RAPORT
Z MONITOROWANIA WDRAŻANIA PODSTAWY PROGRAMOWEJ
WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO
W PRZEDSZKOLACH, SZKOŁACH PODSTAWOWYCH I GIMNAZJACH W
WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W ROKU SZKOLNYM 2009/2010
Olsztyn, 2010
I. Opis badań
1.Podstawa prawna
Na podstawie art. 35 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
(Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), Minister Edukacji Narodowej ustalił kierunki
realizacji przez kuratorów oświaty polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2009/2010.
Jednym z zadań jest monitorowanie wdrażania podstawy programowej wychowania
przedszkolnego i kształcenia ogólnego w przedszkolach, szkołach podstawowych
i gimnazjach. Z uwagi na harmonogram wdrażania zmian programowych w roku szkolnym
2009/2010 monitorowanie dotyczyło przedszkoli, klas I szkół podstawowych i klas I
gimnazjów, zarówno publicznych, jak i niepublicznych. Celem monitorowania wdrażania
podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego jest pozyskanie
informacji o stosowanych przez przedszkola i szkoły rozwiązaniach organizacyjnych i
metodycznych związanych z wdrażaniem podstawy programowej i uwzględnianiem
zalecanych warunków i sposobów jej realizacji, których stosowanie sprzyja osiąganiu
zamierzonych efektów edukacyjnych.
2. Dobór próby i opis badanych zbiorowości
W roku szkolnym 2009/2010 monitorowaniem objęto po 10% przedszkoli, oddziałów
przedszkolnych w szkołach podstawowych, innych form wychowania przedszkolnego, szkół
podstawowych i gimnazjów, zarówno publicznych, jak i niepublicznych (bez szkół
specjalnych).
W województwie warmińsko-mazurskim monitorowanie wdrażania podstawy
programowej przeprowadzono łącznie w 142 szkołach i placówkach, w tym w 26
przedszkolach, w 2 punktach wychowania przedszkolnego, w 41 oddziałach przedszkolnych
w szkołach podstawowych, w klasach pierwszych w 48 szkołach podstawowych oraz w 25
gimnazjach.
Spośród badanych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego oraz
oddziałów przedszkolnych w szkole podstawowej 65 tj. 94% to placówki publiczne, a 6 % -
placówki niepubliczne. Przedszkola i oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz
inne formy wychowania przedszkolnego w 48 % zlokalizowane były na wsi, w 7 % w
miejscowościach do 5 tysięcy mieszkańców, a w 45 % w miastach powyżej 5 tysięcy
mieszkańców. Wszystkie badane szkoły podstawowe to szkoły publiczne, z których na
terenach wiejskich zlokalizowanych było 35 % szkół, 6 % - w miastach do 5 tysięcy
mieszkańców i 59 % - w miastach powyżej 5 tysięcy. Badaniem objętych zostało 2423
uczniów ze 108 oddziałów klas I. Średnia liczba uczniów w klasie I wynosiła 22,44.
2
Z 25 szkół gimnazjalnych badaniem objętych zostało 19 gimnazjów publicznych (tj. 76%) i 6
gimnazjów niepublicznych ( tj.24%). Badano 80 oddziałów klas I, w których uczy się ogółem
1995 uczniów, średnio w klasie 23 uczniów. Spośród badanych gimnazjów 20 % położonych
jest na wsi, 4 % w miastach do 5 tysięcy mieszkańców, a 76 % w miastach powyżej 5 tysięcy
mieszkańców
Badanie zostało przeprowadzone on-line – dyrektorzy wytypowanych szkół
i przedszkoli, po zalogowaniu się na stronie internetowej wypełnili odpowiedni do typu szkoły
lub przedszkola arkusz, odpowiadając na zadane pytania. Odpowiedzi udzielone przez 10 %
szkół i przedszkoli zostały zweryfikowane przez wizytatorów Kuratorium Oświaty w Olsztynie,
podczas wizyty w szkole lub przedszkolu.
II. Opis danych i ich analiza
1. Przedszkola
A. W JAKI SPOSÓB W PRZEDSZKOLU ZAPOZNAWANO SIĘ Z PODSTAWĄ
PROGRAMOWĄ?
W prawie wszystkich badanych przedszkolach nauczyciele zapoznawali się z nową
podstawą programową indywidualnie, a zdecydowana większość wskazała, że zapoznała się
z nową podstawą programową na zebraniach rady pedagogicznej. Połowa nauczycieli
korzystała ze szkoleń zewnętrznych. W zespołach nauczycieli wychowania przedszkolnego
analizowano podstawę programową w niemal połowie przedszkoli.
W 10 przypadkach wskazano na wykorzystanie informacji z mediów.
Tabela 1.Sposób zapoznawania się z nową podstawą programową
Udział % w ogólnej ilości badanych
Sposób zapoznawania się z nową podstawą programową
przedszkoli:
Indywidualnie 97,1%
W zespole nauczycieli wychowania przedszkolnego 46,38%
Na zebraniu rady pedagogicznej 78,26%
Podczas konsultacji z pracownikami doradztwa
2,9%
metodycznego
Na szkoleniach zewnętrznych 51,2%
Korzystanie z oficjalnych stron internetowych instytucji
4,35%
oświatowych
Wykorzystanie informacje z mediów 14,5%
Uzyskanie informacji od dyrektora 0%
W inny sposób 73,9%
3
Z udzielonych przez dyrektorów przedszkoli odpowiedzi wynika, że większość nauczycieli
stosowała kilka różnych sposobów zapoznawania się z nową podstawą programową
przedszkola.
Wszyscy nauczyciele, w ogólnej ilości badanych przedszkoli, analizowali podstawę
programową I etapu edukacyjnego, w szczególności klasy I szkoły podstawowej. W prawie
jednej trzeciej badanych palcówek nauczyciele zapoznali się z podstawą programową
II etapu edukacyjnego. Tylko niewielka część badanych przedszkoli wykazała, że
nauczyciele analizowali podstawę programową innych etapów edukacyjnych.
Wykres 1. Czy nauczyciele zapoznawali się z podstawą programową różnych etapów
2. W celu właściwego przygotowania dzieci do podjęcia nauki w szkole
edukacyjnych?
podstawowej nauczyciele przedszkola powinni znad podstawę programową
innych etapów edukacyjnych 5,80%
II etapu edukacyjnego 27,54%
I etapu edukacyjnego, w
szczególności klasy I szkoły 100%
podstawowej
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Kontakty z rodzicami
W prawie wszystkich przedszkolach rodzice są informowani o zmianach w wychowaniu
przedszkolnym w latach 2009-2012 i zapoznawani z podstawą programową wychowania
przedszkolnego oraz włączani do kształtowania u dziecka określonych wiadomości i
umiejętności.
W większości badanych placówek rodzice są systematycznie informowani o zadaniach
wychowawczych i edukacyjnych realizowanych w przedszkolu. Wszyscy rodzice są
informowani o sukcesach i trudnościach dziecka. Wszyscy też włączani są w pracę
przedszkola, a większość w organizację imprez przedszkolnych. Ponad połowa rodziców
korzysta z zajęć dla nich organizowanych. Rodzice są też zachęcani do współdecydowania o
sprawach przedszkola.
4
Tabela 2. Sposoby kontaktowania się z rodzicami
Udział % w ogólnej ilości badanych
Rodzaje kontaktów z rodzicami przedszkoli:
Informowanie o zmianach w wychowaniu przedszkolnym 98,55%
w latach 2009-2012
Informowanie o zadaniach wychowawczych i kształcących 85,51%
realizowanych w przedszkolu
Zapoznawanie z podstawą programową wychowania
przedszkolnego i realizowanymi programami wychowania 95,65%
przedszkolnego oraz włączanej do kształtowania u dziecka
określonych wiadomości i umiejętności
Informowanie o sukcesach i trudnościach dziecka 100%
Zachęcanie do współdecydowania w sprawach przedszkola 91,3%
Organizowanie zajęć dla rodziców 51,2%
Włączanie rodziców w organizację imprez przedszkolnych 92,75%
Wspomaganie materialne 30,43%
B. JAKIE ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH
WARUNKÓW REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE
OSIĄGANIU ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH BYŁY STOSOWANE
PRZEZ SZKOŁY I PLACÓWKI W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ
DO REALIZACJI W ROKU 2010/2011?
Zagospodarowanie czasu przebywania dzieci w przedszkolu
Jedna trzecia badanych placówek wychowania przedszkolnego (przedszkola, oddziały
przedszkolne w szkołach podstawowych, inne formy wychowania przedszkolnego) w pełni
uwzględnia zalecane w podstawie programowej proporcje zagospodarowania czasu
przebywania dziecka w przedszkolu. Natomiast 2/3 placówek częściowo uwzględnia
zalecane proporcje. Zachwianie proporcji występuje w obszarze – przebywanie na świeżym
powietrzu. Blisko 2/3 placówek nie zachowuje proporcji, głównie z powodu niesprzyjających
warunków atmosferycznych oraz stanu zdrowia dzieci.
W obszarze - zajęcia dydaktyczne w trzech placówkach zwrócono uwagę, że wolne tempo
pracy dzieci zakłóca zachowanie proporcji czasu przeznaczonego na różne formy
aktywności dzieci.
W pozostałych obszarach (zabawa, dowolne czynności) proporcje są zachowywane w pełni.
5
Obserwacje pedagogiczne i analiza gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole.
Wszystkie monitorowane placówki dokonują obserwacji pedagogicznych mających na
celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych dziecka i prawie wszystkie dokumentują
wyniki obserwacji. Ponad połowa placówek deklaruje, że do końca czerwca 2010 r.
przeprowadzi obserwację wszystkich dzieci.
Analizę gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole przeprowadziło do momentu
monitorowania blisko 90% placówek w przypadku dzieci 6 – letnich oraz blisko 75%
placówek w przypadku dzieci 5 – letnich. Prawie 70% placówek zadeklarowało
przeprowadzenie diagnozy do końca czerwca 2010 r.
Wyniki przeprowadzonej diagnozy wykorzystywane są do poinformowania rodziców o stanie
gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. W znacznym stopniu służą
również informowaniu rodziców o potrzebie przeprowadzenia pogłębionej diagnozy
w poradni psychologiczno – pedagogicznej. Natomiast 2/3 placówek na podstawie diagnozy
opracowuje indywidualne programy wspomagania i stymulowania rozwoju dziecka.
Tabela 3. Obserwacje pedagogiczne w przedszkolach
Udział % w ogólnej ilości badanych przedszkoli
Dokonują obserwacji 100%
Dokumentują obserwacje 95,65%
Planują przeprowadzenie obserwacji 52,17%
do końca czerwca 2010 r.
Prowadza obserwacje systematycznie 95,65%
i dokumentują 2 razy w roku
Tabela 4. Diagnoza gotowości szkolnej w przedszkolach
Udział % w ogólnej ilości badanych przedszkoli
Przeprowadziły diagnozę przedszkolną 89,85%
wyłącznie dzieci 6-letnich
Przeprowadziły diagnozę przedszkolną 73,9%
dzieci 5-letnich
Planują przeprowadzenie diagnozy do końca 69,56%
czerwca 2010 r.
6
Tabela 5. Wykorzystanie wyników diagnozy
Udział % w ogólnej ilości badanych przedszkoli
Opracowanie indywidualnych programów
wspomagania i korygowania rozwoju dziecka 65,2%
Poinformowania rodziców o stanie gotowości
dziecka do podjęcia nauki w szkole 100%
podstawowej
Poinformowanie rodziców o potrzebie
przeprowadzenia pogłębionej diagnozy 92,75%
w poradni psychologiczno - pedagogicznej
Doskonalenie zawodowe nauczycieli przedszkoli
Doskonalenie nauczycieli w związku z zadaniami określonymi w podstawie programowej
dotyczyło głównie metodyki pracy z dzieckiem (średnio – ponad 3 nauczycieli w placówce)
oraz diagnozowania wychowanka (średnio – blisko 2,5 nauczycieli w placówce). Ponadto
szkolenia dotyczyły indywidualizacji pracy z dzieckiem (w każdej placówce przynajmniej
1 nauczyciel odbył takie szkolenie), oraz doboru, adaptacji programów lub tworzenia
własnych. Dyrektorzy wymieniali również szkolenia z zakresu ogólnie pojętej realizacji
podstawy programowej, współpracy przedszkola z rodzicami, ewaluacji wewnętrznej
oraz bezpieczeństwa w przedszkolu. Zaplanowano do końca roku szkolnego 2009/2010
szkolenia dotyczące najczęściej metodyki pracy (średnio - 5 nauczycieli w placówce).
C. JAKIE ROZWIĄZANIA METODYCZNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH WARUNKÓW
REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE OSIĄGANIU
ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH, BYŁY STOSOWANE PRZEZ
PRZEDSZKOLA I SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ DO
REALIZACJI W ROKU 2010/11?
Wybór pomocy dydaktycznych
W ogólnej ilości badanych przedszkoli prawie połowa nauczycieli nigdy nie korzystała
z zeszytów ćwiczeń. W około 1/4 badanych placówek nauczyciele korzystali z zeszytów
ćwiczeń 2-3 razy w tygodniu. Jedna piąta nauczycieli przedszkola sporadycznie korzysta
z zeszytów ćwiczeń. Niewielka część nauczycieli wykorzystuje zeszyty ćwiczeń codziennie.
Ponad połowa nauczycieli w realizacji programu wychowania przedszkolnego korzysta z kart
pracy 2-3 razy w tygodniu, a codziennie karty pracy wykorzystuje blisko jedna trzecia
nauczycieli. Z pakietów edukacyjnych korzysta 2-3 razy w tygodniu prawie 36% nauczycieli
badanych przedszkoli, codziennie blisko 28%, sporadycznie 10%, a raz w tygodniu niespełna
7% nauczycieli. Blisko jedna piąta nauczycieli nigdy nie korzystała z kart pracy.
7
W monitorowanych placówkach wykorzystuje się także inne pomoce dydaktyczne. W ponad
połowie przedszkoli nauczyciele korzystają z gier dydaktycznych i materiałów pokazowych.
Blisko 40% nauczycieli wykorzystuje literaturę dla dzieci, 33% - pomoce multimedialne, 26%-
przybory umuzykalniające, a prawie 12% nauczycieli korzysta przyborów gimnastycznych.
JAKIEGO WSPARCIA W REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ OCZEKUJĄ
PRZEDSZKOLA I SZKOŁY PODSTAWOWE Z ODDZIAŁAMI PRZEDSZKOLNYMI?
Z ogólnej liczby badanych przedszkoli prawie połowa ankietowanych (46%) wskazała na
potrzebę szkoleń. Blisko 30% monitorowanych placówek oczekuje wsparcia finansowego,
natomiast 20% badanych wskazało na potrzebę pomocy metodycznej. W jednym przypadku
wskazano na potrzebę pomocy specjalisty. 54% monitorowanych palcówek wychowania
przedszkolnego nie oczekuje żadnego wsparcia.
Tabela 6. Rodzaje oczekiwanego wsparcia
Udział % w ogólnej liczbie
Rodzaj wsparcia
badanych przedszkoli
Wsparcie finansowe 30,43%
Pomoc specjalisty 1,45%
Szkolenia 46,4%
Pomoc metodyczna 20,29%
Inne 4,34%
2. Szkoły podstawowe
A. W JAKI SPOSÓB W SZKOLE PODSTAWOWEJ ZAPOZNAWANO SIĘ Z NOWĄ
PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ?
We wszystkich szkołach podstawowych nauczyciele zapoznawali się z nową podstawą
programową kształcenia ogólnego indywidualnie, w zdecydowanej większości w zespole
nauczycieli uczących w danej klasie i na szkoleniach zewnętrznych lub w zespole
samokształceniowym. Niewielka liczba nauczycieli szkół podstawowych nabyła wiedzę
dotyczącą nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego w drodze konsultacji
z pracownikami doradztwa metodycznego.
8
Tabela 7. W jaki sposób nauczyciele zapoznawali się z nową podstawą programową?
Sposób zapoznawania się z nową podstawą programową Udział % w ogólnej ilości wskazań
Indywidualnie 100 %
W zespole nauczycieli uczących w danej klasie 87,50 %
W zespole samokształceniowym 29,73%
Na zebraniu rady pedagogicznej 79,17 %
Konsultacje się z pracownikami doradztwa metodycznego i
5,40 %
doskonalenia zawodowego
Na szkoleniach zewnętrznych 62,16 %
Korzystanie z oficjalnych stron internetowych instytucji
0%
oświatowych
Wykorzystanie informacje z mediów 2,70 %
Uzyskanie informacji od dyrektora 0%
W inny sposób 77,80 %
Wykres 2. Analiza podstawy programowej różnych etapów edukacyjnych
Nauczyciele analizowali podstawę programową:
Innych etapów edukacyjnych 6,25%
II etapu edukacyjnego 95,83%
I etapu edukacyjnego 87,50%
wychowania przedszkolnego 100%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Większość nauczycieli badanych szkół informowała rodziców uczniów klas I o zmianach
programowych i organizacyjnych organizując zebrania z wychowawcami, około jedna piąta
na spotkaniach z dyrektorami szkół, a jedynie niewielka część poprzez indywidualne
kontakty.
Tabela 8. Sposób informowania rodziców o zmianach programowych
Sposób informowania rodziców Udział % w ogólnej ilości wskazań
o zmianach programowych
Na spotkaniu dyrektora z rodzicami 19,09 %
Na zebraniu rodziców z wychowawcami klas 69,84 %
Za pomocą materiałów informacyjnych 6,35 %
Poprzez indywidualne kontakty z rodzicami 4,76 %
9
B. JAKIE ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH
WARUNKÓW REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE
OSIĄGANIU ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH BYŁY STOSOWANE
PRZEZ SZKOŁY I PLACÓWKI W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ
DO REALIZACJI W ROKU 2010/2011?
W klasach I szkół podstawowych część zajęć została powierzona nauczycielom innym niż
edukacji wczesnoszkolnej. W 100 % badanych szkół podstawowych języków obcych
nowożytnych uczą nauczyciele zatrudnieni w tych szkołach do prowadzenia zajęć z danego
języka w klasach IV-VI. W 12,50 % szkół zajęcia komputerowe prowadzą nauczyciele
informatyki, w 8,34 % szkół edukację muzyczną prowadzą nauczyciele muzyki, w 6,25 %
szkół edukację plastyczną – nauczyciele plastyki. W 4,17 % szkół wychowanie fizyczne w
klasach pierwszej prowadzą nauczyciele specjaliści wychowania fizycznego.
Adaptacja dzieci w szkole
Szkoła dba o adaptację dzieci do warunków szkolnych. W prawie połowie przypadków okres
adaptacyjny trwał do 1 miesiąca, w dużej części szkół od 1 – 2 miesięcy i jedynie w co ósmej
placówce - powyżej 2 miesięcy. Polegał on głównie na zapoznaniu się dzieci ze szkołą i
integracją z zespołu klasowym, zapewnieniu dzieciom poczucia bezpieczeństwa poprzez
minimalizowanie obaw lęku i niepokoju.
W 4,17% szkół dzieci nie wymagały okresu adaptacyjnego.
10
Wykres 3. Długość okresu adaptacyjnego
Jak długo trwał okres adaptacyjny
powyżej 2 miesięcy 13%
od 1 -2 miesięcy 41%
do 1 miesiąca
i na czym polegał? 46%
podejmowaniu innych działao 6,25%
0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50%
dzieci nie wymagały okresu adaptacyjnego 4,17%
Wykres 4. Na czym polegał okres adaptacyjny?
stworzeniu rodzicom możliwości uczestniczenia w zajęciach 0
zapoznawaniu ze szkołą 77,08%
integracji zespołu klasowego 64,58%
łączeniu nauczania z zabawą 6,25%
objęciu opieką świetlicową 2,08%
zapewnieniu poczucia bezpieczeostwa poprzez minimalizowanie
12,50%
obaw, lęku i niepokoju
0,00% 10,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 70,00 80,00 90,00
% % % % % % % % %
Edukacja polonistyczna
W podstawie programowej wskazuje się, jako ważny cel edukacji polonistycznej, rozwijanie
u dzieci zamiłowania do czytelnictwa. Badanie wykazało, że wszyscy uczniowie mają
możliwość swobodnego dostępu do książek w bibliotece szkolnej, a 85,42 % uczniów także
w sali lekcyjnej.
11
Warunki realizacji zajęć komputerowych w szkole
Uczniom klas I – III należy umożliwić korzystanie z pracowni komputerowej. Podczas zajęć
komputerowych uczeń powinien mieć do dyspozycji komputer z dostępem do Internetu.
W zdecydowanej większości badanych szkół uczniowie mają możliwość korzystania
ze szkolnej pracowni komputerowej, ale tylko średnio co szósta szkoła zapewnia każdemu
uczniowi do dyspozycji osobny komputer z dostępem do Internetu. Natomiast problemem
wielu szkół jest brak odpowiedniego do wieku, możliwości i potrzeb uczniów
oprogramowania komputerowego. Dotyczy to ponad jednej trzeciej szkół podstawowych.
Wykres 5. Jakie są warunki realizacji zajęć komputerowych w szkole?
Jakie są warunki realizacji zajęd komputerowych w szkole :
szkoła posiada odpowiednie do
wieku, możliwości i potrzeb
33,33%
uczniów oprogramowanie
komputerowe
podczas zajęd komputerowych
każdy uczeo ma do swojej
8,60%
dyspozycji osobny komputer z
dostępem do Internetu
uczniowie korzystają ze szkolnej
48,39%
pracowni komputerowej
uczniowie mają dostęp do
9,68%
komputera w sali lekcyjnej
0,00% 10,00% 20,00% 30,00% 40,00% 50,00% 60,00%
Nauka języka obcego nowożytnego
Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej w zakresie języka obcego nowożytnego
zaleca, aby uczniowie mieli możliwość kontaktu z językiem obcym również poza zajęciami
lekcyjnymi. Uczniowie badanych klas I szkół podstawowych mają możliwość nauki języka
obcego podczas dodatkowych zajęć, seansów filmowych, spotkań czytelniczych w bibliotece,
podczas zajęć w świetlicy szkolnej i poprzez uczestniczenie w konkursach językowych i
uroczystościach szkolnych.
12
Tabela 9. Dzieci mają możliwość nauki języka obcego podczas:
Rodzaj zajęć Udział % w ogólnej ilości badanych szkół:
Podczas spotkań czytelniczych w bibliotece 20,83 %
Podczas seansów filmowych 33,33 %
Na dodatkowych zajęciach języka obcego 52,94 %
nowożytnego
Poprzez uczestnictwo w konkursach językowych 17,65 %
i uroczystościach szkolnych
Podczas zajęć w świetlicy szkolnej 17,65 %
W innych sytuacjach 11,76 %
Realizacja zajęć wychowania fizycznego
Dla zapewnienia właściwego rozwoju sprawności fizycznej uczniów zajęcia wychowania
fizycznego w zdecydowanej większości badanych szkół podstawowych odbywają się
w salach gimnastycznych, ale także na boisku szkolnym, na szkolnym placu zabaw i w
terenie w pobliżu szkoły. W znacznej części szkół zajęcia wychowania fizycznego odbywają
się w wyznaczonym miejscu wewnątrz budynku szkoły.
W żadnej szkole uczniowie klasy I nie korzystają z basenu. Większość szkół wykorzystuje
różne miejsca do realizacji zajęć wychowania fizycznego.
Tabela 10. Miejsca realizacji zajęć wychowania fizycznego
Udział % w ogólnej ilości badanych szkół:
Miejsca realizacji zajęć wychowania fizycznego
W sali gimnastycznej 91,67 %
Na boisku szkolnym 89,58 %
W wyznaczonym miejscu wewnątrz budynku szkoły 41,67 %
Na basenie 0%
Na szkolnym placu zabaw 20.83 %
Na terenie w pobliżu szkoły 27,08 %
W innym miejscu 16,67 %
Edukacja zdrowotna i bezpieczeństwo
31 szkół podstawowych, tj. 64,5 % zorganizowało w klasie pierwszej zajęcia z zakresu
pierwszej pomocy. Jednak 17 szkół (35,4 %) nie przeprowadziło dotychczas takich zajęć,
a w 1 przypadku szkoła nie widzi potrzeby zorganizowania zajęć z zakresu pierwszej
pomocy.
13
Prezentacja osiągnięć uczniów
W trosce o to, aby uczniowie odczuwali satysfakcję z działalności twórczej, szkoły stwarzają
warunki do prezentowania swoich osiągnięć organizując wystawy prac uczniowskich,
szkolne i międzyszkolne imprezy, przeglądy twórczości artystycznej.
Prawie połowa szkół przeprowadza konkursy i umożliwia prezentację prac uczniów na
stronie internetowej szkoły.
W jaki sposób szkoła prezentuje osiągnięcia uczniów?
prezentacji osiągnięć uczniów
Wykres 6. Sposoby w inny sposób 10,42%
podczas spotkao z rodzicami 8,33%
prezentacja na stronach
0
internetowych innych niż szkolna
informacje przekazywane w mediach
18,75%
szkolnych
imprezy gminne, środowiskowe 4,17%
konkursy i imprezy szkolne 47,92%
inne sposoby 77,08%
prezentacja prac na stronie
43,75%
internetowej szkoły
Imprezy szkolne i międzyszkolne 97,92%
przeglądy twórczości artystycznej
72,92%
dzieci
wystawy prac uczniowskich 100%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Zajęcia opiekuńcze i zwiększające szanse edukacyjne uczniów
Większość szkół bada potrzeby rodziców uczniów w zakresie godzin pracy świetlicy i
uwzględnia potrzeby rodziców dotyczące organizacji pracy świetlicy szkolnej. Jednak blisko
1/5 szkół nie prowadzi takich badań i polowa z nich stwierdza, że ustalone godziny pracy
świetlicy szkolnej spełniają potrzeby rodziców.
25 % badanych szkół podstawowych nie posiada świetlicy. Także w jednej czwartej szkół
świetlice pracują w ograniczonym zakresie ze względów kadrowo-finansowych.
87,50 % szkół zapewnia uczniom możliwość zostawiania w szkole części podręczników
i przyborów szkolnych poprzez wydzielenie oddzielnego miejsca dla każdego ucznia.
Zgodnie z zaleceniami zawartymi w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego
wszystkie szkoły podstawowe organizują zajęcia opiekuńcze i zwiększające szanse
edukacyjne uczniów.
14
Zalecane zajęcia opiekuńcze zapewniające dzieciom interesujące spędzenie czasu,
przyjazną atmosferę i bezpieczeństwo badane szkoły realizują w sposób następujący:
zajęcia artystyczne organizowane są dla 22 % uczniów, gry i zabawy ruchowe dla 27 %,
zajęcia świetlicowe dla 21 %, kółka zainteresowań dla 21,5 %. Dla uczniów zdolnych
organizowane są zajęcia rozwijające ich zainteresowania. Korzysta z tych zajęć 32 %
uczniów. Około 28 % dzieci ma trudności w nauce. Dla tych uczniów organizowane są
zajęcia specjalistyczne i dydaktyczno-wyrównawcze.
Kontakty z rodzicami
W celu monitorowania indywidualnego rozwoju ucznia szkoły w różny sposób kontaktują się
z rodzicami, m.in. poprzez informacje pisemne, rozmowy indywidualne, telefoniczne, za
pośrednictwem Internetu. W niewielkiej ilości szkół wiedza rodziców o osiągnięciach
szkolnych ich dzieci jest nabywana za pomocą strony internetowej szkoły lub dziennika
elektronicznego.
Tabela 11. Kontakty z rodzicami
Sposób informowania Udział % w ogólnej ilości badanych
Dziennik elektroniczny 4,17%
Rozmowy indywidualne 100%
Przekazywanie informacji w formie pisemnej 100%
Zebrania rodziców z wychowawcą 45,83
Zebrania rodziców z wychowawcą i ze specjalistami 14,58
Warsztaty dla rodziców 10,42
Rozmowy telefoniczne 45,83
Karty osiągnięć uczniów 18,75
Strona internetowa szkoły 4,17
Inne 16,67
Sposób informowania rodziców uczniów klasy I o zmianach programowych
i organizacyjnych
Wykres 7. W jaki sposób szkoła poinformowała rodziców uczniów klasy I o zmianach programowych i
W jaki sposób szkoła poinformowała rodziców uczniów klas I o zmianach
organizacyjnych ?
programowych i organizacyjnych wprowadzonych w roku szkolnym
w inny sposób 0
poprzez indywidualne kontakty z
4,76%
rodzicami
odsyłając do materiałów
6,35%
informacyjnych
organizując zebrania rodziców z
69,84%
wychowawcami klas
na spotkaniu dyrektora z rodzicami 19,09%
0,00% 10,00% 20,00% 30,00% 40,00% 50,00% 60,00% 70,00% 80,00%
15
Planowane rozwiązania organizacyjne wspomagające realizację
nowej podstawy programowej
W zakresie rozwiązań organizacyjnych wspomagających realizację nowej podstawy
programowej, jakie szkoły mają zamiar wprowadzić w roku szkolnym 2010/2011, wszystkie
badane szkoły podstawowe planują rozbudowę bazy dydaktycznej szkoły, 2/3 zwiększenie
oferty edukacyjnej. Zaledwie co 15 szkoła podstawowa zaplanowała doskonalenie
zawodowe nauczycieli.
Tabela 12. Planowane rozwiązania organizacyjne
Planowane zadania Udział % w ogólnej ilości badanych szkół:
Rozbudowa bazy szkoły 100 %
Zwiększenie oferty edukacyjnej 66,67%
Doskonalenie nauczycieli 6,25%
Inne 8,33%
C. JAKIE ROZWIĄZANIA METODYCZNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH WARUNKÓW
REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE OSIĄGANIU
ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH, BYŁY STOSOWANE PRZEZ
PRZEDSZKOLA I SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ DO
REALIZACJI W ROKU 2010/11?
Edukacja matematyczna
W edukacji matematycznej w klasie I szkoły podstawowej wspomagany jest rozwój
czynności umysłowych dzieci poprzez stosowanie zabaw oraz gier dydaktycznych, sytuacji
zadaniowych, matematyzację sytuacji szkolnych, różnego rodzaju ćwiczeń manipulacyjnych.
Dla dobrego przygotowania do nabywania umiejętności matematycznych w pierwszych
miesiącach edukacji wczesnoszkolnej nauczyciele, podczas realizacji zajęć we wszystkich
szkołach, wykorzystywali liczmany o różnych kształtach, matematyczne materiały
poglądowe, gry edukacyjne.
16
Jakie formy zajęd sprzyjających edukacji matematycznej zastosowali
nauczyciele klasy I ?
Wykres 8. Jakie formy zajęć sprzyjających edukacji matematycznej zastosowali nauczyciele klasy I ?
inne 4,17%
dwiczenia domowe 0%
zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze 2,08%
gimnastyka umysłu z wykorzystaniem gier 0
matematyzację sytuacji szkolnych 31,25%
zajęcia z wykorzystaniem multimediów 0%
dwiczenia manipulacyjne 29,17%
inne 58,33%
sytuacje zadaniowe 95,83%
gry dydaktyczne 100%
zabawy 100%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Edukacja przyrodnicza
Wszystkie szkoły podstawowe organizują edukację przyrodniczą w warunkach
środowiska naturalnego. Najczęściej podczas wycieczek oraz w najbliższym otoczeniu
szkoły.
Miejsca, gdzie najczęściej odbywały się zajęcia z edukacji przyrodniczej
Wykres 9. Miejsca realizacji edukacji przyrodniczej poza klasą
organizowane poza klasą:
w innych miejscach 5,56%
podczas wycieczek 33,33%
najbliższa okolica 36,11%
teren szkolny 25%
0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40%
Edukacja muzyczna
Zgodnie z nową podstawą programową wszystkie szkoły podstawowe włączają
muzykę do codziennych zajęć szkolnych, m.in.: podczas realizacji edukacji plastycznej
i technicznej, w trakcie zajęć ruchowych, w powiązaniu z tematami innych zajęć, na
zajęciach relaksacyjnych, podczas przerw śródlekcyjnych.
17
Tabela 13. Realizacja edukacji muzycznej
Sposób realizacji Udział % w ogólnej liczbie badań
Podczas przerw śródlekcyjnych 35,42 %
Podczas realizacji edukacji plastycznej i technicznej 64,58%
W trakcie zajęć ruchowych przy muzyce 64,58 %
Na zajęciach relaksacyjnych 27,07 %
W powiązaniu z tematem zajęć 31,25 %
W jaki sposób nauczyciele szkół podstawowych sprawdzają spełnianie przez uczniów
poszczególnych wymagań określonych w nowej podstawie programowej?
W prawie 90 % badanych szkół nauczyciele sprawdzają spełnianie przez uczniów
poszczególnych wymagań określonych w nowej podstawie programowej poprzez bieżącą
obserwację efektów działań uczniów w obrębie edukacji. Bardzo często stosują obserwację
sposobu pracy uczniów.
Tabela 14. Sposoby sprawdzania spełniania przez uczniów wymagań zawartych w podstawie
programowej
Sposób sprawdzania Udział % w ogólnej ilości badanych szkół
Bieżąca obserwacja efektów działań uczniów w 89,58%
obrębie edukacji
Obserwacja sposobu pracy 81,25%
Inne 12,50%
D. JAKIEGO WSPARCIA W REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ OCZEKUJĄ
SZKOŁY PODSTAWOWE?
Największa liczba szkół podstawowych oczekuje wsparcia finansowo-materialnego na
rozbudowę i modernizację bazy lokalowej. Niewielka liczba placówek potrzebuje wsparcia
metodycznego dla nauczycieli, szkoleń zewnętrznych oraz wsparcia prawnego.
18
Tabela 15. Oczekiwany przez szkoły rodzaj wsparcia
Rodzaj wsparcia
Udział % w ogólnej ilości badanych szkół:
Wsparcie finansowe 72,92%
Pomoc prawna 4,17%
Szkolenia zewnętrzne 10,42%
Pomoc metodyczna dla nauczycieli 12,50%
3. Gimnazja
A. SPOSÓB ZAPOZNAWANIA SIĘ SZKOŁY Z NOWĄ PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ
Nauczyciele zapoznawali się z nową podstawą programową w różnorodny sposób:
indywidualnie, na posiedzeniach rady pedagogicznej oraz w zespołach przedmiotowych.
Rzadziej w zespołach nauczycieli uczących w danej klasie. Niemalże w połowie gimnazjów
nauczyciele brali udział w szkoleniach zewnętrznych dotyczących nowej podstawy
programowej. Inne źródła informacji są rzadziej wskazywane.
Wykres 10. W jaki sposób nauczyciele gimnazjum zapoznawali się z nową podstawą programową ?
w inny sposób 4%
uzyskując informacje od dyrektora 4%
wykorzystując informacje z mediów 0%
korzystając z oficjalnych stron internetowych instytucji
4%
oświatowych
na szkoleniach zewnętrznych 48%
konsultując się z pracownikami doradztwa metodycznego i
4%
doskonalenia zawodowego
w zespole n-li uczących w danej klasie 28%
na zebraniu rady pedagogicznej 88%
w zespole przedmiotowym 80%
indywidualnie 100%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Wszyscy nauczyciele analizowali podstawę programową swojego przedmiotu w gimnazjum
oraz zdecydowana większość zapoznawała się z podstawą programową tego przedmiotu dla
II i IV etapu edukacyjnego.
19
Wykres 11. Analiza podstawy programowej innych etapów edukacyjnych
IV etapu edukacyjnego 72%
III etapu edukacyjnego 100%
II etapu edukacyjnego 76%
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%
Ponad 90% nauczycieli analizowało podstawę programowa przedmiotów pokrewnych, z tym
że większe zainteresowanie było wcześniejszym etapem edukacyjnym.
Czy nauczyciele analizowali podstawę programową
Wykres 12. Czy nauczyciele analizowali podstawę programowa przedmiotów pokrewnych?
przedmiotów pokrewnych
nie
8%
tak
92%
Jeśli tak, to analizowali podstawę programową dla:
Wykres 13. Analiza podstawy programowej przedmiotów pokrewnych
IV etapu edukacyjnego 52%
III etapu edukacyjnego 8%
II etapu edukacyjnego 92%
20
Szkoły poinformowały rodziców uczniów klas I gimnazjum o zmianach programowych
i organizacyjnych wprowadzonych w roku szkolnym 2009/2010 głównie podczas zebrań
rodziców z dyrektorem szkoły. Ponad połowa szkół na zebraniach wychowawców z
rodzicami informuje o wprowadzeniu nowej podstawy programowej.
Wykres 14. W jaki sposób szkoła poinformowała rodziców uczniów o zmianach programowych
i organizacyjnych ?
W inny sposób 24%
Poprzez indywidualne kontakty z rodzicami 16%
Odsyłając do materiałów informacyjnych 40%
Organizując zebrania rodziców z wychowawcami klas 60%
Na spotkaniu dyrektora z rodzicami 80%
B. JAKIE ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH
WARUNKÓW REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE OSIĄGANIU
ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH, BYŁY STOSOWANE PRZEZ SZKOŁY
I PLACÓWKI W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ DO REALIZACJI
W ROKU 2010/11?
Większość szkół organizuje zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów mających
trudności w nauce. Średnio, co szósty uczeń uczestniczy w takich zajęciach z języka
polskiego, nieco mniej z matematyki, a prawie co czwarty korzysta z zajęć z innych
przedmiotów
21
Wykres 15. Zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów
Zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów
z innych przedmiotów 19,4
z matematyki 14,76
z języka polskiego 12,36
W zajęciach rozwijających zainteresowania językiem ojczystym uczestniczy średnio co
dziewiąty uczeń. Matematyką interesuje się co dziesiąty. Ponad 1/3 uczniów uczestniczy
w zajęciach rozwijających zainteresowania z innych przedmiotów.
Wykres 16. Zajęcia rozwijające zainteresowania
z innych przedmiotów 35,12
z matematyki 7,68
z języka polskiego 8,88
22
W prawie 70% szkół gimnazjalnych nauczyciele różnych przedmiotów prowadzą zajęcia w
nauczyciele prowadzą lekcje w bibliotece
bibliotece szkolnej.
Wykres 17. Prowadzenie zajęć w bibliotece szkolnej
nie
32%
tak
68%
W większości gimnazjów wykorzystywane jest szkolne centrum multimedialne i księgozbiór
do realizacji celów dydaktycznych. Ponad jedna trzecia część szkół deklaruje, że nauczyciele
współpracują z biblioteką szkolną w zakresie dostosowywania zbiorów do potrzeb uczniów.
Wspólnie z nauczycielami biblioteki i przy wykorzystaniu jej zasobów są organizowane
różnego rodzaju konkursy. Rzadziej, jako forma współpracy, wskazywane są lekcje
prowadzone przez nauczyciela biblioteki. Inne ciekawe formy współpracy z biblioteką
szkolną to organizowanie wystaw okolicznościowych, apeli czytelniczych, wycieczek do
innych bibliotek.
Wykres 18. Formy współpracy nauczycieli z biblioteką szkolną
Inne formy współpracy nauczycieli:
inne 24%
konkursy 32%
lekcje biblioteczne 16%
dostosowywanie zawartości zbiorów do potrzeb
36%
uczniów
korzystanie z księgozbioru 60%
korzystanie ze szkolnego centrum
60%
multimedialnego
23
Sposoby prezentowania osiągnięć uczniów
Większość biorących udział w badaniu gimnazjów dba o prezentowanie osiągnięć uczniów
i czyni to w sposób różnorodny. Z analiz odpowiedzi wynika, że dużą wagę przywiązuje się
zarówno do promocji osiągnięć na zewnątrz, jak i wewnątrz szkoły. Najbardziej
rozpowszechnionym środkiem przekazu informacji jest strona internetowa szkoły. W prawie
wszystkich gimnazjach organizowane są wystawy prezentujące osiągnięcia uczniów oraz
spotkania z rodzicami, podczas których odbywają się takie prezentacje. Większość szkół
organizuje przeglądy twórczości artystycznej oraz spotkania społeczności szkolnej. Ważnym
sposobem promocji osiągnięć uczniów są spotkania międzyszkolne, spotkania z lokalną
społecznością, tzw. „otwarte drzwi szkoły” oraz informacje w prasie. Tylko średnio co piąta
szkoła wskazuje wykorzystanie innych mediów do tego celu. W jednej badanej szkole wydaje
się folder prezentujący osiągnięcia.
W konkursach i zawodach międzygimnazjalnych uczestniczy łącznie ponad 70% szkół.
8.W trosce o to, aby uczniowie odczuwali motywującą satysfakcję z działalności twórczej, szkoła powinna stwarzad warunki do
Wykres 19. Sposoby prezentowania osiągnięć uczniów przedstawia wykres:
prezentowania osiągnięd uczniów. Szkoła prezentuje osiągnięcia uczniów, poprzez:
inne 4%
nagrody dla uczniów 0%
uroczystości i imprezy szkolne 12%
media szkolne 20%
konkursy, zawody 20%
informacje w mediach lokalnych 4%
kontakty z prasą 68%
strona internetowa szkoły 80%
spotkania z lokalną społecznością 64%
spotkania z rodzicami 92%
spotkania międzyszkolne 52%
spotkania społeczności szkolnej 84%
przeglądy twórczości artystycznej 80%
wystawy 92%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Nauczanie języków obcych
Język obcy nowożytny na poziomie III.1 jest kontynuowany we wszystkich badanych
gimnazjach. W większości szkół jest nauczany z uwzględnieniem poziomów
zaawansowania. Średnio w szkole są 2 poziomy zaawansowania znajomości języka.
24
Wykres 20. Czy język obcy nowożytny na poziomie III.1 jest nauczany w grupach uwzględniających
poziomy zaawansowania?
Czy jest nauczany w grupach uwzględniających poziomy zaawansowania
poziom III.0:
nie
36%
tak
64%
Jako przyczynę niezorganizowania nauczania języka obcego z uwzględnieniem poziomów
zaawansowania ponad połowa szkół wskazała zbliżony poziom umiejętności i predyspozycji
językowych uczniów. Jedna trzecia szkół wskazała problemy organizacyjno - kadrowe,
a jedna szkoła (niepubliczna) wymieniła jako przyczynę decyzję komisji rekrutacyjnej.
Ilośd grup
Wykres 21. Liczebność grup uczniowskich na poziomi III.1
0%
Powyżej 24 uczniów
0%
82,40%
Od 10 do 24 uczniów
88,24%
17,60%
Do 10 uczniów
11,76%
0,00% 10,00% 20,00% 30,00% 40,00% 50,00% 60,00% 70,00% 80,00% 90,00% 100,00%
Zdecydowana większość (ponad 80%) grup zarówno w szkołach stosujących podział
na poziomy zaawansowania, jak i nie stosujących, liczy od 10 do 24 uczniów. W żadnym
z badanych gimnazjów nie została przekroczona dopuszczalna liczba 25 uczniów w grupie.
Przydziału uczniów do grup dokonywano najczęściej na podstawie testu predyspozycji
językowych, rzadziej biorąc pod uwagę ocenę z przedmiotu w szkole podstawowej.
W jednym przypadku wskazano, jako sposób przydziału, konsultacje z nauczycielami
ze szkoły podstawowej. W żadnym przypadku nie wskazywano względów organizacyjnych
25
ani potrzeb uczniów. Kilka szkół wskazywało więcej niż jeden sposób przydziału uczniów
do grup.
Wykres 22. Sposób przydziału uczniów do grup
W jaki sposób nauczyciel przydzielił uczniów do grup?
W inny sposób 4%
Rozpoznając potrzeby uczniów i
0%
rodziców
Uwzględniając warunki organizacyjne 0%
Biorąc pod uwagę ocenę z
36%
przedmiotu w szkole podstawowej
Na podstawie testu predyspozycji
88%
językowych
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Język obcy na poziomie III.0 w około jednej trzeciej szkół jest nauczany z uwzględnieniem
poziomów zaawansowania. Średnio w szkole są 2 poziomy zaawansowania. W większości
gimnazjów nie zorganizowano nauczania z uwzględnieniem poziomów zaawansowania.
Jako główną przyczynę te szkoły wskazują zbliżony poziom umiejętności i predyspozycji
językowych.
Wykres 23. Czy język obcy nowożytny na poziomie III.0 jest nauczany w grupach uwzględniających
Czy jest nauczany w grupach uwzględniających poziomy
poziomy zaawansowania?
zaawansowania poziom III.1:
tak
35%
nie
65%
Zdecydowana większość grup, zarówno w szkołach stosujących podział na poziomy
zaawansowania jak i nie stosujących, liczy od 10 do 24 uczniów. W żadnym z badanych
gimnazjów nie została przekroczona dopuszczalna liczba 25 uczniów w grupie.
26
Wykres 24. Liczebność grup uczniowskich na poziomi III.0
Ilośd grup
Powyzej 24 uczniów
0% Do 10 uczniów
12%
Od 10 do 24 uczniów
88%
Przydziału uczniów do grup dokonywano najczęściej na podstawie testu predyspozycji
językowych, ale także biorąc pod uwagę ocenę z przedmiotu w szkole podstawowej
i uwzględniając warunki organizacyjne.
Organizacja zajęć wychowania fizycznego w szkole
Większość badanych gimnazjów organizuje zajęcia wychowania fizycznego wyłącznie w
formie tradycyjnej - 4 godziny w systemie klasowo – lekcyjnym. 40% szkół korzysta z
możliwości prowadzenia zajęć wychowania fizycznego w formach dopuszczonych
rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 sierpnia 2009 r. w sprawie
dopuszczalnych form realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego
w roku szkolnym 2009/2010. Spośród tych szkół z kolei większość prowadzi w formach
alternatywnych dwie godziny zajęć.
27
18. Lekcje wychowania fizycznego mogą byd realizowane w innych niż klasowo-lekcyjnych
Wykres 25. Organizacja zajęć wychowania fizycznego w szkole
Organizacja lekcji w szkole uwzględnia:
2 godziny w systemie
klasowo-lekcyjnym i 2
godziny w innych formach
28%
4 godziny w systemie
klasowo-lekcyjnym
3 godziny w systemie 60%
klasowo-lekcyjnym i 1
godzina w innych formach
12%
Najbardziej popularnym rodzajem zajęć są zajęcia sportowe, następnie zajęcia rekreacyjno -
zdrowotne, taneczne i aktywne formy turystyki. Część szkół realizuje dwa i więcej rodzajów
zajęć w formach alternatywnych.
Wykres 26. Rodzaje zajęć realizowane w formach
alternatywnych9. Jeśli wybrano odpowiedź b lub c: szkoła organizuje zajęcia wychowania fizycznego:
1
aktywne formy turystyki 20%
taneczne 20%
rekreacyjno- zdrowotne 40%
sportowe 90%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
28
Wykres 27. Realizacja edukacji dla bezpieczeństwa
4%
96%
tak
nie
Tylko w jednej szkole, co stanowi 4% badanych gimnazjów, realizowana jest w obecnym
roku szkolnym edukacja dla bezpieczeństwa. Zajęcia te prowadzone są w formie lekcyjnej -
1 godzina zajęć tygodniowo.
Realizacja zajęć artystycznych i technicznych
Zajęcia artystyczne zaplanowano w klasach I gimnazjum roku szkolnym 2009/2010 w około
jednej trzeciej szkół.
Wykres 28. Czy zaplanowano w bieżącym roku szkolnym zajęcia artystyczne?
21. Czy zaplanowano w bieżącym roku szkolnym zajęcia artystyczne:
Tak
36%
Nie
64%
Najczęściej realizowane rodzaje zajęć to muzyczne i taneczne oraz plastyczne. W jednym
gimnazjum realizowane jest projektowanie komputerowe
Zajęcia techniczne zaplanowało więcej gimnazjów - ponad polowa ankietowanych.
29
23. Czy zaplanowano w bieżącym roku szkolnym zajęcia techniczne:
Wykres 29. Czy zaplanowano w bieżącym roku szkolnym zajęcia techniczne?
Nie
44%
Tak
56%
Najczęściej prowadzonymi zajęciami są różne zajęcia praktyczno – techniczne, następnie
wychowanie komunikacyjne i zajęcia kulinarne. Szkoły prowadzą od 1 do 5 rodzajów zajęć,
średnio 3 rodzaje.
Wykres 30. Najczęściej realizowane rodzaje zajęć technicznych
Jeśli tak, to jakie rodzaje zajęd są realizowane:
Inne 1
Zajęcia kulinarne 7
Rysunek techniczny 4
Zajęcia praktyczno- techniczne 18
Zajęcia wychowania komunikacyjnego 10
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
Informacje o zainteresowaniach artystycznych i technicznych uczniów zebrały te szkoły,
które realizują zajęcia w bieżącym roku szkolnym oraz część szkół, które będą wprowadzały
te zajęcia w dwóch następnych latach szkolnych. Najczęściej stosowanym sposobem
zbierania informacji były ankiety. Ten sposób zastosowała ponad połowa szkół spośród tych,
które zbierały takie informacje. Jako przyczynę niezebrania informacji o zainteresowaniach
artystycznych uczniów w większości przypadków podawano, że nie zaplanowano realizacji
tych zajęć w klasie I. Jednocześnie większość dyrektorów deklaruje pozyskanie takich
informacji w bieżącym roku szkolnym. Prawie we wszystkich gimnazjach uwzględniono
30
zainteresowania artystyczne uczniów. Większe trudności były z organizacją zajęć
technicznych zgodnie z potrzebami uczniów ze względu na warunki kadrowe i organizacyjne
szkół.
Wykres 31.Czy zebrano informacje od uczniów, jakim rodzajem zajęć technicznych są zainteresowani
24. Czy zebrano informację od uczniów, jakim rodzajem zajęd technicznych
są zainteresowani i czy uwzględniono zainteresowania uczniów w
i czy uwzględniono zainteresowania uczniów w planowaniu tych zajęć?
zaplanowaniu organizacji tych zajęd?
nie zebrano informacji 8
- nie uwzględniono wyników 3
- uwzględniono wyniki 14
zebrano informacje 17
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18
Dostęp do komputerów i Internetu
W większości gimnazjów uczniowie mają do dyspozycji osobny komputer z dostępem
do Internetu. W 10 gimnazjach nie stworzono jeszcze takich warunków. Większość tych
szkół planuje dostosowanie warunków do 31 sierpnia 2010 r.
Tabela 16. Czy uczniowie mają do dyspozycji osobny komputer?
Udział % w ogólnej ilości
Ilość wskazań
badanych
15 60%
Tak
10 40%
Nie
Większość ( 70%) szkół planuje dostosowanie warunków do 31 sierpnia 2010 r.
31
Tabela 17. Planowane dostosowanie warunków
Udział % w ogólnej ilości badanych
Udział % w ilości odpowiedzi
gimnazjów
28% 70%
31 sierpnia 2010 r.
0% 0%
31 sierpnia 2011 r.
0% 0%
31 sierpnia 2012 r.
Trzy szkoły nie udzieliły odpowiedzi na to pytanie.
Planowane rozwiązania organizacyjne wspomagające realizację
podstawy programowej
Ponad polowa szkół planuje rozbudowę bazy dydaktycznej. Wiele szkół widzi potrzebę
rozszerzenia oferty edukacyjnej szkoły w zakresie zajęć dodatkowych i pozalekcyjnych.
Szkoły dostrzegają także potrzebę pracy zespołowej nauczycieli i w tym celu chcą poprawiać
funkcjonowanie zespołów nauczycielskich. Nieliczne szkoły planują realizację niektórych
rodzajów zajęć w formach blokowych i elastyczną organizację roku szkolnego.
Tabela 18. Planowane rozwiązania organizacyjne wspomagające realizację podstawy programowej
Planowane rozwiązania Udział % w ogólnej ilości badanych gimnazjów
52%
Rozbudowa bazy szkoły
Rozszerzenie oferty edukacyjnej szkoły w
48%
zakresie zajęć dodatkowych i pozalekcyjnych
Organizacja zajęć w formach zalecanych w
4%
podstawie programowej
4%
Elastyczna organizacja roku szkolnego
32%
Budowanie zespołów nauczycielskich
0%
Inne
32
C.JAKIE ROZWIĄZANIA METODYCZNE WYNIKAJĄCE Z ZALECANYCH WARUNKÓW
REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ, SPRZYJAJĄCE OSIĄGANIU
ZAMIERZONYCH CELÓW EDUKACYJNYCH, BYŁY STOSOWANE PRZEZ
PRZEDSZKOLA I SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 I PLANOWANE SĄ DO
REALIZACJI W ROKU 2010/11?
Wykorzystanie metod aktywizujących na lekcjach języka polskiego
Nauczyciele języka polskiego w gimnazjum stosują metody aktywizujące uczniów,
najczęściej dyskusję i dramę. Wśród innych stosowanych metod pracy występują: debata,
projekt edukacyjny, burza mózgów, metaplan, drzewo decyzyjne.
Wykres 32. Metody aktywizujące proponowane przez nauczycieli
Inne 40%
Symulacja 0%
Prezentacja 20%
Happening 16%
Projekt edukacyjny 44%
Drama 100%
Debata 56%
Dyskusja 100%
Podejmowanie przedsięwzięć umożliwiających uczniom kontakt z różnymi
instytucjami kultury
Z przeprowadzonych badań wynika, że prawie wszystkie gimnazja umożliwiły uczniom
zwiedzanie wystaw w muzeum i obejrzenie filmu w kinie. Większość zorganizowała takie
wyjścia 1 - 3 razy w roku, a trzy szkoły nawet kilka razy. Uczniowie oglądają spektakle
teatralne i uczestniczą w koncertach, chociaż z badania wynika, że dostęp do filharmonii jest
najtrudniejszy.
33
Tabela 19. Kontakty z instytucjami kultury
Nie zorganizowano w
Zorganizowano powyżej
roku szkolnym Zorganizowano 1-3 razy
3 razy
2009/2010
Udział % w ogólnej Udział %
Udział % w ogólnej ilości
ilości badanych w ogólnej ilości
badanych gimnazjów
gimnazjów badanych gimnazjów
Zwiedzanie wystaw w
16% 72% 12%
muzeum
Oglądanie filmów w
8% 72% 12%
kinie
Oglądanie sztuk
4% 88% 4%
teatralnych
Uczestnictwo w
20% 52% 20%
koncertach koncercie
Rozbudzanie i wspieranie zainteresowań muzycznych
Zajęcia muzyki w klasie I gimnazjum zorganizowano w ponad 90 % szkół. Najczęściej na
lekcjach muzyki wykorzystywane są zasoby fonoteki i instrumenty muzyczne. Nagrania
muzyczne wykorzystywane są we wszystkich gimnazjach - jedynie częstotliwość ich
słuchania jest różna. Dość często nauczyciele korzystają też z zasobów wideoteki.
W większości gimnazjów wykorzystywane są programy komputerowe.
Tabela 20. Wykorzystanie pomocy dydaktycznych na lekcjach muzyki
Częstość wykorzystania
nigdy 1-3 razy 4-6 razy Powyżej 6 razy
Udział % w ogólnej ilości badanych gimnazjów
Wykorzystanie
zasobów 0% 20% 12% 60%
fonoteki:
Wykorzystanie
zasobów 12% 48% 12% 16%
wideoteki
Wykorzystanie
instrumentów 12% 24% 12% 44%
muzycznych
Wykorzystanie
programów 24% 36% 4% 12%
komputerowych
34
Kształcenie umiejętności osiągania przez ucznia różnych celów komunikacyjnych
Do najpopularniejszych metod kształcenia umiejętności porozumiewania się w języku obcym
szkoły wskazały odsłuchiwanie nagrań, oglądanie filmów w oryginalnej wersji językowej oraz
korzystanie z programów komputerowych do nauki języka obcego Sporadycznie
stosowanymi przez szkoły metodami są: prowadzenie zajęć w pracowniach językowych,
konkursy językowe i czytanie literatury w języku obcym.
Tabela 21. Kształcenie umiejętności porozumiewania się w języku obcym
Udział % w liczbie gimnazjów nie
prowadzących nauczania w poziomach
zaawansowania
W formie lekcji z native speakerem
8%
Podczas oglądania filmów w oryginalnej wersji
80%
językowej
Poprzez korzystanie z programów komputerowych do
nauki języka obcego (interaktywnych, 60%
multimedialnych)
Poprzez odsłuchiwanie nagrań
100%
Podczas wymian młodzieżowych
20%
Podczas zajęć w pracowni językowej
8%
Poprzez konwersacje
28%
Uczestnicząc w konkursach językowych
8%
Poprzez czytanie literatury
8%
W inny sposób
16%
Realizacja projektów edukacyjnych w zakresie wiedzy o społeczeństwie
Zajęcia wiedzy o społeczeństwie zaplanowano w bieżącym roku szkolnym w prawie jednej
trzeciej badanych szkół. We wszystkich tych szkołach realizowane są projekty edukacyjne.
Średnio zrealizowano do czasu przeprowadzania badania po dwa projekty, a po jednym,
średnio w szkole, jest w trakcie realizacji.
35
Korzystanie z obserwacji bezpośrednich, dokonywanych przez uczniów w trakcie
zajęć w terenie i wycieczek, oraz jak najczęstsze nawiązywanie do regionu, w którym
uczeń mieszka na zajęciach geografii
W większości gimnazjów prowadzono podczas zajęć geografii obserwacje w terenie
i sięgano do zasobów regionu. Najwięcej szkół wskazało, że stosowało tę metodę
kształcenia 1 -3 razy w roku szkolnym. W sześciu gimnazjach nie prowadzono obserwacji
w terenie, a w 2 nie sięgano do zasobów regionu.
Tabela 22. Wykorzystanie zasobów regionu na lekcjach geografii
Częstość stosowania
nigdy 1-3 razy 4-6 razy Powyżej 6 razy
Udział % w ogólnej ilości badanych gimnazjów
Bezpośrednie
obserwacje w 24% 68% 8% 0%
terenie
Wykorzystanie
zasobów
regionu 8% 68% 8% 16%
(przyroda,
zabytki)
W większości gimnazjów uczniowie przeprowadzali doświadczenia na lekcjach biologii
i dokonywali obserwacji mikroskopowych. Częstotliwość wykorzystania tej formy pracy jest
zróżnicowana. Tylko jedno gimnazjum wskazało, że doświadczenia były wykonane więcej niż
6 razy w roku. W ponad połowie gimnazjów natomiast uczniowie nie brali udziału
w obserwacjach terenowych, a w pozostałych czyniono to rzadko, od 1 do 3 razy w ciągu
roku.
Tabela 23. Doświadczenia i obserwacje na lekcjach biologii
Częstość stosowania
nigdy 1-3 razy 4-6 razy Powyżej 6 razy
Udział % w ogólnej ilości badanych gimnazjów
Przeprowadzanie
8% 60% 28% 4%
doświadczeń
Dokonywanie
obserwacji 4% 56% 28% 12%
mikroskopowych
Obserwacje
52 44% 0% 0%
terenowe
Tylko w jednym gimnazjum uczniowie klasy I zwiedzali w tym roku szkolnym ogród
botaniczny. Żadna szkoła nie zorganizowała zwiedzania ogrodu zoologicznego. Większość
gimnazjów zaplanowała to do końca etapu edukacyjnego. Natomiast 4 gimnazja nie planują
takich działań.
36
Prowadzenie doświadczeń i eksperymentów na zajęciach chemii
We wszystkich gimnazjach prowadzone są doświadczenia i eksperymenty na wybranych
zajęciach chemii. Żadna ze szkół nie wskazała prowadzenia doświadczeń i eksperymentów
na każdych zajęciach.
Tabela 24. Częstotliwość prowadzenia doświadczeń i eksperymentów
Częstotliwość Udział % w ogólnej ilości badanych
Na każdych zajęciach 0%
Na wybranych zajęciach 100%
Nigdy 0%
Ilustrowanie omawianych zagadnień realnymi przykładami oraz wykonywanie
doświadczeń bezpośrednio przez uczniów na zajęciach fizyki
We wszystkich gimnazjach na wybranych lekcjach fizyki uczniowie przeprowadzali pomiary i
doświadczenia, w znacznej większości obserwowali pokazy i demonstracje i oglądali filmy
dydaktyczne. W jednym gimnazjum na każdych zajęciach fizyki prowadzone są pokazy i
demonstracje. Wśród gimnazjów, w których prowadzono badanie nie wystąpił przypadek, by
nie stosowano żadnych form ilustracji lekcji fizyki realnymi przykładami. Natomiast w trzech
gimnazjach nigdy uczniowie nie oglądali filmów dydaktycznych. W dwóch przypadkach nie
wskazano przyczyny, w jednym przypadku dyrektor jako przyczynę wskazuje, ze nauczyciel
sam stara się przeprowadzać doświadczenia.
37
Tabela 25. Doświadczenia i eksperymenty na lekcjach fizyki
Na wybranych zajęciach w
Na każdych zajęciach Nigdy
zależności od tematyki
Udział % w Udział % w Udział % w
Ilość ogólnej ilości Ilość ogólnej ilości Ilość ogólnej ilości
Ilość wskazań:
wskazań: badanych wskazań: badanych wskazań: badanych
gimnazjów: gimnazjów: gimnazjów:
przeprowadzali pomiary
0 0% 25 100% 0 0%
i doświadczenia
obserwowali
prowadzony w trakcie
1 4% 24 96% 0 0%
lekcji pokaz
/demonstrację
oglądali filmy
0 0% 22 88% 3 12%
dydaktyczne
Sposoby sprawdzania spełniania przez uczniów wymagań określonych w podstawie
programowej
Spełnianie przez uczniów poszczególnych wymagań określonych w podstawie programowej
nauczyciele wszystkich badanych szkół sprawdzają poprzez prace pisemne. Innym często
stosowanym sposobem sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów są odpowiedzi ustne.
Około jedna trzecia gimnazjów wykorzystuje w tym celu projekty edukacyjne. Natomiast
prace domowe są rzadko wykorzystywane do sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów.
Tabela 26. Sposoby sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów
Udział % w ogólnej ilości badanych gimnazjów
Sposób sprawdzania
100%
Prace pisemne
64%
Odpowiedzi ustne
32%
Projekty edukacyjne
12%
Prace domowe
Inne 16%
38
D. JAKIEGO WSPARCIA W REALIZACJI PODSTAWY PROGRAMOWEJ OCZEKUJĄ
SZKOŁY I PLACÓWKI?
Największa liczba szkół oczekuje wsparcia finansowo - materialnego na rozbudowę
i modernizację bazy lokalowej, nieznaczna grupa szkół potrzebuje wsparcia na
dofinansowanie szkoleń dla dyrektorów oraz pomocy metodycznej dla nauczycieli. Żadna
szkoła nie oczekuje wsparcia w zakresie informowania o zmianach prawnych.
Tabela 27. Zakres wsparcia jakiego oczekują szkoły
Zakres wsparcia Udział % w ogólnej liczbie wskazań
Wsparcie finansowo- materialne 45,8%
Wsparcie metodyczne i prawne
20,8%
Tabela 28. Formy wsparcia
Forma wsparcia % udział w ogólnej liczbie wskazań
Wsparcie finansowe na rozbudowę bazy szkoły 33,3 %
Wsparcie finansowe na rozszerzenie oferty
4,2%
edukacyjnej
Pomoc metodyczna dla nauczycieli 8,33%
Szkolenia dla dyrektorów 16,7%
39
III. WNIOSKI
1. WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z WYNIKÓW ANKIETY
.
A. W jaki sposób w szkole/ placówce zapoznawano się z podstawą programową?
1. We wszystkich badanych szkołach i placówkach nauczyciele zapoznali się z nową
podstawą programową kształcenia ogólnego i wychowania przedszkolnego
indywidualnie. W przeważającej ilości badanych szkół podstawowych sposobem na
zapoznanie się z nową podstawą programową były spotkania w zespołach
nauczycieli uczących w danej klasie oraz zespołach samokształceniowych, a także
na zebraniach rad pedagogicznych.
2. W gimnazjum większą rolę w tym zakresie spełniły zespoły przedmiotowe. Spośród
innych sposobów dyrektorzy najczęściej wskazywali szkolenia zewnętrzne:
konferencje metodyczne, kursy i szkolenia organizowane przez ośrodki doskonalenia
nauczycieli, jednostki samorządu terytorialnego oraz kuratorium oświaty.
W niewielkim stopniu nauczyciele zapoznali się nową podstawą programową
uzyskując informację od dyrektora szkoły. Wszyscy nauczyciele zapoznali się
z podstawą programową swojego przedmiotu na danym etapie edukacyjnym,
a zdecydowana większość – na wcześniejszym i późniejszym etapie.
Zainteresowanie podstawą programowa przedmiotów pokrewnych dotyczyło bardziej
wcześniejszych etapów. Mogło to wynikać z potrzeby posiadania dokładnej wiedzy
na temat dotychczas opanowanych przez uczniów wiadomości i umiejętności.
B. Jakie rozwiązania organizacyjne wynikające z zalecanych warunków realizacji
podstawy programowej, sprzyjające osiąganiu zamierzonych celów edukacyjnych,
były stosowane przez szkoły i placówki w roku szkolnym 2009/2010 i planowane są do
realizacji w roku 2010/11?
1. Placówki przedszkolne nie mają większych problemów z organizowaniem czasu
pobytu dziecka w przedszkolu. Jedyny problem występuje z przebywaniem
na świeżym powietrzu (z powodu warunków atmosferycznych).
2. Przeprowadzanie systematycznej obserwacji pedagogicznej odbywa się
we wszystkich placówkach. Problemy z dokumentowaniem występują w nielicznych
(3 placówki). Wszystkie placówki przeprowadziły lub przeprowadzą w ustawowym
terminie diagnozę pedagogiczna.
40
3. Wyniki diagnozy przedszkola wykorzystują do poinformowania rodziców o stanie
gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. W znacznym stopniu ich
celem jest również informowanie rodziców o potrzebie przeprowadzenia pogłębionej
diagnozy w poradni psychologiczno – pedagogicznej.
4. Język obcy nowożytny na poziomie III.1 jest kontynuowany we wszystkich badanych
gimnazjach. W większości jest nauczany z uwzględnieniem poziomów
zaawansowania. Średnio w szkole są dwa poziomy zaawansowania. Dyrektorzy
gimnazjów, w których nie zorganizowano nauczania z uwzględnieniem poziomów
nauczania wskazali jako przyczynę zbliżony poziom umiejętności i predyspozycji
językowych uczniów.
5. Język obcy na poziomie III.0 w większości gimnazjów jest nauczany na jednym
poziomie zaawansowania i to głównie z tego powodu, że wszyscy uczniowie
rozpoczynają naukę języka. Przeważnie jako drugi język obcy nowożytny był
wybierany język niemiecki. O przydziale uczniów do grup zadecydowały wyniki testów
predyspozycji językowych, rzadziej względy organizacyjne.
6. We wszystkich badanych klasach I szkół podstawowych nauczanie języka obcego
zostało wydzielone z zajęć zintegrowanych i jest prowadzone przez nauczycieli
specjalistów w dziedzinie danego języka. Mniej jest przypadków powierzania innemu
nauczycielowi zajęć komputerowych, edukacji muzycznej, plastycznej i wychowania
fizycznego.
7. Mniej niż połowa szkół korzysta z możliwości prowadzenia zajęć wychowania
fizycznego w formach dopuszczonych rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej
z dnia 19 sierpnia 2009 r. w sprawie dopuszczalnych form realizacji dwóch godzin
obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego w roku szkolnym 2009/2010. Spośród
tych szkół z kolei większość prowadzi w formach alternatywnych dwie godziny zajęć.
8. Nowe rodzaje zajęć w gimnazjum – edukację dla bezpieczeństwa, zajęcia
artystyczne i techniczne wprowadzano w klasie I w roku szkolnym 2009/2010 z dużą
ostrożnością. Tylko jedna szkoła zdecydowała się na zorganizowanie edukacji dla
bezpieczeństwa, jedna trzecia szkół wprowadziła zajęcia artystyczne i ponad połowa
techniczne. Dyrektorzy szkół rozpoznawali i uwzględniali zainteresowania uczniów.
Są wśród badanych takie gimnazja, które będą musiały zrealizować wszystkie te
zajęcia w dwóch następnych latach tego etapu edukacyjnego.
9. Dostęp do komputerów i Internetu zarówno w szkołach podstawowych, jak
i w gimnazjach jest zapewniony. W większości gimnazjów uczniowie mają
do dyspozycji osobny komputer z dostępem do Internetu. W tych gimnazjach, które
nie zapewniły jeszcze takich warunków planuje się realizację tego zadania w dwóch
kolejnych latach szkolnych. Uczniowie klasy I szkoły podstawowej korzystają zwykle
41
z sal komputerowych, rzadziej mają dostępne komputery w swoich salach lekcyjnych.
Szkoły podstawowe nie posiadają też często odpowiedniego do wieku uczniów
oprogramowania.
10. Ponad połowa szkół planuje rozbudowę bazy dydaktycznej. Wiele szkół widzi
potrzebę rozszerzenia oferty edukacyjnej szkoły w zakresie zajęć dodatkowych
i pozalekcyjnych. Szkoły dostrzegają także potrzebę pracy zespołowej nauczycieli
i w tym celu chcą poprawiać funkcjonowanie zespołów nauczycielskich. Nieliczne
szkoły chcą realizować niektóre rodzaje zajęć w formach blokowych i planować
elastyczną organizację roku szkolnego.
C. Jakie rozwiązania metodyczne wynikające z zalecanych warunków realizacji
podstawy programowej, sprzyjające osiąganiu zamierzonych celów edukacyjnych,
były stosowane przez przedszkola i szkoły w roku szkolnym 2009/2010 i planowane są
do realizacji w roku 2010/11?
1. Większość szkół i przedszkoli wykorzystuje zalecane pomoce dydaktyczne, w tym
materiały pokazowe i gry. Nauczyciele stosują metody i formy pracy sprzyjające
edukacji matematycznej.
2. Nauczyciele szkół podstawowych nie zaniedbują edukacji przyrodniczej w naturalnym
środowisku – poza klasą szkolną. Wykorzystują najbliższe otoczenie szkoły, ale także
organizują lekcje w muzeum przyrody, w schronisku dla zwierząt, w ramach tzw.
zielonej szkoły.
3. Większość gimnazjów wywiązuje się z realizacji zalecanych form i metod pracy w
nauczaniu biologii, geografii, fizyki i chemii. Ale są też takie szkoły, które nie
zastosowały nigdy w klasie I tych metod. Dyrektorzy wyjaśniają, że plany
dydaktyczne nauczycieli przewidują stosowanie metod poglądowych
i doświadczalnych w dwóch kolejnych latach nauki.
4. Tylko w jednym gimnazjum uczniowie klasy I zwiedzali w tym roku szkolnym ogród
botaniczny. Żadna szkoła nie zorganizowała zwiedzania ogrodu zoologicznego.
Większość gimnazjów zaplanowała wykonanie tego zadania do końca etapu
edukacyjnego. Natomiast 4 gimnazja nie planują takich działań.
5. Nauczyciele języka polskiego w gimnazjum stosują metody aktywizujące uczniów.
Z przeprowadzonych badań wynika, że prawie wszystkie gimnazja umożliwiły
uczniom zwiedzanie wystaw w muzeum i obejrzenie filmu w kinie. Uczniowie oglądają
spektakle teatralnej uczestniczą w koncertach, chociaż z ankiet wynika, ze dostęp
do filharmonii jest najtrudniejszy.
42
6. Najczęściej na lekcjach muzyki wykorzystywane są zasoby fonoteki i instrumenty
muzyczne. Nagrania muzyczne wykorzystywane są we wszystkich gimnazjach-
jedynie częstotliwość ich słuchania jest różna. Dość często nauczyciele korzystają też
z zasobów wideoteki. W większości gimnazjów wykorzystywane są programy
komputerowe.
7. Do najpopularniejszych metod kształcenia umiejętności porozumiewania się w języku
obcym należy odsłuchiwanie nagrań, oglądanie filmów w oryginalnej wersji językowej
oraz korzystanie z programów komputerowych do nauki języka obcego Sporadycznie
stosowanymi przez szkoły metodami są: prowadzenie zajęć w pracowniach
językowych, konkursy językowe i czytanie literatury w języku obcym.
8. Zajęcia wiedzy o społeczeństwie zaplanowano w bieżącym roku szkolnym w prawie
jednej trzeciej ankietowanych szkół. We wszystkich tych szkołach realizowane są
projekty edukacyjne. Do czasu przeprowadzania badania, zrealizowano w szkołach
średnio po dwa projekty. Przeciętnie jeden projekt w szkole jest w trakcie realizacji.
9. Spełnianie przez uczniów poszczególnych wymagań określonych w podstawie
programowej nauczyciele wszystkich badanych szkół sprawdzają poprzez prace
pisemne. Innym, często stosowanym (64%) sposobem sprawdzania wiedzy
i umiejętności uczniów są odpowiedzi ustne. Około jedna trzecia gimnazjów
wykorzystuje w tym celu projekty edukacyjne. Natomiast prace domowe są rzadko
wykorzystywane do sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów.
D. Jakiego wsparcia w realizacji podstawy programowej oczekują szkoły i placówki?
1. Prawie połowa badanych przedszkoli wskazała na potrzebę szkoleń. Jedna trzecia
monitorowanych placówek oczekuje wsparcia finansowego, natomiast co piąte
przedszkole wskazało na potrzebę pomocy metodycznej.
2. Największa liczba szkół podstawowych oczekuje wsparcia finansowo-materialnego
na rozbudowę i modernizację bazy lokalowej. Niewielka liczba placówek potrzebuje
wsparcia na pomoce metodyczne dla nauczycieli i szkolenia zewnętrzne oraz
wsparcia prawnego.
3. Gimnazja oczekują głównie wsparcia finansowo-materialnego na rozbudowę
i modernizację bazy lokalowej. Nieznaczna grupa szkół potrzebuje wsparcia na
dofinansowanie szkoleń dla dyrektorów oraz pomocy metodycznej dla nauczycieli.
Żadna szkoła nie oczekuje wsparcia w zakresie informowania o zmianach prawnych
oraz dostępu do banku wiedzy.
43
2. WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z PRZEPROWADZONEJ WERYFIKACJI
1. Stwierdzono, iż zalecane warunki i sposoby realizacji podstawy programowej
wychowania przedszkolnego są przestrzegane. W weryfikowanych przedszkolach
przeprowadza się obserwacje pedagogiczne 3-4 latków i 5-latków. Wszystkie
obserwacje są dokumentowane. W weryfikowanych szkołach podstawowych uwaga
wizytatora skupiona została głównie na zgodności danych zawartych w ankietach ze
stanem faktycznym. Wizytatorzy zapoznali się również na miejscu w szkole ze
sposobem wypełniania ankiet.
2. Przyczyną weryfikacji większej ilości ankiet w gimnazjach niż wynikało to z założeń
badania było udzielenie błędnych odpowiedzi w pozycji 11. arkusza monitorowania.
Dyrektorzy podawali, że język obcy realizowany jest z uwzględnieniem poziomów
zaawansowania, a następnie wykazywali istnienie tylko jednej grupy uczniów w
nauczaniu danego języka. Najczęściej jako przyczyny błędnego wypełnienia arkusza,
dyrektorzy szkół podawali niezrozumienie pytań, problemy techniczne z obsługą
platformy internetowej lub niedostateczny przepływ informacji miedzy nauczycielami i
dyrektorem szkoły.
IV. REKOMENDACJE
1. Uczestnicy badania nie wskazują dyrektora szkoły/placówki jako osoby, od której
pozyskują informacje o nowej podstawie programowej. Konieczne jest bardziej
skuteczne kierowanie zmianami programowymi w szkołach i przedszkolach.
2. Występuje wyraźna przewaga pracy indywidualnej w zapoznawaniu się z podstawą
programową nad pracą w zespołach nauczycieli. Znacznie lepiej przebiega praca
w zespołach przedmiotowych, niż w zespołach nauczycieli uczących w danej klasie.
Wskazane są działania w kierunku poprawy funkcjonowania zespołów
nauczycielskich w radzie pedagogicznej.
3. Nauczyciele gimnazjów w niewielkim stopniu zapoznali się z podstawą programową
przedmiotów pokrewnych na tym samym etapie edukacyjnym. Może to być związane
z niedostatecznym funkcjonowaniem zespołów nauczycieli uczących w danej klasie.
4. Nauczyciele przedszkoli zgłaszają problemy z dokumentowaniem wyników
przeprowadzonej diagnozy. Wskazane są szkolenia w tym zakresie.
5. Niezbędne jest wsparcie finansowe szkół w zakresie zapewnienia oprogramowania
komputerowego, gdyż tylko 1/3 szkół podstawowych posiada odpowiednie do wieku
ucznia oprogramowanie komputerowe.
44
6. Wiele gimnazjów odłożyło realizację nowych rodzajów zajęć – zajęcia artystyczne,
techniczne, edukacja dla bezpieczeństwa - na następne lata w cyklu kształcenia.
Istnieje obawa przeciążenia uczniów liczbą godzin obowiązkowych zajęć
edukacyjnych w klasie II i III. Ważnym zadaniem dyrektora szkoły jest opracowanie
prawidłowych, zapewniających racjonalne wykorzystanie czasu nauki, szkolnych
planów nauczania.
7. W wielu gimnazjach nie stosuje się na zajęciach z przedmiotów przyrodniczych
bezpośrednich obserwacji w terenie, rzadko dokonuje się pomiarów i doświadczeń,
nie są wykorzystywane zasoby regionu. Jako cenne i łatwo dostępne, a nie
wymagające większych nakładów finansowych metody, powinny być stosowane
na większości zajęć.
45