ALTERNATIF �DEME ARA�LARI (KREDI KARTI iSLEMLERI) VE by c1z1Y38

VIEWS: 27 PAGES: 11

									ALTERNATİF ÖDEME ARAÇLARI (KREDİ KARTI
İŞLEMLERİ) VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Yrd.Doç.Dr.Hakan AYGÖREN

Pamukkale Üniversitesi, U.B.F. Muhasebe ve Finansman ABD,
E-mail: haygoren@pamukkale.edu.tr

Yrd.Doç.Dr. Süleyman UYAR

Pamukkale Üniversitesi, U.B.F. Muhasebe ve Finansman ABD,
E-mail: suleymanuyar@pamukkale.edu.tr

ÖZET

Teknoloji ve küreselleşme; kredi kartları, otomatik vezne makineleri, satış
noktasından elektronik fon transferi, elektronik fon transferi, akıllı kart, ön ödemeli
kart, elektronik cüzdan, telefon bankacılığı, internet ve elektronik para gibi alternatif
ödeme araçlarını ortaya çıkarmıştır. İstatistiksel veriler alternatif ödeme araçları ve
özellikle kredi kartı ile yapılan işlemlerin her geçen gün arttığını göstermektedir.


Kredi kartları tahsilat ve ödeme aracı olarak kullanılmaktadır. Uygulamada kredi
kartı işlemleri 108-Diğer Hazır Değerler, 127-Diğer Ticari Alacaklar ve 309-Diğer
Mali Borçlar hesabında muhasebeleştirilmektedir. Ancak günümüzde kredi kartı
işlemleri toplam faaliyet içerisinde önemli bir noktaya geldiğinden, bu işlemlerin
"Diğer" başlığındaki hesaplarda takip edilmesi yeterli olmamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kredi Kartı, Alternatif Ödeme Araçları

ABSTRACT

Technologyand globalization has stimulated the use of Automotic Transfer
Machines (ATM), Electronic Fund Transfer from the Point of Sales (EFT POS),
Electronic Fund Transfers (EFT), smart cards, prepaid cards, electronic wallets,
internet banking and electronic money as a means of payment. The statistical data
show that recently the use of these alternative payment tools especially the use of
credit cards increases rapidly.

Credit cards are used as a means of payment and reciepts. In pratice, credit card
transactions are recorded to 108- Other Liquid Assets, 127-0therTrade Receivables
and 309-0ther Financial Debts. However, credit card transactions have recently
begun to constitute a significant proportion of overall operations for firms. Therefor,
it mav not be correct to record credit card transactions to the acounts beginning with
"Other".

Key Words : Credit Card, Alternative Payment Tools
                                          Analiz Ci/ı: 7 Yıl: 15 Sayı: 16 Ekim 2006

1. GİRİŞ

Ödeme yapmada büyük kolaylık sağlaması, fazla nakit taşımayı gereksiz kılması,
nakit paranın olmadığı durumlarda ikame edici özelliğinin bulunması, tahsilat
problemlerinin yaşanmaması ve hemen hemen tüm işyerlerinde kullanılıyor olması
kredi kartlarının kullanımını gün geçtikçe arttırmaktadır. Kullanım kolaylığı ve
güvenilirliği bakımından pek çok kişi tarafından tercih edilen kredi kartları, aynı
zamanda üye işyerlerinden ve kart sahiplerinden sağlayacağı ek mevduat, komisyon
ve faiz geliri nedeniyle bankalar için de tercih edilen bir hizmet türü haline gelmiştir.
Kredi kartı işlemleri özellikle e-ticaretin gelişimine bağlı olarak önem kazanmaya
başlamıştır. İstatistiki veriler kredi kartı üzerinden yapılan ticari işlemlerin ekonomi ve
bir işletmenin mikro verileri arasında önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir.


Türkiye'de Tekdüzen Muhasebe Sistemi'nin (THP) oluşturulduğu yıllarda kredi kartı
işlemleri çok az olduğundan, hesap planında buna ilişkin bir ana hesap oluşturulması
gerekli görülmemiştir. İşletmeler kredi kartına ilişkin işlemleri 108 Diğer Hazır Değerler,
127 Diğer Ticari Alacaklar ve 309 Diğer Mali Borçlar hesabında takip etmektedirler.
Ancak kredi kartı işlemlerinin gösterdiği farklı özellik nedeniyle bu hesapların
kullanılması yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızın amacı; alternatif ödeme
aracı olarak kredi kartı işlemlerinde özellik arz eden durumlar ve bunların
muhasebeleştirilmesini açıklamaktır.

2. ALTERNATİF ÖDEME ARAÇLARI

Küreselleşme, teknoloji ve bilgisayar alanındaki gelişmeler ödeme sistemleri ve
ödeme araçlarını çeşitlendirmiştir. Geçmişte işletmeler geleneksel ödeme araçları
olarak kabul edilen para, çek ve senetleri daha çok kullanırken, günümüzde kredi
kartları, otomatik vezne makineleri(ATM), satış noktasından elektronik fon transferi,
elektronik fon transferi, akıllı kart, ön ödemeli kart, elektronik cüzdan. telefon
bankacılığı, internet ve elektronik para gibi ödeme araçlarını tercih etmektedirler
(Küçük 2005,1-7). Bu araçlar; önceden ödemeli kartlar, anında ödemeli kartlar ve
sonradan ödemeli kartlar şeklinde sınıflandırılabilir (Can 2005,215).


Önceden Ödemeli Kartlar: Önceden ödemeli kartlar genellikle "Eurocheque"
olarak bilinmektedir. Bu kart çeşidinde müşteri satın alacağı mal, hizmet veya fayda
için önceden ödeme yapmaktadır. Mal veya hizmetin teslimi ise daha sonra
gerçekleşmektedir.

Anında Ödemeli Kartlar: Bu kartlar, genelde mevduat kabul eden kuruluşlar
tarafından verilen, ATM'lerden para çekme dışında çek, garanti kartı ya da ödeme
kartı olarak kullanılabilen kartlardır. Ayrıca kart hamili bu kart ile POS cihazından
mal ve hizmet alabilmektedir. Ödemenin bu kart ile gerçekleştirilmesi halinde banka
hesabında bulunan nakit mevcudunda anında harcama tutarı kadar azalış
meydana gelmektedir.

Sonradan Ödemeli Kartlar: Bu tür kartlar şirketlerin kendi kurdukları sistem
çerçevesinde sahipliği kendilerinde olmak üzere, taşıyana mal, hizmet ya da nakit
çekme ile her türlü ödemeyi yapma olanağı sağlayan kartlardır. Sonradan ödemeli
kartlarda mal veya hizmet teslimi gerçekleştiği halde kart ödemesi ileriye
ertelenmektedir. Sonradan ödemeli kartlara kredi kartları örnek olarak gösterilebilir.
Analiz Vol.: 7 Year:15 Issue:16 October 2006

3. KREDİ KART! İŞLEMLERİNE İLİŞKİN GENEL KAVRAMLAR

Mülkiyeti bir bankaya veya finansal bir kuruma ait olmakla birlikte, müşterilerin belli
Iimitlerle yurtiçinde ve yurtdışında mal ve hizmet satın alabilmesini, nakit ödeme
birimleri veya ATM'lerden nakit çekebilmesini sağlayan kartlara kredi kartı denmektedir
(Yılmaz 2000, 7). Başka bir ifadeyle kredi kartı, kartı çıkaran kuruluş tarafından
yapılan düzenlemeler çerçevesinde; sahibine alışveriş anında nakit veya çek
kullanmaya gerek kalmaksızın mal ve hizmet satın alma olanağı veren ödeme
aracıdır.

Kredi kartı işlemlerinde kullanılan çeşitli kavramlar aşağıda açıklanmıştır (Can
2005,212-214), (http:j /www.bkrn.corn.tr/sozluk.html, 05.10.2006).

P~S (Point of Sales Terminal Satış Noktası Terminali) Cihazı: İşyerlerinin
kredi kartı kabul ederken kullandığı elektronik cihaz.

Kart Hamili: Banka ve kart çıkarmaya yetkili kuruluş ile yaptıkları sözleşme
çerçevesinde tarafına kart verilen kişi.

Kart Çıkaran Kuruluş (Issuer): Sahip olunan bir lisans anlaşması çerçevesinde
kart düzenleyip veren banka veya diğer kuruluşlar.

Satış Belgesi (Slip): Kartla yapılan işlemlerle ilgili olarak üye işyeri tarafından
düzenlenen, kart hamilinin işlemden doğan borcunu ve diğer bilgileri gösteren
belge.

Üye İşyeri: Yaptığı sözleşme çerçevesinde kart hamiline mal ve hizmet satmayı
kabul eden gerçek veya tüzel kişi.

Imprinter: İşyerinin kredi kartı kabul ederken kullandığı kredi kartının ön
yüzündeki bilgileri satış belgesi üzerine geçiren cihaz.

Şifre(PIN): Kredi kartının gerçek hamili tarafından kullanılıp kullanılmadığını tespit
etmek amacıyla, kişiye özel olarak oluşturulan, kart hamilinin hesabına
ulaşmasını sağlayan nümerik değerler.

Provizyon: Kartın geçerli olup olmadığı, Iimitinin yeterli olup olmadığını tespit
etmek amacıyla yapılan otomatik işlemdir.

4.KREDİ KARTI İŞLEMLERİ

Banka ve kredi kartlarının yirminci yüzyıl sonundaki performansı bir "devrim" olarak
kabul edilmektedir. Geçmişte ödeme araçları olarak kabul edilen çek, senet, vb.
değerler, teknolojik gelişmelerle birlikte akıllı plastik kartlar ile ikame edilmeye
başlanmıştır (Evans and Schmalensee 1999,3). Yakın gelecekte e-ticaretle birlikte
fiziki varlığı olmayan sanal kartların da yaygınlaşacağı tahmin edilmektedir
(Bayraktutan ve Orhan 2002).

Kredi kartları ile ilgili olarak ilk uygulamalar ABD'de başlamıştır. 1958 yılında American
Express Card ve 1959 yılında Bank of America tarafından çıkarılan ve 1977 yılında
"Visa Card" adını alan kredi kartı, ilk kart uygulaması olarak düşünülebilir. Amerika'nın
tüm eyaletlerinde kredi kartları çıkaran çeşitli bankalar daha sonra bir araya gelerek
MasterCard'ı çıkarmışlardır. Bugün tüm dünyada yaygın olarak kullanılan kredi
kartları; Visa, MasterCard, American Express ve
                                         Analiz Ci/ı: 7 Yıl: 15 Sayı: 16 Ekim 2006

Diners Club kartlarıdır. Türkiye'de ilk kredi kartını 1968'de Koç grubuna bağlı Setur
A.Ş., Diners Club'tan yetki alarak çıkarmıştır. 1983 yılından itibaren tüm bankalar
kredi kartı sektörüne girmeye başlamışlardır. Bankalar arası Kart Merkezi'nin (BKM)
1990 yılında kurulması Türkiye'de bu gelişmelerin yaşanmasında önemli bir adım
olmuştur (http://www.bkm.com.tr/odemesistemleri.html. 05.05.2006).

Kredi kartı kuruluşu bir banka ile sözleşme imzalamakta, banka önce kredi kartı
pazarlamasını yapmakta, kredi kartı sahibi sözleşmeli satıcı ve kredi kartı kuruluşu
arasındaki borç-alacak ilişkisini kendi bünyesi içinde nakitsiz virman yolu ile
çözümlemekte, böylece mevduat yaratılmaktadır.

İşletmeler öncelikli olarak banka ile yaptıkları bir sözleşme çerçevesinde Pos cihazına
sahip olurlar. Sözleşme gereğince banka tarafından belirlenen satış limitlerinin
tutturulması gerekir. Bu durumda banka tarafından işletmeden herhangi bir komisyon
talep edilmez. Ancak, işletmenin bu satış rakamına ulaşamaması durumunda aylık
2535 TL tutarında bir komisyon bedeli banka tarafından tahsil edilir. Mal ve hizmeti
kredi kartı ile satan işyeri, alacağını kartı çıkaran kuruluştan tahsil etmekte, söz
konusu kuruluş ise daha sonra kart sahibi müşterisinden işyerine ödediği harcama
bedellerini geri almaktadır.

S.TÜRKİYE'DE KREDİ KART! KULLANIMI

2005 yılı ilk üç aylık verilerine göre Türkiye'de 14 milyon 335 bin civarında ViSA, 13
milyon 325 bin civarında MASTERCARD ve 27 bin civarında da diğer olmak üzere
toplam 27 milyon 717 bin kredi kartı bulunmaktadır. Kredi kartları ile yapılan
işlemlerin e-ticaret işlemleri içerisindeki payı işlem adedinde yüzde 95, işlem
hacminde yüzde 97 olarak gerçekleşmiştir.
(http://www.bkm.com.tr/basin/bultenler/2005_0_03 . pdf, 26.09.2005).

Kredi kartları genelde market alışverişlerinde kullanılmaktadır. 2004 yılında işlem
hacminde en çok harcamanın yapıldığı alan yüzde 19.11'lik pay ile market ve
alışveriş merkezleri olmuştur (http://www.bkm.com.tr/basin/bultenler /2004_07
_01.pdf,26.09.2005). 2005 yılında kredi kartı işlemleri bir önceki yıla göre yüzde 32
artmış    ve      toplam    harcama      tutarı    85    milyar       TL'ye  ulaşmıştır
(http://www.referansgazetesi.com/haber.aspx?       HBR_KüD=         32949&ForArsiv    =
1,03.05.2005). Kredi kartı işlemlerinde yıldan yıla sürekli bir artış yaşanmaktadır. Bu
gelişme şekil l'de görülmektedir.
   Şekil 1: Yıllara Göre Kredi Kartı Harcamaları - Kaynak: www.bkm.com.tr




Ülkemizde kredi kartı harcamalarındaki artış dünya ortalamasının da üstündedir.
Örneğin Dünya'da kart kullanımı, 2005 yılı ilk yarısında yüzde 71,4 ile en fazla
Türkiye'de artış göstermiştir. Bunu yüzde 47 ile İrlanda, yüzde 43,5 ile Almanya ve
yüzde 37 ile İngiltere izlemiştir. Tüm Avrupa'da kredi kartı kullanımı ise ortalama %28
artmıştır. Bu pazarın daha da gelişerek büyüyeceği tahmin edilmekte dir
(http://www.milliyet.com.tr 2005j10j06jsonj, 06.10.2005). Bu bağlamda kredi kartı
işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve bu süreçte hangi hesapların kullanılması gerektiği
önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır.


6. KREDİ KARTI İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ



Kredi kartı işlemlerinin iki boyutu vardır. Birincisi işletmenin ticari satış yaparak POS
cihazından kredi kartı geçirmesi ve bir alacak doğmasıdır. İkincisi kredi kartı hamili
olarak işletmenin ticari mal alımında veya herhangi bir ödemesinde ödeme aracı olarak
kendi kredi kartını kullanmasıdır.


6.1. KREDİ KARTININ TAHSİLAT ARACI OLARAK KULLANILMASI


İşletmeler kredi kartını satış faaliyetlerinde tahsilat aracı olarak kullanmaktadırlar.
Uygulamada bu durumda ortaya çıkan alacaklar 108 Diğer Hazır Değerler veya 127
Diğer Ticari Alacaklar hesaplarında izlenmektedir (Yanık ve Özdemir 2005,5).
Analiz Vol.: 7 Year:15 Issue:16 October 2006



THP'ye göre 108 Diğer Hazır Değerler hesabı, nitelikleri itibarıyla hazır değer sayılan
pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri gibi değerleri
kapsar. Bu bağlamda kredi kartından doğan alacakların 108 Hazır Değerler hesabı
yerine, 12 Ticari Alacaklar hesap sınıfında takip edilmesi THP'na daha uygun olacaktır.
İşletmenin ticari işlemleri arasında kredi kartının çok büyük bir orana sahip olduğu
düşünülürse, ilgili işlemlerin diğer başlığındaki hesaplarda veya bir alt hesapta takip
edilmesi muhasebenin temel kavramlarından tam açıklama kuralına ters düşmektedir.
Bu nedenle 127 Diğer Ticari Alacaklar hesabının kullanılması da uygun olmayacaktır.
Kredi kartından doğan alacaklar THP'nda 123 Kredi Kartından Alacaklar adında ayrı bir
hesapta takip edilebilir. Söz konusu satışlar taksitlendirildiğinde sonraki yıla ilişkin kredi
kartından doğan ticari alacak, dönemsellik kavramı gereği duran varlık grubunda
açılacak 223 Kredi Kartından Alacaklar hesabında takip edilmelidir.



Kredi kartından doğan alacaklar normal şartlarda işletme ile banka arasındaki
sözleşme uyarınca 33-45 gün sonra işletmeye ödenmektedir. Eğer işletme bunu
vadesinden önce almak isterse tıpkı senetli alacakların iskonto ettirilmesinde olduğu
gibi aradaki vade farkından doğan gider 780 Finansman Gideri hesabında takip
edilmelidir.


Belirlenen satış hasılatının tutturulmaması nedeniyle bankaya ödenen komisyon bedeli
de 653 Komisyon Gideri hesabında takip edilmelidir.*




*Bu giderin 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Gideri hesabında takip edilebileceği tartışılabilir. Çünkü THP'na
göre komisyon gideri hesabı, işletmenin diğer olağan faaliyetleriyle ilgili olarak acente, temsilci ve benzeri
işletmelere ödediği komisyon giderlerinin izlendiği hesaptır. Burada ise satış işlemlerinin belirlenen Iimitlere
ulaşmaması nedeniyle katlanılan bir gider söz konusudur. Pazarlama satış dağıtım gideri hesabı; pazarlama,
satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili giderlerin izlendiği hesap olup, mamulün stoklara verildiği ve hizmetin
tamamlandığı andan itibaren bu mal ve hizmetlerin alıcılara teslimine kadar yapılan giderler bu hesaba
kaydedilmektedir. Dolayısıyla her ne kadar bankanın bizden talep ettiği bedel komisyon bedeli adını alsa da
işletme açısından bu gider pazarlama satış dağıtım gideridir.
                                                     Analiz Ci/ı: 7 Yıl: 15 Sayı: 16 Ekim 2006

ÖRNEK UYGULAMA

Güven işletmesi merkez satış mağazasında müşterilerin kredi kartı taleplerini
düşünerek kredi kartı POS cihazı bulundurmaya karar vermiştir. A Bankası ile kredi
kartı cihazı sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmenin genel çerçevesi şu şekildedir.

A Bankası tarafından işletmeye bir adet POS cihazı verilecektir. İşletmenin aylık
ulaşması gereken satış hasılatı 3.000 TL'dir. Belirlenen satış hasılatına ulaşılması
durumunda cihaz için herhangi bir ücret talep edilmeyecektir, satışlar 3.000 TL'ye
ulaşmazsa, o ay bankaya 35 TL komisyon bedeli ödenecektir.

İşletme blokajlı sistemi benimsemiştir. Satış işlemi kredi kartından geçirildikten 35 gün
sonra, ilgili tutar işletmenin bankadaki hesabına aktarılacaktır.

Blokajlı sistem benimsenmiş olmakla birlikte, satış bedeli işletme tarafından 35
günden önce tahsil edilmek istenirse ıskonto oranı banka tarafından otomatik olarak
belirlenecektir.

Ekim ayı içinde aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilmiştir. KDV oranı yüzde 10 kabul
edilmiştir.

• İşletme 01.10.2005 tarihinde 100+KDV mal satmış, bedelini kredi kartından tek geçiş
tahsil etmiştir.
                      123 Kredi Kartından Alacaklar                           110
                              600 Yurtiçi Satışlar                                     100
                              391 Hesaplanan KDV                                         1
                                                                                         0
• İşletme blokajlı sistemi benimsemiş olduğundan 04.11.2005 tarihinde bu alacak
bankadaki hesabına aktarılacaktır.
                      102 Bankalar
                             123 Kredi Kartından Alacaklar
• İşletme blokajlı sistemi benimsememiş olursa, 02.10.2005 tarihinde bu tutar
bankadan tahsil edilmek istendiğinde, yüzde 3 iskonto bedeli düşüldükten sonra geri
kalan tutar bankadaki hesaba aktarılmaktadır. Bu tutar, vade farkından kaynaklanan
bir gider olması nedeniyle 780 Finansman Gideri hesabında takip edilmelidir.

                      102 Bankalar                                            106,70
                      780 Finansman Gideri                                    3,30 110
                              123 Kredi Kartından Alacaklar

• İşletmenin sözleşmede belirtilen 3.000 TL satış tutarını Ekim 2005 ayında
karşılayamadığı düşünülürse, Kasım ayında 35 TL komisyon bankadaki hesabından
tahsil edilmiştir.
653 Komisyon Gideri* 102 Bankalar


• İşletme 01.10.2005 tarihinde 150+KDV'ye 15 ay taksitle satış yapmıştır. Vadeli
yapılan satışlarda 2006 yılını ilgilendiren tutarlar 223 Kredi Kartından Alacaklar
hesabında takip edilmelidir.
* İşletme tarafından katlanılan bu giderin, satış işlemlerinde belirlenen hedefin yakalanamamasından kaynaklandığı,
653 Komisyon Gideri hesabı yerine 760 Pazarlama Satış Dağıtım Gideri hesabında takip edilmesi gerektiği
düşünülebilir. Bu konunun tartışılması yerinde olacaktır.
Analiz Vol.: 7 Year:15 Issue:16 October 2006

                123 Kredi Kartından Alacaklar                33
                123.02 Taksitli Satışlar (2005)
                223 Kredi Kartından Alacaklar               13
                223.02 Taksitli Satışlar(2006)              2
                         600. Yurtiçi Satışlar                     150
                         391 Hesaplanan KDV                         1
                                                                    5
• 31.12.2005 tarihinde duran varlık hesap grubunda yer alan hesapların dönen varlık
hesap grubuna alınması gerekir.
                123 Kredi Kartından Alacaklar               132
                123.02 Taksitli Satışlar
                         223 Kredi Kartından Alacaklar             132
                         223.02 Taksitli Satışlar

• İşletme bankadan tahsilat yaptıkça da 123 Kredi Kartından Alacaklar hesabı
kapatılacaktır.

                102 Bankalar
                        123 Kredi Kartından Alacaklar

6.2. KREDİ KARTININ ÖDEME ARACI OLARAK KULLANILMASI

Genel olarak kredi kartları işletmeler tarafından tahsilat aracı olarak kullanılmaktadır.
Ancak son yıllarda bankaların, işletmelere ödeme aracı olarak kullanılabilen işletme
kredi kartı (Business Card) verdikleri görülmektedir.

İşletmenin, kredi kartını bir ödeme aracı olarak kullanması durumunda kullanılan kredi
kartları bir tür banka kredisi niteliğindedir. Bu nedenle, kredi kartı ile yapılan
harcamalar veya ödemelerde işletme bankaya borçlanmaktadır. İşletme ödeme
işlemlerinde kredi kartlarını ticari işlemlerde ödeme aracı olarak veya herhangi bir
borcun finansmanında kullanabilir.

6.2.1. KREDİ KARTININ TİCARİ İŞLEMLERDE ÖDEME ARACI OLARAK
KULLANILMASI

Kredi kartlarının ticari mal alışlarında ödeme aracı olarak kullanılması durumunda,
karta ilişkin borç bankaya ödenmesi gereken bir borç olsa da ticari borç niteliğindedir.
Bu borçlar 323 Kredi Kartından Borçlarj423 Kredi Kartından Borçlar hesaplarında takip
edilmelidir.

İşletme, kredi kartı ile tek ödeme üzerinden bir mal aldığında alım işleminin
gerçekleştiği tarihte bir borç yükümlülüğü altına girmektedir (örneğin 01. 10.2005).
Kredi kartının hesap kesim tarihi ise ileriki bir tarihtir (örneğin 20.10.2005), kredi
kartının son ödeme tarihi de daha ileri bir tarihtir (örneğin 26.10.2005). Bu durumda
kredi kartının POS cihazından geçirildiği tarihte 323 Kredi Kartından Borçlar hesabı
alacalandırılmalıdır. Kredi kartı için otomatik ödeme talimatı varsa, bir anlamda
bankaya ödeme emri verilmektedir. Bu durumda hesap kesim tarihinde ilgili borç 103
Verilen Çek ve Ödeme Emirleri (103.02 Kredi Kartı İşlemleri) hesabına aktarılabilir.
Çünkü kredi kartının POS cihazından geçirilmesiyle ve imzalanan kredi kartı slipi veya
girilen şifre ile bir anlamda bankaya ödeme emri verildiği düşünülebilir. Ödeme tarihine
kadar ilgili borç bu hesapta kalabilir, ödeme anında da 102 Bankalar hesabına karşılık
ters kayıtla kapatılabilir. Ancak bu durum tartışılması gereken bir öneridir.
                                         Analiz Ci/ı: 7 Yıl: 15 Sayı: 16 Ekim 2006

Kredi kartı borcunun tamamen ödenmemesi veya kredi kartı ile nakit (avans) para
çekilmesi durumunda tahakkuk eden faizler finansman giderleri hesabında
muhasebeleştirilmelidir.

ÖRNEK UYGULAMA

• İşletme 01.10.2005 tarihinde 1.000+ KDV ticari malı işletmeye ait bir kredi kartı ile
tek geçiş olmak üzere satın almıştır. Kredi kartının hesap kesim tarihi 20.10.2005, son
ödeme tarihi de 26.10.2005'tir. İşletme bankaya kredi kartı için otomatik ödeme
talimatı vermiştir.
             153 Ticari Mallar                                    1.00
             191 İndirilecek KDV                                   100
                        323 Kredi Kartından Borçlar                 1. 100

• Hesap kesim günü olan 20.10.2005 tarihinde, kredi kartından doğan borçlar
kesinleşmektedir. Bu tarihte ilgili borçlar 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri hesabına
aktarılabilir.
               323 Kredi Kartından Borçlar                      1.100
                        103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri         1. 100

.26.10.2005 tarihinde ödeme emri yerine geldiğinde de ilgili hesap kapatılır.
             103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri                      1.100
                       102 Bankalar                                         1.100

6.2.2. KREDİ KARTININ BORCUN FİNANSMANINDA KULLANILMASI

İşletme kredi kartını vadesi gelen bir borcunun finansmanında kullanabilir. Örneğin, bir
borç senedi ödemesi, alınmış olan bir banka kredisinin anapara ve taksidi veya
herhangi bir fatura ödemesi kredi kartı ile yapılabilir. İlgili kredi kartı bankadan
kullanılan bir kredi niteliğini taşır. Bu durumda kredi kartı borç tutarı 309 Diğer Mali
Borçlarj409 Diğer Mali Borçlar hesaplarında izlenmelidir.

ÖRNEK UYGULAMA

• İşletme 01.10.2005 tarihinde 100+KDV olan telefon faturalarını kredi kartı aracılığıyla
ödemiştir. Kredi kartının hesap kesim tarihi 20.10.2005, son ödeme tarihi de 26.
10.2005'tir.
             770 Genel Yönetim Gideri                           100
              191 İndirilecek KDV                                10
                         309 Diğer Mali Borçlar                       110


• 26.10.2005 tarihinde kredi kartı bankadan ödenmiştir.
                                                                     110
             309 Diğer Mali Borçlar
                                                                            110
                      102 Bankalar
• Eğer kredi kartı için otomatik ödeme talimatı verilmiş olsaydı, hesap kesim tarihinde
309 Diğer Mali Borçlar hesabı 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri hesabına
aktarılabilirdi.
Analiz Vol.: 7 Year:15 Issue:16 October 2006

6.3. KREDİ KARTI İŞLEMLERİNDE REESKONT UYGULAMASI

Bilanço gününde ilgili alacak ve borçların vadelerinin elimine edilerek peşin değerinin
hesaplanması gerekmektedir. Bu işleme reeskont uygulaması denmektedir
(Sevilengül 2005, 260). Dönem sonunda kredi kartı işlemlerinden doğan vadeli alacak
ve borçların da reeskonta tabi tutulması gerekmektedir. Reeskont işlemleri için 125
Kredi Kartından Alacaklar Reeskontu( -)* ve 325 Kredi Kartından Borçlar Reeskontu( -
)** gibi hesaplar açılabilir .

• 3ı.12.200X tarihinde kredi kartından doğan alacaklar ve borçlar için reeskont
hesaplandığında aşağıdaki kayıtlar yapılır.
                 657 Reeskont Faiz Gideri                                            xxx
                     125 Kredi Kartından Alacaklar Reeskontu                                  xxx
                 325 Kredi Kartından Borçlar Reeskontu                               yyy
                     647 Reeskont Faiz Geliri                                                   yyy

• Sonraki dönem başında, 3ı.12.200X tarihinde yapılan bu reeskont kayıtları
düzeltilmelidir.
              125 Kredi Kartından Alacaklar Reeskontu       xxx
                  647 Reeskont Faiz Geliri                         xxx
              657 Reeskont Faiz Gideri                      yyy
                  325 Kredi Kartından Borçlar Reeskontu             yyy

7.S0NUÇ

Çalışmamızda alternatif ödeme araçlarından sadece kredi kartı işlemleri ele alınmış ve
kredi kartları ile yapılan işlemlerin muhasebeleştirilmesi açıklanmıştır. Kredi kartı
dışındaki diğer alternatif ödeme araçlarının kullanımı ve muhasebeleştirilmesi
konusundaki çalışmalar diğer araştırmacılara bırakılmıştır. Çalıma sonucu elde edilen
bulgular şu şekilde özetlenebilir:

Kredi kartları işletmeler tarafından tahsilat aracı olarak kullanılabilir. Uygulamada
genelde tahsilat işlemleri 108 Diğer Hazır Değerler hesabında bir alt hesap olarak
kullanılmaktadır. Kredi kartından doğan bu alacak niteliği itibariyle ticari bir alacaktır.
Bu bağlamda kredi kartından doğan alacaklar 123 Kredi Kartından Alacaklarj223 Kredi
Kartından Alacaklar hesaplarında izlenmelidir.

Kredi kartları işletmeler tarafından bir ödeme aracı olarak da kullanılabilir. Bu ödeme;
ticari bir işlemden kaynaklanıyorsa 323 Kredi Kartından Borçlarj423 Kredi Kartından
Borçlar hesapları, bir borcun finansmanını sağlıyorsa 309 Mali Borçlarj409 Mali
Borçlar hesapları kullanılmalıdır.

Kredi kartından doğan alacak ve borçlar bilanço gününde reeskont işlemine tabi
tutulmalıdır.

Kredi kartı işlemlerinin hangi hesaplarda takip edilmesi gerektiği konusunda bir
düzenleme yapılmamıştır. Bu konuda herhangi bir düzenlemenin olmaması
uygulayıcıları zor durumda bırakmaktadır. Bir tebliğ ile önerilen hesaplar THP'na
ekleme yapılabilir.


* ilgili hesap yerine 122. Alacak Senetleri Reeskontu (122.02 Kredi Kartı Reeskontları) hesabı kullanılabilir.   **   ilgili
hesap yerine 322. Borç Senetleri Reeskontu (322.02 Kredi Kartı Reeskontları) hesabı kullanılabilir.
                                       Analiz Ci/ı: 7 Yıl: 15 Sayı: 16 Ekim 2006

KAYNAKLAR

Bayraktutan, Yusuf" Ayhan Orhan. 2002, "Bilgi-Kaynaklı Global Sosyo-Ekonomik
Dönüşümün Parasal Yansımaları: Plastik Para", Kocaeli Üniversitesi, I.Ulusal Bilgi,
Ekonomi ve Yönetim Kongresi, http:// www.bilgiyonetimi.org/cm/pages/mkl_go
s.php?nt= 148.

Can, A.Vecdi. 2005, "Alternatif Ödeme Yöntemleri ve Muhasebe Kayıtları", Mali
Çözüm, İSMMMO Yayını, Sayl:71, s.215

Evans, David, Richard Schmalensee. 1999, Paying with Plastic: The Digital
Revolution in Buyying and Borrowing, Cambridge.

Küçük, Erdoğan. 2005, "Günümüz Ödeme Sistemleri, Araçları ve Türkiye Uvqularnası
", www.kktcmb.trnc.net/baskan-konusma/lira-s1 1 -07-99-a. pdf, s. 1-7 Sevilengül,
Orhan. 2005, Genel Muhasebe, Gazi Kitabevi.

Yanık Zeki, Özdemir S. Fevzi. 2005, "Kredi Kartları ile Yapılan Mal ve Hizmet Satışı
İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesindeki Ayrılıkların Muhasebe Kuramı Çerçevesinde
Analizi", Yaklaşım, Kasım.

Yılmaz, Eyüp. 2000, Türkiye'de Kredi Kartı Uygulaması ve Ekonomik Etkileri,
Türkmen Kitabevi.

http://www.bkm.com.tr/basin/bultenler/2005_0 1_03. pdf, 26.09.2005.

http://www.bkm.com.tr/basin/bultenler/2004_07 _01 .pdf, 26.09.2005.

http://www.milliyet.com.tr/2005/ 10/06/son/, 06.10.2005.

http://www.referansgazetesi.com/haber.aspx?HBR_KOD= 32949&ForArsiv= 1,
03.05.2005

http://www.bkm.com.tr/sozluk.html. 05.05.2006.

http://www.bkm.com.tr/odemesistemleri.html. 05.05.2006.

								
To top