RS and HS May 2008 TUR

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI

TEMEL SAĞLIK HĠZMETLERĠ

GENEL MÜDÜRLÜĞÜ









TÜRKĠYE’DE

TRAFĠK

KAZALARININ

ÖNLENMESĠ

( DURUM ANALĠZĠ RAPORU )

Ġçindekiler



1. Ülke Profili

1.1. Coğrafi Durum

1.2. Demografik Durum

1.3. Sağlık Durumu



2. Karayolu UlaĢtırma Altyapısı

2.1. Kurumsal Yapı

2.2. Karayolu UlaĢtırması

2.3. Altyapısında Kısa-Orta-Uzun Vadeli Hedefler

2.4. Karayolları Altyapı Güvenliği Hedefleri



3. Türkiye’deki Motorlu Araç ve Sürücü Profili

3.1. Türkiye’deki Motorlu Araç Profili

3.2. Türkiye’de Motorlu Araç Parkı

3.3. Türkiye’deki Sürücü Profili



4. Türkiye’de Trafik Kazaları ve Trafik Güvenliği

4.1. Türkiye’deki Trafik Kazalarına Genel Bir BakıĢ

4.2. Türkiye’de Trafik Güvenliği



5. Türkiye’de Acil Sağlık Hizmetleri Ve Trafik Kazalarına KarĢı YaklaĢım

5.1. Sağlıkta DönüĢüm

5.2. Acil Sağlık Hizmetleri ile Ġlgili Mevzuat

5.3. Acil Sağlık Hizmetlerinin KuruluĢu ve Altyapıda GeliĢmeler

5.4. Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Yönetimi

5.5. Acil Sağlık Hizmetleri ġube Müdürlüklerinin Görevleri

5.6. Ambulans Hizmetleri

5.7. Ġl Ambulans Servisi BaĢhekimliği

5.8. 112 Komuta ve Kontrol Merkezi

5.9. 112 Komuta ve Kontrol Merkezinin Görevleri

5.10. 112 Ambulans Ġstasyonları

5.11. Ambulanslar

5.12. Trafik Kazaları ve Ġlkyardım









EDĠTÖRLER: Dr. Hüseyin Fazıl ĠNAN (Sağlık Bakanlığı)

Dr. Serpil ELMALIPINAR (Sağlık Bakanlığı)

Dr. Bora KAYSER (Sağlık Bakanlığı)



KATKIDA BULUNANLAR: Prof. Dr. Rıdvan EGE (Trafik Kazaları Yardım Vakfı)

Yrd. Doç. Dr. Ebru ÖZTÜRK (Gazi Ün.Müh.Mim. Fakültesi)

Veysel AKKUġ (Karayolları Genel Müdürlüğü)

Dr. A. Haki TÜRKDEMĠR (Ankara Ġl Sağlık Müdürlüğü)









2

ÖNSÖZ



Türkiye'de her yıl beĢ bini aĢkın kiĢi, trafik kazalarında ölmekte ve yaklaĢık iki yüz bin kiĢi

de yaralanmaktadır. Yani, Türkiye'deki yollarda her gün yaklaĢık 15 kiĢi ölmekte ve 500'den

fazla kiĢi de yaralanmaktadır. Yaralananlardan bazıları ömürleri boyunca sakat kalmaktadır.

Kaza kurbanlarının çoğu gençtir. Bu durum bu kiĢilerin yaĢamlarının önemli bir bölümünün

tamamen veya kısmen yok olması anlamını taĢımaktadır. Acı ve sıkıntılara ilave olarak kazalar

ülkemiz için büyük ekonomik kayıplara da yol açmaktadır.

Bu durum, kiĢi baĢına düĢen milli gelirin artması, hızlı kentleĢmenin ve taĢıt sahipliğinin

artıĢ trendinde olduğu geliĢmekte olan ülkelerin büyük çoğunluğuna ait özelliği yansıtan bir

eğilimdir. Ülkemizde karayolu taĢımacılığı, en esnek taĢıma imkânı sağlaması, diğer taĢıma

sistemlerinden bağımsız olarak üretim yerinden tüketim noktalarına aktarmasız ve hızlı taĢıma

yapılmasına uygun olması nedenleriyle yük ve yolcu taĢımacılığında %95 oranında tercih

edilmektedir.

Trafik kazalarının azaltılmasına çalıĢmak kadar kaza vuku bulduktan sonra kaza mahalli

doğru değerlendirilerek kazazedelere uygun müdahalenin yapılması da önem arz etmektedir.

Kaza ve hayatı tehdit eden diğer durumlarda ölümlerin %10’unun ilk 5 dakikada % 50 sinin ise

ilk 30 dakikada meydana geldiği düĢünülürse kaza anında yapılan bilinçli ilk müdahalenin önemi

daha kolay anlaĢılacaktır. Bilinçli yapılan ilk yardım uygulamaları hayat kurtarıcı olabileceği

kadar, sakatlanmaların önlenmesinde ve iyileĢme sürecinin kısaltılmasında da önemli rol

oynamaktadır. Kaza yerinde bulunan kiĢilerin yapacakları bilinçsiz müdahaleler ise ciddi

sakatlıklar ve ölümle sonuçlanabilmektedir.

Ülkemiz insanlarının trafik kazaları, acil hastalık ve yaralanma hallerinde en kısa sürede

bir sağlık ekibiyle birlikte olay mahalline ulaĢmak, yerinde ilk müdahaleyi yapmak ve gerekiyorsa

en kısa sürede ihtiyacı olan sağlık yardımını alabileceği merkeze ulaĢtırmak amacıyla, "112 Acil

Sağlık Hizmetleri" görev yapmaktadır.

Bu servis ile bilgisizlik ve ihmalden, uygun olmayan taĢıma koĢullarından kaynaklanan

ölümlerin önlenmesi ve sakatlıkların azaltılması hedeflenmiĢ ve son yıllarda hastane öncesi acil

sağlık hizmetlerinin yaygınlaĢtırılması, ambulans ve personel yönünden desteklenmesi

sonucunda trafik kaza sayılarında artıĢ devam etmekle birlikte kaza sonucu ölümlerde ciddi

oranda azalmalar görülmüĢtür. 81 ilde tesis edilen 112 acil sağlık hizmetleri günün 24 saati tam

donanımlı ambulans ve eğitimli personel ile hizmet vermektedir. Bakanlık olarak 2007 yılında

ülke genelinde 1200 istasyon sayısına ulaĢtık. Coğrafi olarak ulaĢımda güçlük çekilen bölgeler

ile kar yağıĢının yoğun yaĢadığı illerimiz için paletli ambulansları hizmete sunduk. Adalar ve

karadan ulaĢımın mümkün olmadığı yerlerde hizmet verebilmek amacıyla deniz ambulansları

alarak faaliyete baĢlattık. Sağlık hizmetlerinin en önemli unsurlarından olan acil sağlık hizmetleri

alanındaki çalıĢmalarımızı daha kaliteli ve etkin bir Ģekilde sunmak için çalıĢmalarımız artarak

devam etmektedir.

Üniversitelerimizden değerli bilim adamları, sivil toplum kuruluĢları ve Dünya Sağlık

Örgütü Türkiye Ofisinin katkıları ile Bakanlığımızca hazırlanan bu Raporun ülkemizdeki trafik

kazası sonucu meydana gelen ölümlerin önlenmesi ve sakatlıkların azaltılması için yapılacak

çalıĢmalara ıĢık tutması açısından çok yararlı olacağına inanıyor, katkıda bulunan tüm kiĢi ve

kuruluĢlara Ģükranlarımı arz ediyorum.





Prof. Dr. Recep AKDAĞ

Sağlık Bakanı









3

1. ÜLKE PROFĠLĠ

1.1. Coğrafya

Türkiye’nin 774.815 kilometrelik bir alanı kaplamaktadır. Ülke topraklarının

yaklaĢık olarak yüzde üçü Güneydoğu Avrupa’da (Trakya), geri kalan kısmı da

Güneybatı Asya’da (Anadolu ve Küçük Asya) yer almaktadır. Türkiye’nin Yunanistan,

Bulgaristan, Suriye, Irak, Ġran, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan ile sınırları

bulunmaktadır. Ülkenin Ģekli yaklaĢık olarak doğu-batı yönünde 1565 kilometre boyunca

ve kuzey-güney yönünde de 650 kilometre uzanan bir dikdörtgene benzemektedir.

Türkiye’nin üç tarafı denizlerle kaplıdır: kuzeyde Karadeniz; kuzeybatıda Marmara

Denizi; batıda Ege Denizi ve güneyde de Akdeniz bulunmaktadır.

1.1.1. Ġdari Yapı

Cumhuriyetin kurulmasından bu yana, Türkiye’nin idari yapısını kabul edilen 3

Anayasa (1924, 1961 ve 1982 Anayasaları) ĢekillendirmiĢtir. Söz konusu bu üç

Anayasa Türkiye’nin parlamenter bir sistemin bulunduğu Cumhuriyet ile idare edildiğini

ilan eder ve halkın iradesinin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) devredildiğini ifade

eder. Bu üç Anayasanın her birinde temel bireysel, sosyal ve siyasi haklar benimsenmiĢ

ve kuvvetler ayrılığı ilkesini kabul edilmiĢtir.

Türkiye’nin ulusal yönetimi merkezidir, bütün önemli karar alma yetkileri

baĢkentte bulunan bakanlara verilmiĢtir. Ülke idari olarak 81 ile bölünmüĢtür. Ġller de

ilçeler ve bucaklar olmak üzere hiyerarĢik birimlere bölünmüĢtür. Ġl baĢkanı, ildeki en üst

düzey idari ve siyasi görevli olan validir. Vali sadece Ġç ĠĢleri Bakanlığı’nı değil aynı

zamanda bir bütün olarak Devleti, Hükümeti ve her bir Bakanlığı münferiden temsil

eder. Vali, merkezi hükümetin politikalarını yerine getirir, ilin genel idaresini denetler,

BaĢkent Ankara’daki merkezi idare tarafından atanana bakanlık temsilcilerinin iĢlerini

koordine eder ve kendi yetki alanı çerçevesinde asayiĢ ve düzeni sağlar.

Ülkenin farklı bölümlerindeki çeĢitli coğrafi, iklimsel, kültürel, sosyal ve ekonomik

özellikler Türkiye içerisindeki geleneksel bölgesel yapının temelini teĢkil eder. Ülkenin

çeĢitli kesimlerindeki sosyoekonomik kalkınma düzeyindeki ve demografik koĢullardaki

farklılıkları yansıtan beĢ bölge bulunmaktadır (Batı, Güney, Ġç, Kuzey ve Doğu). Bu

bölgesel yapı, sosyal araĢtırmalarda örneklendirme ve analiz amacı doğrultusunda

sıklıkla kullanılmaktadır.

Türkiye’nin nüfusa iliĢkin envanterin çıkarılmasında (sayımlar ve araĢtırmalar) ve

verilerin (önemli istatistikler) toplanmasında uzun bir geçmiĢe dayanan deneyimi vardır.

Doğumlar ve ölümler de baĢka bir idare tarafından kayıt altına alınmaktadır. Doğum ve

ölümler Sağlık Bakanlığı (SB) tarafından ölümler de belediye idareleri ve Türkiye

Ġstatistik Kurumu (TÜĠK) tarafından kayıt altına alınmaktadır.

1.2. Demografik Durum

1.2.1. Nüfus Yapısı

Cumhuriyet’in kuruluĢundan dört yıl sonra yapılan nüfus sayımına göre 1927

yılında Türkiye’deki nüfus 13,6 milyondu. 1935 sayımlarıyla baĢlayan nüfus sayımları

takip eden yıllarda beĢ yıllık aralarla yapılmıĢtır ve son nüfus sayımı da 2000 yılında

gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu son sayım sonuçlarına göre ülke nüfusu 67,8 milyona

yükselmiĢtir. Nüfus projeksiyonları, ülke nüfusunun 2013 yılı itibariyle 79 milyona

ulaĢacağını göstermektedir. (1) Türkiye, dünyadaki nüfusu en yoğun olan 20 ülke



(1) 9 uncu BeĢ Yıllık Kalkınma Planı 2007-2013, Devlet Planlama TeĢkilatı: Ankara. syf.73







4

arasında yer almakta olup Orta Doğu’daki en yoğun nüfuslu ülkedir (DĠE, 1999; Nüfus

Referans Bürosu, 1999).

Tablo 1: Bölge Bazlı Nüfus Dağılımı

Nüfus ArtıĢ

1990 Nüfus 1997 Nüfus 2000 Nüfus

Bölgeler Oranı (1990–

Sayımı Sayımı Sayımı

2000)

TOPLAM 56.473.035 62.865.574 67.803.927 15.08

Marmara 13.295.607 16.186.673 17.365.027 27.67

Ege 7.594.977 8.452.087 8.938.781 15.04

Akdeniz 7.026.489 8.058.311 8.706.005 19.27

Ġç 9.913.306 10.580.657 11.608.868 9.16

Anadolu 8.136.984 7.843.966 8.439.213 -5.16

Karadeniz 5.346.208 5.614.907 6.137.414 6.90

Doğu 5.159.464 6.128.973 6.608.619 24.31

Kaynak: 1990, 1997, 2000 Nüfus Sayımları, DĠE

Türkiye, yakın geçmiĢteki yüksek doğurganlık ve artıĢ oranlarının bir sonucu

olarak genç bir nüfus yapısına sahiptir. Geçtiğimiz yıllarda özellikle doğurganlık

oranlarından büyük düĢüĢler yaĢanmıĢtır. 1970’lerin baĢlarında, toplam doğurganlık

oranı yaklaĢık olarak kadın baĢına 5 çocukken 1990’ların baĢında tahminler toplam

doğurganlık oranını 3 çocuktan daha az bir seviyeye yerleĢtirmektedir.

Kaba doğum oranı her 1000 kiĢide 20.9, (Türkiye Nüfus ve Sağlık AraĢtırması,

2003) kaba ölüm oranı da 1000 kiĢide 7’dir (DĠE). Türk nüfusunun 2025 yılı itibariyle de

88 milyona ulaĢacağı tahmin edilmektedir. GeçmiĢ yıllardaki eğilimlerin bir sonucu

olarak, yaĢ gruplarındaki nispi ve mutlak büyüklüklerinde büyük değiĢikliklerin

gerçekleĢmesi beklenmektedir. Önümüzdeki 20 yıl içerisinde, 20–54 arası yaĢ grubunun

büyüklüğü ikiye katlayacak olup yaĢlı nüfusun oranı yüzde 10’a eriĢecektir.

Az geliĢmiĢ bölgelerden geliĢmiĢ bölgelere doğru, kırsal alanlardan kentsel

alanlara doğru, Türkiye’den yabancı ülkelere doğru bir göç yaĢanmakla birlikte özellikle

ülkenin doğu komĢularından mülteciler ya da savaĢ mağdurları gibi Türkiye’ye doğru bir

göç de yaĢanmaktadır. Tablo 2, Türkiye içerisindeki coğrafi bölgeler arasında farklı

yıllarda gerçekleĢen göçü göstermektedir (Nüfus ve Kalkınma, Hacettepe Üniversitesi

Nüfus Enstitüsü).

1.2.2. Nüfus ArtıĢı

Yıllık nüfus artıĢ oranı, %1.83’tür (2000 yılında %1.50’dir); bu oran ise geliĢmiĢ

ülkelerdeki ortalama artıĢ oranından (%0,6) ve geliĢmekte olan ülkelerdeki ortalama

artıĢ oranından oldukça yüksektir.



Tablo 2: Nüfus ArtıĢı (her bin kiĢi)

Bölgeler 1980–1985 1985–1999

Batı 35.8 63.3

Güney 16.0 26.2

Ġç -6.7 -16.1

Kuzey -29.5 -58.8

Doğu -40.4 -72.3

Kaynak: Nüfus ve Kalkınma, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Enstitüsü









5

1.3. Sağlık Durumu

1.3.1. Beklenen YaĢam Süresi

1935–2002 arasındaki 65 yıllık dönem içerisindeki beklenen yaĢam süresi,

kadınlar için 21,3 yıllık bir artıĢ ve erkekler için de 15,5 yıllık bir artıĢ gösterirken, hem

kaba doğum oranı hem de ölüm oranı sırasıyla muntazam olarak 20,9 ve 7 oranlarına

düĢmüĢtür.

Yapılan son tahminlerde Türkiye’deki beklenen yaĢam süresi kadınlar için 73 yıl

ve erkekler için de 69 yıl seviyesine yerleĢtirilmektedir. Bu süreler Avrupa genelinde

kadınlar için 77,6 yıl ve erkekler için de 69,5 yıl olan 1999 ortalamasının altındadır.

Doğumdaki beklenen yaĢam süresinde Türkiye içerisinde de bölgesel farklılıklar

görülmektedir (DĠE, 2000). 5 yaĢ altındaki çocuklarda görülen ölümlerin temel

sebeplerine iliĢkin dağılım, Tablo 3’te verilmiĢtir; bütün ölümlere iliĢkin temel sebeplerin

dağılımı da Tablo 4’te verilmiĢtir.



Tablo 3: Türkiye’de 5 YaĢ Altındaki Çocuklarda Görülen Ölümlerin Temel Sebeplerine iliĢkin

Dağılım, 2005

SEBEPLER Oran (%)

Perinatal Sebepler 32.0

Perinatal Ölümlere iliĢkin Diğer Sebepler 22.3

DoğuĢtan Anomali 7.6

Doğum Travmaları, Zor Doğum 2.1

Diğer Kalp Hastalıkları 17.4

Meningokokal enfeksiyonlar 13.1

Semptomlar ve Diğer Ġyi tanımlanmamıĢ Hastalıklar 10.3

Diğer Solunum Sistemi Hastalıkları 9.2

Diğer Bütün Kazalar 1.7

Motorlu TaĢıt Kazaları 0.4

Bütün Diğer Hastalıklar ve Kazalar 15.9

Kaynak: DĠE



Bütün yaĢlarda meydana gelen ölümlerin sebeplerine gelince, ilk sebep tüm yurt

genelinde iskemik kalp hastalıklarıdır (%21,7). Serebrovasküler hastalıklar (%15,0),

ikinci sebeptir ve bunun ardından Tablo 4’te gösterildiği üzere KOAH ve aynı orana

sahip (%5,8) perinatal sebepler gelmektedir. Trafik kazaları bütün yaĢlarda meydana

gelen ölümlerin baĢlıca sebepleri arasında 9uncu sırada yer almaktadır.



Tablo 4: Türkiye’de Bütün YaĢlarda Meydana Gelen Ölümlerin BaĢlıca Sebeplerinin Dağılımı

Ölüm Sebepleri % toplam ölümler

1 Ġskemik kalp hastalıkları 21,7

2 Serebrovasküler hastalıklar 15,0

3 KOAH 5,8

4 Perinatal Sebepler 5,8

5 Alt solunum yolu enfeksiyonları 4,2

6 Hipertensif Kalp Hastalığı 3,0

7 Soluk borusu, bronĢ ve akciğer kanserleri 2,7

8 ġeker Hastalığı 2,2

9 Trafik kazaları 2,0

10 Ġnflamatuvar kalp hastalıkları 1,9

11 DoğuĢtan anomaliler 1,6

12 Ġshal 1,5







6

13 Mide kanseri 1,3

14 Nefrit ve Nefroz 1,1

15 Lösemi 1,0

16 Romatizmal Kalp hastalığı 0,9

17 Göğüs kanseri 0,9

18 Peptik ülser 0,9

19 Lemfoma ve multipl miyelom 0,9

20 DüĢmeler 0,9

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.



Ölümün en önemli sebebi, erkeklerde %20,7 ve kadınlarda %22,9 oranıyla

iskemik kalp hastalığıdır. Ölümün ikinci sebebi, sırasıyla erkeklerde %14,5 ve

kadınlarda %15,7 oranlarıyla serebrovasküler hastalıklardır. Erkeklerde %2,6 ve

kadınlarda %1,2 olan trafik kazalarının ölümlerdeki oranları, erkeklerin muhtemelen

trafiği daha fazla kullanmalarından dolağı ölümcül trafik kazalarına dahil olduklarını

göstermektedir.



Tablo 5: Türkiye’de Ulusal Düzeyde Ölüme Sebep olan ilk 20 Hastalığın Cinsiyete göre Yüzde

Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000,Türkiye)

Erkekler % Kadınlar %

1 Ġskemik kalp hastalığı 20,7 Ġskemik kalp hastalığı 22,9

2 Serebrovasküler hastalık 14,5 Serebrovasküler hastalık 15,7

3 KOAH 7,8 Perinatal Sebepler 5,9

4 Perinatal Sebepler 5,6 Alt solunum yolu enfeksiyonları 4,5

Soluk borusu, bronĢ ve akciğer 4,4 KOAH 3,5

5

kanserleri

6 Alt solunum yolu enfeksiyonları 4,0 Hipertensif kalp hastalığı 3,3

7 Hipertensif kalp hastalığı 2,7 ġeker Hastalığı 2,9

8 Trafik kazaları 2,6 Göğüs kanseri 2,1

9 Ġnflamatuvar kalp hastalığı 1,8 Ġnflamatuvar kalp hastalığı 2,0

10 DoğuĢtan anomaliler 1,6 Ġshal 1,6

11 ġeker hastalığı 1,6 DoğuĢtan anomaliler 1,5

12 Ġshal 1,4 Nefrit ve Nefroz 1,4

13 Mide kanseri 1,4 Romatizmal kalp hastalığı 1,3

14 Lösemi 1,2 Trafik kazaları 1,2

15 Mesane kanseri 1,1 Mide kanseri 1,2

16 Tüberküloz 1,0 Lemfom ve multipl miyelom 0,9

17 Kolon ve rektum kanseri 1,0 DüĢmeler 0,9

18 Peptik ülser 1,0 Peptik ülser 0,9

19 Lemfoma ve multipl miyelom 1,0 Over Kanseri 0,8

20 DüĢmeler 0,9 Kolon ve rektum kanseri 0,8

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.









7

Tablo 6’da görüleceği üzere, trafik kazalarının 0-14 yaĢ grubu erkekler arasında

sebep olduğu ölümlerdeki oranı (%2,7) kadınların oranından (%2,2) daha yüksektir.



Tablo 6: Türkiye’de Ulusal Düzeyde 0-14 YaĢ Grubu arasında Ölüme Yol Açan Ġlk 20 Hastalığın

Cinsiyete göre Oransal Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)



Toplam % Erkekler % Kadınlar %

1 Perinatal Sebepler 37,6 Perinatal Sebeler 37,2 Perinatal Sebepler 38,1

2 Alt solunum yolu Alt solunum yolu Alt solunum yolu

enfeksiyonları enfeksiyonları

enfeksiyonları 14,0 13,7 14,4

DoğuĢtan

3 10,3 DoğuĢtan anomaliler 10,7 DoğuĢtan anomaliler 10,0

anomaliler

4 Ġshal 8,4 Ġshal 8,3 Ġshal 8,6

5 Menenjit 2,7 Trafik kazaları 2,7 Menenjit 2,7

6 Trafik Kazaları 2,5 Menenjit 2,7 Kızamık 2,5

7 Kızamık 2,2 Kızamık 1,9 Trafik kazaları 2,2

Tüberküloz Tüberküloz Üst solunum yolu

8 1,4 1,5 1,4

enfeksiyonları

Üst solunum yolu Lösemi Protein- enerji

9 1,2 1,3 1,3

enfeksiyonları yetersizliği

Protein- enerji Üst solunum yolu Tüberküloz

10 1,2 1,1 1,2

yetersizliği enfeksiyonları

Lösemi Protein- enerji Lösemi

11 1,2 1,1 1,1

yetersizliği

Serebrovasküler Serebrovasküler hastalık Kendi kendini

12 0,9 1,0 1,0

hastalık yaralamalar

13 Kendi kendini Lemfoma ve multipl Serebrovasküler

0,7 0,6 0,8

yaralamalar miyelom hastalık

14 Lemfoma ve multipl 0,5 Kendi Kendini 0,5 Lemfoma ve multipl 0,5

miyelom yaralamalar miyelom

15 Demir eksikliği Boğulmalar Yanıklar

0,4 0,4 0,3

anemisi

16 Hepatit B 0,3 Demir eksikliği anemisi 0,4 Hepatit B 0,3

17 Boğulmalar 0,3 DüĢmeler 0,3 Zehirlenmeler 0,3

18 DüĢmeler 0,3 Hepatit B 0,3 Demir eksikliği anemisi 0,3

19 Yanıklar 0,3 Yanıklar 0,2 Epilepsi 0,3

20 Zehirlenmeler 0,2 Astım 0,2 DüĢmeler 0,3

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.



Trafik kazalarının yol açtığı ölümlerdeki oran 15-59 yaĢ grubunda artıĢ

göstermektedir ve trafik kazalarının yol açtığı ölümlerdeki oran bu gruptaki erkeklerde

hala yüksektir (%6,3 ve kadınlarda %3,4).









8

Tablo 7: Türkiye’de Ulusal Düzeyde 15-59 YaĢ Grubu arasında Ölüme Yol Açan Ġlk 20

Hastalığın Cinsiyete göre Oransal Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)



TOPLAM % Erkekler % Kadınlar %

Ġskemik kalp hastalığı 22,2 Ġskemik kalp hastalığı 24,3 Ġskemik kalp 18,7

1

hastalığı

Serebrovasküler 10,2 Serebrovasküler 10,4 Serebrovasküler 9,7

2

hastalık hastalık hastalık

Trafik kazaları 5,2 Trafik kazaları 6,3 Romatizmal kalp 6,3

3

hastalığı

4 Romatizmal kalp 3,6 Soluk borusu, bronĢ 4,8 Göğüs kanseri 4,1

hastalığı ve akciğer kanseri

5 Soluk borusu, bronĢ ve 3,4 Lösemi 2,3 ġeker Hastalığı 3,9

akciğer kanseri

6 ġeker Hastalığı 2,6 ġiddet 2,2 Trafik kazaları 3,4

Nefrit ve Nefroz 2,3 Alt solunum yolu 2,2 Nefrit ve Nefroz 3,0

7

enfeksiyonları

Alt solunum yolu 2,1 Tüberküloz 2,0 Maternal Sebepler 2,7

8

enfeksiyonları

Tüberküloz 2,0 Romatizmal kalp 2,0 Hipertensif kalp 2,6

9

hastalığı hastalığı

10 Lösemi 2,0 Nefrit ve Nefroz 1,9 Tüberküloz 2,0

Hipertensif kalp Alt solunum yolu

11 1,8 ġeker Hastalığı 1,8 2,0

hastalığı enfeksiyonları

12 Peptik ülser 1,8 Peptik ülser 1,8 Peptik ülser 1,8

Kendi kendini Kendi kendini Kendi kendini

13 1,8 1,8 1,7

yaralama yaralama yaralama

14 Lemfoma ve multipl 1,7 Lemfoma ve multipl 1,7 Astım 1,7

miyelom miyelom

15 ġiddet 1,7 Mide kanseri 1,5 Lemfoma ve multipl 1,7

miyelom

Kolon ve rektum

16 Mide kanseri 1,5 1,4 Mide kanseri 1,6

kanserleri

Hipertensif kalp

17 Göğüs kanseri 1,5 1,4 Yumurtalık kanseri 1,4

hastalığı

Ġnflamatuvar kalp

18 Astım 1,3 1,3 Lösemi 1,4

hastalığı

Kolon ve rektum

19 1,3 Astım 1,1 KOAH 1,4

kanserleri

20 Maternal sebepler 1,0 DüĢmeler 1,1 Karaciğer sirozu 1,3

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.



Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine yapılan ÇalıĢma sonuçlarına göre, trafik kazalarının

yol açtığı ölümler 60 ve üzeri yaĢ grubu için ilk 20 sebep arasında yer almamaktadır.



Trafik kazalarının yol açtığı ölümlerin oransal payı, kırsal alanlara (%1,5) kıyasla

kentsel alanlarda daha yüksektir (%2,3). Türkiye’de hem kentsel hem de kırsal

alanlarda, ölümcül trafik kazalarına kadınlara (kentlerde %1,3; kırsal alanlarda %1,1)

kıyasla erkekler (kentlerde %3,1, kırsal alanlarda %1,9) dahil olmaktadır.









9

Tablo 8: Türkiye’de Kentsel Alanlardaki Ölüme Yol açan Ġlk 20 Hastalığın Cinsiyete göre Orasal

Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)



%

Ölüm nedenleri toplam Erkekler % Kadınlar %

ölüm

Ġskemik kalp hastalığı 22,1 Ġskemik kalp

1 Ġskemik kalp hastalığı 20,7 23,9

hastalığı

Serebrovasküler 14,6 Serebrovasküler Serebrovasküler

2 14,6 14,6

hastalık hastalık hastalık

3 Perinatal Sebepler 5,7 KOAH 7,1 Perinatal Sebepler 6,1

KOAH 5,3 Perinatal Sebepler 5,4 Alt solunum yolu 4,5

4

enfeksiyonları

5 Alt solunum yolu 4,0 Soluk borusu, bronĢ 4,3 Hipertensif kalp 3,2

enfeksiyonları ve akciğer kanserleri hastalığı

Soluk borusu, bronĢ Alt solunum yolu 3,6 KOAH 3,1

6 2,9

ve akciğer kanserleri enfeksiyonları

Hipertensif kalp Trafik kazaları 3,1 ġeker Hastalığı 2,8

7 2,9

hastalığı

Ġnflamatuvar kalp Hipertensif kalp 2,6 Ġnflamatuvar kalp 2,7

8 2,4

hastalığı hastalığı hastalığı

Ġnflamatuvar kalp 2,2 DoğuĢtan 2,4

9 Trafik kazaları 2,3

hastalığı anomaliler

10 DoğuĢtan anomaliler 2,2 DoğuĢtan anomaliler 2,1 Göğüs kanseri 2,0

11 ġeker Hastalığı 2,1 ġeker Hastalığı 1,6 DüĢmeler 1,4

12 Mide kanseri 1,4 Mide kanseri 1,6 Nefrit ve Nefroz 1,3

13 Ġshal 1,2 Lösemi 1,3 Trafik kazaları 1,3

DüĢmeler 1,1 Lemfoma ve multipl

14 1,2 Ġshal 1,3

miyelom

Lösemi 1,1 Romatizmal kalp

15 Mesane kanseri 1,2 1,3

hastalığı

Nefrit ve nefroz 1,1 Kolon ve rektum

16 1,1 Mide kanseri 1,2

kanserleri

Lemfoma ve multipl 1,0 Soluk borusu,

17 miyelom Ġshal 1,1 bronĢ ve akciğer 1,2

kanserleri

Romatizmal kalp 1,0 Nefrit ve Nefroz 0,9 Lemfoma ve multipl 0,9

18

hastalığı miyelom

19 Kolon ve rektum 0,9 ġiddet 0,9 Yumurtalık kanseri 0,8

kanserleri

20 Göğüs kanseri 0,9 DüĢmeler 0,8 Lösemi 0,8

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.





0-14 yaĢ arası çocuklar arasında görülen ölümlerin sebeplerine iliĢkin olarak,

Hastalık Yükü ÇalıĢmasının sonuçları, perinatal sebeplerin, doğuĢtan anomalilerin ve alt

solunum yolu enfeksiyonlarının baĢta gelen ilk üç sebep olduğunu göstermektedir.

Trafik kazalarının yol açtığı ölümlerin oransal payı, çocuk (0-14 yaĢ arası) ölümlerine

iliĢkin sebepler arasında 5inci sırada yer almaktadır ve bu oran kentsel alanlarda

yaĢayan erkek çocuklarında daha yüksektir.









10

Tablo 9: Türkiye’de Kentsel Alanlarda 0-14 YaĢ Grubunda Ölümlere Yol Açan Ġlk 20 Hastalığın

Cinsiyete göre Oransal Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)

Toplam % Erkekler % Kadınlar %

1 Perinatal Sebepler 36,3 Perinatal Sebepler 35,4 Perinatal Sebepler 37,4

2 DoğuĢtan anomaliler 14,1 DoğuĢtan anomaliler 13,5 DoğuĢtan anomaliler 14,7

Alt solunum yolu Alt solunum yolu Alt solunum yolu

3 10,9 10,6 11,3

enfeksiyonları enfeksiyonları enfeksiyonları

4 Ġshal 6,2 Ġshal 6,1 Ġshal 6,4

5 Trafik kazaları 3,0 Trafik kazaları 3,4 Trafik kazaları 2,5

6 Menenjit 2,1 Menenjit 2,1 Menenjit 2,1

7 Lösemi 1,8 Lösemi 2,1 Lösemi 1,8

Serebrovasküler

8 Kızamık 1,6 1,5 Lösemi 1,6

hastalık

Serebrovasküler Üst Solunum yolu

9 1,3 Kızamık 1,5 1,3

hastalık enfeksiyonları

Üst Solunum yolu Üst Solunum yolu Serebrovasküler

10 1,2 1,1 1,1

enfeksiyonları enfeksiyonları hastalık

11 Tüberküloz 0,9 Lemfoma ve multipl 1,0 Protein-enerji 0,9

miyelom yetersizliği

Protein-enerji Kendi kendini

12 0,8 Tüberküloz 0,9 0,8

yetersizliği yaralama

13 Lemfoma ve multipl 0,8 Protein-enerji 0,7 Tüberküloz 0,8

miyelom yetersizliği

14 Kendi kendini 0,6 Boğulmalar 0,5 Lemfoma ve multipl 0,5

yaralama miyelom

Kendi kendini

15 Yanıklar 0,4 0,5 Yanıklar 0,4

yaralama

16 DüĢmeler 0,4 DüĢmeler 0,4 Epilepsi 0,4

17 Astım 0,3 Astım 0,4 Astım 0,3

18 Boğulmalar 0,3 Yanıklar 0,3 Zehirlenmeler 0,3

Demir eksikliği

19 Epilepsi 0,3 0,2 DüĢmeler 0,3

anemisi

20 Zehirlenmeler 0,3 Epilepsi 0,2 Hepatit B 0,2

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.









11

Tablo 10: Türkiye’de Ulusal Düzeyde Kırsal Alanlarda 0-14 YaĢ Grubunda Ölümlere Yol Açan

Ġlk 20 Hastalığın Cinsiyete göre Oransal Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)

Toplam % Erkekler % Kadınlar %

1 Perinatal Sebepler 39,4 Perinatal Sebepler 40,3 Perinatal Sebepler 38,5

Alt solunum yolu 13,8 Alt solunum yolu 13,2 Alt solunum yolu 14,5

2

enfeksiyonları enfeksiyonları enfeksiyonları

3 Ġshal 9,8 Ġshal 9,6 Ġshal 10,1

4 DoğuĢtan anomaliler 6,4 DoğuĢtan anomaliler 6,8 DoğuĢtan anomaliler 5,8

5 Menenjit 2,9 Menenjit 2,8 Kızamık 3,4

6 Kızamık 2,8 Trafik kazaları 2,5 Menenjit 2,9

7 Trafik kazaları 2,3 Kızamık 2,3 Trafik kazaları 2,1

Üst solunum yolu Üst solunum yolu

8 1,7 Tüberküloz 1,5 2,0

enfeksiyonları enfeksiyonları

Üst solunum yolu Protein-enerji

9 Tüberküloz 1,4 1,5 1,6

enfeksiyonları yetersizliği

Protein-enerji Protein-enerji

10 1,4 1,2 Tüberküloz 1,3

yetersizliği yetersizliği

Kendi kendini

11 Lösemi 1,0 Lösemi 1,1 1,1

yaralama

Serebrovasküler Serebrovasküler

12 0,8 0,9 Lösemi 0,9

hastalık hastalık

13 Kendi kendini 0,7 Lemfoma ve multipl 0,5 Serebrovasküler 0,7

yaralama miyelom hastalık



14 Lemfoma ve multipl 0,5 Demir eksikliği 0,4 Lemfoma ve multipl 0,5

miyelom anemisi miyelom



Demir eksikliği Kendi kendini

15 0,4 0,4 Hepatit B 0,4

anemisi yaralama

Demir eksikliği

16 Hepatit B 0,4 Boğulmalar 0,4 0,4

anemisi

17 Boğulmalar 0,3 Hepatit B 0,3 Zehirlenmeler 0,3

18 DüĢmeler 0,3 DüĢmeler 0,3 Yanıklar 0,3

19 Yanıklar 0,3 Nefrit ve nefroz 0,2 Epilepsi 0,3

20 Nefrit ve nefroz 0,3 Yanıklar 0,2 Nefrit ve nefroz 0,3

Kaynak: Türkiye’deki Hastalık Yükü üzerine ÇalıĢma, 2004.



1.3. 2. Kazalar, yaralanmalar ve zehirlenmeler

Türkiye’de son yirmi yılda gerçekleĢen hızlı kentleĢme, beraberinde kazalarda,

yaralanmalarda ve zehirlenmelerde de bir artıĢ getirmiĢtir. Bu sağlık sorunları grubunda

yaĢanan önemli artıĢ, hastane kabullerine eklenmiĢ ve dolayısıyla bulaĢıcı hastalıklardan

bulaĢıcı olmayan hastalık koĢullarına bir hastalık artıĢına doğru yönelme meydana

gelmiĢtir. Yaralanmalar ve zehirlenmelerden sonra hastanelerden tahliye olan hasta

sayısı, yüzde 15’lik bir artıĢla 1980 yılında 100,000 kiĢide 358’den 1998 yılında 100,000

kiĢide 421’e yükselmiĢtir.



Trafik kazalarında yaralanan kiĢilerin sayısı geçtiğimiz son otuz yıl içerisinde

neredeyse 3 katı kadar artmıĢtır (1970 yılında 100,000 kiĢide 61’den 1999 yılında

100,000 kiĢide 176’ya). Bu durum, ekonomik geniĢlemenin, hızlı kentleĢmenin ve artan

trafik kazalarının yaĢandığı geliĢmekte olan ülkelerin büyük çoğunluğuna ait özelliği

yansıtan bir eğilimdir. Trafik kazalarının yol açtığı ölümlerin oransal payı kentsel

alanlardaki 15-59 yaĢ gurubunda en yüksektir.







12

Tablo 11: Türkiye’de Ulusal Düzeyde Kırsal Alanlarda 15-59 YaĢ Grubunda Ölümlere Yol Açan

Ġlk 20 Hastalığın Cinsiyete göre Oransal Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)



Toplam % Erkekler % Kadınlar %

Ġskemik kalp 22,2 Ġskemik kalp 24,3 Ġskemik kalp hastalığı 18,7

1

ahstalığı ahstalığı

Serebrovasküler 10,2 Serebrovasküler 10,4 Serebrovasküler 9,7

2

hastalık hastalık hastalık

Trafik kazaları 5,2 Trafik kazaları 6,3 Romatizmal kalp 6,3

3

hastalığı

4 Romatizmal kalp 3,6 Soluk borusu, bronĢ 4,8 Göğüs kanseri 4,1

hastalığı ve akciğer kanserleri

5 Soluk borusu, 3,4 Lösemi 2,3 ġeker Hastalığı 3,9

bronĢ ve akciğer

kanserleri

6 ġeker Hastalığı 2,6 ġiddet 2,2 Trafik kazaları 3,4

Nefrit ve nefroz 2,3 Alt solunum yolu 2,2 Nefrit ve nefroz 3,0

7

enfeksiyonları

Alt solunum yolu 2,1 Tüberküloz 2,0 Maternal sebepler 2,7

8

enfeksiyonları

Tüberküloz 2,0 Romatizmal kalp 2,0 Hipertensif kalp 2,6

9

hastalığı hastalığı

10 Lösemi 2,0 Nefrit ve nefroz 1,9 Tüberküloz 2,0

Hipertensif kalp Alt solunum yolu

11 1,8 ġeker Hastalığı 1,8 2,0

hastalığı enfeksiyonları

12 Peptik ülser 1,8 Peptik ülser 1,8 Peptik ülser 1,8

Kendi kendini Kendi kendini Kendi kendini

13 1,8 1,8 1,7

yaralama yaralama yaralama

14 Lemfoma ve 1,7 Lemfoma ve multipl 1,7 Astım 1,7

multipl miyelom miyelom

15 ġiddet 1,7 Mide kanseri 1,5 Lemfoma ve multipl 1,7

miyelom

Kolon ve rektum

16 Mide kanseri 1,5 1,4 Mide kanseri 1,6

kanserleri

Hipertensif kalp

17 Göğüs kanseri 1,5 1,4 Yumurtalık kanseri 1,4

hastalığı

Ġnflamatuvar kalp

18 Astım 1,3 1,3 Lösemi 1,4

hastalığı

Kolon ve rektum

19 1,3 Astım 1,1 KOAH 1,4

kanserleri

20 Maternal Sebepler 1,0 DüĢmeler 1,1 Karaciğer sirozu 1,3



Trafik kazalarında yaĢanan artıĢa ve bu kazalar sebebiyle bireylerin

yaralanmalarında meydana gelen artıĢa rağmen, Tablo 12’deki değerler devlet

hastaneleri tarafından kabul edilen hastaların sayılarını yansıttığından ve devlet

hastaneleri dıĢında baĢkaca sağlık kurumlarına kabul edilen hastaları kapsamadığından

dolayı, bu değerler, trafik kazalarından dolayı hastane kabullerinde herhangi bir artıĢ

olduğunu göstermemektedir.









13

Tablo 12: Kazalar sonucunda Hastaneye Kabul Oranları (1999, 2001)



1999 2001

Kazalar

Fatalite Oranı Fatalite Oranı

Sayısı Sayısı

(%) (%)

Motorlu TaĢıtlar 65,002 4 54,844 4

Diğer araçlar 13,307 2 14,047 2

DüĢmeler 79,833 1 79,209 1

Yangın 7,468 5 7,530 3

Su 1,050 2 637 5

AteĢli silahlar 6,870 4 5,594 4

ĠĢle ilgili 11,822 3 10,721 1

Hayvan ısırmaları 4,702 <1 4,898 1

Diğer 26,400 … 21,827 1

TOPLAM 216,454 3 199,307 2

Kaynak: Sağlık Ġstatistikleri, TC Sağlık Bakanlığı, AraĢtırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu

BaĢkanlığı Yayını, 1999 ve 2001









14

2. KARAYOLU ULAġTIRMA ALTYAPISI

2.1. Karayolu UlaĢtırması Ġle Ġlgili Kurumsal Yapı:

AĢağıda Tablo 13’de Karayolu UlaĢtırması ile ilgili, 2918 sayılı Karayolları Trafik

Kanunu ile düzenlenmiĢ resmi kuruluĢların görev ve yetkileri özetlenmiĢtir. Bu

kurumların görev ve yetkileri geniĢ bir Ģekilde ilgili yasada tanımlandığından burada

ayrıntıya girilmemiĢtir.



Tablo 13: Karayolu UlaĢtırması ile Ġlgili Resmi KuruluĢlar



ĠLGĠLĠ KURUM GÖREV, YETKĠ VE SORUMLUK SAHASI

Jandarma Genel Komutanlığı Trafik denetimi, düzenlemesi, yönetimi ve kaza tetkiki,

istatistiklerini tutmak.



ĠçiĢleri Bakanlığı Trafik denetimi, trafiği düzenlemek, yönetmek, araçların

Emniyet Genel Müdürlüğü kayıt ve tescilini yapmak, sürücü sicillerini tutmak,

istatistikler çıkarmak, sürücü belgelerini vermek.



UlaĢtırma Bakanlığı Yapım ve bakımından sorumlu olduğu yol ağını trafik

Karayolları Genel Müdürlüğü güvenliği yönünden iĢaretlemek, iĢaretleme standartlarını

tespit etmek, yayınlamak, taĢıt tekniği ile ilgili görüĢ

vermek, trafik kazalarının oluĢ nedenlerine göre yapısal

tedbirler almak, altyapı projelerini geliĢtirmek, araçların

ağırlık kontrollerini yapmak, Teknik muayenelerini yapmak.



Milli Eğitim Bakanlığı Motorlu taĢıt sürücülerinin yetiĢtirilmesi, sınavını yapmak,

sertifika verilmesini sağlamak, okul öncesi, okul içi ve okul

dıĢı trafik eğitimini düzenlemek.



Sağlık Bakanlığı Karayolunda meydana gelen trafik kazaları ile ilgili ilk

yardım ve acil yardım hizmetlerini planlamak, uygulamak,

ilk yardım istasyonları kurmak, acil yardım ambulansları

bulundurmak

UlaĢtırma Bakanlığı Karayolu taĢımasına iliĢkin koordinasyonu sağlamak



Adalet Bakanlığı Yasal düzenlemeler ve uygulamalar



Tarım ve Köy iĢleri Bakanlığı ile Yapım ve bakımından sorumlu oldukları yollarda Trafik

Orman Bakanlığı güvenliği ile ilgili tedbirleri almak



Radyo Televizyon Üst Kurulu Yayın denetimi ve yayınla eğitim



Yerel Yönetimler Yapım ve bakımından sorumlu olduğu yollarda trafik

güvenliğini sağlamak, tedbirler almak planlama ve

düzenleme yapmak.









15

2.2. Karayolu UlaĢtırması:

Türkiye’de Cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılında; 13.900 km’si stabilize Ģose ve

4.450 km’si toprak olmak üzere toplam 18.350 km’lik yol ve 94 köprü mevcuttur.

Mustafa Kemal Atatürk 1923 yılında yaptığı bir konuĢmada, yeni kurulan Cumhuriyetin

iĢ programındaki öncelikli hedefin, ülke yollarının hızla çağın ve en son geliĢmelerin

gerektirdiği durumda olması zorunluluğundan söz eder ve “Bu baĢarıldığında, ülkede

hüküm süren yoksulluk ve sefalete çare bulunmuĢ olacaktır” der. Bir baĢka söylevinde

ise; “Her gittiğim yerde köylüler benden iki Ģey istedi: Yol ve Okul” diyerek yolun yurt

kalkınmasındaki önemini vurgular (KGM).

Cumhuriyet kurulduktan sonra 1924’de 33 km yeni yol yapılmıĢ, 233 km yol

onarılmıĢ olup, ilk 10 yılda toplam 2.600 km yeni yol yapılmıĢ, 6 170 km yol onarılmıĢtır.

1923-1947 yılları arasında gerçekleĢtirilen karayolu çalıĢmaları sonucunda, Türkiye’de

43.743 km uzunluğunda bir karayolu ağı oluĢturulmuĢtur.

1950 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü’nün (KGM) kurulması ile ülkenin her

yöresine ulaĢabilmek hedeflemiĢtir. 1950-1960 yılları arasında çalıĢmaların ilk amacı,

sağlık, eğitim gibi toplumsal hizmetlerin ülkenin her yöresine götürülebilmesi için yolların

yaz-kıĢ geçit verir duruma getirilmesidir. 1960’lı yıllara gelindiğinde, Türkiye’nin o gün

için gereksindiği 60.000 km’lik yol ağı ortaya çıkarılmıĢtır. KGM’nin sorumluluğu altında

bulunan karayolu uzunluğu 01.01.2007 tarihi itibariyle toplam 63.805 km. olup, 3 sınıf

yoldan oluĢmaktadır: (KGM).

 Otoyol

 Devlet Yolu

 Ġl Yolu



Tablo 14: 01.01.2007 Tarihi Ġtibari ile Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (km) (KGM)

Asfalt Sathi Geçit

Parke Stabilize Toprak Toplam

Betonu Kaplama Vermez

Otoyol 2 041 -- -- -- -- -- 2 041

Devlet

6 337 24 391 43 237 86 241 31 335

Yolları

Ġl Yolları 867 25768 92 1 895 1140 667 30 429

Toplam 9 245 50 159 135 2 132 1226 908 63 805

Karayolları Genel Müdürlüğü’nün yol ağı içinde olmayıp, diğer kuruluĢların

sorumluluğundaki yollar ise;

 Köy Yolları

 Turistik Yollar

 Orman Yolları

 ġehiriçi Yolları’dır.

Turistik yolların yapım ve bakımı, Turizm Bakanlığınca sağlanan finansmanla

KGM tarafından yapılmaktadır. Köy yolları Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün, orman

yolları Orman Bakanlığı’nın, Ģehir içi yolları ise Belediyelerin sorumluluğundadır.

Türkiye’de otoyol, devlet yolu, il yolu, köy yolları, turistik yollar, orman yolları ve Ģehir içi

yollar dikkate alındığında toplam karayolu ağı yaklaĢık 400.000 km.dir.









16

Tablo15: KGM Yol Ağı Üzerinde Yapılan TaĢıma Miktarları





TAġIT x Km. (Milyon) TON x Km. (Milyon) YOLCU x Km. (Milyon)

YIL Otoyol Devlet Yolu Ġl Yolu Toplam Otoyol Devlet Yolu Ġl Yolu Toplam Otoyol Devlet Yolu Ġl Yolu Toplam



1995 31.666 3.167 34.833 102.286 10.229 112.515 141.093 14.109 140.743



1996 3.523 34.084 3.408 41.015 12.033 112.498 11.250 135.781 13.035 140.760 14.076 155.202



1997 4.454 37.251 4.679 46.384 15.449 114.215 10.125 139.789 17.988 148.042 14.937 167.871



1998 5.084 39.857 5.006 49.947 16.939 124.256 11.015 152.210 19.051 151.384 15.274 180.967



1999 4.992 39.867 5.007 49.866 16.562 123.467 10.945 150.974 18.163 142.677 14.396 186.159



2000 6.324 44.216 5.611 56.151 19.732 130.511 11.309 161.552 22.288 147.542 15.851 175.236



2001 5.448 41.918 5.265 52.631 17.209 123.283 10.929 151.421 18.700 135.808 13.703 185.681



2002 6.030 40.504 5.130 51.664 19.388 121.157 10.367 150.912 20.468 128.952 13.907 163.327



2003 6.713 40.505 5.131 52.349 20.331 121.467 10.365 152.163 22.456 127.995 13.860 164.311



2004 7.764 44.328 5.675 57.767 23.735 123.340 9.778 156.853 25.979 132.784 15.549 174.312



2005 9.466 45.818 5.845 61.129 28.504 128.343 9.984 166.831 31.606 134.681 15.865 182.152



2006 11.528 47.055 5.994 64.577 32.926 134.361 9.265 176.552 37.994 133.608 15.991 187.593



Kaynak : UlaĢım ve Maliyet Etütleri ġubesi Müdürlüğü’nün Trafik ve UlaĢım Bilgileri Kitabı (2007)









17

2

Tablo16: Bazı Ülkelerde Km ye DüĢen Yol Uzunlukları



2

YOL UZUNLUKLARI ( Km ) YÜZÖLÇÜMÜ 1000 KM YE DÜġEN YOL UZUNLUKLARI

ÜLKE 2

OTOYOL DEVLET VE ĠL YOLLARI TOPLAM (KM ) OTOYOL DEVLET VE ĠL YOLLARI TOPLAM

BELÇĠKA 1 729 148 010 149 739 32 545 53,13 4547,86 4600,98



KANADA 16 900 1 391 900 1 408 800 9 984 670 1,69 139,40 141,10



FRANSA 10 223 984 131 994 354 551 208 18,55 1785,41 1803,95



DANĠMARKA 1 026 71 048 72 074 43 098 23,81 1648,52 1672,33



FĠNLANDĠYA 603 78 461 79 064 338 145 1,78 232,03 233,82



HOLLANDA 2 274 115 156 117 430 41 528 54,76 2772,97 2827,73



LÜKSEMBURG 147 2 728 2 875 2 586 56,84 1054,91 1111,76



KORE 3 486 92 551 96 037 99 585 35,01 929,37 964,37



NORVEÇ 178 91 647 91 825 323 873 0,55 282,97 283,52



POLONYA 405 376 884 377 289 322 577 1,26 1168,35 1169,61



ÇEK CUMHURĠYETĠ 518 54 904 55 422 78 860 6,57 696,22 702,79



TÜRKĠYE * 2.041 61 764 63 805 779 452 2,62 79,24 81,86



JAPONYA 7 196 1 175 397 1 182 593 377 887 19,04 3110,45 3129,49



USA 74 847 6 320 858 6 395 705 9 631 418 7,77 656,27 664,05



ĠRLANDA 125 95 627 95 752 70 823 1,76 1350,23 1351,99



SLOVAKYA 296 17 459 17 755 49 035 6,04 356,05 362,09



ĠSVEÇ 1 545 210 455 212 000 449 964 3,43 467,72 471,15

Kaynak: International Road Traffic And Accident Data Base (September 2005)

(*) : Köy yolları, orman yolları ve Belediyelere ait yollar dahil değildir.







18

ġekil 1: Yıllara göre karayolları üzerindeki seyir ve taĢımalar (milyon) (KGM)









ġekil 2: Yurt Ġçi ġehirlerarası Yolcu Ve Yük TaĢımaları (2005)

(Kaynak: Türkiye Ġstatistik Kurumu)







95,02 91,38

100,00

T.20

90,00

Yolcu (%) Yük (%)

80,00 Karayolu 95,02 91,38

70,00 Demiryolu 3,40 5,21

Denizyolu 0,01 3,24

60,00

Havayolu 1,57 0,17

ORANI 50,00

Yolcu (%)

40,00 Yük (%)



30,00

20,00

3,40 5,21 3,24 1,56 0,17

10,00 0,01



0,00

Karayolu Demiryolu Denizyolu Havayolu

TAŞIMA TÜRLERİ









19

2.3. Karayolu UlaĢtırma Altyapısında Kısa-Orta-Uzun Vadeli Karayolları Genel

Müdürlüğü’nün Hedefleri (ġehirlerarası- Ģehir içi yollar)



Karayolları Genel Müdürlüğünün hedefleri aĢağıdaki Ģekilde belirlenmiĢtir.

Kısa ve Orta Vadeli Hedefler:

 BölünmüĢ yol ağının orta vadede 15.000 km’ye ulaĢtırılması,

 Ağır taĢıt trafiğinin yoğun olduğu koridorlardaki mevcut satıh durumunun bitümlü

sıcak karıĢıma (BSK) dönüĢtürülmesi,

 Yapımı devam eden 481 km otoyolun tamamlanarak hizmete açılması,

 Ġzmit Körfez GeçiĢi gibi önemli koridorlar üzerinde yer alan yüksek öneme sahip

projelerin Yap-ĠĢlet ĠĢlet-Devret ya da benzer finansman modelleriyle

gerçekleĢtirilmesi,

 Mevcut yol ağının bakım ve iĢletmesinin sürdürülmesi ile trafik güvenliğini

artıracak mühendislik hizmetlerinin yol ağı boyunca yaygınlaĢtırılması.



Tablo 15: 01.01.2007 Tarihi Ġtibarı ile BölünmüĢ Yollar (km)(KGM)

Otoyol 2041

Devlet Yolu 9102

Ġl Yolu 642

Toplam 11785



Uzun Vadeli Hedefler:

 Ekonomik ve sosyal geliĢimin tüm ülke sathına yaygınlaĢtırılmasında büyük bir

öneme sahip karayolu ulaĢtırmasının hizmet seviyesini yükseltecek yol

üstyapısının fiziki ve geometrik standartların iyileĢtirilmesi,

 UlaĢım türleri arasında dengeli dağılımı içeren çok modlu taĢımacılığı

destekleyen sürdürülebilir bir ulaĢım politikasının oluĢturulması,

 Mevcut karayolu altyapısının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Ġleri

teknolojilerin kullanıldığı akıllı ulaĢım sistemlerinin ülke sathına

yaygınlaĢtırılması. .



2.4. Karayolu Altyapısı Güvenliği hedefleri:

Kent içi ve Ģehirlerarası karayollarının alt yapı, kullanım ve güvenlik olarak her

ikisi çok farklıdırlar. Türkiye’nin ortalama % 65 kent hayatında yaĢamakta ve tüm sosyal

ve ekonomik faaliyetlerini de kent hayatında geçirmektedir. Kent içi karayolu ve

Ģehirlerarası karayoluna ait çok önemli birkaç veri tablo da gösterilmiĢtir.



Tablo 16:

KONU KENT ĠÇĠ ġEHĠRLERARASI

Emniyet Kemeri Kullanımı (%) % 20 % 70

Toplam Kaza Sayısı 479.098 115.877

Ölümlü ve yaralanmalı Kaza (%) % 26 % 38

Yaralı sayısı 71.351 39.726

Yolların toplam uzunluğu (km.) 30.568 31.371

Kaynak: EGM, KGM Eylül-2007 Ġstatistikleri



Kent içi trafik alt yapısı ve düzenlenmesi Kanunlarda BüyükĢehir Belediyeleri ile

belediyelere bırakılmıĢtır. ġehirlerarası karayolları ise Karayolları Genel Müdürlüğünün

yetkisindedir. Bu bağlamda karayolu güvenliğinin sağlanması açısından aĢağıdaki

hususların yerine getirilmesi gerekmektedir.

20

1-Kent içi trafikte küçük yaĢtan bilinçlenmenin sağlanılması için yerel

yönetimlerce Ģehrin çocuk parklarına veya büyük parklarına cazibeli çocuk trafik

parklarının kurulması, anne ve babalar ile okulların çocukların trafikte bilinçlenmesi için

kampanyalarla bu alanlara görsel olarak götürülmesi,

2-Kent içi trafikte hızla artan araç sayılarına karĢılık toplumsal hizmetlerin

yürütüldüğü, hastane, okullar, adliye, belediye, sağlık ocakları, vergi daireleri, spor

salonları gibi yerlerde kamunun mutlaka yönetmeliklerde belirtilen otoparkları yapması,

ayrıca özel iĢ merkezleri, bankalar veya özel binaların mutlaka ihtiyacı tam karĢılayacak

otoparklarını bodrum katlarına yapmaları,

3- Belediyelerin kent içi trafikte sürücüleri ve yayalar için yatay ve dikey

iĢaretlemeleri mutlaka yapmaları ve yön levhalarını okunabilir Ģekilde ve aynı zamanda

gece görünür ve okunabilir Ģekilde yapmaları,

4-Belediyelerin Ģehir içi yolların bakım ve onarımlarında yönetmeliğe uygun,

gündüz ve gece görünebilir iĢaretlerle ve tedbirlerle yaya ve sürücüleri uyarmaları,

5-Belediyelerin fiziki alanları da ve kentin yoğunluk ve cazibe merkezlerini de

dikkate alarak banliyölerden kent merkezine geliĢ ve gidiĢler için ekonomik toplu taĢıma

sistemlerini (raylı sistemler ) projelendirerek hayata geçirmeleri,

6-Belediyelerin okul, hastane veya kör noktalarda sürücüleri uyaran ve hızlarını

düĢürten hız kesiciler koyarak olası can ve mal kayıplarını önlemesi,

7-Belediyelerin yeni açılacak bulvar, cadde ve ara sokakların mutlaka artan araç

trafiği ve gelecek 10 yıllar düĢünülerek mümkün mertebe geniĢ ve çok Ģeritli olarak

planlaması ve uygulaması,

8-Belediyelerin Kent içi trafikte bilhassa anne ve babaların bilinçlenerek

çocuklarının güvenliğini sağlamaları için bölgesel konferanslar düzenlemesi veya buna

uygun STK na destek vermesi,

9-Belediyelerin yapmıĢ oldukları alt ve üst geçitlerin yerinde kullanım etüdü iyi

yapılarak yapılması yatırımların boĢa gitmemesi, bilhassa üst geçitlerin kıĢın

buzlanmadan dolayı hizmet vermemesi nedeniyle üstlerinin kapatılması,

10-Belediyelerin kent içinde yaptıkları alt geçitlere sürücülerin hız kesmeden

girmelerinden dolayı çok kaza olduğu ve eleĢtiriler aldıkları, bunu önlemek için az

dönemeçli ve kaç km. Ġle bu geçide girileceğine dair hız limitlerinin gece ve gündüz

görünür bir Ģekilde tünele girmeden uyarı levhaları ile sürücülere bildirilmesi.



3. TÜRKĠYE’DEKĠ MOTORLU ARAÇ VE SÜRÜCÜ PROFĠLĠ

3.1. Türkiye’deki Motorlu Araç Profili

Türk otomotiv sanayiinin temelleri 1950’li yıllarda atılmıĢ ve sektörün geliĢimi

1960’ların sonu ve 1970’li yılların baĢında kurulan montaj fabrikalarının belirli kapasite

ve yerlilik oranına ulaĢmaları ile olmuĢtur.

Türkiye’de ilk kez otomotiv sanayi ürünleri üretimi 1954 yılında Türk Willys

Overland Ltd.’nin orduya jip ve kamyonet üretmesi üzerine baĢlamıĢtır. Söz konusu

yatırımı, 1955 yılında Türk Otomotiv Endüstrisi A.ġ.’nin kamyon fabrikası ve daha

sonrada Otosan ve Çiftçiler A.ġ.’nin ikinci ve üçüncü kamyon fabrikaları izlemiĢtir.

Otobüs üretimi ise 1963 yılında Ġstanbul Otobüs Karöseri San. A.ġ. tarafından Magirüs

otobüslerinin montajı ile baĢlatılmıĢtır.

Ġlk Türk otomobili ise 1961 yılında EskiĢehir Devlet Demiryolları Fabrikasında

üretilmiĢtir. “Devrim” adı verilen söz konusu otomobil 4 adetlik prototip üretimle sınırlı

kalmıĢtır. Otomobilde ilk ciddi üretim 1966 yılında Anadol otomobili üretimi ile

baĢlamıĢtır. Yıllık üretimi en fazla 7.200 adet olan Anadol marka otomobil üretimi 1982

yılına kadar devam etmiĢ ve toplam 87.000 adet üretilmiĢtir.



21

ġekil 3: Yıllara göre Türkiye’deki motorlu kara taĢıtları (KGM)









22

ġekil 4: Otomobil-Km, Otobüs-Km, Kamyon-Km ve Kullanımdaki Sayıları (KGM)









23

ġekil 5: Türkiye’de UlaĢtırma Sektöründeki Enerji Tüketimi (KGM)









ġekil 6: Ton-Km ve Yolcu-Km ve KiĢi BaĢına Gayri Safi Milli Hâsıla KarĢılaĢtırması (KGM)









AB ülkelerinde 1.000 kiĢiye düĢen toplam motorlu taĢıt adedi 547 ve otomobil

adedi 476 gibi yüksek bir değerdedir. 1.000 kiĢiye düĢen 632 otomobil adet ile

Lüksemburg ilk sırada yer alırken Lüksemburg’u sırasıyla 584 adet ile Ġtalya, 550 adet

ile Almanya, 499 adet ile Ġngiltere ve 493 adet Fransa izlemektedir. Otomobil yoğunluğu,

ABD’de 459 iken, Japonya’da 439 ve G.Kore’de 219 adet olduğu görülmektedir.

(Otomotiv sanayi derneği)









24

Tablo 17: 2004 Yılı Verileri Ġtibarı ile Ülke ve Bölgelere Göre Araç Yoğunluğu

Yoğunluk

Kıtalar/Ülkeler Otomobil T.Araç Toplam Araç/1000 Kişi

Otomobil Toplam

Kıtalar

AB (25 Ülke) 217.597.218 32.732.148 250.329.366 476 547

Okyanusya 13.557.935 3.160.667 16.718.602 427 527

Toplam Avrupa 271.412.149 44.525.227 315.937.376 333 387

Amerika 202.097.291 114.438.759 316.536.050 228 357

Asya 119.854.521 60.133.154 179.987.675 31 47

Afrika 13.658.516 6.891.897 20.550.413 15 23



Toplam Dünya 620.580.412 229.149.704 849.730.116 96 132



Ülkeler

Kanada 17.920.360 752.411 18.672.771 546 569

Almanya 45.375.526 3.539.658 48.915.184 550 593

Fransa 29.900.000 6.139.000 36.039.000 493 594

İngiltere 30.267.204 3.819.430 34.086.634 499 562

İtalya 33.973.147 4.250.898 38.224.045 584 658

Lüksemburg 296.150 35.600 331.750 632 708

ABD 135.669.897 95.720.101 231.389.998 459 782

Japonya 55.994.050 18.661.468 74.655.518 439 586

Portekiz 4.100.000 1.305.700 5.405.700 388 512

Yunanistan 4.201.786 991.567 5.193.353 394 487

Polonya 12.072.057 2.475.914 14.547.971 312 377

Macaristan 2.828.433 427.914 3.256.347 383 325

Bulgaristan 2.309.300 337.200 2.646.500 310 355

Güney Kore 10.620.574 1.204.625 11.825.199 319 244

Romanya 3.225.367 614.342 3.839.709 144 172

Brezilya 17.057.000 4.300.000 21.357.000 92 115



Türkiye 5.400.440 2.378.953 7.779.393 78 112

(Kaynak: SMMT)









25

Dünya’da 1.000 kiĢiye düĢen otomobil sayısı ortalama olarak 96, Avrupa

Bölgesi’nde 333, Amerika Bölgesi’nde 228 adet iken, Türkiye’de 78 adet olduğu

görülmektedir. Toplam motorlu taĢıt aracı yoğunluğu bakımından dünya ülkelerine

bakıldığında 1.000 kiĢiye düĢen araç sayısı 132 adet iken, Türkiye 112 adet ile dünya

ortalamasının altında kalmaktadır. 2005 yılı verilerine göre Türkiye’de bölgeler bazında

otomobil sayıları, 1.000 kiĢiye düĢen otomobil sayısı ve toplam araç sayıları Tablo 18’de

görülmektedir. (Otomotiv sanayi derneği)



Tablo 18: Bölgelere Göre Otomobil Ve Toplam Araç Sayıları (2005 yılı) (OSD)



Otomobil Otomobil/

Bölge Sayısı Nüfusu 1000 KiĢi Toplam Araç

Marmara Bölgesi 2.190.474 19.831.528 110 3.320.480

Ġç Anadolu Bölgesi 1.222.270 12.786.738 96 1.927.421

Ege Bölgesi 880.519 9.702.588 91 1.564.025

Akdeniz 649.798 8.651.503 75 1.131.168

Karadeniz 399.245 8.030.844 50 823.738

Güneydoğu Anadolu 241.677 8.547.142 28 508.249

Doğu Anadolu 188.762 7.452.811 25 399.446

Türkiye Toplamı 5.772.745 75.003.154 77 9.674.527



Tablo 19: ÇeĢitli Ülkelerdedeki Otomobil Oranı ile Türkiye’deki Oranın KarĢılaĢtırması

OTOMOBĠL TOPLAM OTOMOBĠL

ÜLKE

(x1000) (x1000) ORANI %

AVUSTURYA 3 987 5 114 77,96

BELÇĠKA 4 821 5 980 80,62

YUNANĠSTAN 3 195 5 061 63,13

ÇEK CUMHURĠYETĠ 3 647 4 490 81,22

DANĠMARKA 1 888 2 502 75,46

FĠNLANDĠYA 2 195 2 657 82,61

FRANSA 29 160 36 198 80,56

HOLLANDA 6 855 8 387 81,73

ĠNGĠLTERE 26 953 31 950 84,36

ĠRLANDA 1 507 1 937 77,80

ĠSPANYA 18 688 25 170 74,25

ĠSVEÇ 4 045 4 998 80,93

ĠSVĠÇRE 3 754 4 888 76,80

USA 131 072 230 788 56,79

MACARĠSTAN 2 630 3 141 83,73

NORVEÇ 1 900 2 752 69,04

POLONYA 11 244 15 899 70,72

PORTEKĠZ 3 683 5 197 70,87

JAPONYA 54 541 80 970 67,36

TÜRKĠYE * 6 141 12 227 50,22

Kaynak: International Road Traffic And Accident Data Base (September 2005)

(*) : Türkiye verileri 2006 yılına aittir.









26

3.2. Türkiye’de Motorlu Araç Parkı

2005 yılında Türkiye 5,7 milyon adedi otomobil olmak üzere toplam motorlu

araçlar parkı 9,6 milyon adede ulaĢmıĢtır. Parkın % 34 gibi önemli bir bölümü Marmara

Bölgesinde bulunmaktadır. Bu bölgeyi % 20 ile Ġç Anadolu ve % 16 ile Ege Bölgesi, %

12 ile Akdeniz, % 9 ile Karadeniz % 5 ile G. Doğu Anadolu ve % 4 ile Doğu Anadolu

Bölgesi izlemektedir. 2005 yılı araç parkının bölgesel dağılımı ġekil 7’de

gösterilmektedir.

Türkiye araç parkının 1965–1985 yılları arasındaki dönemde 10’ar yıllık

değiĢimlerine bakıldığında, hem otomobil hem de toplam araç parkında önemli artıĢların

olduğu görülmektedir. Bu artıĢlar ortalama olarak toplam ve otomobil parkında % 200’ler

seviyesinde gerçekleĢmiĢtir. Ancak, 1995–2005 dönemi incelendiğinde, ekonomik

krizlerin hüküm sürdüğü bir dönem olmasına bağlı olarak, araç parkındaki artıĢ oranının

diğer 10 yıllık dönemlerin altında kaldığı dikkat çekmektedir. 2005 yılında toplam araç

parkı 1995 yılına göre % 139, otomobil parkı ise % 89 oranında artmıĢtır.





ġekil 7: 2005 Yılı Verilerine Göre Türkiye’deki Motorlu Araç Parkı (OSD)









27

Tablo 20: 2005-2006 Yıllarındaki Araç Sayılarının Cinslerine Göre KarĢılaĢtırılması, Kaynak: TÜĠK, Motorlu Kara TaĢıtları Ġstatistikleri, (2007)







(1) (1) (2) ÖZEL AMAÇLI

MOTORSĠKLET OTOMOBĠL MĠNĠBÜS OTOBÜS KAMYONET KAMYON TRAKTÖR TOPLAM

TAġIT









2005 1.441.066 5.772.745 338.539 163.390 1.475.057 676.929 1.247.767 30.333 11.145.826

2006 1.822.831 6.140.992 357.523 175.949 1.695.624 709.535 1.290.679 34.260 12.227.393

FARK 381.765 368.247 18.984 12.559 220.567 32.606 42.912 3.927 1.081.567

FARK

26,49 6,38 5,61 7,69 14,95 4,82 3,44 12,96 9,70

%

(1) Arazi taĢıtı dahildir. (2) Ağır tonajlı yük taĢıtlarını da kapsar (Çekici, Damperli Kamyon, Tanker, Çöp Kamyonu).



Tablo 21: Yıllara Ait Motorlu Araç, Nüfus Ve Kaza ArtıĢ Yüzdeleri, Kaynak : TÜĠK, Motorlu Kara TaĢıtları Ġstatistikleri, Aralık (2006)

1 000 KĠġĠYE SÜRÜCÜ

MOTORLU ARTIġ ARTIġ ARTIġ KAZA ARTIġ

YILLAR NÜFUS DÜġEN ARAÇ BELGESĠ

ARAÇ SAYISI (%) (%) (%) SAYISI (%)

SAYISI SAYISI



1996 6.305.707 6,07 62.909.000 1,82 100 10.242.628 9,10 344.641 23,23

1997 6.863.462 8,13 64.064.000 1,80 107 11.297.235 10,30 387.533 12,44

1998 7.371.241 6,89 65.215.000 1,76 113 12.277.101 8,67 440.149 13,58

1999 7.758.511 4,99 66.350.000 1,71 117 13.151.950 7,13 438.338 -0,41

2000* 8.320.449 6,75 67.420.000 1,59 123 14.109.116 7,28 500.663 12,45

2001* 8.521.956 2,36 68.365.000 1,38 125 14.767.116 4,67 442.960 -13,03

2002* 8.655.170 1,54 69.302.000 1,35 125 14.994.960 3,48 439.958 -0,68

2003* 8.903.843 2,79 70.231.000 1,32 127 15.488.493 3,29 455.667 3,45

2004* 10.236.358 13,02 71.152.000 1,29 144 16.151.623 4,28 537.384 15,21

2005 11.145.826 8,88 72.065.000 1,28 155 16.604.724 2,81 621.183 15,59

2006 12.227.393 9,70 72.987.400 1,28 168 17.962.895 8,17 728.756 17,31









28

3.3. Türkiye’deki Sürücü Profili



2006 yılı verilerine göre cinsiyet ve belge sınıflarının dağılımına göre Türkiye’deki

toplam sürücü belgesi sayısı Tablo 22’de görülmektedir (EGM).



Tablo 22: Türkiye’deki Sürücü Belgesi Türleri ve Sayıları (EGM)

BELGE SINIFI ERKEK KADIN TOPLAM

A1- Motorlu Bisiklet 55.511 528 56.039

A2- Motosiklet ile A1 sınıfı belgenin kullandığı

487.082 7.082 494.164

araçlar

B- Otomobil, minibüs, kamyonet ile F sınıfı

9.577.308 2.856.939 12.434.247

belgenin kullandığı araçlar

C- Kamyon ile B ve F sınıfı belgenin

1.461.551 5.931 1.467.482

kullandığı araçlar

D- Çekici ile B,C ve F sınıfı belgenin

41.397 161 41.558

kullandığı araçlar

E- Otobüs ile B,C ve F sınıfı belgenin

3.027.194 3.194 3.030.388

kullandığı araçlar

F- Lastik tekerlekli traktör 379.715 291 380.006

G- ĠĢ makinası 30.100 98 30.198

H- Özel tertibatlı motosiklet veya otomobilleri

26.437 2.160 28.597

kullanacak hasta veya engellilere

K- Sürücü adaylarına 212 4 216

TOPLAM 15.086.507 2.876.388 17.962.895



Tablo 23: Türkiye'de Araçlara Göre Sürücülerin Uyması Gereken Yasal Hız Sınırları

YERLEġĠM

YERLEġĠM YERĠ

YERĠ OTOYOLDA

ARAÇ CĠNSĠ DIġINDA

ĠÇĠNDE

(Km/Saat) (Km/Saat) (Km/Saat)



Otomobil 50 90 120



Otobüs 50 80 100



Minibüs, kamyon ve kamyonet 50 80 90



Arazi taĢıtları ve motosikletler 50 70 80







Tehlikeli madde taĢıyan araçlar ve özel

yük taĢıma izin belgesi veya özel izin

30 50 60

belgesi ile karayoluna çıkan araçlarda

(Belgelerinda aksine bir hüküm yoksa)







Motorlu ve motorsuz bisikletler 30 50 -





Lastik tekerlekli traktörler, arızalı bir aracı

20 20 -

çeken araçlar ve iĢ makineleri







29

2006 yılı verilerine göre trafik kazalarına neden olan sürücülerin iĢledikleri

kusurlar ile bu kusurlara ait sayılar Tablo 24’de görülmektedir (EGM).



Tablo 24: Trafik Kazalarına Neden Olan Sürücü Kusurları ve Sayıları

SÜRÜCÜ ASLĠ KUSURLARI SAYISI (2006)

Arkadan çarpma 138.259

Doğrultu değiĢtirme manevralarını yanlıĢ yapma 123.711

KavĢaklarda geçiĢ önceliğine uymama 91.954

Manevraları düzenleyen genel Ģartlara uymama 68.805

Kurallara uygun Ģekilde park etmiĢ araçlara çarpma 42.047

ġeride tecavüz etme 24.343

Kırmızı ıĢık veya görevli memurun dur iĢaretinde geçme 13.301

Ġkiden fazla Ģeritli yolda, karĢı yöne ait Ģeride girme 7.759

TaĢıt giremez iĢareti ile bölünmüĢ yolda karĢı yönün Ģeridine girme 6.440

Geçme yasağı olan yerlerde geçme 4.805

Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiĢ önceliğine uymama 2.543

YerleĢim birimi dıĢındaki yolda zorunlu olmadan park etme 2.282

TOPLAM 526.249





SÜRÜCÜ DĠĞER KUSURLARI SAYISI (2006)

47/1-D (Trafik güvenliği ile ilgili diğer kurallara uymamak) 66.725

52/1-A (Araç hızını kavĢak ve virajlara girerken azaltmamak) 48.160

52/1-B (Araç hızını yük ve teknik özel.uydurmamak) 45.496

56/1-C (Öndeki aracı güvenli mesafeden izlememek) 8.451

53/1-B (Sola dönüĢ kurallarına riayet etmemek) 6.256

57/1-A (KavĢaklarda geçiĢ önceliği olan araçlara yol vermemek) 5.785

56/1-A (ġerit izleme ve değiĢtirme kurallarına uymamak) 4.929

48/5 (Alkollü olarak araç kullanmak) 4.630

51/2-A + 51/2-B (AĢırı hızlı araç kullanmak) 3.272

Diğer Kusurlar 31.236

TOPLAM 224.940







Tablo 25: Yıllar Ġtibariyle Meydana Gelen Kazalardaki Kusur Oranları

SÜRÜCÜ YAYA YOLCU ARAÇ YOL DĠĞER

YILLAR

% % % % % %

2002 96,99 2,48 0,12 0,25 0,16 -

2003* 97,29 2,16 0,13 0,25 0,17 -

2004* 97,46 2,08 0,10 0,21 0,15 -

2005* 97,68 1,98 0,05 0,15 0,14 -

2006* 98,10 1,28 0,13 0,32 0,17 -



(*): EGM ve Jandarma Bölgesinde meydana gelen kazalara göre düzenlenmiĢtir.









30

2006 yılı verilerine göre Ģehir içi ve Ģehir dıĢında meydana gelen trafik

kazalarında ortaya çıkan kaza faktörleri ile bu faktörlere ait kusur oranları Tablo 26’da

görülmektedir.

Tablo 26: Kazalara Sebep Olan Kusurların Oranları (2006)

ġEHĠRĠÇĠ ġEHĠRDIġI TOPLAM

KAZA

Kusur Sayısı % Kusur Sayısı % Kusur Sayısı %

FAKTÖRLERĠ

Sürücü 670.672 98.21 163.257 97.99 833.929 98.10

Yaya 11.165 1.63 1.543 0.93 12.708 1.28

Araç 316 0.05 965 0.58 1.281 0.32

Yol 399 0.06 478 0.27 877 0.17

Yolcu 324 0.05 359 0.21 683 0.13



TOPLAM 682.876 100,00 166.602 100,00 849.478 100,00



Not : EGM ve Jandarma Bölgesinde meydan gelen kazalara göre düzenlenmiĢtir.





2006 yılında iĢlenen kural ihlallerine bağlı olarak sürücü, yaya ve araçlara

uygulanan trafik ceza sayıları ile para cezası miktarları Tablo 27’de görülmektedir.



Tablo 27: Uygulanan Trafik Cezalarının Dağılımı (KGM)

2006 YILLIK



TRAFĠK CEZA SAYISI PEġĠN ĠHBARLI TOPLAM

Yayalara Uygulanan 28 5.479 5.507

Sürücülere Uygulanan 247.849 3.265.082 3.512.931

Araç Plakasına Uygulanan - 2.536.899 2.536.899

TOPLAM 247.877 5.807.460 6.055.337



CEZA PARA MĠKTARI (YTL) PEġĠN ĠHBARLI TOPLAM

Yayalara Uygulanan 1.458 271.186 272.644

Sürücülere Uygulanan 29.645.364 353.947.760 383.593.124

Araç Plakasına Uygulanan - 255.646.432 255.646.432

TOPLAM 29.646.822 609.865.379 639.512.200









31

4. TÜRKĠYE’DE TRAFĠK KAZALARI VE TRAFĠK GÜVENLĠĞĠ



4.1. Türkiye’deki Trafik Kazalarına Genel Bir BakıĢ



Türkiye'de her yıl beĢ bini aĢkın kiĢi, trafik kazalarında ölmekte ve yaklaĢık iki yüz

bin kiĢi de yaralanmaktadır. Yani, Türkiye'deki yollarda her gün yaklaĢık 15 kiĢi ölmekte

ve 500'den fazla kiĢi de yaralanmaktadır. Yaralananlardan bazıları ömürleri boyunca

sakat kalmaktadır. Kaza kurbanlarının çoğu gençtir. Bu durum bu kiĢilerin yaĢamlarının

önemli bir bölümünün tamamen veya kısmen yok olması anlamını taĢımaktadır. Acı ve

sıkıntı, keder ve üzüntüye ilave olarak kazalar Türk toplumu ve vatandaĢları için büyük

ekonomik kayıplara yol açmaktadır.

Bu durum, kiĢi baĢına düĢen milli gelirin artması, hızlı kentleĢmenin ve taĢıt

sahipliğinin artıĢ trendinde olduğu geliĢmekte olan ülkelerin büyük çoğunluğuna ait

özelliği yansıtan bir eğilimdir. Ülkemizde karayolu taĢımacılığı, en esnek taĢıma imkânı

sağlaması, diğer taĢıma sistemlerinden bağımsız olarak üretim yerinden tüketim

noktalarına aktarmasız ve hızlı taĢıma yapılmasına uygun olması nedenleriyle yük ve

yolcu taĢımacılığında %95 oranında tercih edilmektedir.

Türkiye’de trafik kazalarına neden olan baĢlıca etmenler Ģöyle sıralanabilir:

 TaĢıma ortamındaki dengesizlik: Yük ve yolcu taĢımalarının ağırlıklı olarak

karayolları ile yapılması.

 Sürücü-yaya-yolcu olarak yolu kullananların davranıĢları: Trafikte

karĢılaĢılabilecek riskler konusunda yeterli bilgiye sahip olmamak, trafik eğitimi

konusundaki eksiklikler, güvenli trafik bilincinin oluĢması konusunda yaĢanan

sıkıntılar, yolu kullanan insanın yaĢı, beden yapısı, görme-iĢitme-reaksiyon

yetenekleri ve psikolojik durumu.

 TaĢıtlardan kaynaklanan nedenler: TaĢıtların teknik muayenelerinde yaĢanan

sorunlar, aĢırı yükleme, teknik Ģartları uygun olmayan taĢıtların trafikte yer

almaları, Türkiye’deki taĢıt kompozisyonu içinde düĢük model taĢıtların oranının

yüksekliği.

 Karayolu altyapısından kaynaklanan nedenler: Tasarım ve geometri hataları,

yetersiz aydınlatma, yatay ve düĢey iĢaretlemelerdeki eksiklikler, kısa görüĢ

mesafeleri, küçük yarı çaplı yatay kurplar, dar ve düĢük banketler, tırmanma

Ģeritsiz dik rampalar.

 Trafik yönetimi, denetimi ve uygulamaya iliĢkin hususlar: Etkin ve sürekli

denetimin yapılamaması, trafik yönetimi konusunda yaĢanan sıkıntılar.

 Hızlı ve plansız ĢehirleĢme: Altyapı eksiklikleri, eksik ve hatalı geometrideki yollar

ve kavĢaklar, otopark problemleri.

 Çevre Ģartları: YağıĢlı havalar, buzlanma, sis, heyelan, sel, deprem vb.



ġekil 8’de görüldüğü üzere, Türkiye’de trafik kazaları özellikle 90’lı yıllardan sonra

hızlı bir artıĢ eğilimine girmiĢtir. Bunun nedenlerinden biri olarak trafik hacminin diğer bir

deyiĢle hareketliliğin artması söylenebilir. Hareketliliği artıran nedenler ise taĢıt

sahipliğinin artması ve KiĢi BaĢına DüĢen Milli Gelirin artmasıdır.









32

ġekil 8: Yıllara Göre Meydana Gelen Trafik Kaza Sayıları (KGM)









Tablo 28: 2006 Yılında Meydana Gelen Trafik Kazaları ve Sonuçlarının Türlerine Göre Dağılımı

(EGM)

YERLEġĠM YERĠ YERLEġĠM YERĠ DIġI TOPLAM



TOPLAM KAZA SAYISI 586.769 77.771 664.540



ÖLÜMLÜ KAZA SAYISI 1.024 1.557 2.581



YARALANMALI KAZA SAYISI 56.021 20.594 76.615



MADDĠ HASARLI KAZA SAYISI 529.724 55.620 585.344



ÖLÜ SAYISI 1.155 2.210 3.365



YARALI SAYISI 85.267 49.957 135.224



MADDĠ HASAR MĠKTARI(YTL.) 830.054.623 322.865.176 1.152.919.799









33

Türkiye’de bin kiĢiye düĢen araç sayısı Avrupa Birliği ülkelerinin ortalamasına

göre üç kat düĢük olmasına rağmen yüzbin araca düĢen ölü sayısı ise iki kat fazladır.



Tablo 29: ÇeĢitli Ülkelerin Trafik Verilerinin KarĢılaĢtırılması



100.000. 100.000.

1 000 Araca Nüfusa

Araç Nüfus KiĢiye DüĢen DüĢen

Kaza.Sayısı Ölü

Ülke Sayısı Sayısı DüĢen

(yaralanmalı) Sayısı

(x1000) (x1000) Araç Ölü Ölü

Sayısı Sayısı Sayısı



ALMANYA 354.534 6.613 53.656 82.537 650 12 8

AVUSTURYA 43.426 931 5.114 8.118 630 18 12

FRANSA 90.220 6.058 36.198 59.625 608 17 10

POLONYA 51.078 5.640 15.899 38.191 416 36 15

ÇEK CUMHURĠYETĠ 27.320 1.447 4.490 10.203 441 32 14

FĠNLANDĠYA 6.907 379 2.657 5.206 510 14 7

HOLLANDA 31.635 1.028 8.387 16.192 518 12 6

ĠSPANYA 99.987 5.399 25.170 42.196 597 22 13

ĠSVEÇ 18.365 529 4.998 8.941 559 11 6

PORTEKĠZ 41.495 1.546 5.197 10.475 496 30 15

NORVEÇ 7.921 280 2.752 4.577 601 10 6

ĠNGĠLTERE 220.079 3.658 31.950 59.554 537 11 6

SLOVENYA 11.910 242 1.065 1.996 534 23 12

AVRUPA BĠRLĠĞĠNE ÜYE OLAN ÜLKELERĠN ORTALAMASI 546 19 10

TÜRKĠYE 92 497 4 633 12.227 72.987 168 38 6

ĠSVĠÇRE 23.840 546 4.888 7.318 668 11 8

KORE 240.832 7.212 17.519 47.925 366 41 15

KANADA 156.904 2.766 18.869 31.630 597 15 9

JAPONYA 947.993 8.877 80.970 127.619 635 11 7

YENĠ ZELLANDA 10 615 461 2 801 4 009 697 16 11



Kaynak: International Road Traffic And Accident Data Base (September 2005)

Türkiye verileri 2006 yılına aittir.





Tablo 30: Yıllar Ġtibariyle 100 000 Araca Ve Nüfusa DüĢen Kaza, Ölü, Yaralı Sayıları

ARAÇ 100 000 ARACA DÜŞEN NÜFUS 100 000 NÜFUSA DÜŞEN

YILLAR

SAYILARI KAZA ÖLÜ YARALI SAYILARI KAZA ÖLÜ YARALI

1998 7.371.241 5.646 75 1.547 65.215.000 703 9 193

1999 7.758.511 6.222 83 1.707 66.350.000 702 9 189

2000 8.320.449 6.005 79 1.619 67.420.000 743 8 202

2001 8.521.956 6.017 67 1.639 68.365.000 648 6 170

2002 8.655.170 5.198 51 1.364 69.302.000 622 6 167

2003 8.903.843 4.979 48 1.341 70.231.000 649 6 183

2004 10.236.358 5.118 45 1.445 71.152.000 755 6 214

2005 11.145.826 5.250 43 1.487 72.065.000 862 6 214

2006 12.227.393 5.573 38 1.383 72.987.400 998 6 231

Not 1): 1998 Yılından itibaren EGM verilerine ilave olarak Jandarma Bölgesinde meydana gelen kaza,

ölü ve yaralı değerleri toplamı alınmıĢtır.









34

Tablo 31: Yıllar Ġtibariyle 100 Milyon TaĢıt-Km.’Ye DüĢen Kaza, Ölü, Yaralı Sayıları

TOPLAM TAġIT X KM

YILLAR KAZA ÖLÜ YARALI

(MĠLYON)

2002 51 664 149 6 104

2003 52 349 157 6 111

2004 57 767 175 6 119

2005 61.129 193 6 125

2006 64.577 220 5 129

Not 1): 2000 Yılından itibaren EGM verilerine ilave olarak Jandarma Bölgesinde meydana gelen kaza,

ölü ve yaralı değerleri toplamı alınmıĢtır.

2) TaĢıma miktarı Otoyol, Devlet Yolu, Ġl Yolu toplamı olduğundan Ģehir içinde meydana gelen

kaza, ölü ve yaralılar değerlendirme dıĢında tutulmuĢtur.





ġekil 9: Yıllara Göre Trafik Kazalarında Ölü ve Yaralı Sayıları (KGM)









Kaynak: Türkiye Karayolları Ġstatistik Yıllığı, Planlama ġubesi Müdürlüğü-KGM

Trafik Kazaları Özeti, Bakım Dairesi BaĢkanlığı-KGM (2000-2002)

(*) Jandarma Trafik sorumluluk bölgesinde meydana gelen kaza sayısı eklenmiĢtir.









35

ġekil 10: Yıllara Göre 100.000.000 TaĢıt-Km’ye DüĢen Kaza, Ölü ve Yaralı Sayıları (KGM)









Kaynak: Türkiye Karayolları Ġstatistik Yıllığı, Planlama ġubesi Müdürlüğü-KGM

Trafik Kazaları Özeti, Bakım Dairesi BaĢkanlığı-KGM (2000-2002)

(*) Jandarma Trafik sorumluluk bölgesinde meydana gelen kaza sayısı eklenmiĢtir.





Tablo 32: Trafik Kazalarına KarıĢan Araçların Cinslerine Göre Dağılımı (EGM)

2006 YILLIK

Otomobil 731.998

Kamyonet 233.219

Kamyon 73.173

Minibüs 67.798

Otobüs 53.831

Motosiklet 22.256

Çekici 19.752

Arazi TaĢıtı 11.483

Motorlu Bisiklet 5.367

Traktör 3.379

Bisiklet 2.942

Tanker 1.822

Özel ve Diğ. Amaçlı TaĢıt 1.526

ĠĢ Makinesi 1.061

Ambulans 943

At Arabası 353

Tramvay 136

Tren 105

TOPLAM 1.231.144







36

Tablo 33: Yolun Geometrik Özelliğine Göre (Ölümlü+Yaralanmali) Trafik Kazalari Ve Oranlari

(2006)

YATAY GÜZERGAH ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

DÜZ YOL 50.305 88.18 17.084 77.13 67.389 85.09

HAFĠF VĠRAJ 5.662 9.93 3.659 16.52 9.321 11.77

KORKULUKLU SERT VĠRAJ 403 0.71 685 3.09 1.088 1.37

KORKULUKSUZ SERT VĠRAJ 675 1.18 723 3.26 1.398 1.77

TOPLAM 57.045 100,00 22.151 100,00 79.196 100,00



DÜġEY GÜZERGAH ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

EĞĠMSĠZ 44.186 77.46 15.166 68.47 59.352 74.94

HAFĠF EĞĠMLĠ 10.975 19.24 5.788 26.13 16.763 21.17

DĠK EĞĠMLĠ 1.707 2.99 1.048 4.73 2.755 3.48

TEPE ÜSTÜ 177 0.31 149 0.67 326 0.41

TOPLAM 57.045 100,00 22.151 100,00 79.196 100,00



KAVġAK ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

ÜÇ YÖNLÜ (T) 7.473 13.10 725 3.27 8.198 10.35

ÜÇ YÖNLÜ (Y) 1.863 3.27 256 1.16 2.119 2.68

DÖRT YÖNLÜ 11.589 20.32 806 3.64 12.395 15.65

BEġ VEYA DAHA FAZLA YÖNLÜ 1.047 1.84 97 0.44 1.144 1.44

DÖNEL 1.708 2.99 369 1.67 2.077 2.62

DĠĞER KAVġAK 3.434 6.02 586 2.65 4.020 5.08

KAVġAK YOK 29.931 52.47 19.312 87.18 49.243 62.18

TOPLAM 57.045 100,00 22.151 100,00 79.196 100,00



GEÇĠTLER ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

KONTROLLÜ DEMĠRYOLU GEÇĠDĠ 212 0.37 11 0.05 223 0.28

KONTROLSÜZ DEMĠRYOLU GEÇĠDĠ 121 0.21 30 0.14 151 0.19

OKUL GEÇĠDĠ 379 0.66 52 0.23 431 0.54

YAYA GEÇĠDĠ 4.288 7.52 385 1.74 4.673 5.90

GEÇĠT YOK 52.045 91.23 21.673 97.84 73.718 93.08

TOPLAM 57.045 100,00 22.151 100,00 79.196 100,00



DĠĞERLER ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

DAR YOL 535 0.94 72 0.33 607 0.77

DAR KÖPRÜ 66 0.12 13 0.06 79 0.10

KÖPRÜ ÜSTÜ 444 0.78 187 0.84 631 0.80

MENFEZ ÜSTÜ 24 0.04 34 0.15 58 0.07

KASĠS 96 0.17 17 0.08 113 0.14

TÜNEL ĠÇĠ 131 0.23 22 0.10 153 0.19

HĠÇBĠRĠ 55.749 97.73 21.806 98.44 77.555 97.93

TOPLAM 57.045 100,00 22.151 100,00 79.196 100,00

Bu çalıĢma diğer yıllardan farklı olarak kazanın olduğu yolun geometrik yapısının birden fazla özellik

dikkate alınarak hazırlanmıĢtır.

Bu çalıĢmada “Ölümlü + Yaralanmalı” kazalar dikkate alınmıĢtır. Maddi hasarlı kazalar değerlendirmeye

alınmamıĢtır.









37

Tablo 34: 2006 yılında meydana gelen ölümlü ve yaralanmalı kazaların oluĢ Ģekline gore

dağılımı



KAZALAR

KAZA OLUġ ġEKLĠ ġEHĠRĠÇĠ % ġEHĠRDIġI % TOPLAM %

ÇarpıĢma 24,165 40,07 5,612 22,25 29,777 34,82

Arkadan Çarpma 5,738 9,52 3,071 12,18 8,809 10,30

Duran araca Çarpma 2,388 3,96 447 1,77 2,835 3,32

Sabit Cisme Çarpma 5,367 8,90 1,965 7,79 7,332 8,57

Yayaya Çarpma 14,802 24,55 1,131 4,48 15,933 18,63

Hayvana Çarpma 219 0,36 273 1,08 492 0,58

Devrilme 3,561 5,91 5,037 19,97 8,598 10,05

Yoldan Çıkma 3,572 5,92 7,548 29,93 11,120 13,00

Araçtan DüĢen Ġnsan 422 0,70 85 0,34 507 0,59

Araçtan DüĢen Cisim 62 0,10 53 0,21 115 0,13



TOPLAM * 60,296 100,00 25,222 100,00 85,518* 100,00









ġekil 11: 2006 yılında meydana gelen ölümlü ve yaralanmalı kazaların oluĢ Ģekline gore

dağılımı





KAZA OLUŞ ŞEKİLLERİ





70.000





60.000



50.000





40.000



30.000



20.000



10.000



0

Çarpışma Arkadan Duran Sabit Yayaya Hayvana Devrilme Yoldan Araçtan TOPLAM

Çarpma Araca Cisme Çarpma Çarpma Çıkma Düşme

Çarpma Çarpma



ŞEHİRİÇİ ŞEHİRDIŞI TOPLAM









38

4.2. Trafik Kazalarının Sonuçları ve Sosyo-Ekonomik Maliyeti:

Trafik kazalarının sosyo ekonomik maliyetleri ülkelerin gayrisafi yurtiçi

hasılalalarında ciddi oranda kayıplara neden olmaktadır.

Dünya Bankası tarafından yapılan araĢtırmada söz konusu oran Macaristan için

%3, Slovenya için %3,3 olarak tespit edilmiĢtir.

AraĢtırmaya göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen trafik kazalarının

sosyo-ekonomik maliyeti Toplam GSYĠH’nın %2.2’si olan 12 milyar 783 milyon YTL (8

Milyar 793 milyon US$) dir.



Tablo 35: Trafik Kazaları Sonuçları



KAZA VE KAZAZEDELER 2002 2003 2004 2005 2006



ŞEHİRİÇİ 362.979 373.531 436.187 502.682 586.769

EGM ŞEHİRDIŞI 44.124 48.771 58.664 67.737 77.771

KAZA TOPLAM 407.103 422.302 494.851 570.419 664.540

JANDARMA TOPLAM 32.855 33.365 42.533 50.764 64.216

GENEL TOPLAM 439.958 455.667 537.384 621.183 728.756

ŞEHİRİÇİ 1.215 973 1.128 1.159 1.155

EGM ŞEHİRDIŞI 1.685 1.845 1.954 2.056 2.210

ÖLÜ TOPLAM 2.900 2.818 3.082 3.215 3.365

JANDARMA TOPLAM 1.269 1.148 1.346 1.310 1.268

GENEL TOPLAM 4.169 3.966 4.428 4.525 4.633

ŞEHİRİÇİ 62.202 59.355 67.693 77.843 85.267

EGM ŞEHİRDIŞI 32.023 35.969 41.988 46.142 49.957

YARALI TOPLAM 94.225 95.324 109.681 123.985 135.224

JANDARMA TOPLAM 21.820 33.365 42.533 30.109 33.326

GENEL TOPLAM 116.045 128.689 152.214 154.094 168.550

ŞEHİRİÇİ 199.439.042 326.826.637 446.527.450 606.380.239 830.054.623

EGM ŞEHİRDIŞI 82.622.865 141.508.999 205.663.878 272.889.529 322.865.175

MADDİ KAYIP

TOPLAM 282.061.907 468.335.636 652.191.328 879.269.768 1.152.919.799

YTL.

JANDARMA TOPLAM 40.350.323 66.873.083 95.729.840 126.876.873 168.432.167

GENEL TOPLAM 322.412.230 535.208.719 747.921.168 1.006.146.641 1.321.351.966



Tablo 36: 2005–2006 Kaza ve Sonuçlarının Aylara Göre Dağılımı

TOPLAM TOPLAM TOPLAM

KAZA FARK ÖLÜ FARK YARALI FARK

AYLAR

% % %

2005 2006 2005 2006 2005 2006



43.562 49.440 236 228 10.549

OCAK 13,49 -3,39 8.650 -18,00

ġUBAT 38.797 46.481 19,81 161 172 6,83 7.641 6.414 -16,06

MART 43.619 47.785 9,55 190 197 3,68 9.499 7.910 -16,73

NĠSAN 43.959 49.942 13,61 200 203 1,50 10.430 8.549 -18,03

MAYIS 45.836 54.243 18,34 247 322 30,36 12.297 9.936 -19,20

HAZĠRAN 46.114 56.578 22,69 264 341 29,17 13.768 11.166 -18,90

TEMMUZ 46.793 56.033 19,75 361 377 4,43 17.770 13.816 -22,25

AĞUSTOS 47.998 58.484 21,85 417 416 -0,24 18.189 14.175 -22,07

EYLÜL 50.454 59.188 17,31 328 309 -5,79 15.432 12.252 -20,61

EKĠM 57.275 64.043 11,82 250 287 14,80 12.907 10.345 -19,85

KASIM 52.660 59.634 13,24 319 223 -30,09 13.826 11.183 -19,12

ARALIK 53.352 62.689 17,50 242 290 19,83 11.786 9.589 -18,64

TOPLAM 570.419 664.540 16,50 3.215 3.365 4,67 154.094 123.985 -19,54

EGM’nin verileri iĢlenmiĢtir.





39

ġekil 12: 2006 yılı Aylara göre kaza, ölü yaralı sonuçları









40

Tablo 37: Türkiyede 2006 Yılında Meydana Gelen Ölümlü, Yaralanmalı Trafik Kazaları ve

Hasar Miktarı







KAZANIN ÖLÜMLÜ YARALANMALI HASARLI

YERĠ Kaza Ölü Kaza Yaralı Kaza Hasar( YTL.)

ġehiriçi 1.024 1.155 56.021 85.267 529.724 830.054.623

ġehirdıĢı 2.626 3.478 36.476 83.283 102.885 491.297.343

TOPLAM 3.650 4.633 92.497 168.550 632.609 1.321.351.966

Not : EGM ve Jandarma Bölgesinde meydana gelen kaza verileri toplamı alınmıĢtır.









2004 yılında Sağlık Bakanlığı 112 acil sağlık hizmetleri tarafından müdahale

edilen trafik kazalarının yapılan analizinde travma vakalarının % 15’ini trafik kazaları

oluĢturmaktadır. Trafik kazalarının illere göre dağılımı ile ölüm ve yaralı sayılarının

yoğunluğu aĢağıdaki Ģekillerde gösterilmiĢtir.



ġekil 13: 2004 Yılında Türkiye’de Meydana Gelen Trafik Kazalarının Ġllere Göre

Dağılımı









41

ġekil 14: 2004 Yılında Trafik Kazalarında Meydana Gelen Yaralı Sayısının Ġllere Göre

Dağılımı (100.000 Yaralıda)









ġekil 15: Trafik Kazalarında Meydana Gelen Ölüm Sayılarının Ġllere Göre Dağılımı

(100.000 Ölümde)









42

5. TÜRKĠYE’DE ACĠL SAĞLIK HĠZMETLERĠ VE TRAFĠK KAZALARINA KARġI

YAKLAġIM

Acil hastalıklar, kazalar, yaralanmalar, olağan dıĢı durumlar ve felaketler gibi

durumlarda acil hizmetler Türkiye’deki yeni oluĢan bir kavram değildir. Bu sebepten

ötürü, Acil Sağlık Hizmetleri kurumu ve uygulamaları, bütün ülke genelinde büyük önem

arz etmektedir. Türkiye’deki Acil Sağlık Hizmetleri Kurumu, ülkenin özel koĢullarından

dolayı farklı ülkelerdeki uygulamaların geçmiĢteki deneyimleriyle birleĢtirilmesi suretiyle

oluĢturulmuĢtur.

Acil Sağlık Hizmetleri’nin geçmiĢine kısaca bir göz attığımızda, tıp tarihine paralel bir

Ģekilde geliĢim gösterdiğini ancak hastane öncesi acil hizmetler olarak adlandırdığımız

ambulans hizmetlerinin ise geçtiğimiz son 30 yıl içerisinde önem kazandığını ve bu

yıllarda manidar bir ilerleme kaydedildiğini gözlemlemekteyiz.

Acil Sağlık Hizmetleri Amerika BirleĢik Devletleri’nde ilk baĢta ayrı bir tıbbi disiplin olarak

tanımlanmasından bu yana, hızla geliĢme kaydetmiĢtir; ayrıca, yakın bir geçmiĢte Acil

Sağlık Hizmetleri, Türkiye’deki sağlık sisteminde, farklı eğitim geçmiĢine ve farklı yetki

düzeylerine sahip 4 ambulans personeli, acil durum çağrı yanıtlama personeli ve

Kumanda Merkezlerindeki danıĢmanlarla birlikte ve özel mali yapısı ile bir tüzüğe

kavuĢmuĢtur.

Çoğu Avrupa ülkesinde, polis ve yerel ambulans kurumları için ayrı numaralar tahsis

edilmiĢtir. 112 acil telefon hattı, AB Üye ülkelerindeki ve katılım ülkelerindeki bütün acil

durum vakaları için ortak olarak kullanılmak üzere AB tarafından tavsiye edilmiĢtir ancak

ülkelerin çoğunluğunda henüz kullanılmaya baĢlanmamıĢtır.

Türkiye’de, 112 acil telefon hattı, ambulans hizmetleri için kullanılmaktadır, 155 telefon

hattı polis imdat için ve 110 da yangın ihbarı için kullanılmaktadır.

5.1. Sağlıkta DönüĢüm

Sağlık hizmetlerinin iyileĢtirilmesi, sağlık altyapısı ve örgütlenmenin düzenlenmesine

yönelik çalıĢmalar, sağlık politikalarında önemli değiĢimleri beraberinde getirmektedir. Bu

sağlık politikalarının da küresel eğilimlerden etkilenmediğini ileri sürmek gerçekçi olmaz.

Ancak Dünya Sağlık Örgütü, sağlık sistemleri ile ilgili birçok öncelikler öne sürse de, her

ülkenin kendi Ģartları doğrultusunda bir sistem oluĢturmasını önermektedir. Cumhuriyet

tarihi boyunca ülkemizde uygulanan sağlık politikaları bazı temel değiĢim dönemleri

geçirmiĢtir. Refik Saydam dönemi (1923), Behçet Uz dönemi (1946), sağlık hizmetlerinde

sosyalizasyon uygulamasının baĢlangıcı (1963) önemli dönüm noktalarını

oluĢturmaktadır. Sağlıkta DönüĢüm Programı (2003) bu dönüm noktalarındaki son

halkayı oluĢturmaktadır.

Bu program ile sağlığın her alanında çalıĢmalar yapılmıĢ en fazla geliĢme kaydeden

konulardan birisi de acil sağlık hizmetleri olmuĢtur.

Tüm dünyada ĢehirleĢmenin artması ile birlikte kitlesel olayların, kaza ve afetlerin

yaygın bir Ģekilde görülmeye baĢlanması acil sağlık hizmetlerinin en kısa zamanda ve

yerinde müdahale etme ihtiyacını doğurmuĢtur. Bu amaçla geliĢmiĢ ülkelerde on yıllar

önce kurulan hastane öncesi acil yardım sistemi ülkemizde son on yıl içerisinde

kurulmaya baĢlanmıĢ ve halen ülke geneline yaygınlaĢtırılma çalıĢmaları devam

etmektedir.









43

5.2. Acil Sağlık Hizmetleri ile Ġlgili Mevzuat

Acil sağlık hizmetleri konusunda hazırlanan mevzuatlar, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri

Temel Kanunu ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığı’nın TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

Hükmünde Kararname’ye dayanılarak hazırlanmıĢtır. Bunlar;

1. Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği: Bu yönetmelik ülke çapında yayınlaĢtırılmakta

olan 112 Acil Sağlık Hizmetlerinin sevk, iĢleyiĢ ve idaresine dair usul ve esasları

belirlemek amacıyla çıkarılmıĢtır. Bu yönetmelikte istasyonların çalıĢma esasları,

personelin nitelikleri ve çalıĢma esasları ile eğitimlerine iliĢkin konular

düzenlenmiĢtir.

2. Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği: Ülke

çapında faaliyet gösteren tüm özel / kamu ambulanslarında ve ambulans

servislerinde kuruluĢ, iĢleyiĢ ve denetlenmesine iliĢkin usul ve esaslar ile

ambulansların tıbbi ve teknik özelliklerini düzenlemek amacıyla yayımlanmıĢtır. 2006

yılında yapılan düzenleme ile tüm ambulansların EN 1789 standardına uygun olması

zorunluluğu getirilmiĢtir.

3. Trafik Hizmetleri Döner Sermaye ĠĢletmesi Yönetmeliği: Trafik kazası sonucu

yaralananlara verilecek acil tıbbi hizmet bedellerinin yükümlü sigorta Ģirketlerinden

tahsil ederek bu gelirlerin yine acil sağlık hizmetlerinde kullanılmak amacıyla

çıkarılmıĢtır. Bu kapsamda “Trafik Hizmetleri Döner Sermaye ĠĢletmesi” kurulmuĢtur.

Bu iĢletme 112 acil servis tarafından ülke genelinde trafik kazalarında yaralananlara

verilen hizmetlere iliĢkin belgeleri toplayarak yükümlü sigorta Ģirketlerinden tahsil

etmektedir. Tahsil edilen gelirler yine 112 acil sağlık hizmetlerinin ihtiyacı için

kullanılmaktadır.

4. Ġlkyardım Yönetmeliği: Fertlerin ve toplumun temel sağlık bilgisinin arttırılması için

ilkyardım bilgi ve becerisinin toplumun her bireyine öğretilmesi, her kamu, özel

kurum ve kuruluĢunda personel sayılarına göre ilkyardım eğitimi görmüĢ personelin

bulundurulması, ilkyardım eğitimi verecek merkezlerin açılıĢ iĢleyiĢ ve denetimi ile

ilgili usul ve esasları düzenlenmiĢtir.

2005 yılında 1219 sayılı Kanun’da değiĢiklik yapılarak ülkemizde sadece hekime ait

olan tıbbi müdahale yetkisi ambulansta görev yapacak ambulans ve acil bakım

teknikerleri (Paramedik) ile acil tıp teknisyenlerine (ATT) verilmiĢtir. Buna göre bazı

ambulanslarda doktor olmadan paramedik ve acil tıp teknisyenleri hastaya sınırlı ölçüde

müdahale yapabilmektedirler.

Ayrıca 2004 yılında çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararı ile ambulans ücretlerinin kiĢinin

bağlı bulunduğu sağlık sigorta kurumunca karĢılanması sağlanmıĢ, hiçbir sosyal

güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayan vatandaĢlarımızdan herhangi bir ücret

alınmaması yasal olarak zorunlu hale gelmiĢtir.

5.3. Acil Sağlık Hizmetlerinin KuruluĢu ve Altyapıda GeliĢmeler

Sağlık Bakanlığı, ana karayolları üzerinde yüksek nüfuslara eriĢen bazı turistik

bölgelerde faaliyet göstermek üzere ilk mobil ambülâns uygulamasını 1985 yılında

baĢlatmıĢtır; bu mobil ambülânslarda idari merkeze bağlanmak zorunda kalmadan

iletiĢimi sağlamak üzere mobil telefonlar bulunmaktadır. Bu kurum, özellikle trafik

kazaları için bir süre denenmiĢtir. 1986 yılında, Ankara’da, Ġstanbul’da, Ġzmir’de

BüyükĢehir Belediyelerinden sağlanan altyapı desteği ve Bakanlıktan sağlanan personel

ve donanım desteği ile 077 Acil Ambülâns Hizmeti kurulmuĢ ve günümüzün ambulans

hizmetlerinin temelini teĢkil etmiĢtir.





44

Ülkemiz insanlarının trafik kazaları, acil hastalık ve yaralanma hallerinde en kısa sürede

bir sağlık ekibiyle birlikte olay mahalline ulaĢmak, yerinde ilk müdahaleyi yapmak ve

gerekiyorsa en kısa sürede ihtiyacı olan sağlık yardımını alabileceği merkeze ulaĢtırmak

amacıyla, "112 Acil Sağlık Hizmetleri" ilk defa 1994 yılında Ankara, Ġstanbul ve Ġzmir

illerinde kurulmuĢtur.

Bu servis ile bilgisizlik ve ihmalden, uygun olmayan taĢıma koĢullarından kaynaklanan

ölümlerin önlenmesi ve sakatlıkların azaltılması hedeflenmiĢ ve son yıllarda trafik kaza

sayılarında artıĢ görülürken 112 istasyonlarının yaygınlaĢtırılması ile kaza sonucu

ölümlerde ciddi oranda azalmalar görülmüĢtür.

112 Acil Sağlık Hizmetleri vatandaĢlarımızın herhangi bir hastalık veya yaralanma

halinde, günün 24 saatinde 112 ücretsiz telefon numarasını çevirerek, her ilimizde

bulunan bir Komuta Kontrol Merkezine ulaĢmasıdır. Aciliyetine karar verilen telefonla

baĢvurularda, belirtilen adrese en yakın tam donanımlı (reanimobil) ambulans

görevlendirilerek, içerisinde doktor, sağlık görevlileri (ambulans ve acil bakım teknikeri)

ve acil tıp teknisyeni bulunan profesyonel bir ekiple olay mahalline ulaĢarak hasta ya da

yaralıya gerekli müdahaleyi yapmakta ve ihtiyaç duyulduğunda en yakın hastaneye

nakletmektedir.

2003 yılına kadar 112 acil yardım hizmetleri için gerekli personel ihtiyacı; pratisyen

hekimlerin yanı sıra hemĢire ve sağlık memurları görevlendirilmek suretiyle

karĢılanmakta idi. Ambulanslar ve hastane öncesinde acil yardım hizmetleri görevini

münhasıran yürütmek üzere yetiĢtirilmiĢ sağlık personeli ihtiyacı için sağlık meslek

liseleri acil tıp teknisyenliği bölümleri ile birlikte üniversitelerimiz de 2 yıllık ambulans ve

acil bakım teknikerliği ön lisans programını açmıĢ ve ambulans ve acil bakım teknikerleri

(paramedik) mezun olmaya baĢlamıĢtır. Mezun olan bu sağlık görevlileri ilk defa 2003

yılı sonunda açılan kadrolar ile Bakanlığımız bünyesinde çalıĢmaya baĢlamıĢ olup,

bugün itibariyle 112 acil yardım ambulanslarında 1.129 adet paramedik ve 8.836 adet

acil tıp teknisyeni görev yapmaktadır.









45

46

Mart 1994 tarihinde Sağlık Bakanlığı tarafından pilot bölgeler olan Ankara, Ġstanbul ve

Ġzmir’de “112 Acil yardım ve Kurtarma” Projesi baĢlatılmıĢtır. BaĢlangıçta hastane

yapılarına yerleĢtirilen ve iĢlevleri açısından komuta ve kontrol merkezlerine bağlı olan

çok az sayıda 112 istasyonu bulunmaktaydı.

Bu üç metropol ilde 33 istasyon ile baĢlayan hizmetin 1997 yılından sonra ülke

genelinde yaygınlaĢtırılması kararlaĢtırılmıĢ ve öncelikle ana karayolları üzerinde trafik

kazalarının yoğun olarak görüldüğü yerlerde istasyonlar kurulmaya baĢlanmıĢtır. Bu

istasyonlar için ülke genelinde telsiz haberleĢme sistemi kurulmuĢ ve sınırlı sayıda

personel ile hizmet baĢlamıĢtır. 2003 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı’nca uygulanan

Sağlıkta DönüĢüm Programı çerçevesinde 112 acil servislere büyük önem verilmiĢ, her

yıl alınan yeni ve tam donanımlı ambulanslarla ambulans filosu güçlendirilmiĢ, sağlık

görevlileri ve acil tıp teknisyenleri istihdam edilmeye baĢlanmıĢtır. 2007 yılı itibarı ile

istasyon sayısı 1.179’a ulaĢmıĢtır. 112 acil sağlık hizmetleri ülke genelinde tüm ilçelerde

dahil olmak üzere hizmet vermektedir.





ġekil 16: Türkiye’de 112 Acil Sağlık Hizmetleri Ġstasyonlarının Yıllara Göre Sayısı







112 ACİL SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİM SÜRECİ





1400





1179

1200







977

1000

890

İSTASYON SAYISI









800







600 563

481

417

400 349 364

300





200

69

33

0



94 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06

19 19 19 19 20 20 20 20 20 20 20

YILLAR









47

5.4. Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Yönetimi



Ülke genelinde acil sağlık hizmetleri Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı

olarak “Acil Sağlık Hizmetleri Daire BaĢkanlığı” tarafından yürütülmekte ve koordine

edilmektedir. Ġl sağlık müdürlüklerinde ise acil sağlık hizmetlerinin yürütülmesi bu birime

bağlı olarak çalıĢan Acil Sağlık Hizmetleri ġube Müdürlükleri tarafından sağlanmaktadır.



Acil Sağlık Hizmetleri Daire BaĢkanlığı, acil durum hizmetlerinin bütün ülke genelinde

aynı standartlarda tutulması amacıyla diğer ilgili kurumlarla ve il düzeyindeki birimlerle

gerekli olan koordinasyonu sağlar. Acil sağlık hizmetlerinin iĢleyiĢi, çalıĢma usul ve

esasları ile eğitim konuları ile ilgili standartları belirler ve gerekli mevzuatları hazırlar. Bu

doğrultuda il sağlık müdürlüklerini yönlendirir ve denetler.

Daire BaĢkanlığı söz konusu hizmetleri yerine getirirken üniversite öğretim üyeleri,

bilimsel amaçlı sivil toplum örgütlerinin temsilcileri ve acil sağlık hizmetleri

yöneticilerinden oluĢan Bilimsel DanıĢma Kurulundan destek alır.

Ġl müdürlüklerinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde görevli

birimler Ģunlardır;

 Acil sağlık hizmetleri Ģube müdürlüğü

 Ġl ambulans servisi baĢhekimliği

 Komuta kontrol merkezi

 112 acil sağlık hizmetleri istasyonları

Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Destekleyici Birimleri:

 Birinci Basamak Sağlık KuruluĢları

 Hastane acil servisleri

 Sağlık hizmeti veren diğer kuruluĢlar

 Özel ambulans servisleri

5.5. Acil Sağlık Hizmetleri ġube Müdürlüklerinin Görevleri

Ġl Sağlık Müdürlükleri bünyesinde oluĢturulan ve il düzeyindeki resmi ve özel

ambulanslardan, Acil Sağlık Hizmetlerinden ve Ġlk Yardım Hizmetlerinden sorumlu olan

ġube Müdürlükleri, aĢağıdaki görevleri yerine getirmekle yükümlüdür:

 Acil Sağlık Hizmetlerinin il düzeyinde planlanması ve koordinasyonu

 Ambulans hizmetlerinin koordinasyonu ve denetimi

 Hastane acil sağlık hizmetlerinin koordinasyonu ve denetimi

 Ambulansların ruhsatlanması ve denetimi

 Acil sağlık hizmetleri ve ilk yardım hizmetlerine iliĢkin eğitimler düzenlenmesi

 Ġlk yardım eğitim merkezlerinin ruhsatlandırılması ve denetimi

 Ġl afet planlarının hazırlanması, uygulanması ve koordinasyonu

 Acil Sağlık Hizmetlerine iliĢkin verilerin değerlendirilmesi









48

5.6. 112 Ambulans Hizmetleri

Sağlık Bakanlığı bünyesinde yürütülen ambulans hizmetlerine mobil telefonlardan ya da

sabit hatlardan hiçbir ücret ödemeden 112 acil yardım numarasından eriĢilebilmektedir.

Ayrıca ambulans hizmetleri, yönetmelikler ve kanunlar çerçevesinde aĢağıdaki kurumsal

yapıya sahiptir.

5.7. Ġl Ambulans Servisi BaĢhekimliği

Ġlk olarak ambulans hizmetlerinin yönetmelikler ve kanunlar çerçevesinde

yürütülmesinden; nüfusu ve çağrı yoğunluğunu dikkatlice değerlendirerek ambulans

hizmetlerine yeterli sayıda istasyon, ambulans, ekipman ve personel sağlamak

amacıyla idareden, eğitimden, insan kaynaklarından, finansmandan, veri iĢleme

iĢlerinden sorumludur. Ġl Ambulans Hizmetleri BaĢhekimliği bünyesindeki komuta ve

kontrol merkezi ile 112 acil istasyonlarında yeterli sayıda hekim, çağrı yanıtlama

personeli, idari personel, destekleyici sağlık personeli ve ambulans Ģoförü

çalıĢmaktadır.

5.8. 112 Komuta ve Kontrol Merkezi

Komuta ve kontrol merkezleri, çoğu ülkede çağrı merkezleri olarak tanımlanmaktadır.

Tanımından da kolaylıkla anlaĢılacağı üzere, bu merkezler, sadece acil durum

çağrılarının alındığı ve kaydedildiği yerlerdir; ayrıca bu çağrı merkezleri, acil durum için

en uygun ekibin yönlendirilmesini sağlayacak gerekli olan teknolojik altyapıya sahip

yapılarda yer almaktadır.

Bu merkezler, insan hatalarının asgari düzeye indirilmesine yönelik donanımlara ve

yazılımlara sahiptir; bunun yanı sıra standart prosedürler minimum personel sayısı ile

gerçekleĢtirilmektedir.

Komuta ve kontrol merkezi, coğrafi il sınırları dahilinde sorumludur. (bazı acil durum

koĢulları istisnadır). Merkezin uygulama kapasitesinin nüfusa uygun olması

gerekmektedir, yapısının yeterli teknolojik altyapı, donanım ve yazılımla güvenilir ve

kullanıĢlı olması gerekmektedir. Merkezin bütün durumları ve ambulansları yönetebilme,

diğer ilgili kriz merkezleri ile hastane acil sağlık hizmetleri ve yoğun bakım birimleri ile

iletiĢim kurabilme kapasitesine sahip olması gerekmektedir.









49

ġekil 17: Acil Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenme ġeması



SAĞLIK BAKANLIĞI

SAĞLIK

ACİL Dept . Of HZİMETLERİ

DAİRE BŞK.LIĞI

Health Services









ACİL SAĞLIK

HİZMETLERİ DANIŞMA

SERVICES

?SORY

KURULU BOAR







İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

Emergency Health Services

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

Branch Directorate

ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ





ASKOM

ASKOM









HASTANE Provincial Ambulance Official and

Hospital Emergency

ACİL SAĞLIK İL AMBULANS SERVİSİ

Service KAMUPrivate

VE ÖZEL

Services Chief Ambulance

HİZMETLERİ BAŞHEKİMLİĞİ

Physician ’ s Offiice

AMBULANS HİZMETLERİ

Services







Intensive BAKIM

YOĞUN Care Command

andVE KOMUTA VE KONTROL

and ACİL YARDIM

Emergency

Ambulance

TRAVMA ÜNİTELERİ

Trauma Units MERKEZLERİ

Control Centers AMBULANSI







MOBİL İLETİŞİM Emergency HAVA DENİZ Patient

HASTA NAKİL Mobile

MOBİL

ACİL YARDIM

Ambulance

Air Naval BİSİKLET

Bike

Transfer command

HASTA

Patient

ARAÇLARI İSTASYONU

Station

AMBULANSI

Ambulance AMBULANSI

Ambulance MOTORSİKLET

Motorbike AMBULANSI

ambulance

KOMUTA

Vehicle NAKLİ

Transfer

ARAÇLARI









Bütün çağrıların elektronik olarak kaydedildiği merkezin benzeri teknik sistemlerle

donatılmıĢ mobil bir araca ya da olağan dıĢı durumlarda ya da felaketlerde devreye

girmek üzere yedek bir merkeze sahip olması gerekmektedir.

Bazı il merkezlerinin bölgedeki kiĢilere ilk yardım eğitimin verilmesine yönelik eğitim

salonları ve ekipmanı bulunmaktadır.









50

Resim .1: Ankara ili 112 komuta kontrol merkezi









5.9. 112 Komuta ve Kontrol Merkezinin Görevleri

 Acil 112 çağrılarının yanıtlanması

 Ambulans ekibinin olay yerine yönlendirilmesi

 Hastane acil sağlık hizmetleriyle koordinasyonun sağlanması

 Hasta nakil ambulanslarının idare edilmesi

 112 çağrı kayıtlarının tutulması

 Olağan dıĢı durumlarda koordinasyonun sağlanması ve vaka yönetimi

 Ġlgili kurumlarla iĢbirliğinin sağlanması

 Raporlama yapılması









51

112 ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ İŞ AKIŞ ŞEMASI



11

112 2







112 KOMUTA

MERKEZİ

ÇAĞRILARI AMBULANS

İSTASYONA ALIR GÖREVLENDİRİLİR

GERİ DÖNER









HASTANEYE OLAY YERİNE GİDİŞ

YÖNLENDİRİLİR VE MÜDAHALE

OLAY YERİNDEN

AYRILIŞ









5.10. 112 Ambulans Ġstasyonları

Çoğu ülkede, ambulans istasyonları, sağlık binalarının, itfaiye binalarının içerisinde ya

da kullanım amacına uygun binalarda ve bölgenin merkezi bir kısmında kurulmaktadır.

Bazı ülkelerde, aynı istasyonda birden fazla ekip çalıĢır; ekiplerden biri, diğer ekipler

görevdeyken her zaman nöbette durur.

Türkiye’de bir istasyonda bir ekip bulunmaktadır. Acil Sağlık Hizmetleri yönetmeliğinde

yapılan son değiĢikliklerle, Türkiye’de Ģu anda 3 tip istasyon bulunmaktadır.

A Tipi Ġstasyonlar: Ġhtiyaçlara göre birden fazla ekiple 24 saat kesintisiz ambulans

hizmeti veren istasyonlar olup, il ambulans servisi baĢhekimliğine bağlı çalıĢan müstakil

istasyonlardır.

B Tipi Ġstasyonlar: Hastane acil sağlık hizmetleri ve birinci basamak sağlık

kuruluĢlarıyla birleĢtirilen ve 24 saat çalıĢan istasyonlardır. Bu istasyon personeli idari

olarak BaĢhekimliğe bağlıdır ancak özlük hakları açısından kuruma bağlıdır.

C Tipi Ġstasyonlar: Ambulans hizmetlerinin ihtiyaçlar doğrultusundan günün belli

saatlerinde verildiği ve personelinin idari olarak ve özlük hakları açısından BaĢhekimliğe

bağlı istasyonlardır.

Mevzuatta yapılan değiĢikliklerin ardından, 2006 verilerine göre aktif olan ambulans

sayısı 1600, istasyon sayısı ise 1.175’tir, ayrıca ambulans baĢına düĢen nüfus 55.000

kiĢidir.

Uluslararası standartlara istinaden, bir ambulans ekibinin kentsel alanlardaki olay yerine

en fazla 10 dakika içerisinde ve kırsal alanlarda da olay yerine en fazla 20 dakikada

52

ulaĢması gerekmektedir. Türkiye’deki ortalama yanıt süresi aĢağıdaki Tablo 38’de

verilmiĢtir.



Tablo 38: Acil vakaların Vaka UlaĢım Ortalama Yanıt Süreleri, 2006









AĞUSTOS

TOPLAM

YANIT SÜRESĠ









HAZĠRAN





TEMMUZ

OCAK









ARALIK

ġUBAT

ORTALAMA









EYLÜL









KASIM

MAYIS

NĠSAN

MART









EKĠM

SAYI %



16:25 00:07 00:06 00:06 00:07 00:06 00:06 00:07 00:06 00:06 00:06 00:06 08:56



0-10:00 dk. 50.726 55.975 60.945 60.945 55.179 53.811 50.395 50.232 50.620 55.286 55.179 49.861 649.154 90,1



10:01-20:00

1.155 3.900 2.900 2.967 2.547 2.997 3.228 3.207 5.100 3.600 3.547 8.861 44.009 6,1

dk.

20:01-30:00

1.727 1.875 900 1.407 1.855 1.642 1.850 1.208 1.000 122 1.855 1.864 17.305 2,4

dk.

30:01-60:00

735 914 594 584 718 655 743 1.107 200 53 718 761 7.782 1,1

dk.

60:00dk'nın

239 153 166 160 192 167 222 205 202 44 0 241 1.991 0,3

üzerinde



TOPLAM 54582 62817 65505 66063 60491 59272 56438 55959 57122 59105 61.299 61588 720.241 100





Türkiye’de 2006 yılında vakaların %90,1’ine ilk 10 dakika içinde ulaĢıldığı görülmektedir.



Tablo 39: Ambulans ÇıkıĢ Nedenlerinin Bölgelere Göre Dağılımı, Türkiye, 2006



MEDĠKAL TRAFĠK KAZASI DĠĞER KAZALAR DĠĞER VAKALAR

BÖLGELER TOPLAM

SAYI % SAYI % SAYI % SAYI %

MARMARA 174.219 69,62 35.721 14,27 12.441 4,97 27.857 11,13 250.238

EGE 96.055 64,14 26.559 17,74 11.261 7,52 15.879 10,60 149.754

AKDENĠZ 100.310 68,12 23.859 16,20 9.590 6,51 13.490 9,16 147.249

ĠÇ ANADOLU 127.336 65,27 30.722 15,75 12.719 6,52 24.307 12,46 195.084

KARADENĠZ 85.272 71,05 15.904 13,25 6.920 5,77 11.923 9,93 120.019

D. ANADOLU 56.238 70,37 6.573 8,22 6.686 8,37 10.425 13,04 79.922

GD. ANADOLU 32.817 59,77 8.404 15,31 3.940 7,18 9.746 17,75 54.907

GENEL TOPLAM 672.247 67,42 147.742 14,82 63.557 6,37 113.627 11,39 997.173





Nüfusun yoğun olduğu bölgelerde medikal vakalarda olduğu gibi trafik kazalarında da bir

yoğunluk göze çarpmaktadır. Tablo incelendiğinde Marmara Bölgesi’nde müdahale edilen

trafik kazası sayısı ülke toplamının %25’ini oluĢturmaktadır.









53

Tablo 40: Ambulans ÇıkıĢlarının Nedenlerine Göre Dağılımı (2006)

AMBULANS









TOPLAM









AĞUSTOS

HAZĠRAN





TEMMUZ









ARALIK

NEDENĠ









ġUBAT









EYLÜL









KASIM

MAYIS

NĠSAN

OCAK









MART









EKĠM

ÇIKIġ









SAYI

%



MEDĠKAL 57.713 50.245 56.907 52.776 58.305 55.515 57.759 61.216 52.669 54.490 56.308 58.344 672.247 67,4



TRAFĠK

8.809 6.807 8.354 10.262 12.724 13.987 16.843 17.777 14.550 14.481 11.449 11.699 147.742 14,8

KAZASI

Ġġ KAZASI 459 369 462 581 582 633 591 764 590 529 584 576 6.720 0,7



DĠĞER

4.469 3.500 3.994 4.672 5.127 5.468 5.665 5.866 4.759 4.528 4.258 4.531 56.837 5,7

KAZALAR

YARALAMA 2.208 2.185 2.645 2.792 3.457 3.664 3.881 4.206 3.175 2.910 2.566 2.546 36.235 3,6



ĠNTĠHAR 943 915 1.035 971 1.186 1.269 1.234 1.327 945 987 1.074 955 12.841 1,3



YANGIN 506 439 439 516 647 567 590 689 426 464 604 727 6.614 0,7



SAĞLIK

539 851 1.168 1.719 1.891 1.078 1.203 1.249 1.204 1.101 1.224 1.121 18.671 1,8

TEDBĠRLERĠ

DĠĞER 3.029 3.171 3.672 3.558 3.523 3.351 3.675 3.367 3.166 2.976 2.775 3.003 39.266 3,9



TOPLAM 78.839 68.772 78.950 78.326 88.002 85.818 91.699 96.769 81.940 82.861 81.388 83.809 997.173 100







2006 yılında 112 acil servisleri tarafından ülke çapında 147.742 trafik kazası çağrısına

ambulansla müdahale edilmiĢtir ve bu sayı yıl boyunca tüm vaka çıkıĢlarının yaklaĢık %

15’i kadardır. Tablo 26 incelendiğinde trafik kazası ihbarları özellikle Nisan ve Mayıs

aylarında artıĢ göstermeye baĢlamakta olup Temmuz ve Ağustos aylarında ise ocak ve

Ģubat aylarına göre 2 kat artmaktadır.

5.11. Ambulanslar

Mevcut yönetmeliklere istinaden, Türkiye’de üç tür ambulans bulunmaktadır. Bu

ambulanslar ildeki Acil Sağlık Hizmetleri ġube Müdürlüğü tarafından ruhsatlandırıldıktan

sonra hizmete baĢlarlar.

Acil Yardım Ambulansları: Bu ambulanslar diğer ambulanslardan dıĢ kısımda yan

taraflarındaki kırmızı Ģeritlerle ayrılmasına rağmen, iç kısmının tasarımı açısından hasta

nakil ambulanslarından farklı değildir. BaĢlıca farklılıklar, içerdikleri ekipmanlar ile Acil

Yardım Ambulansı içerisinde bir hekimin bulunup bulunmadığıdır. Bu ambulanslar, özel

ya da kamu ambulansı olsun, bir hekimden, destekleyici sağlık personelinden ve bir

Ģoförden oluĢan bir kadroya sahiptir (sağlık görevlileri).

Hasta Nakil Ambulansları: BaĢlıca farklılıklar, ambulansların dıĢ kısmında yan

taraflarda bulunan mavi Ģeritler ile personel olarak bir hekim bulundurma

zorunluluğunun olmamasıdır. Acil Yardım Ambulanslarına kıyasla daha az tıbbi

malzeme bulunur ve bu ambulanslarda bir destekletici sağlık personeli, bir Ģoför ya da

iki sağlık görevlisi çalıĢabilir.





Özel Donanımlı ambulanslar: Kullanım amacına göre ekipman ve personel

bulunduran yoğun bakım ambulansı veya yenidoğan ambulansı Ģeklinde kullanılan

ambulanslardır.



54

Türkiye’de kullanılan ambulanslar, içyapıları ve ekipmanları itibariyle Amerikan

sisteminde kullanılanlarla benzer özelliklere sahiptir. GeniĢ kabin tasarımı ile, tek

taraftaki taban üzerine yakın bir yere yerleĢtirilen ana sedyesi ve diğer taraftaki geniĢ

oturma ve ekipman alanı ile hasta naklinin hızlı ve kolay gerçekleĢmesini sağlar.

Türkiye’de son zamanlarda, ambulansların iç tasarımları çoğu Avrupa ülkesinde olduğu

gibi daha ergonomik bir yapıya doğru yönelmiĢtir, bu yapıda daha geniĢ alan yer

almakla birlikte her iki taraftan da ana sedyeye daha iyi müdahale edilmesini sağlanır.

Ana sedyenin ileri-geri ve aĢağı-yukarı hareketleri kontrol edilebilir, ekipman desteği de

üst taraftan temin edilebilir.

Ayrıca, bazı ülkelerde kalabalık kentsel alanlarda kullanılmak üzere bisikletli ve

motosikletli acil sağlık ekipleri oluĢturulmuĢtur. Ayrıca sahil kentlerinde de tıbbi

donanımlı hızlı deniz araçları kullanılmaktadır.

Bütün ülke genelinde hasla naklini daha etkili kılmak amacıyla 2008 yılı içerisinde

helikopter ve uçak ambulanslarının kullanılması planlanmaktadır.





Resim 2: 112 ambulansları









Resim 3: Kar paletli 4x4 ambulans Resim 4: Deniz ambulansı









55

Tablo 41: 2000–2006 Yılları Bazı Büyük Ġller ve Türkiye Geneli 112 Acil Sağlık

Hizmetleri Ġstasyon ve Ambulans Durumu



2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006



AMBULANS









AMBULANS









AMBULANS









AMBULANS









AMBULANS









AMBULANS









AMBULANS

ĠLĠN

112 ĠST.









112 ĠST.









112 ĠST.









112 ĠST.









112 ĠST.









112 ĠST.









112 ĠST.

SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI





SAYISI

ADI









ADANA 9 19 12 25 12 31 12 29 25 25 33 33 33 49

ANKARA 22 22 22 22 24 24 24 24 33 32 38 38 58 79

ANTALYA 11 11 13 15 15 18 15 20 18 25 19 26 23 36

ĠSTANBUL 25 42 32 33 36 37 47 47 68 66 81 77 93 98

ĠZMĠR 27 32 24 24 30 30 34 34 39 39 38 38 48 41

TÜRKĠYE

364 557 434 577 481 617 494 618 890 1.033 977 1.165 1.175 1.600

TOPLAMI





2000 yılından bu yana acil sağlık hizmeti veren istasyon sayısı ve ambulans sayısı sürekli bir artıĢ göstermiĢtir. 2000

yılında 112 acil yardım istasyonu sayısı Türkiye genelinde 364, ambulans sayısı 557 iken 2006 yılında 1175 istasyon

ve 1600 ambulans sayılarına ulaĢılmıĢtır. 2006 yılı itibariyle ülkemizde 55.000 kiĢi baĢına 1 ambulans düĢmektedir.



5.12. Trafik Kazaları ve Ġlkyardım

Trafik kazalarında 3 sorumlu etken vardır. Bunlar:

1. Sürücü (%75–85 sorumludur.)

2. Araç (%2–3 sorumludur.)

3. Çevre dir. Çevre baĢlığı altında yol, yolcu ve yaya sayılabilir. (%8-10

sorumludur.)

Görüldüğü üzere insan faktörü kazaların oluĢumunda en önemli paya sahiptir. Bu

nedenle trafiğin seyri içerisinde hem yaya hem de araç içinde bulunan sürücü ve

yolcuların trafik kurallarına azami ölçüde riayet etmeleri gerekmekte ve sürücü

sağlığının mutlak surette belli aralıklar ile kontrol edilmesi gerekmektedir. Trafik

kurallarına toplumda yüksek oranda riayet edilmesi ancak çocuklara küçük yaĢlardan

itibaren verilecek trafik eğitimi ve bilinci ile bir trafik kültürünün oluĢturulması yoluyla

sağlanacaktır.

Trafik kazalarının azaltılmasına çalıĢmak kadar kaza vuku bulduktan sonra kaza mahalli

doğru değerlendirilerek kazazedelere uygun müdahalenin yapılması da önem arz

etmektedir. Kaza ve diğer yaĢamı tehlikeye düĢüren durumlarda ölümlerin %10’unun ilk

5 dakikada % 50 sinin ise ilk 30 dakikada meydana geldiği düĢünülürse kaza anında

yapılan bilinçli ilk müdahalenin önemi daha kolay anlaĢılacaktır.

Öyle ki bilinçli yapılan ilk yardım uygulamaları hayat kurtarıcı olabileceği kadar,

sakatlanmaların önlenmesinde ve iyileĢme sürecinin kısaltılmasında da önemli rol

oynamaktadır. Ġlkyardım eğitimi almamıĢ kiĢilerin yapacakları bilinçsiz müdahaleler ise

ciddi sakatlıklar ve ölümle sonuçlanabilmektedir. Bilinçli yapılacak ilkyardım

uygulamaları ile kazalardan doğan kayıpları %20 oranında azaltmak olasıdır.









56

Tablo 42: Trafik Kazaları Sebebiyle Hastanede YatıĢ Yapan KiĢi Sayısı 2004, 2005



TABURCU YATILAN

ÖLEN









TABURCU +





ORTALAMA

OLAN GÜN









KALIġ

ÖLEN

HASTALIKLAR









Toplam









Toplam









Toplam

Kadın

Kadın









Kadın

Erkek









Erkek









Erkek

2004







Motorlu taĢıt

kazaları 17397 9369 26766 840 417 1257 109860 58799 168659 28023 6,0



Diğer taĢıt

5309 3809 9118 192 112 304 29319 20810 50129 9422 5,3

kazaları

GENEL

22706 13178 35884 1032 529 1561 139179 79609 218788 37445 5,8

TOPLAM 2004



HASTALIKLAR

2005



Motorlu taĢıt

33516 17187 50703 1447 707 2154 218597 111114 329711 52857 6

kazaları

Diğer taĢıt

kazaları 8832 6074 14906 277 189 466 47467 33153 80620 15372 5



GENEL

42348 23261 65609 1724 896 2620 266064 144267 410331 68229 11

TOPLAM 2005





Trafik kazası nedeniyle hastanelere yatırıldıktan sonra ölen sayısı 2004 yılında 1.561

iken 2005 yılında 2.620 olmuĢtur.

Ġlkyardım herhangi bir kaza ya da yaĢamı tehlikeye düĢüren bir durumda sağlık

görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar hayatın kurtarılması ya da durumun daha

kötüye gitmesini önleyebilmek amacıyla olay yerinde tıbbi araç-gereç aranmaksızın

mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır.

Bu tanımdan da anlaĢılabileceği üzere, gerekli eğitimi alan herkes doğru ilkyardım

uygulamalarını tatbik edebilir. Ülkemizde de trafik kazalarının yoğunluğu düĢünülecek

olursa ilkyardımın önemi bir kat daha artmaktadır. Uluslararası trafik kaza birimi olan

100 milyon taĢıt/km.’e göre ülkemizde trafik kazalarından ölüm Avrupa ülkelerinden 5-

10 kat fazladır.

Buna rağmen ülkemizde uzun yıllar ilkyardım eğitimine gereken önem verilmemiĢtir. Bu

nedenle, Türkiye’de ilkyardım eğitimlerinin standart bir müfredat ile standart bir sürede

yasal bir dayanak çerçevesinde yürütülmesini sağlamak üzere yasal bir düzenleme

yapma gereği doğmuĢ, bunun üzerine uluslararası ilkyardım eğitimleri ve aktiviteleri

incelenmiĢ, ilkyardım konusunda eğitim faaliyetleri yürüten üniversitelerin görüĢleri

alınmıĢ ve Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından bir

Ġlkyardım Yönetmeliği hazırlanmıĢtır. (2002)

Toplumda ilkyardım bilincinin geliĢtirilmesi, ilkyardım eğitimi almıĢ kiĢilerin sayısının

artırılması ve konuya gereken duyarlılığın gösterilmesi amacıyla Ġlkyardım Yönetmeliği

doğrultusunda Türkiye genelinde ilkyardım eğitimi vermek üzere ilkyardım eğitmenlerine

ihtiyaç duyulmuĢ, Sağlık Bakanlığı tarafından ilkyardım eğitici eğitimleri ile ilkyardım

eğitimi programları düzenlenmiĢ olup halen bu eğitimler sürdürülmektedir.





57

Yapılan bu eğitimler sayesinde ülke genelinde son iki yılda 60 binden fazla

vatandaĢımıza ilkyardım eğitimi verilmiĢtir. Türkiye’de ilkyardım eğitimi veren kurumlar,

ilkyardımcı ve ilkyardım eğitmeni sayısı Tablo 43’de verilmektedir.



Tablo 43: Türkiye’de Bazı Büyük Ġller ve Ülke Genelinde Ġlkyardım Eğitimi Veren

Kurumlar, Ġlkyardımcı ve Ġlkyardım Eğitmeni Sayısı, 2006



EĞĠTĠMCĠ ĠLKYARDIM

EĞĠTĠMCĠ ĠLKYARDIM ĠLKYARDIMCI EĞĠTĠMĠ EĞĠTĠMĠ

EĞĠTMEN EĞĠTMEN SAYISI VEREN VEREN

SAYISI SAYISI KURULUġ KURULUġ

SAYISI SAYISI

TÜRKĠYE TOPLAMI 117 2163 102220 26 221









58