????S? S?? ?????GOG??? by FU84Hzk

VIEWS: 0 PAGES: 16

									                                                                                    1



       Πεπίληψη

       Πξσηαξρηθόο ζηόρνο ηνπ άξζξνπ είλαη ε θαηαγξαθή κηαο λέαο
θαη πνιπδηάζηαηεο πξνζέγγηζεο ηνπ πνηεηηθνύ θεηκέλνπ ζην
Νεπηαγσγείν. Η πξνζπάζεηα δελ εζηηάδεηαη ηόζν ζηελ αλαιπηηθή θαη
ιεπηνκεξή δηακόξθσζε κηαο ζπγθεθξηκέλεο ηερληθήο, όζν ζηε
δηακόξθσζε κηα λέαο αληίιεςεο γηα ην ξόιν θαη ηε αμία ηνπ
πνηεηηθνύ θεηκέλνπ θαη ελόο λένπ πιαηζίνπ δηδαθηηθώλ πξνζεγγίζεσλ.
Η Πνίεζε ζην Νεπηαγσγείν εθιακβάλεηαη, πέξα από κηα βαζηθή κνξθή
πνιηηηζκνύ θαη σο αηκόζθαηξα, σο ήρνο, σο κνπζηθή, σο ζπλαίζζεκα
θαη σο έλα παλεγύξη ιέμεσλ.
     Σν γεληθό πιαίζην ηεο πξόηαζεο, ιακβάλνληαο ππόςε ηηο
ζπλνιηθέο ςπρνινγηθέο θαη παηδαγσγηθέο ζεσξήζεηο , ζηεξίδεηαη ζηελ
εηδηθή θαη πξνλνκηαθή ζρέζε ηνπ παηδηνύ πξνζρνιηθήο ειηθίαο κε ηελ
Πνίεζε (ππεξνρή ηνπ ήρνπ έλαληη ηνπ λνήκαηνο, απινύζηεπζε ηεο
ζρέζεο ζεκαίλνληνο θαη ζεκαηλόκελνπ, επηιεθηηθή θαη θπξηνιεθηηθή
εξκελεία ηεο κεηαθνξάο) θαη ζηα εηδηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ (αληκηζκόο,
ζπγθξεηηζκόο θαη εγσθεληξηζκόο). Πξνηείλεηαη έλα πιαίζην δύν
δηαθνξεηηθώλ πξνζεγγίζεσλ ζε αξκνληθό ζπλδπαζκό κεηαμύ ηνπο, ρσξίο
ε κία λα απνθιείεη ηελ άιιε. Πξώηα-πξώηα ε έμμεζη πξνζέγγηζε κε
έκθαζε ζηνλ ήρν, ζην ξπζκό θαη ηνλ ηόλν ηεο Πνίεζεο, ύζηεξα ε άμεζη
πξνζέγγηζε ζε δπν εθδνρέο απιή θαη ζύλζεηε, κε έκθαζε ζην λόεκα
ηνπ πνηήκαηνο.


The primary aim of this article is to register a new and multidimensional
approach to the poetic text in the kindergarden. This effort does not focus as
much on the analytical and detailed formation of a particular technique, as on
the formation of a new conception of the role and the value of the poetic
text, and on a new context of educational approaches. Poetry in the
kindergarden is perceived beyond a fundamental form of culture as
atmosphere, as sound, as music, as sentiment and as feast of words. The
overall framework of the proposal, taking into account the collective
psychological and pedagogical considerations, is found on the special and
privileged relationship of the preschooler with Poetry ( supremacy of sound
over meaning, simplification of the relationship between signifier and signified,
selective and literal reading of the metaphor) and on the particular features
of the child ( animation, syncretism and egocentricity).
A framework of two different approaches in a harmonious compination is
suggested, without one of these excluding the othwer. First and foremost
the indirect approach with emphasis on poetic sound, rythme and tone,
followed by the direct approach in a simple or composite interpretation, with
the emphasis on the meaning of the poem.




      Καξαθίηζηνο Αλδξέαο

         Σ.Δ.Π.Α.Δ., Α.Π.Θ.


        ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

           Ι   ΠΟΙΗ΢Η ΚΑΙ ΔΙΔΑ΢ΚΑΛΙΑ

Ηα Σν πξόβιεκα

  Ο ηίηινο πξνθαιεί πνηθίιεο απφπεηξεο θαη αλάινγνπο πεηξαζκνχο αλάγλσζεο .
                                                                                     2


Οη φξνη Πνίεζε θαη Νεπηαγσγείν παξαπέκπνπλ αληίζηνηρα αιιά φρη αλαινγηθά θαη
νκνηφκνξθα ζηε Λνγνηερλία θαη ζηελ Δθπαίδεπζε σο έλλνηεο αθεηεξίαο θαη γεληθνχ
πεξηερνκέλνπ . Δίλαη γλσζηφ φηη ε πξάμε θαη ε θηινζνθία ηεο Δθπαίδεπζεο
ιεηηνπξγνχλ κε θαλφλεο θαη αξρέο ξηδηθά δηαθνξεηηθέο κε ηελ ίδηα ηε θχζε
θαη πξάμε ηεο Πνίεζεο ( Μπαιάζθαο Κ., 1987, ΢θαξηζήο ΢., 1995). Λνγηθφ
είλαη επνκέλσο ε ηνκή ησλ δχν ελλνηψλ λα πεξηέρεη θαη λα ππνζάιπεη
αληηθάζεηο πνπ πξνθαιεί ε ζχδεπμε ησλ δχν εηεξψλπκσλ φξσλ, εθφζνλ
πξνζδηνξίδνληαη απφ δηαθνξεηηθέο αξρέο θαη αιιφηξηνπο κεηαμχ ηνπο θαλφλεο .
Κάπνηε ε ίδηα ε Πνίεζε αλαηξεί ηελ Δθπαίδεπζε θαη θάπνηε ε ίδηα ε
Δθπαίδεπζε επλνπρίδεη ηε ιεηηνπξγία ηεο Πνίεζεο
   Ο θχξηνο θαη βαζηθφο ζηφρνο ζηελ εθπαίδεπζε είλαη ε κεηάδνζε θαη ε
αλαπαξαγσγή ηεο γλψζεο, ηεο θπξίαξρεο λννηξνπίαο θαη ηδενινγίαο, θαζψο
θαη ε αλαπαξαγσγή ηεο ηζρχνπζαο ινγηθήο θαη ησλ θπξίαξρσλ αμηψλ ( αηζζεηηθψλ,
εζηθψλ , πνιηηηζηηθψλ ). Αληίζεηα , ε Λνγνηερλία θαη εηδηθφηεξα ε Πνίεζε επλνεί ζε
πάξα πνιιέο πεξηπηψζεηο είηε σο νξγαλσκέλε παηδεπηηθή δηαδηθαζία είηε σο
πξνζσπηθή ελαζρφιεζε, ηελ απνθιίλνπζα γιψζζα , ηελ πεξηζσξηαθή ινγηθή ,
ηε ινγηθή ηνπ ελδερφκελνπ. Δπηπιένλ ε αλαηξεπηηθή ηεο θχζε θαη ν
αλαζεσξεηηθφο ραξαθηήξαο ηεο Λνγνηερλίαο, ζπγθξνχνληαη κε ηε ινγηθή ηνπ
κέζνπ φξνπ θαη ηεο νκνηνκνξθίαο, ζηνηρεία πνπ απνηεινχλ βαζηθά
ραξαθηεξηζηηθά ηεο ζχγρξνλεο Δθπαίδεπζεο . Γηακνξθψλεηαη έηζη ζηε ζχδεπμε
Λνγνηερλίαο θαη Δθπαίδεπζεο έλα ηνπίν, φπνπ ζπζζσξεχνληαη δπζθνιίεο θαη
αληηθάζεηο ζε έλα πιέγκα έλνρνπ ζπκςεθηζκνχ θαη αθεινχο ζχδεπμεο, φπνπ
απφ ηε κηα παξακνλεχεη ε απνγείσζε απφ ηελ πξαγκαηηθφηεηα (Πνίεζε) θαη
απφ ηελ άιιε επηβάιιεηαη ελ ςπρξψ ε ξεαιηζηηθή ινγηθή(Δθπαίδεπζε). Απφ
ηε κηα ε ηέξςε θαη ε απφιαπζε ηεο Πνίεζεο θαη απφ ηελ άιιε ε δηαδηθαζία
ηεο κάζεζεο κε ηνπο δηθνχο ηεο φξνπο θαη ινγηθέο, (Μπειεδίλεο Α., 1990).
    Όινη νη παξαπάλσ πξνβιεκαηηζκνί ζπλδένληαη θαη κε ηα θιαζηθά
παηδαγσγηθά εξσηήκαηα ηνπ ηχπνπ : Γηαηί πξέπεη λα δηαβάδεηαη θαη λα
δηδάζθεηαη ε Πνίεζε ; Πνηνο , ηη θαη ζε πνηφλ δηδάζθεη ; Σέηνηα εξσηήκαηα
ηίζεληαη θαηά δηαζηήκαηα κε αλάινγεο απαληήζεηο θαη αληηδξάζεηο. ΢πλήζσο
είλαη θαηαθαηηθέο σο πξνο ηε αλαγθαηφηεηα θαη παξνπζία ηεο Πνίεζεο ζηελ
Δθπαίδεπζε θαη σο πξνο ην ξφιν ηνπ παηδαγσγνχ. ΢πάληα είλαη αξλεηηθέο ή
θαη ππεξβνιηθά αθξαίεο θαη αλεδαθηθέο . ΢ην πεξίθεκν ζπλέδξην ηνπ ΢εξηδί
1969, ην θιείζηκν ησλ εξγαζηψλ ζπλέπηπηε κε ην αμηνζεκείσην γεληθφ
ζπκπέξαζκα ηνπ Tzvetan Todorov: " ΢ηελ εξψηεζε αλ πξέπεη λα δηδάζθνπκε
ηε Λνγνηερλία ε απάληεζε είλαη Ναη, αιιά ζην εξψηεκα γηαηί δηδάζθνπκε
Λνγνηερλία ε απνπζία κηαο νξηζηηθήο, θιεηζηήο θαη κνλαδηθήο απάληεζεο
είλαη ζρεδφλ επηηπρία " (΢πλέδξην ΢εξηδί 1987).
    Ζ Λνγνηερλία θαη εηδηθφηεξα ε Πνίεζε παξακέλεη θαη ζήκεξα δχζθνιν
κνξθσηηθφ αγαζφ , πνπ πξνθαιεί δπζθνιίεο θαη δηζηαγκνχο (Σδηφβαο Γ. 1990,
Καςσκέλνο Δ., 1990). Απηφ πνπ θαίλεηαη λα θπξηαξρεί ζήκεξα σο κνληέιν
δηδαζθαιίαο είλαη κηα γεληθφηεξε ακεραλία αλάκεζα ζε δχν πφινπο. Ο πξψηνο
ζπζηήλεηαη σο ν εκπεηξηθφο , ν ηδηνζπγθξαζηαθφο θαη δηαηζζεηηθφο ραξαθηήξαο
ηεο δηδαζθαιίαο ηεο Λνγνηερλίαο θαη ηεο Πνίεζεο, ν δεχηεξνο σο αλαιπηηθφο
επηζηεκνινγηθφο ηξφπνο πξνζέγγηζεο , πνπ ππφζρεηαη θπξίσο ε ζεσξία ηεο
Λνγνηερλίαο (Σδηφβαο Γ.1990). Με θάπνηα άιιε πξννπηηθή ε ακεραλία απηή
εθθξαδφηαλ παιαηφηεξα κε ηε κνξθή είηε ελφο άθξαηνπ ζρεδηαγξακκηθνχ
πξνγξακκαηηζκνχ είηε κε ηελ ανξηζηία ή θαη ηελ επαηζζεζία ηνπ δηδαθηηθνχ
απηνζρεδηαζκνχ .
    ΢ηελ πξνζρνιηθή Δθπαίδεπζε νη παξαπάλσ επηζεκάλζεηο παίξλνπλ άιιε
πξννπηηθή θαη άιιεο δηαζηάζεηο , θπξίσο γηαηί ηζρχνπλ άιιεο πξνππνζέζεηο.
      α) Ζ ρξνληθή δηαθνξά ηεο επίζεκεο εηζαγσγήο ηεο δηδαζθαιίαο ηεο
Λνγνηερλίαο αλάκεζα ζηελ πξνζρνιηθή Δθπαίδεπζε θαη ζηελ ππφινηπε
Δθπαίδεπζε, δεθαεηία ηνπ 1960 θαη γχξσ ζηα ηέιε ηνπ 19νπ αηψλα αληίζηνηρα
, ( Σφγηαο Η., 1988) πξνθαιεί εχινγα εξσηήκαηα θαη αλάινγα ζπκπεξάζκαηα.
΢πγθεθξηκέλα ε παηδηθή Λνγνηερλία θαη ε δηδαζθαιία ηεο ζην Νεπηαγσγείν
ρξνλνινγνχληαη επίζεκα απφ ην 1962 , φηαλ ''θαηεγνξίεο ηνπ έληερλνπ ιόγνπ
ζπζηήλνληαη γηα ηελ θαιιηέξγεηα ηεο κεηξηθήο γιώζζαο''.
    Μηα γξήγνξε θαη επηθαλεηαθή αλάγλσζε ησλ εηδηθψλ λνκνζεηηθψλ
Γηαηαγκάησλ (494/9-8-62 Φ.Δ.Κ., 124, 476/31-5-80 Φ.Δ.Κ.,132, 309/19-8-84
                                                                                   3


Φ.Δ.Κ., 114, θαη 486/1989 Φ.Δ.Κ., 208) δηαπηζηψλεη κηα εμειηθηηθή πνξεία ηεο
επίζεκεο αληίιεςεο ζρεηηθά κε ην ξφιν ηεο Λνγνηερλίαο ζην Νεπηαγσγείν.
΢ηελ αξρή ε Λνγνηερλία ζπλδέεηαη κε ηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο(1962) ,
χζηεξα ζηαδηαθά απνζπλδέεηαη θαη δεηιά-δεηιά απηνλνκείηαη(1980θαη 1984)).
Πξφζθαηα , ζχκθσλα κε ηηο ηειεπηαίεο νδεγίεο ησλ επίζεκσλ εθδφζεσλ ηνπ
Τ.Π.Δ.Π.Θ. , επηζεκαίλεηαη φηη ε Λνγνηερλία ζπκβάιιεη εθηόο ηεο γισζζηθήο
αλάπηπμεο, ζηελ αηζζεηηθή απόιαπζε, ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο θαληαζίαο αιιά θαη
ζηελ ςπραγσγία θαη ζηελ επραξίζηεζε (Γεμηφηεηεο ΗΗ, βηβιίν ηεο Νεπηαγσγνχ,
1995).
   β) Ζ Πνίεζε ζην Νεπηαγσγείν θαίλεηαη λα δηαηεξεί αθέξαηα θαη λα δηαζψδεη
ηνλ πξνθνξηθφ ηεο ραξαθηήξα , ηε δξακαηηθφηεηά ηεο , ηνλ ήρν ηεο, ηε θσλή ηεο,
ζηνηρεία πνπ ραξαθηήξηδαλ ηελ Πνίεζε πξηλ θαη απφ ηελ αλαθάιπςε ηεο
ηππνγξαθίαο, φηαλ ε Πνίεζε ιεηηνπξγνχζε σο εληαίνο ιφγνο, ηαπηφρξνλα
κνπζηθφο θαη ρνξεπηηθφο ( Αξγπξίνπ Α.,1990). Καηά ζπλέπεηα ε δεθηηθφηεηα ηνπ
παηδηνχ πξνζρνιηθήο ειηθίαο θαη ε πξνζιεπηηθή ηνπ ηθαλφηεηα απέλαληη ζηε
Πνίεζε είλαη αλφζεπηε θαη απείξαρηε θαη κνηάδεη θάπσο κε απηήλ ηνπ
πξνγνλνχ ηνπ, πνπ δελ είρε ηειεηνπνηήζεη ην γξαπηφ ιφγν. ΢ην Νεπηαγσγείν
ιείπεη ε κεηαγξαθή ηεο Πνίεζεο ζην ιφγν ησλ κεγάισλ πνπ εμ νξηζκνχ
είλαη απνκαθξπζκέλνο απφ ηνλ αληίζηνηρν ησλ παηδηψλ θαη δπζθνιεχεη ηελ
πξφζβαζε ηνπ παηδηνχ ζην ινγνηερληθφ θείκελν.
   γ) ΢ην Νεπηαγσγείν , ε απνπζία ηεο ηππηθήο “αμηνιφγεζεο” απνδεζκεχεη ηνλ
εθπαηδεπηηθφ απφ ηηο ππνρξεσηηθέο δηδαζθαιίεο θαη απειεπζεξψλεη ηηο δηδαθηηθέο
ηνπ δξαζηεξηφηεηεο. Παξάιιεια δίλεη ηελ επρέξεηα ζην παηδί λα ζπκκεηέρεη ζε
δξαζηεξηφηεηεο ρσξίο ηελ πίεζε ηνπ “πξέπεη”θαη ηεο ππνρξεσηηθήο
αμηνιφγεζεο. Σν ζχγρξνλν αλαιπηηθφ πξφγξακκα ζην Νεπηαγσγείν είλαη
αξθνχλησο ειαζηηθφ θαη επιχγηζην. Σέινο, ε κχεζε ηνπ λήπηνπ ζηηο δηάθνξεο
κνξθέο Σέρλεο, φπσο θαη ζηελ Πνίεζε, θαιχπηεη ζπγθξηηηθά κεγαιχηεξε
ρξνληθή δηάξθεηα ζε ζρέζε κε ηηο θαιιηηερληθέο δηδαθηηθέο ππνρξεψζεηο ησλ
καζεηψλ ζην Γεκνηηθφ, φπνπ κεηψλνληαη δξαζηηθά. Δπί πιένλ ν ξφινο ηνπ
παηδαγσγνχ αλαβαζκίδεηαη θαη είλαη πεξηζζφηεξν θαζνξηζηηθφο, γηαηί είλαη
ζπλήζσο ν απνθιεηζηηθφο ελδηάκεζνο θαη ν νπζηαζηηθφο πνκπφο αλάκεζα
ζην ινγνηερληθφ θείκελν θαη ζην παηδί, εθφζνλ απνπζηάδεη ην θιαζηθφ κέζν,
ην βηβιίν.


         Η β Πνίεζε γηα παηδηά, όξνο πξνο ππνλόκεπζε;

   Ο φξνο Πνίεζε γηα παηδηά αλήθεη ζην κεγάιν ζψκα ηεο “Λνγνηερλίαο γηα
παηδηά”, ε νπνία ηψξα ηειεπηαία ζηελ Διιάδα θάησ απφ ηελ πίεζε λενηεξηθψλ
πξνζεγγίζεσλ δηεπξχλεηαη ζεκαληηθά ρσξίο λα απνθιείνληαη πεξαηηέξσ νξηζκηθέο
αλαλεψζεηο . Ο φξνο “Πνίεζε γηα παηδηά” θαηαγξάθεη θαη νξίδεη κηα πνηεηηθή
παξαγσγή πέξα απφ ξεχκαηα θαη ηάζεηο πνπ έρεη σο θνηλφ παξαλνκαζηή , σο
πξνζδηνξηζηηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηελ θαηαιπηηθή επηξξνή ηνπ απνδέθηε , ν νπνίνο
ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε είλαη ην παηδί.
   Ζ ζχγρξνλε αληίιεςε ζρεηηθά κε ηελ Πνίεζε γηα παηδηά απνκαθξχλεηαη -
ζήκεξα πηα - νξηζηηθά απφ ηελ παιηά αληίιεςε πνπ κηινχζε "πεξί ιφγνπ
δηαθεθνζκεκέλνπ κε θπξίαξρα ηα κνξθηθά ή έκκεηξα ζηνηρεία ", πνχ απιά
έπξεπε ην παηδί λα θαηαλνήζεη, λα απνζηεζίζεη θαη λα απαγγείιεη ρσξίο λα
μεράζεη νχηε ιέμε. ΢ήκεξα ε παηδηθή Πνίεζε ζεσξείηαη σο κηα μερσξηζηή
Πνίεζε κέζα ζην ζψκα ηεο Πνίεζεο, κε δηαθνξεηηθή γισζζηθή ιεηηνπξγία
(πεξηζζφηεξν ερεηηθή , αθνπζηηθή θαη ιηγφηεξν λνεκαηηθή). Δίλαη ζπρλά κηα γηνξηή
ιέμεσλ θαη ήρσλ, έλα παλδαηκφλην ερεηηθψλ θαη ξπζκηθψλ ελαιιαγψλ, πνπ
απεπζχλεηαη θαη ζην ζψκα θαη ζε φιεο ζρεδφλ ηηο αηζζήζεηο ηνπ
(Charpentreau J., 1987). Μηα ηέηνηα Πνίεζε, είλαη πεξηζζφηεξν κηα θαηαζθεπή
ζρέζεσλ ( ζπκβνιηθψλ θαη άξξεησλ ), κηα κνξθή επηθνηλσλίαο κε ηνπο
ελήιηθνπο, ηνπο κεγάινπο , ηνπο γνλείο θαη ηνπο δαζθάινπο,(Σδνχιεο Θ.1993 )
θαη (Μεξαθιήο Μ., 1993). Δηδηθφηεξα γηα ηα παηδηά πξνζρνιηθήο ειηθίαο ε
Πνίεζε είλαη έλα ιφγνο κεηξηθφο ή παηξηθφο ελζσκαησκέλνο ζηε κλήκε θαη ζηε
θαληαζία (Jean G.,1985).
   Βεβαίσο θάζε πξνζπάζεηα λα νξηζηεί ε Πνίεζε γηα παηδηά, θάζε
                                                                                 4


ζπζηεκαηηθή απφπεηξα γηα ηνλ εηδνινγηθφ ηεο θαηαρσξηζκφ θέξλεη ζηελ
επηθάλεηα ηε ζρέζε πνπ δηακνξθψλεηαη αλάκεζα ζηε ζεσξία (νξηζκηθή
πξνζέγγηζε ηεο Πνίεζεο) θαη ζηελ πξάμε (ε Πνίεζε γηα παηδηά σο
πνιηηηζκηθφ πξντφλ , σο πνιηηηζκηθή πξαθηηθή θαη έθθξαζε). Πξφθεηηαη
εκθαλψο γηα αλππέξβιεην εκπφδην, ην νπνίν επηηείλεηαη απφ ην γεγνλφο φηη
ε νξηζκηθή πξνζέγγηζε ηεο Πνίεζεο γηα παηδηά ζπλδέεηαη θαη επεξεάδεηαη
θαζνξηζηηθά απφ ηνλ ιεηηνπξγηθφ ηεο ραξαθηήξα , δει. ηελ άκεζε ρξήζε ηεο
ζην Νεπηαγσγείν θαη ζην ΢ρνιείν, φπνπ ν δηδαθηηθφο ηφλνο θαη ξφινο
πιενλάδεη. ΢πλεγνξεί θαη ην γεγνλφο φηη ε φπνηα ζπδήηεζε πεξί γέλνπο θαη
είδνπο ηεο παηδηθήο Λνγνηερλίαο δελ έρεη αθφκε νινθιεξσζεί .
      Ζ ζπλήζεο κέρξη ζήκεξα πξαθηηθή γηα ηνλ εηδνινγηθφ θαηαρσξηζκφ ηεο
Πνίεζεο γηα παηδηά θαηαιήγεη ζε κηα ρξεζηηθή ηαμηλφκεζε, ε νπνία
αθνινπζεί κε απζηεξή πεηζαξρία ηελ αληίζηνηρε ηεο Πνίεζεο ελ γέλεη. Σν
κέζν εμεγεηηθφ ζρήκα πξνηείλεη θαηεγνξίεο , γέλε θαη είδε θπξίσο κε βάζε
εηδνινγηθά, κνξθνινγηθά θαη γισζζηθά θξηηήξηα. Όξνη φπσο εκκειήο,
παξαδνζηαθή, ζύγρξνλε, λενηεξηθή αληαπνθξίλνληαη ζε αλάινγεο ινγηθέο
(Μηξάδγεδε Μ. 1978 θαη 1994, ΢αθειαξίνπ Υ., 1985, Αλαγλσζηφπνπινο Β., 1987
, Αθξηηφπνπινο Α.,1993, Κνπθνπινκάηεο Γ.,1993, Καηζίθε - Γθίβαινπ Ά., 1994).

           Ηγ Ζ Πνίεζε θαη ην παηδί πξνζρνιηθήο ειηθίαο

  Οη κεγάινη αθνύλε ηηο ιέμεηο
  αιιά δελ ηηο πξνζέρνπλ
  νη κεγάινη δηαβάδνπλ ηηο ιέμεηο
  αιιά δελ ηηο λνηώζνπλ.
  Οη κεγάινη αξζξώλνπλ ηηο ιέμεηο
  αιιά δελ ηηο γεύνληαη...
  Σα παηδηά παίδνπλ κε ηηο ιέμεηο
  ηα παηδηά αθνύλε ηηο ιέμεηο
  ηα παηδηά ηηο λνηώζνπλ ηηο ιέμεηο
  ηα παηδηά ηηο γεύνληαη ηηο ιέμεηο.
      Νovak Boris (απφζπαζκα)

   Ζ ζπλνιηθή ςπρνινγηθή θαη παηδαγσγηθή ζεψξεζε ππνδεηθλχεη κηα εηδηθή
θαη πξνλνκηαθή ζρέζε ηνπ λεπίνπ κε ηελ Πνίεζε , πνπ ππνιαλζάλεη σο άπνςε
ζηηο απνηηκήζεηο ησλ ζνπξεαιηζηψλ, ζηηο πξαθηηθέο εθαξκνγέο θαη απφςεηο
ηνπ Gianni Rodari, ζηελ έθξεμε ηνπ Antonin Artaud : ''Ζ ππέξηαηε κνξθή Πνίεζεο
είλαη ε άλαξζξε θξαπγή ηνπ λεπίνπ. Δλλνώ κηα γιώζζα - ζπλερίδεη ν πνηεηήο -
πνπ απεπζύλεηαη ζηηο αηζζήζεηο θαη είλαη αλεμάξηεηε ηεο γισζζηθήο δηαηαξαρήο
ηνπ Λόγνπ'' (Artaud A., 1978 ). Γηαθαίλεηαη θαζαξφηεξα κε ηελ θαηαγξαθή ηεο
εθιεθηηθήο ζπγγέλεηαο αλάκεζα ζηε γιψζζα ηνπ παηδηνχ θαη ζηε γιψζζα ηεο
Πνίεζεο.
   Όπσο γηα ην λήπην έηζη θαη γηα ηνλ πνηεηή νη ιέμεηο έρνπλ πεξηζζφηεξν
ζπλαηζζεκαηηθή, ερεηηθή αμία θαη ιηγφηεξν ζεκαζηνινγηθή. Δίλαη
ραξαθηεξηζηηθέο νη απφςεηο ησλ πνηεηψλ , δηαθνξεηηθήο επνρήο θαη εκβέιεηαο
πνπ αθνινπζνχλ: ''Καη νη δύν (πνηεηήο θαη παηδί) αληηκεησπίδνπλ ηηο ιέμεηο σο
ερεηηθά αληηθείκελα. Σηο βηώλνπλ κε έλαλ ηξόπν κνλαδηθό. Ζ ιέμε θαη ην
νλνκαδόκελν αληηθείκελν είλαη έλα. Γηα παξάδεηγκα ε ιέμε λεξό έρεη πγξόηεηα
θαη έλα ζπλαίζζεκα δξνζηάο'', (Θέκειεο Γ., 1978) θαη '' ν πνηεηήο θαηέρεηαη
ππό ηεο γνεηείαο ησλ ιέμεσλ, αλεμαξηήησο ηνπ λνήκαηόο ησλ . Πνιιάθηο ε ιέμηο
ηνλ ζπγθηλεί σο γιπθύθζνγγνο νληόηεο , απηνηειήο , εθθξάδνπζα πιελ ηνπ ππ΄
απηήο ζεκαηλόκελνπ , θάηη ηη αξξήησο κνπζηθόλ θαη δπζέθθξαζηνλ '', (Παιακάο
Κ., 1913). "Δθείλν πνπ κεηξνύζε ήηαλ ν ήρνο ησλ ιέμεσλ ..Γελ κε ελδηέθεξε ηη
έιεγαλ νη ιέμεηο ...Σν πην ζεκαληηθό ήηαλ ην ζρήκα ηνπ ήρνπ πνπ έθηαλε ζηα
απηηά κνπ ...Σν κόλν πνπ κε απαζρνινύζε ήηαλ ηα ρξώκαηα ησλ ιέμεσλ",
(Dylan T., 1951).
   ΄Όζνλ αθνξά ηα ινγνηερληθά ζρήκαηα ( παξνκνηψζεηο , κεηαθνξέο , κεησλπκίεο
, πξνζσπνπνηήζεηο ) ην κηθξφ παηδί πξνζρνιηθήο ειηθίαο ζε πιήξε αληίζεζε
κε ηνλ ελήιηθν παξαβηάδεη θαλφλεο θαη εξκελεχεη επηιεθηηθά θαη απζαίξεηα ή
αληηιακβάλεηαη σο θπξηνιεμία θπξίσο ηε κεηαθνξά (Winner E., et all , 1987).
                                                                                     5


Σα παηδηά πξνζρνιηθήο ειηθίαο εθθξάδνληαη κε έλαλ ηξφπν πνπ θξίλεηαη
κεηαθνξηθφο θαη έρνπλ βαζηθέο κεηαθνξηθέο ηθαλφηεηεο (Billow R.M., 1981).
Υξεζηκνπνηνχλ πνιχ ζπρλά απιντθέο θαη ηππνπνηεκέλεο κεηαθνξέο ,
παξνκνηψζεηο θαη πξνζσπνπνηήζεηο, νη νπνίεο ελαξκνλίδνληαη κε ηνλ αληκηζκό,
ηνλ ζπγθξεηηζκό θαη ηνλ εγσθεληξηζκό ηνπο. Τπάξρεη γεληθά κηα ηάζε πνπ
ππνζηεξίδεη φηη παξά ηελ άπνςε φηη ε θαηαλφεζε κεηαθνξάο δελ απνθηάηαη
πξηλ απφ ην ηέινο ηεο παηδηθήο ειηθίαο , ηα κηθξά παηδηά έρνπλ θάπνηεο
βαζηθέο ηθαλφηεηεο λα θαηαλννχλ κεηαθνξηθά κελχκαηα (Gentner, 1977).
   ΢πκπεξαζκαηηθά θαη θάπσο ζρεκαηηθά ην ελδηαθέξνλ ζηε ζρέζε λεπίνπ -
πνίεζεο επηθεληξψλεηαη ζε ηξία ζεκεία πνπ ιεηηνπξγνχλ σο αθεηεξία θαη
πξνυπνζέζεηο γηα παηδαγσγηθή πξάμε.
   α) Οη εηδηθέο αλάγθεο ηνπ λεπίνπ γηα ξπζκφ , θίλεζε θαη ήρν επηηξέπνπλ κηα άιιε
αληηκεηψπηζε ηεο Πνίεζεο ζην Νεπηαγσγείν. Ζ νπνηαδήπνηε ζπλνιηθή
παηδαγσγηθή πξνζέγγηζε ηεο Πνίεζεο νθείιεη άιισζηε λα ππνινγίδεη φηη ε
Πνίεζε ζην πξσηνγνληθφ ηεο θαη αθεηεξηαθφ πξφζσπν απνηεινχζε εληαίν ζψκα κε
ηε Μνπζηθή θαη ην Υνξφ.
   β) Ο κεηαθνξηθφο ιφγνο ηεο Πνίεζεο είλαη νηθείνο θαη εππξφζδεθηoο γηα ην
παηδί πξνζρνιηθήο ειηθίαο θαη ελαξκνλίδεηαη κε ηα εηδηθά λνεηηθά θαη ςπρηθά
ραξαθηεξηζηηθά ηνπ παηδηνχ, φπσο ν εγσθεληξηζκόο, ν αληκηζκόο θαη ν
ζπγθξεηηζκόο.
   γ) Φαίλεηαη φηη γηα ην κηθξφ παηδί ν ήρνο ηεο Πνίεζεο έρεη πεξηζζφηεξν
ελδηαθέξνλ απφ ην λφεκα θαη φηη εηδηθφηεξα ν ήρνο , δειαδή ην ζεκαίλνλ,
φηαλ απνζπάηαη απφ ην ζεκαηλφκελν, απνθηά λέεο ζεκαζίεο θαη λνήκαηα .Σν
κηθξφ παηδί ζπλδέεη ην ζεκαίλνλ κε ην πξνζδηνξηδφκελν αληηθείκελν θαη φρη κε
ην ζεκαηλφκελν, δει. ηελ έλλνηα. Καζψο ην παηδί κεγαιψλεη, ζπγθεθξηκέλα
γχξσ ζηα πέληε ρξφληα αξρίδεη θαη ην λφεκα λα ζεσξείηαη ηζάμην ηνπ ήρνπ.
Δίλαη ζπλήζσο ε πνηφηεηα ηνπ πνηήκαηνο πνπ γέξλεη πξνο ηε κηα ή ηελ άιιε
πιεπξά ην ελδηαθέξνλ. Οη νπηηθέο θαη λνεηηθέο εηθφλεο ειθχνπλ πεξηζζφηεξν
ην ελδηαθέξνλ ηνπ ηψξα παξά νη αθνπζηηθέο εηθφλεο .

                ΙΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕ΢ ΕΦΑΡΜΟΓΕ΢

ΙΙα ΔΜΜΔ΢Ζ ΠΡΟ΢ΔΓΓΗ΢Ζ

   Πξηλ απφ νπνηαδήπνηε αλαθνξά ρξεηάδεηαη λα ππνγξακκηζζεί φηη ε
δηδαθηηθή πξνζέγγηζε ηνπ πνηήκαηνο είλαη κηα παηδαγσγηθή πξάμε κε
εληειψο δηαθνξεηηθέο ζπληζηακέλεο θαη πξνυπνζέζεηο απφ ηα ππφινηπα
γλσζηηθά αληηθείκελα. Πνιχ ζπρλά ν ζρεδηαζκφο ηεο δηδαζθαιίαο , ε
πξνεηνηκαζία, ν πξνγξακκαηηζκφο είλαη απαξαίηεηνο θαη απηνλφεηνο Κάπνηε
φκσο θαη ίζσο φρη ηφζν ζπάληα ε γφληκε παξαβίαζε θαη ε δεκηνπξγηθή
απφθιηζε απφ ην αξρηθφ πιάλν είλαη ηχρε αγαζή θαη γηα ην παηδί θαη γηα
ηνλ παηδαγσγφ , αξθεί λα επλνεί θαη λα ζπκπξάηηεη ζηε βειηίσζε ηεο
επηθνηλσλίαο. Δπηπιένλ πνιιέο νξγαλσκέλεο θαη ζρεδηαζκέλεο πξνζεγγίζεηο
ηεο Πνίεζεο ζην Νεπηαγσγείν, πνπ νινθιεξψλνληαη αβίαζηα θαη θπζηθά ζε
κηα νκάδα παηδηψλ ηε κηα κέξα, θαηαιήγνπλ ζε θηάζθν ηελ άιιε κέξα ζε άιιε
νκάδα παηδηψλ.
   H Πνίεζε είλαη κηα βαζηθή κνξθή πνιηηηζκνχ πνπ εκπίπηεη ζε δηάθνξεο
δξαζηεξηφηεηεο επηθνηλσλίαο θαη έθθξαζεο. Ζ παξνπζία ηεο ζην Νεπηαγσγείν
κπνξεί λα δεισζεί σο αηκφζθαηξα, σο ζπλαίζζεκα αιιά θαη σο ήρνο, σο κνπζηθή
, σο ερεηηθή γιψζζα αθφκα θαη σο πνιηηηζκηθή αμία ή γλψζε ή εκπεηξία (Lequeux
P., 1976 et 1977, Ρνληάξη Σ., 1985 θαη 1989). Πξνζβιέπνληαο ζην
ελδερφκελν κηαο ηέηνηαο πξνζέγγηζεο θαη κε βάζε ηα φζα έρνπλ επηζεκαλζεί
ζηα παξαπάλσ θεθάιαηα (Ηα, Ηβ, Ηγ) ζα πξνηαζνχλ δχν δηαθνξεηηθέο
πξνζεγγίζεηο πνπ θηινδνμνχλ ζε αξκνληθφ ζπλδπαζκφ κεηαμχ ηνπο λα
θαιχςνπλ ην ηνπίν ηεο δηδαθηηθήο πξνζέγγηζεο ηνπ Πνηήκαηνο ζην
Νεπηαγσγείν θαη λα αληηκεησπίζνπλ απνηειεζκαηηθφηεξα ηηο πηπρέο ηνπ
δεηήκαηνο ζηε κνληέξλα εθδνρή ηνπ.

ΙΙα1 Φσλεηηθή πξννπηηθή
                                                                                    6


   Ο ήρνο είλαη ε θπζηνινγηθή βάζε ηεο Πνίεζεο . Γηα ην κηθξφ παηδί ν ξφινο ηεο
θσλήο θαη ηνπ ήρνπ είλαη ζεκαληηθφο . Γχξσ απφ ηε θσλή ηνπ κπνξεί λα
δεκηνπξγεζνχλ θαη λα νξγαλσζνχλ πνιιά θσλεηηθά παηρλίδηα.
   α) Παηγλίδηα αιιαγήο ηεο θσλήο
   Σν λήπην καζαίλεη λα αιιάδεη ηε θσλή ηνπ. Πξνθέξεη ζχληνκεο θξάζεηο κε
δηάθνξνπο ηξφπνπο, πνπ αιινηψλνπλ ηε ρξνηά ηεο θσλήο ηνπ. Μπνξεί λα
κηιάεη κε ηε κχηε ζθηγκέλε , κε ηα απηηά ζθεπαζκέλα κε ηα ρέξηα , κε ηα δφληηα
θιεηζηά ή κε ηε γιψζζα ζηνλ νπξαλίζθν ή κε ην ζηφκα κηζφθιεηζην ή κηζνγεκάην
κε λεξφ ή θαη κε άιινπο ηξφπνπο ζε ζπλδπαζκφ ή ζε ζπλδπαζκνχο κεηαμχ
ηνπο. Πξφθεηηαη γηα δξαζηεξηφηεηεο νη νπνίεο πέξα απφ ην παηγληψδε
ραξαθηήξα θξχβνπλ θαη κηα δπλακηθή απαξαίηεηε ζηελ πξνζπάζεηα ηνπ λήπηνπ
λα θαηαλνήζεη ηελ πνηφηεηα ηνπ ήρνπ ηεο θσλήο ηνπ θαη ηε δηαδηθαζία
παξαγσγήο θαη πξνέιεπζεο.
   β) Παηρλίδηα αλαγλώξηζεο ηεο θσλήο
   Σα λήπηα αληηιακβάλνληαη φηη ε θσλή ηνπο είλαη δηαθνξεηηθή, φηαλ αθνχγεηαη
απφ ην καγλεηφθσλν. Δίλαη κηα πξψηε αθνξκή γηα παηγλίδηα αλαγλψξηζεο ηεο
θσλήο, ηα νπνία κπνξνχλ λα γίλνπλ ζηαδηαθά πην ζχλζεηα. Γηα παξάδεηγκα, κε
ηα κάηηα θιεηζηά έλα παηδί πξνζπαζεί λα αλαγλσξίζεη ηε θσλή ηνπ ζπκκαζεηή ,
ελψ ν ζπκκαζεηήο ηνπ κηιάεη ή ελψ ε θσλή ηνπ αθνχγεηαη απφ ην
καγλεηφθσλν ή είλαη ζθφπηκα παξαιιαγκέλε. Μπνξεί αθφκα ηα παηδηά λα
πξνζπαζήζνπλ λα κηκεζνχλ ηηο πην ραξαθηεξηζηηθέο θσλέο ηεο ηάμεο.
  γ)Αλάπηπμε ηεο θσλήο κε αλάγλσζε ή απαγγειία πνηεκάησλ:
Φξάζεηο , ζηίρνη , ζηξνθέο δηαβάδνληαη κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν θάζε θνξά.
Υαξαθηεξηζηηθά ελδεηθηηθφ είλαη ην παξαθάησ απφζπαζκα απφ ην πνίεκα , ν
γάηνο ( Σαληαιίδεο Ζ., 1987 ) ην νπνίν, φηαλ δηαβάδεηαη κε θσλή ζε δηάθνξεο
ερεηηθέο παξαιιαγέο, απνθηάεη θαηλνχξγηα δηάζηαζε.
                                  ΢ηελ ζεξκάζηξα εκπξόο
                                  έλαο γάηνο ρνλδξόο
                                  πάληα απιώλεηαη.
                                  Με ηα κάηηα θιεηζηά
                                  αγαπά ζηα δεζηά
                                  λα ηεληώλεηαη
   Πξνηείλεηαη κηα γξήγνξε, βηαζηηθή θαη πςειφθσλε αλάγλσζε ησλ
πνιπζχιιαβσλ ζηίρσλ , θαη κηα αλάγλσζε αξγή θαη ρακειφθσλε ησλ
νιηγνζχιιαβσλ ζηίρσλ (΢νπιηψηεο Γ., 1993). Μπνξεί αθφκα ε ζηξνθή λα
δηαβαζηεί πνιχ δπλαηά ή πνιχ ρακειφθσλα ή ν ηξίηνο θαη ν έθηνο ζηίρνο
θάζε ζηξνθήο κπνξεί λα δηαβάδεηαη κε έκθαζε λνεκαηηθή θαη αλαπαξαζηαζηαθή.
Σν ξήκα "απιψλεηαη " ή "ηεληψλεηαη" κπνξεί λα δηαβαζηεί κε ήρν θαη ηφλν πνπ
ζπκίδεη ραιάξσζε θαη χπλν. ΢ε άιια πνηήκαηα, φπσο γηα παξάδεηγκα ην
πνίεκα ηνπ κε ηίηιν "ηζηξηηξφ", (Παπαλησλίνπ Ε.,1931) επηιέγνληαη άιιεο κνξθέο
αλάγλσζεο ή άιινη παξαηνληζκνί, φπσο αλάγλσζε κε αιιαγέο ησλ
ζπκθψλσλ, δειαδή φια ηα ζχκθσλα αθνχγνληαη σο ζίγκα ή σο ζήηα ή σο
πη ή σο θη θ.ν.θ Με βάζε ηελ ίδηα ινγηθή, εθείλε πνπ ζέιεη λα
εθκεηαιιεπηεί ηνλ ήρν ηνπ πνηήκαηνο κπνξνχλ λα γίλνπλ θσλεηηθέο
δξαζηεξηφηεηεο , φπνπ θξάζεηο , ζηίρνη , ζηξνθέο θαη απνζπάζκαηα, δηαβάδνληαη
θαη εθθσλνχληαη κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν. Αξρηθά ζχκθσλα κε ηε ινγηθή ηεο
αχμνπζαο ή θζίλνπζαο θιίκαθαο , δειαδή ζηελ αξρή ζηγαλά, χζηεξα πην δπλαηά
ή ζηελ αξρή κε ςηιή θσλή θαη κεηά πην ρνληξή θαη αληηζηξφθσο.
Ο ρξσκαηηζκφο ηεο θσλήο απνηειεί ζηελ απαγγειία έλα άιιν κέζν έθθξαζεο.
Σν κηθξφ παηδί εμνηθεηψλεηαη κε ηνλ ήρν ηεο ιέμεο θαη ζηε ζπλέρεηα κε ηνλ ήρν ηεο
Πνίεζεο. Μπνξεί λα επηιεγνχλ νιηγφζηηρα πνηήκαηα ή απνζπάζκαηα ησλ
νπνίσλ ην πεξηερφκελν αληηζηνηρεί ζε αλάινγν ηφλν, ιππεκέλν - ραξνύκελν -
ηξπθεξό θαη ην δηαβάδνπκε κε ην αλάινγν χθνο (1ν απφζπαζκα) ή πνηήκαηα
φπνπ ην θπξίαξρν ζηνηρείν είλαη ην ερεηηθφ παηγλίδηζκα, φπσο ην παξαθάησ
παηγληδφιεμν ,

                                 Σέζζεξηο καξγαξίηεο
                                ηξνρνί ζ' έλα ακαμάθη
                                ζνπ θνπβαιάλ πνιιά
                                θαινύδηα θαη θαιά.
                                                                                 7



                                    (Απφζπαζκα, Ρίηζνο Γ., 1982)

                         Άιαινο αιιόθνηνο
                        αιινύ αιιηώο αιιηώηηθνο
                        άιιεο ιαιηέο
                           παξάιιαδε
                          αιάξγα ή αιινμνθαηξη
                       θη απηόο αιιάδεη αιιαμηά.
                   (Απφζπαζκα ,Υνξηηάηε Θ., 1986)

 ΙΙα2   Ρπζκηθή πξννπηηθή

   Οη ξίδεο ησλ πνηθίισλ κνξθψλ ηνπ ξπζκνχ είλαη βηνινγηθέο -αλζξσπνινγηθέο,
φπσο ν ξπζκφο ηεο αλαπλνήο ηνπ ζψκαηφο καο , νη ρηχπνη ηεο θαξδηάο ή
απηφο ησλ ζπκκαζεηψλ , ησλ θίισλ θαη ησλ κηθξψλ δψσλ. Δίλαη θπζηθέο -
θνζκνινγηθέο, φπσο ν ξπζκφο ηεο θχζεο, ηεο κέξαο θαη ηεο λχρηαο θαη
φπσο ν ξπζκφο ηνπ ζψκαηφο, φηαλ θνπλνχκε ηα ρέξηα, ηα πφδηα καο.
Τπάξρεη αθφκα ν ξπζκφο ησλ εηδηθψλ εξγαιείσλ, φπσο ηνπ ξνινγηνχ , ηνπ
κεηξνλφκνπ , ηνπ ηξέλνπ, ηνπ παινθαζαξηζηή θαη ν ξπζκφο πνπ βξίζθνπκε, φηαλ
αθνχκε έλα φξγαλν, κηα κεισδία, κηα παξνηκία, έλα πνίεκα.
   ΢ην πνίεκα ν ξπζκφο είλαη ην πην ζεκαληηθφ ζηνηρείν, ζε νξηζκέλεο κάιηζηα
πξσηνγελείο κνξθέο ηεο Πνίεζεο ήηαλ θαζνξηζηηθφο (Βεινπδήο Γ. ,1994 ). Γεληθά
ν ξπζκφο ελλνείηαη σο ε ζπγθεθξηκέλε αηνκηθή εθαξκνγή ή ε πξαγκάησζε
ηνπ ήρνπ, πνπ πεξηζζφηεξν βηψλεηαη θαη ιηγφηεξν κειεηάηαη, ελψ ην κέηξν
νξίδεηαη σο βαζηθφο θνξέαο ηνπ ξπζκνχ αιιά φρη θαη ν κνλαδηθφο, γηαηί
ζηνηρεία ηνπ ξπζκνχ είλαη θαη νη ζπλερήζεηο, νη νκνερίεο, ε ξίκα, νη
νλνκαηνπνηίεο θαη νη παξαιιειηζκνί, (΢θαξηζήο ΢., 1984 ). Ο ξπζκφο είλαη
θνκβηθφ ζεκείν γηα ην κηθξφ παηδί, γηαηί ε αίζζεζε ηνπ ξπζκνχ ππάξρεη ζην
παηδί πξηλ απφ ηελ εθκάζεζε ηεο γιψζζαο (Molino J., Gardes Tamine
J.,1987). Γηα ην κηθξφ παηδί ζεκαίλνληα είλαη νη ρξνληθέο παχζεηο, νη πνηθίινη
ηφλνη, νη ζπλδπαζκνί ηνπο θαη ε ξπζκηθή δηαθνξνπνίεζε ηνπ ζπλδπαζκνχ
ηνληζκέλνπ-άηνλνπ.
  α) Παηγλίδηα κε ηελ αιιαγή ηνπ ξπζκνχ.
 Ο ξπζκφο κπνξεί λα είλαη γξήγνξνο ή αξγφο. Λέγνληαο θάπνηνπο ζηίρνπο αξγά
ή γξήγνξα αιιάδνπκε θίλεζε θαη ηέκπν. Γηα παξάδεηγκα ην απφζπαζκα απφ
ην γλσζηφ πνίεκα " ηζηξηηξό " (Παπαλησλίνπ Ε., 1931)

                          ΢ε κηα ξόγα από ζηαθύιη
                          έπεζαλ νρηώ ζπνπξγίηηα
                          ηζίξη ηζίξη ηζηξηηξό
                          ηζίξη ηζίξη ηζηξηηξό

 κπνξεί λα δηαβαζηεί απφ ηνλ παηδαγσγφ ζηελ αξρή αξγά , χζηεξα πην
γξήγνξα , θαηφπηλ γξεγνξφηεξα θαη αληηζηξφθσο. Σα παηδηά θαζψο
πξνζπαζνχλ λα επαλαιάβνπλ ηηο αλαγλψζεηο ηεο παηδαγσγνχ γνεηεχνληαη
απφ ηελ ηαρχηεηα θαη ηηο ζπρλέο αιιαγέο, θάπνηε κπεξδεχνληαη αιιά γεληθά
αληαπνθξίλνληαη ζηηο αλάγθεο ηνπ ξπζκνχ.
   β)Παηγλίδηα κεηξηθήο αλαπαξάζηαζεο
   Σν κέηξν ζηα πνηήκαηα ζεκεηψλεηαη κε ηελ παξνπζία ελφο ήρνπ πνπ
επαλαιακβάλεηαη πεξηνδηθά. Όπσο ν ξπζκφο έηζη θαη ην κέηξν ζην πνίεκα
ζπλδέεηαη κε ηελ ερεηηθφηεηα ησλ ιέμεσλ. Ο παηδαγσγφο δηαβάδεη ην πνίεκα
ηνλίδνληαο ην κέηξν θαη ζηε ζπλέρεηα, φηαλ ην θξίλεη ζθφπηκν, δεηάεη απφ ηα
παηδηά λα θξαηήζνπλ ην ξπζκφ είηε ρηππψληαο ηα ρέξηα ηνπο ή θσλάδνληαο.
Γηα παξάδεηγκα ηα παηδηά κπνξνχλ λα κεηξήζνπλ ην ηξνραηθφ κέηξν ζηα
πνηήκαηα κε ηίηιν , ν παππνύιεο ( Ρψηαο Β., 1974) .

                      Ο παππνύιεο ζαλ θνπέιη
                      θάζε κέξα πάεη ζη' ακπέιη.
                                                                             8


                      Σν ζθαιίδεη, ην πνηίδεη
                      θαη ην δηπινθαζαξίδεη.

                      Καη ην Μάε κε ηνπο αλζνύο
                      θνξθνθόβεη ηνπο βιαζηνύο.

  Μπνξνχλ λα ζπλερίζνπλ κε έλα πνίεκα κε ηακβηθφ κέηξν,
φπσο ην παξαθάησ απφζπαζκα απφ ην γλσζηφ πνίεκα κε ηίηιν,
"Καιεκεξνύδηα " (Πάιιεο Α., 1956)
                     Με ηη θακάξη πεξπαηεί
                    ηελ θνύθια ηεο θξαηώληαο
                     θαη κ' έλαλ ζπάγθν ην γαηί
                     μσπίζσ ηεο ηξαβώληαο

 ή κε ην απφζπαζκα απφ ην πνίεκα ν Φνπληνύθνο ( Πάιιεο Α., 1956)

      -"Φνπληνύθν σο πόηε πηα ζα ηξσο θαη ζα θνηκάζαη κόλν;
       Ήξζε θαη γηα ζρνιεηό θαηξόο θη είζαη ζθπιί δπό ρξόλσλ".
           Καη απηόο, λα δείμεη ηε ραξά ηνπ,
           δώζηνπ θαη παίδεη ηελ νπξά ηνπ.

θαη αξγφηεξα κε έλα αλαπαηζηηθφ κέηξν πνπ είλαη θαη πην ζπάλην , φπσο
ζην πνίεκα "ν γάηνο " ( Σαληαιίδεο Ζ., 1989)
   Σα παηδηά κπνξνχλ λα ζεκεηψλνπλ ζρεκαηηθά ην κέηξν θάζε ιέμεο ή θάζε
ζηίρνπ κε επζχγξακκεο ή θπκαηηζηέο παχιεο (- ~), κπνξνχλ απφ έλα ζεκείν
θαη κεηά λα κεηξνχλ ην ξπζκφ ρηππψληαο ηα ρέξηα ηνπο ή θσλάδνληαο
αλάινγα εχερεο ζπιιαβέο, φπσο ηξα- ια- ια ή κπακ- κπακ- κπακ θ.ι.π. ζην
ξπζκφ ηνπ θάζε πνηήκαηνο. Μπνξεί αθφκα λα δίλεηαη έλα κέηξν θαη λα
δεηείηαη απφ ηα παηδηά λα βξνπλ πνην πνίεκα ηνπο ζπκίδεη ή ζε πνην
πνίεκα αληηζηνηρεί. Σν επφκελν βήκα είλαη λα βξνπλ ηα παηδηά ζηίρνπο πάλσ
ζε ζπγθεθξηκέλα κέηξα πνπ αθνχεη. Πξνεηνηκάδεηαη έηζη ν απηνζρεδηαζκφο ησλ
παηδηψλ θαη αλαπηχζζεηαη ε δεκηνπξγηθφηεηα ηνπο. Πίζσ απφ ηα παηγλίδηα κε
βάζε ην ξπζκφ θξχβεηαη κηα ηεξάζηηα γθάκα δπλαηνηήησλ εθαξκνγήο πνπ
κπνξεί λα αγγίμνπλ θαη ην θάζκα ησλ πξναλαγλσζηηθψλ αζθήζεσλ.
   Με βάζε ηηο δχν πξναλαθεξζείζεο πξννπηηθέο (θσλήο θαη ξπζκνχ)
κπνξνχλ λα ζρεδηαζηνχλ δηάθνξεο νξγαλσκέλεο πξνζεγγίζεηο πνηεκάησλ ζηα
πιαίζηα ζπγθεθξηκέλσλ νξγαλσκέλσλ απαζρνιήζεσλ. ΢ε απηέο ηηο
πεξηπηψζεηο είλαη θαηαιπηηθή ε επηινγή πνηεκάησλ κε έληνλν ην ζηνηρείν ηνπ
ήρνπ, ηεο κνπζηθήο θαη ηνπ ξπζκνχ. ΢πλήζσο ν ίακβνο θαη ν ηξνραίνο είλαη
επθνιφηεξα κέηξα απφ ηνλ αλάπαηζην. Όηαλ ην πνίεκα έρεη δπλαηφηεηεο
ηέηνηαο αμηνπνίεζεο ζπλήζσο πξνηηκάηαη θαη πξνεγείηαη ε πνιιαπιή
αλάγλσζε κε πνιιέο ερεηηθέο παξαιιαγέο . ΢ηε ζπλέρεηα δίλεηαη έκθαζε
ζηελ εθκάζεζε ηνπ ξπζκνχ θαη ζηελ επαλάιεςε ηνπ απφ ηε Νεπηαγσγφ ή
απφ ηα ίδηα ηα παηδηά. Πνιχ ζπρλά θαινχληαη ηα παηδηά λα αιιάδνπλ θαη
νιφθιεξεο ιέμεηο ή θαη νιφθιεξα λνήκαηα απφ ην πνίεκα ρσξίο φκσο λα
παξαβηάδεηαη ε ερεηηθή ελφηεηα θαη ν ξπζκφο ηνπ πνηήκαηνο. Να ζεκεηψζνπκε
ηέινο φηη ην θάζε πνίεκα πέξα απφ ηηο γεληθέο ζεσξήζεηο έρεη ηα δηθά ηνπ
θιεηδηά θαη ηηο δηθέο ηνπ πξνηεξαηφηεηεο ζηελ παηδαγσγηθή δηαδηθαζία.

         ΗΗβ   ΑΜΔ΢Ζ ΠΡΟ΢ΔΓΓΗ΢Ζ

   Ζ Πνίεζε κπνξεί λα ιεηηνπξγήζεη ζε νπνηαδήπνηε ζηηγκή ζηα παηδηά
πξνζρνιηθήο ειηθίαο . Μπνξεί λα ζπλππάξρεη θαη λα ελαξκνλίδεηαη κε ηηο
πιένλ πνηθίιεο δξαζηεξηφηεηεο , φπσο ε δσγξαθηθή, ην παξακχζη, ν ρνξφο, ην
κηκφδξακα θαη λα ιεηηνπξγεί άιινηε σο αθεηεξία θαη έκπλεπζε
δξαζηεξηνηήησλ θαη άιινηε σο βαζηθφ παηδαγσγηθφ πιηθφ.
   Ζ παηδαγσγφο κπνξεί λα απαγγέιιεη κε ην δηθφ ηεο θπζηνινγηθφ θαη
αλεπηηήδεπην ηφλν ζηίρνπο , ζηξνθέο, απνζπάζκαηα ζε πεξηπηψζεηο πνπ ε
ίδηα επηιέγεη, αθνινπζψληαο πάληα έλαλ ζρεηηθφ πξνγξακκαηηζκφ θαη
ζρεδηαζκφ ηεο ζρνιηθήο ρξνληάο. Δπαλαιακβάλεη ηνπο ίδηνπο ζηίρνπο ζε
                                                                                9


δηαθνξεηηθέο εκέξεο θαη αμηνινγεί ηηο αληηδξάζεηο ησλ παηδηψλ. Με απηφλ ηνλ
ηξφπν βνεζάεη ην κηθξφ παηδί λα εμνηθεηψλεηαη θαη λα πξνζεγγίδεη ζηαδηαθά
ηελ Πνίεζε, φπσο ηα ππφινηπα γλσζηηθά αληηθείκελα αιιά θπξίσο ην
βνεζάεη λα αληηιεθζεί θάπνηεο βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ηεο, φπσο νη θξπθέο ή
νη ππφγεηεο ζρέζεηο ησλ αληηθεηκέλσλ, ησλ πξαγκάησλ, ε ζχλδεζε
εηεξφθιεησλ πξαγκάησλ, ε απνζαθήληζε ζηηγκψλ ηεο θαζεκεξηλφηεηαο , ε
ειαρηζηνπνίεζε ή ε κεγηζηνπνίεζε ηεο ιεπηνκέξεηαο.
   Με απαξαίηεηε πξνυπφζεζε ηελ θαηάιιειε πξνεηνηκαζία ηεο παηδαγσγνχ
κπνξεί λα ζπλδένληαη ζηίρνη ή θαη νιφθιεξα πνηήκαηα κε νπνηαδήπνηε
ζεκαηηθή ελφηεηα (Κνπινπκπή- Παπαπεηξνπνχινπ Υ., 1988, Γθίβαινπ Ά.,
1995). Γηα παξάδεηγκα, φηαλ ην ζέκα κηαο νξγαλσκέλεο δξαζηεξηφηεηαο είλαη
ε δηαηξνθή ή ηα θαηνηθίδηα δψα , πνηήκαηα φπσο "ν ςαξάο " ( Υαξσλίηε Β. ,
1975) ή πνηήκαηα φπσο , " ν πεηεηλόο", " ε αγειάδα", "ε θιώζα", " ην ζθπιί" (
Βηδπελφο Γ., 1967),
 είλαη πξψηεο επηινγήο..


           Ο ςαξάο κε ηε θσλή ηνπ
          καο θαιεί ζην καγαδί
         ......................................
         Σξώηε θξέζθα θαη θηελά
          λόζηηκα ζαιαζζηλά..
         Έλαο - έλαο ζηε γξακκή
         λα ζαο δώζσ ζηε ζηηγκή.

  Ζ ζχλδεζε δξαζηεξηνηήησλ απφ ηε κηα θαη πνηεηηθψλ απνζπαζκάησλ ή
πνηεκάησλ απφ ηελ άιιε έξρεηαη αβίαζηα θαη θπζηθά. Σν πνίεκα ιεηηνπξγεί
ζαλ ην καγηθφ ξαβδί πνπ αλνίγεη ηνπο δξφκνπο φισλ ησλ δξαζηεξηνηήησλ,
πνπ έρνπλ ζπρλή παξνπζία ζην Νεπηαγσγείν, δειαδή δξακαηηθή έθθξαζε,
δσγξαθηθή, γξαθή, κνπζηθή, πξσηνέλλνηεο, κεηξηθή γιψζζα.

ΗΗβ1 Απιή Σερληθή

   Τπάξρνπλ πνηήκαηα πνπ θαζηζηνχλ αλεπηζχκεηα νπνηαδήπνηε αλαιπηηθά
ζρφιηα . Ίζσο γηαηί ε ηειεηφηεηα ηεο ζχλζεζεο ήρσλ θαη εηθφλσλ απσζεί
αλαιχζεηο θαη επλνεί ηε ζησπή θαη ηελ πξνζσπηθή απφιαπζε. Ίζσο γηαηί ην
πνίεκα απφ κφλν ηνπ ρσξίο ηδηαίηεξε πξνζπάζεηα αλνίγεη ηνπο δξφκνπο ηεο
θαηαλφεζεο θαη ηεο εξκελείαο. Τπάξρνπλ φκσο θαη πνηήκαηα πνπ έρνπλ
πξννξηζκφ ην δηαλνεηηθφ θαη ζπλαηζζεκαηηθφ εκπινπηηζκφ. Απηά ηα πνηήκαηα
ζα αλαιπζνχλ, ζα εηπσζνχλ θαη ζα μαλαεηπσζνχλ θαη ηα παηδηά ζα ζέινπλ
λα ηα μαλαθνχζνπλ ελδερνκέλσο. Κάπνηεο ιεθηηθέο θφξκεο , θάπνηεο
άγλσζηεο ιέμεηο ή εθθξάζεηο πνπ πηζαλφλ ζα δπζθνιέςνπλ ηελ θαηαλφεζε ,
κπνξνχλ λα έρνπλ γίλεη αληηθείκελν παηγληδηνχ ή γισζζηθήο άζθεζεο θαη
επεμεξγαζίαο ζηηο πξνεγνχκελεο εκέξεο. Παξνκνίσο ν ξπζκφο, ε ξίκα, νη
παξερήζεηο ζα πξέπεη λα έρνπλ γίλεη αληηθείκελν εμνηθείσζεο αλαγλψξηζεο θαη
θαηαλφεζεο ζε πξνεγνχκελεο νξγαλσκέλεο δηδαζθαιίεο.
   Ζ ζπλάληεζε ηνπ παηδηνχ κε ην πνίεκα πξέπεη λα πξνεηνηκαζηεί απφ πξηλ
. Ζ παξνπζίαζε ηνπ πνηήκαηνο επηδηψθεηαη λα ζπλππάξμεη κε κηα πξφθιεζε,
πνπ γελληέηαη ζπλήζσο ή απφ ηε δπλακηθή ηεο ηάμεο ή απφ ηηο πξφζθαηεο
δξαζηεξηφηεηεο ή απφ ηηο γισζζηθέο αζθήζεηο ή απφ ηε ρξήζε ηνπ
παηδαγσγηθνχ πιηθνχ πνπ ζπζρεηίδεηαη κε ην ζέκα (θσηνγξαθίεο, θηικο,
δηαθάλεηεο, αθίζεο) ή απφ έλα ηπραίν γεγνλφο πνπ ζπλέβε ηε ρζεζηλή εκέξα
θ. ι. π. ή απφ ην γεληθφ ζρεδηαζκφ.
   Ζ αλάγλσζε ηνπ πνηήκαηνο έξρεηαη ζαλ έλα είδνο θνξσλίδαο πνπ
ζθξαγίδεη ηε ζρνιηθή δξαζηεξηφηεηα ηεο ηάμεο ή ζαλ ηνκή θαη αθεηεξία πνπ
ηελ μεθηλάεη. Ζ παηδαγσγφο απαγγέιιεη ην πνίεκα κε πξνζνρή , κε ζεβαζκφ
ζηηο ερεηηθέο απνρξψζεηο ηνπ ζηίρνπ . Οη ιέμεηο γιηζηξνχλ ζηελ ηάμε ζε
απφιπηε ζησπή. Δάλ θάπνην παηδί ξσηήζεη θάηη, ε Νεπηαγσγφο απαληάεη
ήξεκα θαη ζχληνκα ρσξίο λα μεθεχγεη απφ ην πνίεκα. Δάλ νη εξσηήζεηο ,
δηεπθξηληζηηθέο θπξίσο, πνιιαπιαζηάδνληαη, ηφηε ην πνίεκα μαλαδηαβάδεηαη. Σν
                                                                            10


παξαθάησ πνίεκα απνηειεί κηα ζσζηή επηινγή γηα απιή πξνζέγγηζε, γηαηί
θαιχπηεη ηηο αλάγθεο ηνπ κηθξνχ παηδηνχ γηα κνπζηθή , ξπζκφ, παξερήζεηο,
ρηνχκνξ θαη γηαηί επλνεί ηελ απαγγειία θαη ηελ εχθνιε απνδνρή ηνπ ζην
Νεπηαγσγείν ρσξίο δχζθνιεο ή άγλσζηεο ιέμεηο θαη δχζθνια λνήκαηα.


           Μαξγαξίηα Μαξγαξώ
             πνπ θνξάο ξνύρα θαξό
             απνξώ ηόζν κηθξό
             ηη σξαία ιεο ηα ξσ.
       ( Υνξηηάηε Θ., 1989 )

   ΗΗβ2   Σερληθή επεμεξγαζκέλε θαη ζύλζεηε.

              Καξάβη αλνίγεη ηα παληά

           Καξάβη αλνίγεη ηα παληά , ηελ άγθπξα ζεθώλεη
          θαξαβνθύξεο ζηέθεηαη θξαηώληαο ην ηηκόλη.
          Καξάβη, ζηα ηαμίδηα ζνπ ζάβξεηο ιηκάληα ρίιηα,
          ζ΄ αθνύζεηο θαιώο όξηζεο από ρηιηάδεο ρείιηα...
                                       ( Πνιέκεο Η., 1914)

                     Σζηξηηξό

           ΢ε κηα ξώγα από ζηαθύιη
            έπεζαλ νρηώ ζπνπξγίηεο
            θαη ηξσγόπηλαλ νη θίινη...
            ηζηξηηξί
           ηζηξηηξό...
                        ( Παπαλησλίνπ Ε., 1931 )

                  ε Μπηδειηά

                   Κάπνην κπηδειάθη
            κ όλεηξα ηξειά
          μέθπγε απ ηα ρέξηα κνπ
          πήδεζε ςειά.
            Σ άιια ηα κπηδέιηα
                    ζθάζαλε ζηα γέιηα.
              .......................΄............
          Κη έβγαιε έλα αλζάθη
            θη έλα κπηδειάθη.
                          ( Υαηδεληθνιάνπ Ν., 1980)

  Πξφθεηηαη γηα ηξία απνζπάζκαηα απφ πνηήκαηα πνπ κπνξεί λα επηιεγνχλ
ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο θαηαζηάζεηο πνπ δεκηνπξγνχληαη ζηηο θαζεκεξηλέο
ζπλζήθεο ηεο ζρνιηθήο πξαγκαηηθφηεηαο. Ζ πξνεξγαζία κπνξεί λα μεθηλήζεη
απφ θαηξφ. Μηα δηαθάλεηα κε αλάινγν ζέκα, έλαο πίλαθαο δσγξαθηθήο, κηα
ή πνιιέο θσηνγξαθίεο πξέπεη λα πξνγξακκαηηζζνχλ θαη λα αλαιπζνχλ απφ
πξηλ. Οη άγλσζηεο ιέμεηο πνπ πηζαλφλ λα ππάξρνπλ, εληάζζνληαη ζηνλ
πξνγξακκαηηζκφ γηα εμνηθείσζε θαη θαηαλφεζε ζηηο πξνεγνχκελεο εκέξεο.
    α` θάζε πξνθαηαξθηηθό ζηάδην ή ζηάδην πξνεηνηκαζίαο:
΢ε πξνθαηαξθηηθφ ζηάδην ε πξνζέγγηζε ηνπ πνηήκαηνο κπνξεί λα γίλεη είηε
κε εμσθεηκεληθέο εξσηήζεηο ηεο παηδαγσγνχ, φπσο : πνηνο είδε έλα
ζπνπξγίηη λα παίδεη ; Πνηνο ζπκάηαη ην θαξάβη πνπ κεηαθέξεη ηνπο επηβάηεο
ζηα λεζηά; Πνηνο έρεη κπηδέιηα ζηνλ θήπν ηνπ ; ΢ε πνηνλ αξέζνπλ ηα
ζηαθύιηα; Μπνξεί αθφκα λα δεηεζεί απφ ηα λήπηα λα εληνπίζνπλ ή λα
θαληαζζνχλ έλα ζπνπξγίηη ή έλα θαξάβη ίζσο άιισλ επνρψλ.
  Δηδηθφηεξα γηα ην πξψην πνίεκα ηα λήπηα κπνξνχλ λα βξνπλ ηα δηάθνξα
ζηνηρεία ηνπ θαξαβηνχ κε ηε αλάκλεζε ηεο θσηνγξαθίαο ή ηεο δηαθάλεηαο ή
                                                                             11


αθφκα κε ηελ αθξφαζε ελφο ηξαγνπδηνχ κε αλάινγν πεξηερφκελν πνπ έρεη
δηδαρηεί πξηλ απφ ιίγν θαηξφ. Γηα ην δεχηεξν πνίεκα ηα λήπηα κπνξνχλ λα
κηκεζνχλ ηνπο ήρνπο ησλ ζπνπξγηηηψλ θαη ησλ άιισλ πνπιηψλ . Γηα ην ηξίην
πνίεκα κπνξνχλ λα πξνζπαζήζνπλ λα κηκεζνχλ θαη λα επαλαιάβνπλ ην
ηξειφ γέιην ησλ θπηψλ. Γηα φια ηα πνηήκαηα ηα λήπηα κπνξνχλ λα
απαληήζνπλ ζε εξσηήζεηο εμσθεηκεληθέο ή πεξηθεηκεληθέο, δειαδή εξσηήζεηο
πνπ ζπλδένληαη κε ην λφεκα ηνπ θεηκέλνπ, φπσο ηη ηξώλε ηα ζπνπξγίηηα ; θ
Πξνηείλνληαη ζηελ νπζία ηξεηο θάζεηο, ε α' θάζε, ε β' θάζη ωρ ζηάδιο
ανάγνωζηρ θαη απαγγελίαρ θαη ε γ' θάζη ωρ ζηάδιο επικοινωνίαρ και
δημιοςπγικήρ έκπηξηρ ηων παιδιών ,` (΢παλφο Γ, 1996), (Σδηαληδή Μ.,1991
θαη 1995 )
   Ζ απαγγειία ηνπ πνηήκαηνο ζπληζηά ηε β' θάζε ηεο δηδαζθαιίαο θαη
κπνξεί λα γίλεη απφ ηνλ παηδαγσγφ κεηά απφ ηε ζπγθεθξηκέλε πξνεξγαζία, ε
νπνία πεξηιακβάλεη αζθήζεηο νξζνθσλίαο, επαλαιήςεηο ζε θαζεηφθσλν θαη
πξνζσπηθέο δνθηκέο. Ζ απαγγειία κπνξεί λα γίλεη απιά ή κε ηε ζπλνδεία
κνπζηθήο ή κε ηελ παξνπζία κηαο θνχθιαο ή αθφκα κε επηθιήζεηο γηα
ηδηαίηεξε πξνζνρή απφ ηα λήπηα.
Ζ γ΄ θάζη ηηρ διδαζκαλίαρ , ζηάδην επηθνηλσλίαο θαη δεκηνπξγηθήο
έθξεμεο ησλ παηδηώλ, είλαη πεξίνδνο ζπδήηεζεο θαη απζφξκεηεο επηθνηλσλίαο
αλάκεζα ζηα λήπηα θαη ζηνλ παηδαγσγφ κε αθεηεξία θαη αθνξκή ην πνίεκα,.
Δίλαη πνιχ πηζαλέο νη εξσηήζεηο ησλ παηδηψλ. Ζ παηδαγσγφο ελζαξξχλεη ηε
ζπλνκηιία ,αθνχεη κε πξνζνρή φιεο ηηο απφςεηο . ΢πρλά βνεζάεη θαη ε ίδηα,
πξνζαλαηνιίδνληαο κε θαηάιιειεο λχμεηο - εξσηήζεηο ηα λήπηα.
   Οη εξσηήζεηο ζ` απηήλ ηε θάζε είλαη εξσηήζεηο εζσθεηκεληθέο, πνπ
βνεζνχλ ην κηθξφ παηδί λα θαηαλνήζεη ην πεξηερφκελν ηνπ πνηήκαηνο, λα
πξνζαλαηνιίζεη ηε ζθέςε ηνπ ζηα θεληξηθά ζεκεία ηνπ πνηήκαηνο θαη λα
πξνρσξήζεη ελδερνκέλσο ζε δεκηνπξγηθέο αλαπαξαζηάζεηο ή εξκελείεο ηνπ
πνηήκαηνο. Τπάξρνπλ εξσηήζεηο πνπ είλαη απιέο ή θαη ζχλζεηεο, εξσηήζεηο
πνπ ζπλδένπλ θαη ελαξκνλίδνπλ ην ζηφρν ηεο δηδαζθαιίαο κε ηε ζεκαηηθή ηνπ
πνηήκαηνο Κιηκαθσηά νη εξσηήζεηο αληηζηνηρνχλ ζε απαληήζεηο πνπ
ππάξρνπλ ζην πνίεκα θαη νδεγνχλ κε αζθάιεηα ζηνλ ππξήλα ηνπ θεηκέλνπ.
 Πηζαλέο εξσηήζεηο ζηα παξαπάλσ απνζπάζκαηα είλαη:
 Γηαηί ηα ζπνπξγίηηα ηξαγνπδνύλ; Γηαηί ηα ζπνπξγίηηα καιώλνπλ; Γηαηί ηα
θαξάβηα έρνπλ άγθπξα; Γηαηί ηα κπηδειάθηα έρνπλ όλεηξα ηξειά
ή πην δχζθνιεο αθφκα φπσο:
Γηαηί δελ πηάλνπλ όιεο νη επρέο; Γηαηί πηάλεη κόλν ε επρή από ην θησρό ηνπ
ηόπνπ ζνπ ιηκάλη; Γηαηί κεζύζαλ ηα ζπνπξγίηηα; Πώο πεηνύζαλ κεζπζκέλα;
Γηαηί μέθπγε ην κπηδειάθη από ηα ρέξηα; Κάπνηεο απφ ηηο παξαπάλσ
εξσηήζεηο βνεζνχλ ηελ επηθνηλσλία παηδηνχ θαη παηδαγσγνχ, θάπνηεο ηελ
πξνζέγγηζε ηνπ δηδαθηηθνχ ζηφρνπ (Π.ρ., επαηζζεηνπνίεζε ηνπ παηδηνχ ζε
πνιηηηζκηθέο αμίεο ή πξνζέγγηζε γλσζηηθψλ ελλνηψλ ) θαη θάπνηεο
πξνεηνηκάδνπλ ην παηδί γηα ηε κεηέπεηηα θάζε, απηήλ ηεο δεκηνπξγίαο θαη
ηεο δεκηνπξγηθήο αμηνπνίεζεο.
   Ζ ηξίηε θάζε κπνξεί λα ζεσξεζεί θαη σο αθεηεξία επηινγψλ θαη
δξαζηεξηνηήησλ γηα ηα λήπηα, πάληνηε κε παξαίλεζε, ελίζρπζε θαη
θαζνδήγεζε. Ζ Παηδαγσγφο κε βάζε ηα εξεζίζκαηα ηνπ πνηήκαηνο θαη ηηο
πνηεηηθέο εηθφλεο επηιέγεη ζηφρνπο θαη δξαζηεξηφηεηεο. Γηα παξάδεηγκα, ην
δεχηεξν πνίεκα πξνζθέξεη ηε δπλαηφηεηα πέξα απφ γισζζηθή έθθξαζε θαη
επθαηξία γηα έθθξαζε ρεηξνλνκηψλ κε ηε βνήζεηα θάπνησλ πξνηξνπψλ ηεο
Νεπηαγσγνχ φπσο: Γπν ζπνπξγίηηα καιώλνπλ γηα κηα ξόγα ζηαθύιη. Πσο ην
θάλνπλ ; Με ρεηξνλνκίεο θαη θηλήζεηο ρεξηψλ, κε ζνξχβνπο, κε ειαθξά
πεδήκαηα, κε εθηάζεηο θαη πξνεθηάζεηο ρεξηψλ θαη ζψκαηνο θαη φζεο θηλήζεηο
κπνξνχλ λα θαληαζζνχλ ηα παηδηά. Σα λήπηα εθθξάδνληαη πνιχ εχθνια κε
ην ζψκα. Ο ρψξνο ηεο δξακαηνπνίεζεο είλαη αλνηθηφο.
    Μηα άιιε δξαζηεξηφηεηα κπνξεί λα είλαη ε δσγξαθηθή. Έλα ζπνπξγίηη σο
ζέκα παηδηθνχ ζρεδίνπ είλαη αξθεηά ζπλεζηζκέλν. Κάηη αλάινγν κπνξεί λα
γίλεη θαη κε ηε δσγξαθηά ελφο κπηδειηνχ, ή ελφο θαξαβηνχ κε βάζε ηα
παξαπάλσ πνηήκαηα. Μεγάιε αμία έρνπλ αθφκα θαη ηα ζρφιηα ηνπ παηδηνχ
ζρεηηθά κε ηελ πεξηγξαθή ηεο δσγξαθηάο. Μπνξεί έλα απιφ ζρέδην λα γίλεη ε
αθεηεξία γηα πεξηζζφηεξεο γλψζεηο θαη πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ηα
                                                                                12


ζπνπξγίηηα θαη ζηελ νπζία ην πνίεκα γίλεηαη κηα αθνξκή γηα έλα ηαμίδη ζηε
δσή ησλ πνπιηψλ θαη γηα πεξηζζφηεξεο πιεξνθνξίεο. Ζ ζχλδεζε θαη
ζπζρέηηζε Πνίεζεο θαη Εσγξαθηθήο είλαη κηα εχθνιε πνξεία δξαζηεξηνηήησλ
. Δλαπφθεηηαη ζηε θαληαζία θαη ζηε δηάζεζε ηνπ παηδαγσγνχ λα εκπλεχζεη
θαη λα δεκηνπξγήζεη θαη άιιεο δξαζηεξηφηεηεο κε ηε βνήζεηα ηεο Πνίεζεο.
   Όηαλ φια ηα ζρέδηα ζπγθεληξσζνχλ ζηε γσληά Εσγξαθηθήο , ηφηε αλάινγα
κε ηε γεληθή εληχπσζε, ην γεληθφ θιίκα , ηελ αηκφζθαηξα ηεο ζρνιηθήο
αίζνπζαο κπνξεί λα απαγγείιεη έλα λέν πνίεκα. Κάζε θνξά πνπ ην ζέκα ηεο
δσγξαθηθήο ησλ παηδηψλ εκπλέεη , ε Νεπηαγσγφο απαγγέιιεη έλα θαηλνχξγην
πνίεκα. Γεκηνπξγνχληαη κε απηφλ ην ηξφπν πξνθιεηηθέο ζπκπηψζεηο θαη
αιεζηλέο δξαζηεξηφηεηεο δεκηνπξγίαο θαη επηθνηλσλίαο αλάκεζα ζηε Νεπηαγσγφ
θαη ζηα παηδηά.
   Αλάκεζα ζηηο απζφξκεηεο αληηδξάζεηο ησλ παηδηψλ , θπξίσο ησλ πην
κεγάισλ , κεηά ηελ αθξφαζε πνηεκάησλ είλαη θαη ε αλάγθε έθθξαζεο κηαο
εζσηεξηθήο δχλακεο πνπ κπνξεί θάησ απφ νξηζκέλεο ζπλζήθεο λα
απνηειέζεη ηελ έλαξμε πξνγξαθηθψλ αζθήζεσλ θαη δξαζηεξηνηήησλ. ΢ε κηα
πξνζπάζεηα λα ελσζνχλ ε ζεκαζία θαη ε γξαθή ή αθφκα θαη ν ήρνο ησλ
ιέμεσλ πξνηείλνληαη αζθήζεηο πνηθηιφκνξθεο. Πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή γηα
παξάδεηγκα ηα θαιιηγξάκκαηα ηνπ Apollinaire είλαη ελδεηθηηθά θαη
θαζνδεγεηηθά. Ζ ιέμε θαξδηά κπνξεί λα γξαθεί ζε ζρεκαηηζκφ πνπ ζπκίδεη ην
ζρήκα ηεο θαξδηάο, ην θαξάβη ζε ζρήκα πνπ ην ζρεκαηίδεη αθαηξεηηθά θαη
πεξηγξακκηθά. ΢ηε ζπλέρεηα νη αζθήζεηο κπνξνχλ λα γίλνπλ πην ζχλζεηεο θαη
λα γίλνπλ πξνζπάζεηεο πάλσ ζε ζηίρνπο ή ζε απηφλνκα απνζπάζκαηα.
   Καηαιήγνληαο, εάλ ε παηδαγσγφο είλαη πξαγκαηηθά εκπλεπζκέλε θαη έρεη
κηα πινχζηα πξνζσπηθή ζρέζε κε ηελ Πνίεζε, ηφηε κπνξεί λα ιεηηνπξγεί
δεκηνπξγηθά, απειεπζεξσηηθά, γλήζηα , ρξεζηηθά ζε φιεο ηηο πεξηπηψζεηο θαη ζε
φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο ηεο ηάμεο. Αθφκα θαη θαηά ηε δηάξθεηα ησλ
πξνκαζεκαηηθψλ ελλνηψλ, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δηδαζθαιίαο ηεο κεηξηθήο
γιψζζαο θαη θαηά ηε δηάξθεηα φισλ ησλ νξγαλσκέλσλ απαζρνιήζεσλ ε
Πνίεζε κπνξεί λα εκπλεχζεη θαη λα θαζνδεγήζεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο ησλ
παηδηψλ.


ΙII Η ΠOIΗΣΙΚΗ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΣΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ


   Ζ παηδαγσγφο έρεη θξνληίζεη λα δεκηνπξγήζεη έλα θιίκα ζπκπάζεηαο,
εκπηζηνζχλεο, ζαιπσξήο ζηελ ηάμε πνπ επλνεί ηελ πξνζσπηθή έθθξαζε ηνπ
θάζε παηδηνχ. Δλλνείηαη φηη έρεη πξνεγεζεί ε πινπνίεζε ηνπ ζρεδηαζκνχ
πνπ έρεη επηιεγεί γηα ηηο πξνζεγγίζεηο ηνπ πνηήκαηνο, ηνπ παξακπζηνχ θαη
ηεο Λνγνηερλίαο γεληθφηεξα. ΢πιιέγεη ηα πξψηα δεκηνπξγήκαηα ησλ παηδηψλ κε
ελδηαθέξνλ θαη πξνζπαζεί λα θαηαδείμεη ηελ πνηφηεηα , ηα επίπεδα
γλεζηφηεηαο θαη ηηο αξεηέο ηεο πξψηεο ηνπο πξνζπάζεηαο . Πξνζθέξεη λέεο
ηερληθέο, πξνηείλεη λέα πιηθά πνπ επηηξέπνπλ ηελ γισζζηθή, ηε γξαθηθή, ηε
δσγξαθηθή , ηε ζσκαηηθή θαη ηε ρξσκαηηθή έθθξαζε ηνπ παηδηνχ.
   Τπάξρνπλ θάπνηεο ζπλζήθεο πνπ επλννχλ ηε δεκηνπξγία πνηεηηθνχ
θιίκαηνο: Ζ απφηνκε βξνρή, ν απφηνκνο αέξαο, ν ήιηνο πνπ θξχθηεθε ζηα
ζχλλεθα πνπ πιεζηάδνπλ, ηα δψα, ηα θπηά, νη άλζξσπνη πνπ εηζβάιινπλ
μαθληθά ζηελ ηάμε θαη ηέινο φ,ηη κπνξεί λα ειθχζεη ηελ πξνζνρή ησλ
παηδηψλ. Κάησ απφ ηελ επηξξνή δηαθφξσλ παξαγφλησλ ην κηθξφ παηδί
κπνξεί θαη επηηπγράλεη πςειήο αηζζεηηθήο αμίαο απνηειέζκαηα, αξθεί λα έρεη
ηελ ελίζρπζε θαη θαζνδήγεζε ηεο παηδαγσγνχ.
   Ζ ρξήζε απινχ θαη ηππνπνηεκέλνπ κεηαθνξηθνχ ιφγνπ είλαη πνιχ
ζπλεζηζκέλε ζηα κηθξά παηδηά. Απηφ ην εθκεηαιιεχεηαη ε παηδαγσγφο θαη
ζηε ζέα ελφο ζχλλεθνπ, κηαο εηθφλαο ή ελφο πνπιηνχ αθνχγεηαη ε εξψηεζε :
Με ηη κνηάδεη ην ζύλλεθν; Ση ζνπ ζπκίδεη ν ζόξπβνο; Ση ζνπ θέξλεη ζην
κπαιό ε αξάρλε ζην ηαβάλη; Με ηη κνηάδεη; ΢ε άιιεο πεξηπηψζεηο ε
παηδαγσγφο απαληάεη κε ην δηθφ ηεο ηξφπν ζηηο εξσηήζεηο ησλ παηδηψλ θαη
αλαιφγσο πξνθαιεί ην δηάινγν κε ηα παηδηά. ΢ε αξθεηέο πεξηπηψζεηο φηαλ
ππάξρεη ζπλλεθηά νη εθθξάζεηο ν ήιηνο ζήκεξα είλαη πνιύ θνπξαζκέλνο, είλαη
                                                                                13


πνιύ ρισκόο, είλαη ζηελνρσξεκέλνο , γηαηί κάισζε κε ηε γπλαίθα ηνπ, είλαη
ηππηθέο εμεγήζεηο ησλ παηδηψλ ζηα αλάινγα εξσηήκαηα ηεο παηδαγσγνχ
  Τπάξρνπλ αθφκα πνιιέο επθαηξίεο γηα πνηεηηθέο αζθήζεηο θπξίσο απηέο
πνπ ζπλδένληαη κε ηηο γισζζηθέο αζθήζεηο. Κιαζηθφ παξάδεηγκα απνηειεί ε
πεξίπησζε φπνπ ε παηδαγσγφο κε θαηάιιειεο εξσηήζεηο θαζνδεγεί ηα λήπηα
ζηε ζχλζεζε θεηκέλνπ. ΢πγθεθξηκέλα παξαηεξεί κηα αλζηζκέλε ακπγδαιηά θαη
ιέεη: Ζ κηθξή ακπγδαιηά ζηνιίδεηαη , παίδεη παηγλίδηα κε ηνλ ήιην. Ση άιιν
θάλεη; Οη απαληήζεηο ησλ παηδηψλ ήηαλ: Χακνγειάεη, είλαη ραξνύκελε, θνξάεη
ηα θαιά ηεο. Ση λνκίδεηε φηη ιέεη ζηνλ ήιην; Όηη είλαη πνιύ όκνξθε θαη
ζέιεη λα ην δείμεη, όηη ζα πάλε κηα εθδξνκή , όηη ζέιεη λα ηνλ δεη από θνληά.
Ο ήιηνο ηη απάληεζε; Έθιεηζε ην ζηόκα , γέιαζε θαη άζηξαςε ην θσο,
έζηξηςε ην κνπζηάθη ηνπ. Ζ παηδαγσγφο παίξλεη ην πιηθφ θαη καδί κε ηα
λήπηα επηιέγεη θαηαιιειφηεξεο ιέμεηο θαη νινθιεξψλεη ην ζχλνιν, φπσο
θαίλεηαη θαη ζην παξαθάησ θείκελν.

         Ζ κηθξή ακπγδαιηά
         ληύλεηαη, ζηνιίδεηαη
         ραηξεηάεη ηνλ ήιην.

         Χακνγειάεη όκνξθα
        θαη ηνλ παξαθαιείο
       γηα κηα κηθξνύια βόιηα

      Ο ήιηνο δελ απάληεζε
       έθιεηζε ην ζηόκα
       θαη δελ έβγαιε κηιηά.

      Έζηξηςε ην κνπζηάθη
       γέιαζε ζαλ παηδάθη
      αιιά δελ θαηέβεθε.

       Έραζε ηελ επθαηξία
       γηα ηε βόιηα
        ζηελ παξαιία.

  Ο αληκηζκφο, ε θαληαζία, ε γεχζε ηεο αλαινγηθήο ζχγθξηζεο, νη
θαηλνχξγηεο ιέμεηο, νη θαηλνχξγηεο ζεκαζίεο είλαη ηα πην ραξαθηεξηζηηθά
ζηνηρεία ηέηνησλ παηδηθψλ ζπλζέζεσλ. Δθηφο φκσο απφ απηέο ηηο
δξαζηεξηφηεηεο ππάξρνπλ θαη άιιεο ζηηο νπνίεο ηα λήπηα αηζζάλνληαη πνιχ
πην άλεηα, φπσο γηα παξάδεηγκα ε ζχλζεζε δίζηηρσλ, ηεηξάζηηρσλ θαη
νινθιεξσκέλσλ ζηξνθψλ, φπνπ ην θπξίαξρν ζηνηρείν είλαη νη παξερήζεηο, νη
ζπλερήζεηο, νη ερεηηθέο παξαιιαγέο, ε ππνρψξεζε ηνπ λνήκαηνο θαη ε
θαηαπιεθηηθή παξνπζία ηεο ξίκαο θαη ηνπ ξπζκνχ.
   ΢ηα πιαίζηα κηαο νξγαλσκέλεο δξαζηεξηφηεηαο νξίδεηαη σο ζηφρνο ε
αλαδήηεζε θαη ζπιινγή ιέμεσλ, πνπ εθθξάδνπλ ζπγθεθξηκέλεο θαη
θαζνξηζκέλεο ζεκαζίεο, φπσο γηα παξάδεηγκα ιέμεηο πνπ εθθξάδνπλ
ζθιεξφηεηα: αγξηάδα, απόηνκνο βινζπξόο, θαθόο, πόιεκνο, καιώλσ θ.ν.θ. ΢ε
άιιε δξαζηεξηφηεηα νξίδεηαη σο ζηφρνο ε θαηαγξαθή ιέμεσλ, πνπ εθθξάδνπλ
εξεκία: γαιήλε, απαιόηεηα, αξκνλία, ραιάξσζε, εζπρία θ.ν.θ. Σα παηδηά
ζπρλά αληηιακβάλνληαη φηη ν ήρνο θαη ε ζεκαζία νξηζκέλσλ ιέμεσλ
ελαξκνλίδνληαη . Πην εχθνιε είλαη ε δξαζηεξηφηεηα πνπ έρεη σο ζηφρν ηελ
θαηαγξαθή ιέμεσλ ζπλζεκαηηθψλ ή ιέμεσλ ερεηηθψλ δίρσο λφεκα, φπσο
αλαληάκ παηαληάκ ή ηζίξη -ηζίξη ηζηξηηξφ ή ηξα - ια -ια ή κπακ - κπακ θ.ν.θ.
  Πην ζχλζεηε είλαη ε αλαδήηεζε θαη ε αλαθάιπςε ηεο ζρέζεο αλάκεζα ζε
δχν ή θαη πεξηζζφηεξεο ιέμεηο πνπ νκαδνπνηνχληαη ηπραία απφ ηα παηδηά
ρσξίο θξηηήξην επηινγήο. Ζ αλαδήηεζε κηαο ηέηνηαο ζρέζεο αλάκεζα ζε
ιέμεηο ηπραίεο ππάξρεη ζηε βάζε ηεο πνηεηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη άζθεζεο. ΢ε
έλα ζχλνιν ηπραίσλ ιέμεσλ άζρεησλ κεηαμχ ηνπο πξνηείλνληαη ειεχζεξνη
ζπλδπαζκνί κε ζηφρν ην ζρεκαηηζκφ θξάζεσλ. Γηα ηελ νκάδα ησλ ιέμεσλ
(ζξαλίν, πνπιηά, άλζξσπνη, δέλδξν), ηα λήπηα κε ηε βνήζεηα ηεο
                                                                                   14


παηδαγσγνχ δίλνπλ ηηο παξαθάησ θξάζεηο .
           Σν δέλδξν θξύβεη ηα πνπιηά
          ηα ζξαλία πεξηκέλνπλ ηνπο αλζξώπνπο,
              ή
          ηα δέλδξα είλαη γηα ηα πνπιηά
          όηη ηα ζξαλία γηα ηνπο αλζξώπνπο.
   Κάπνηε νη ζπλδπαζκνί είλαη δχζθνινη ή είλαη ρσξίο λφεκα ή αθφκα
είλαη θσκηθνί θαη αζηείνη . ΢ηελ επφκελε νκάδα ιέμεσλ           ( ηζάληα, Μαξία,
βξνρή , ήιηνο , νκπξέια) θαηαγξάθνληαη νη παξαθάησ θξάζεηο:
            ν ήιηνο, ε βξνρή παξεγνξνύζε ηε Μαξία
            θαη ν ήιηνο θξαηνύζε
            ηελ ηζάληα γηα νκπξέια.
΢ηελ ίδηα ινγηθή εληάζζνληαη θαη δξαζηεξηφηεηεο φπσο : Να βξεζνχλ ηίηινη
θάπνηνπ πνηήκαηνο ή απνζπάζκαηνο πνπ δηαβάζηεθε ζηελ ηάμε, λα
αιιάμνπλ νη ηίηινη ησλ παξακπζηψλ θαη λα θαηαγξαθνχλ νη επηπηψζεηο, λα
αληηθαηαζηαζνχλ θαπνηεο έλλνηεο κε ηηο αληίζεηέο ηνπο θ.ν.θ. Υξεζηηθφηαηε
άζθεζε θαη παηδαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα είλαη θαη ε παξαθάησ. Ζ παηδαγσγφο
αλαδεηεί κε ηε βνήζεηα ησλ λεπίσλ ιέμεηο ζπγγεληθήο ζεκαζηνινγηθήο αμίαο ,
πνπ νκνηνθαηαιεθηνχλ, π.ρ. παληνπσιείν, βηβιηνπσιείν, θξενπσιείν,
δαραξνπιαζηείν, θνπξείν, καγεηξείν, ηαηξείν, θ. ι. π. Γίλεηαη ζπιινγηθή
πξνζπάζεηα γηα ηε δεκηνπξγία κηαο ηζηνξίαο, φπσο ε παξαθάησ.

        Ζ καύξε γάηα έμσ από ην καγεηξείν,
         θάζεηαη ζην θξύν,
        κπεξδεύεη ην θνπξείν
         κε ην ηαηξείν.
       Κάλεη ην ζεξίν
       ζην δαραξνπιαζηείν,
       ηελ πήξαλ ζην θνξείν.

   ΢ηηο πξνζπάζεηεο απηέο ην πξσηεχνλ είλαη ε αίζζεζε ηνπ παηγληδηνχ θαη
ιηγφηεξν ε αλαδήηεζε ηεο πνηεηηθφηεηαο. ΢ηε δηάξθεηα ηεο δεκηνπξγίαο ηνπ
πνηήκαηνο φια ηα παηδηά έρνπλ άπνςε θαη φια κπνξνχλ λα βνεζήζνπλ. ΢ε
κηα ηάμε λεπηαγσγείνπ επαξρηαθήο πφιεο ηα παηδηά ζπγθέληξσζαλ ηηο εμήο
ιέμεηο: πνληίθη, ραιίθη, θαίθη, ζήθε, καλίθη, ξαδίθη, θξίθε, ζηα πιαίζηα κηαο
άζθεζεο ιεμηινγίνπ. Ζ επφκελε θίλεζε είλαη λα ζρεκαηίζνπλ ηα παηδηά
θείκελν ή θείκελα πνπ νκνηνθαηαιεθηνχλ. Σν απνηέιεζκα είλαη
ελζνπζηαζηηθφ.

       Σν κηθξφ πνληίθη
       θαηάπηε ην ραιίθη,
       πνπ είρα ζην καλίθη
       θξπκκέλν ζε κηα ζήθε.
       Καη σ ηη θξίθε!
      Σν πήξε ην ξαδίθη,
      ην πήγε ζην θαίθη
      θαη ηφθαγαλ νη ιχθνη.

   Σέηνηνπ είδνπο εκπλεχζεηο απφ ηελ πιεπξά ησλ παηδηψλ είλαη
απνηέιεζκα ζπζηεκαηηθήο θαη πξνγξακκαηηζκέλεο πξνζπάζεηαο,
θαζεκεξηλήο παηδαγσγηθήο δξαζηεξηφηεηαο ηεο παηδαγσγνχ , πνπ πξνθαιεί ηε
θαληαζία θαη ηε ζθέςε ησλ παηδηψλ, επλνεί ηελ έθθξαζή ηνπο , εκπλέεη
εκπηζηνζχλε , ππνδέρεηαη ζεηηθά φιεο ηηο πξνζπάζεηεο ησλ παηδηψλ θαη είλαη
έηνηκε λα θαζνδεγήζεη ηα λήπηα ζε δεκηνπξγηθέο πξνζπάζεηεο. Ζ
δεκηνπξγηθή ηεο παξνπζία είλαη ε ιπδία ιίζνο ηεο επηηπρίαο.
                                                                               15




                Βηβιηνγξαθία

1) Αθξηηφπνπινο Α., Ζ Πνίεζε γηα παηδηά θαη λένπο , Θεζζαινλίθε,
 Ζξφδνηνο, 1993.
2) Αλαγλσζηφπνπινο Β., Θέκαηα Παηδηθήο Λνγνηερλίαο , Αληρλεύζεηο Α',
Καζηαληψηεο, Αζήλα, 1987.
 3) Αλαγλσζηφπνπινο Β., Γισζζηθό πιηθό γηα ην Νεπηαγσγείν , Καζηαληψηεο,
Αζήλα , 1994.
4) Αξγπξίνπ Α., " ΢ηνηρεία θαη ζεκεία ηεο λενηεξηθήο Πνίεζεο" , ε Λέμε , Νν
99-100, Αζήλα, 1990, ζει. 686-700.
5) Βεινπδήο Γ., Γξακκαηνινγία - Θεσξία Λνγνηερλίαο , Γσδψλε, Αζήλα, 1994.
6) Θέκειεο Γ., Ζ δηδαζθαιία ησλ Νέσλ Διιεληθώλ , ην πξόβιεκα ηεο εξκελείαο
, η. Β', Κσλζηαληηλίδεο, Θεζζαινλίθε, 1978.
7) Καςσκέλνο Δ., "Λνγνηερλία, Δθπαίδεπζε", ην Γέλδξν , Νν 55, Αζήλα, 1990,
ζει., 10 -15.
8)Καηζίθε- Γθίβαινπ Ά., Σν ζαπκαζηό ηαμίδη , Παηάθεο, 1995.
9) Κνπθνπινκάηεο Γ., Λνγνηερλία θαη Παηδαγσγηθή , Βηβιηνγνλία , Αζήλα, 1993.
10) Κνπινπκπή - Παπαπεηξνπνχινπ Κ., "Ζ Πνίεζε ζην Νεπηαγσγείν ",. Πξαθηηθά
Β' ΢εκηλαξίνπ ηνπ Κύθινπ ηνπ ειιεληθνύ παηδηθνύ βηβιίνπ, ζει., 85-102,
Καζηαληψηεο, Αζήλα , 1988.
11) Μεξαθιήο Μ. , "Γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο ηεο Παηδηθήο
Λνγνηερλίαο ", Ζ Λέμε, Νν 118, Ννέκβξεο - Γεθέκβξεο, 1993, ζει. 686-695.
12) Μηξάδγεδε Μ., Πνίεζε θαη δηδαζθαιία , Αζήλα, 1978.
13) Μπαιάζθαο Κ., " Γηα ηελ Πνίεζε θαη ηε δηδαζθαιία ηεο", Πξαθηηθά 7νπ
ζπκπνζίνπ Πνίεζεο, Παλεπηζηήκην Παηξώλ, Γλψζε , Αζήλα ,1987 ζει.188-195
 14) Μπαιάζθαο Κ., Σαμίδη κε ην θείκελν, Δπηθαηξφηεηα, Αζήλα, 1990.
15) Μπειεδίλεο Α., " Σα λνήκαηα θαη ηα ζήξαηξά ηνπο ", Σν Γέλδξν, Νν 49,
Αζήλα, 1990, ζει. 32-35.
16) Nφβαθ Μ., " Οη ιέμεηο " , Διεπζεξνηππία, 28-3-1997.
17)Παιακάο Κ., Σα πξώηα θξηηηθά , Αζήλα, 1913.
18) Ρνληάξη Σ , Γξακκαηηθή ηεο θαληαζίαο , Σεθκήξην, 1985
 19) Ρνληάξη Σ., Αζθήζεηο θαληαζίαο , Διιεληθά Γξάκκαηα , Αζήλα , 1989.
20) ΢αθειιαξίνπ Υ, Ηζηνξία ηεο παηδηθήο Λνγνηερλίαο, Φηιηππφηεο, Αζήλα ,
1984.
 21) ΢αθειιαξίνπ Υ. Οη πξσηνπόξνη ηεο Διιεληθήο παηδηθήο Λνγνηερλίαο ,
Παηάθεο , Αζήλα , 1987.
 22) ΢θαξηζήο ΢., Γέθα ζεκεηώκαηα γηα ηελ Πνίεζε ,        Παξαηεξεηήο,
Θεζζαινλίθε, 1995.
 23) ΢θαξηζήο ΢., Μηα πξαθηηθή εηζαγσγή ζηελ αλάιπζε ηεο Πνίεζεο ,
Παηάθεο, 1984,
24) ΢νπιηψηεο Γ., "Αιθαβεηάξην γηα ηελ Πνίεζε", Γ. Γεδνχζε, Θεζζαινλίθε,
1993.
25) ΢παλφο Γ., " Ζ ζεσξία θαη ε πξάμε ηεο δηδαζθαιίαο " "Δπηζεώξεζε
παηδηθήο Λνγνηερλίαο", Νν 11, Παηάθεο , 1996, ζει.55-67.
26) ΢πλέδξην ηνπ ΢εξηδί , Ζ δηδαζθαιία ηεο Λνγνηερλίαο , Δπηθαηξφηεηα,
Αζήλα, 1985.
27) Σδηαληδή Μ., Αγσγή ηεο Πξνζρνιηθήο Ζιηθίαο , Gutenbeg, Αζήλα, 1996.
 28) Σδηαληδή Μ., Δθαξκνζκέλε Παηδαγσγηθή ζηα παηδηά ηεο πξνζρνιηθήο
ειηθίαο, Gutenberg, Αζήλα, 1996.
 29) Σδηαληδή Μ., Καξαθίηζηνο Α., "Γηδαζθαιία παηδηθήο Λνγνηερλίαο ",
Δθπαηδεπηηθά, Νν 21, Αζήλα, 1991, ζει., 30-38 .
                                                                                  16


30)Σδηφβαο Γ., " Ζ εζηθή ηεο Παηδαγσγηθήο ", πεξηνδηθφ " ην Γέλδξν " ζει., 59-
67, ηεχρνο Νν 52, Αζήλα 1990.
31 )Σδνχιεο Θ., " Παηδηθή Λνγνηερλία θαη Φπραλάιπζε ", "Ζ Λέμε ", Νν 118,
Ννέκβξεο - Γεθέκβξεο , 1993, ζει. 774-792 .
32) Σφγηαο Η., Σν κάζεκα ησλ Νέσλ Διιεληθώλ ζηε Μέζε Δθπαίδεπζε ,
ηζηνξηθή ζεώξεζε , Ηλζηηηνχην Νενειιεληθψλ ΢πνπδψλ , Θεζζαινλίθε, 1988.
33) Δηδηθά αθηεξψκαηα ηνπ πεξηνδηθνχ " Σν Γέλδξν " ζηα ηεχρε Νν 48- 49,
56-57, ζηα Πξαθηηθά ηνπ Α΄ θαη ηνπ Ε΄ ζπκπνζίνπ Πνίεζεο, Παλεπηζηήκην
Παηξώλ, Γλψζε , 1980 θαη 1987.
    Δηδηθά Αθηεξψκαηα ζηα πεξηνδηθά "Γηαδξνκέο " θαη "Δπηζεώξεζε Παηδηθήο
Λνγνηερλίαο " ζηα ηεχρε Νν 5, 10, 11 θαη 7 αληίζηνηρα.
34)     Βηβιίν ηεο Νεπηαγσγνχ, Γεμηφηεηεο ΗΗ, ΤΠ.Δ.Π.Θ., 1995.
35) Artaud A., le theatre et son double, Gallimard , Paris, 1978.
36) Billow, R.M. , "Observing spontaneous metaphor in children" Journal of
experimental child psychology II No 31, 1981, pp. 430-445.
37) Charpentreau Jacques, " les paradoxes de la poesie" in " la revue des
livres pour enfants " , No 114, 1987.
38) Jean Georges, " le petit enfant et la poesie" in magazine " POESIE", No 28-
29, Armand Colin, 1985, pp. 12 -46.
39) Gentner, D., 1977. "Children's performance on a spatial analogies task" ,
Child development, No 48, pp.1034-1039.
40) Dylan T., "΢εκεηψζεηο γηα ηελ ηέρλε ηεο Πνίεζεο", Πνίεζε, Νν 1, Αλνημε ,
1993, ζει. 31-39.
41) Lequeux P., La sensibilisation poetique de l' enfant, edition Armand Colin,
Paris ,1977.
42) Lequeux P., Jeux des paroles de l' ecole maternelle au cours
preparatoire , Colin-Bourrelier, 1976.
43) Molino J. et Gardes-Tamine J., Introduction a l' analyse de la poesie I.
Vers et figures , P.U.F., Paris, 1987.
44) Mirasgesis M., " La Litterature enfantine Grecque" in magazine , La Revue
des livres pour enfants, No 158, Paris, 1994 pp.350-358.
45) Weaving Charlotte's Web, Mc Clure A., Harrisson P., Reed, "Poetry school
" in Children's Literature in the classroom , edited by Janet Hickman, Bernice
E., Cullivan, U.S.A., 1989.
46) Winner E., Mc Carthy M., Cardner A., "The ontogenesis of metaphor", p. 10-
20 in R. T. Honeck and R.R. Hoffman, ed., Cognition and figurative language,
Hillsdale N.J.Erlbaum, 1987.



 Πνηεηηθέο ΢πιινγέο

Βηδπελφο Γ., " Άπαληα ", Πάππξνο, Αζήλα ,1967.
Παπαλησλίνπ Ε., " Σα ρειηδόληα ", εθδφζεηο Γεκεηξάθνπ, Αζήλα, 1931.
Πάιιεο Α., βι. ΢αθειιαξίνπ Υ., " Οη πξσηνπόξνη ηεο ειιεληθήο παηδηθήο
Λνγνηερλίαο , Παηάθεο, 1987 .
Πνιέκεο Η., " Παηδηθή Λύξα ", Αζήλα ,1914.
Ρίηζνο Γ., Πξσηλό άζηξν, Κέδξνο, Αζήλα ,1982
Ρψηαο Β., "Απγνύια", Αζήλα, 1974.
Σαληαιίδεο Ζ., βι . ΢αθειιαξίνπ Υ., "Οη πξσηνπόξνη ηεο ειιεληθήο παηδηθήο
Λνγνηερλίαο ", Παηάθεο ,1987
Υαξσλίηεο Β. , " Σηηηβίζκαηα ", Κξήηε, 1975.
Υαηδεληθνιάνπ Ν., " Καιεκέξα ... Καιελύρηα " Αζήλα , 1980.
Υνξηηάηε Θ., Παηγληδόιεμα, Κέδξνο, Αζήλα, 1986.
Υνξηηάηε Θ., Παηγληδφγεια , Κακπαλάο, Αζήλα 1989.

								
To top