çekme konumu vardır?
                                                           ĠĢaretleyiniz.

                                                         a)




                                                         b)
14. AĢağıda yazılı olan hamleyi diyagram
    üzerinde gösteriniz.

             1.Ve4+




                                                   16. AĢağıda örnek olara verilen diyagramda
                                                      hangi oyuncu Uzun Rok yapabilir? Yazınız.




                                              49
17. AĢağıdaki diyagramda siyah piyon
   hangi taĢa terfi etmelidir? Yazarak
   açıklayınız.

                                     Açıklama:
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................


18. AĢağıdaki diyagramlardan hangisinde pat konumu söz konusudur? ĠĢaretleyiniz.


     a)                                                   b)




                              c)




                                                50
19. Beyaz oyuncunun iki hamlede mat
    yapabilmesi için hangi hamleleri
    oynaması gerekir? Yazınız.
                                     Açıklama:
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................
                                     .......................................................................




20. AĢağıdaki diyagramlardan hangisi Ġspanyol açılıĢını gösterir?

         a)                                                     b)




21. Siyahın eĢit, iyi ve kötü taĢ                                    22. Siyah oyuncu, açmazdan taĢ
     değiĢimlerini        diyagram                                      kazanmak amacıyla hangi hamleyi
     üzerinde gösteriniz.                                               yapmalıdır?




                                                           51
MANTIKS
      AL-
 MATEMA
  TĠKSEL
   ZEKA
1. Diyagram
    çözme
2. Problem
    çözme
3. Grafik,                                                      24. Hamle beyazda, kare kuralına göre
    tablo,     23. Beyaz, geçer piyon yapmak                        piyon terfi edebilir mi? Açıklayınız.
    Ģema vb.       için nasıl oynamalıdır?
    oluĢturm
    a
4. DüĢünme
    becerileri
5.
    Formüler
    leĢtirme
6. Neden-
    sonuç
    iliĢkisi
    kurma
7.       Karar
    verme
8.
    Değerlen
    dirmeler
                25. AĢağıdaki konumlardan hangisinde mat yapmak olanaksızdır?
    yapma
9.        Soru        a)                                     b)
    sorma
10.
Sorgulama




                                         c)




                                                         52

								
To top