ISU PENDIDIKAN SENI
Ulasan dan kupasan hubungan antara Dasar Pendidikan Kebangsaan, matlamat
pendidikan seni sejagat dengan Kurikulum Pendidikan Seni di Malaysia – Isu
Perpaduan.
1. Pengenalan
Sejak selepas Perang Dunia Kedua dan yang lebih mendesak semasa kita
mencapai kemerdekaan ialah: Bagaimanakah sebaik-baik cara untuk melahirkan satu
masyarakat Malaysia yang bersatu padu, yakni satu masyarakat majmuk Malaysia yang
mempunyai keazaman, kesanggupan dan kesediaan untuk hidup bersama dengan rukun
dan damai serta mempunyai kesedaran, keperibadian dan nilai-nilai sebagai rakyat
Malaysia.
Satu cara yang paling penting bagi mewujudkan perpaduan di dalam sesebuah
negara ialah menerusi pelajaran. Menurut Ho Seng Ong (1998) dalam bukunya yang
berjudul Education for unity in Malaya telah mencatat:
“It is accepted that educations is not the only means available in the taks of
achieving national unity and solidarity in the plural community of Malaya, but it remains
the most important single factor for integration in the racial, religious and cultural
complexof Malaya.”
Sistem pelajaran yang ada pada kita sekarang ialah satu usaha yang disedari dan
bersungguh-sungguh untuk memberi jawapan atau penyelesaian kepada masalah
perpaduan ini dengan kaedah-kaedah yang praktikal, wajar dan dapat diterima oleh
sebahagian besar rakyat.
Salsabila Tang Abdullah 1
Guru PSV SMKSR
Dari segi individu, perpaduan mempunyai ciri-ciri yang meliputi perasaan, emosi,
sentimen sikap dan nilai. Dalam persekolahan, apa yang diusahakan ialah supaya murid-
murid dibimbing dan dididik untuk memupuk sifat-sifat yang sihat dan membina yang
boleh membawa ke arah perpaduan negara.
2. Definisi masyarakat majmuk
Salah satu daripada naluri semulajadi manusia ialah ingin hidup berkelompok dan
bermasyarakat. Ibrahim Ahmad Bajunid (2000) dalam kertas kerjanya yang bertajuk
Perubahan dan Perkembangan Kurikulum ke Arah Pembinaan Negara telah mencatat
bahawa J.S. Furnivall mentakrifkan masyarakat majmuk sebagai masyarakat di mana:
Mereka bergaul tetapi tidak bersatu. Setiap kumpulan berpegang kepada
agamanya, budayanya, bahasanya idea-idea dan cara-cara hidupnya. Sebagai individu
mereka bertemu, tetapi hanya di pasar, membeli dan menjual. Inilah masyarakat
majmuk, di mana seksi-seksi yang berlainan dalam masyarakat hidup sebelah
menyebelah, tetapi berasingan………(terjemahan)
Dalam Ensiklopedia Dunia Melayu (hlm 145-146) telah mencatat beberapa
pandangan penyelidik terhadap masyarakat majmuk antaranya:
M.G. Smith menganggap masyarakat majmuk sebagai masyarakat yang
mempunyai pelbagai budaya, perpecahan sosial dan perselisihan.
Van den Bergue juga menyenaraikan beberapa ciri masyarakat majmuk seperti
ketiadaan konsensus nilai, kepelbagaian kebudayaan, wujudnya konflik di antara
kelompok yang berlainan…..
Salsabila Tang Abdullah 2
Guru PSV SMKSR
Menurut Kamus Dewan edisi ketiga (hlm 865), perkataan „masyarakat majmuk‟
memberi maksud: masyarakat yang terdiri daripada beberapa bangsa. Malaysia
merupakan masyarakat majmuk yang terdiri daripada pelbagai suku bangsa dan agama.
Dari suku bangsa, kita terdiri daripada Melayu, Cina, India, Serani, Orang Asli, Bajau,
Kadazan, Murut, Kadayan, Melanau dan Iban dengan pelbagai bahasa dan dialeknya.
Masyarakat majmuk ini bersatu di atas ikatan kerakyatan di bawah pemerintah demokrasi
beraja berperlembagaan dengan satu hidup yang telah dipersetujui bersama. Menjelang
kemerdekaan, matlamat yang terpenting adalah mencapai perpaduan di kalangan
kelompok-kelompok yang berlainan. Secara langsung dan tidak langsung, sistem
pendidikan diberi tugas untuk pembinaan negara.
3. Definisi perpaduan
Perkataan “perpaduan” ini asalnya dari perkataan “padu” iaitu “mampat”, “pejal”
dan “padat”. “Perpaduan” ialah “penggabungan”. Perihal bergabung menjadi satu atau
persatuan. Kata lawan bagi “perpaduan” ialah “permusuhan”, “kehancuran” dan
“perpecahan”.
Perpaduan dilihat dari tuntutan Islam adalah satu perkara yang baik iaitu “ma‟rof”
manakala perpecahan pula satu perkara yang keji atau tidak baik iaitu “mungkar”. Dalam
al-Qur‟an Allah mengingatkan umat Islam dengan Firman-Nya yang bermaksud:
Dan hendaklah ada dari kalangan kamu satu puak yang menyeru kepada
kebajikan (mengembangkan Islam) dan menyuruh berbuat segala perkara yang baik,
serta melarang daripada segala perkara yang salah (buruk dan keji) dan mereka yang
bersifat demikian adalah orang-orang yang berjaya.
Salsabila Tang Abdullah 3
Guru PSV SMKSR
(Surah Ali Imran : 104)
Prof. Mohd. Kamal Hasan, Timbalan Rektor, UIA dalam satu forum perpaduan
kaum berkata “kita juga berpandu kepada ayat Al-Quran yang menyeru semua orang
yang beriman, yang bermaksud:
Hendaklah kamu bertolong menolong, berbaik-baik dan berkerjasama dalam
perkara yang membawa kepada kebaikan, kebajikan dan ketaqwaan kepada Tuhan. Dan
jangan kamu berkerjasama, tolong menolong dalam perkara yang mengikut dosa dan
permusuhan.”
Jadi di situ kita dapat lihat penekanan agama Islam itu kepada kenyataan
kepelbagaian kaum dan diseru umat Islam mencari kesempatan untuk bekerjasama dalam
perkara-perkara yang membawa kebaikan bersama.
4. Dasar Pendidikan Kebangsan dalam isu perpaduan
Dalam meninjau sejarah perkembangan pendidikan, Dasar Pendidikan dibentuk
atas kesedaran pemimpin dan rakyat Malaysia yang sensitif terhadap keperluan
pembinaan negara. Melalui Penyataan Razak 1956 dan dimaktubkan dalam Ordinan
Pelajaran, 1957, Dasar Pendidikan telah disemak semula dalam tahun 1960 yang
menghasilkan Laporan Rahman Talib. Laporan Rahman Talib ini kemudian dimaktubkan
dalam Akta Pelajaran, 1961.
Pada tahun 1974, sebuah Jawatankuasa Kabinet telah ditubuhkan untuk mengkaji
semula dan memperbaiki pelaksanaannya dalam mencapai matlamat melahirkan satu
masyarakat yang bersatupadu dan berdisplin serta memenuhi keperluan tenaga rakyat
Salsabila Tang Abdullah 4
Guru PSV SMKSR
yang terlatih bagi pembangunan negara. Laporan Jawatankuasa ini telah diterbit dalam
tahun 1979.
Dasar bagi sesuatu sistem pendidikan haruslah berpaksikan kepada falsafah.
Biasanya falsafah inilah menjadi teras pendidikan kita. Ia mengandungi matlamat, corak
dan kaedah pendidikan secara kasar, ciri-ciri yang hendak dibentuk dalam diri individu
yang hendak menerima pendidikan tadi serta skop yang merangkumi oleh proses
pendidikan itu sendiri. Dalam kertas kerja Datuk Dr. Syed Othman Alhabshi yang
berjudul „Dasar dan Pelaksanaan Sistem Pendidikan Kebangsaan‟ telah mencatat dapatan
seorang penyelidik terkemuka Howard D. Mehlinger (1995) dalam bukunya School
Reform in the Information Age mengenalpasti masalah ketiadaan falsafah dan dasar
memberi dua bentuk kesukaran iaitu pendidikan guru dan pembaharuan pendidikan.
Jelas dilihat Dasar Pendidikan merupakan tunggak utama dalam pembentukan
sistem pendidikan kebangsaan. Ia amat penting dalam memberi panduan untuk
melaksanakan sistem yang dirancangkan. Tanpa dasar yang jelas, sudah tentu sistem dan
pelaksanaannya juga tidak sistematik dan tidak mempunyai hala tuju yang tetap.
Justeru, Dasar Pelajaran Kebangsaan yang ada kini lebih menjurus kepada usaha
kerajaan menyatupadukan semua kaum:
Tujuan Dasar Pelajaran di dalam negeri ialah bermaksud hendak
menyatupadukan budak-budak daripada semua bangsa di dalam negeri ini dengan
menggunakan bahasa kebangsaan sebagai bahasa penghantar yang utama, walaupun
perkara ini tiada dapat dilaksanakan dengan sera-merta melainkan hendaklah diperbuat
dengan beransur-ansur.
(Penyata Razak, Perenggan 12)
Salsabila Tang Abdullah 5
Guru PSV SMKSR
5. Kurikulum Pendidikan Seni dalam tujuan perpaduan
Dalam usaha menyediakan generasi abad ke-21, kesesuaian kurikulum pendidikan
seni berasaskan konsep four pillars of learning umpamanya perlu diteruskan iaitu belajar
untuk menguasai ilmu (learning to know); belajar untuk menguasai kemahiran (learning
to do); belajar untuk menjadi insan berguna (learning to be); belajar untuk harmoni dan
bekerjasama (learning to live together). (dalam Abu Bakar Nordin Dan Ikhsan Othman, 2003)
Kurikulum Pendidikan Seni telah direncana dan selaras dengan keadaan semasa
dan akan datang bagi mencapai matlamat pendidikan berdasarkan kehendak FPK. Ini
kerana usaha kurikulum bermula dengan ramalan (Ornstein and Hunkins, 1993 dalam
Abu Bakar Nordin dan Ikhsan Othman, 2003) Perancangan perlu bersifat strategik,
dinamik, mudah lentur dan futuristik supaya dapat menentukan corak masyarakat dan
profil bangsa seterusnya.
Dalam Dasar pendidikan kebangsaan semua pelajar berhak menikmati pendidikan
yang kaya dari seni tanpa mengira latar belakang dan kebolehan. Smith (1982) mendapati
bahawa telah pun muncul sekarang seperti apa yang dikatakan sebagai satu
kecenderungan yang menuntut kepada pemikiran baru dari kalangan pendidik seni.
Kurikulum seni visual juga dikenali sebagai „pendidikan kemanusian‟, „pendidikan
pelbagai budaya‟. Menurut Chapman (1997), walaupun terdapat golongan pendidik seni
yang berpendapat seni lebih kepada ekspresi individu, namun pengaruh teori ilmiah serta
penyelidikan baru akan memaksa mereka berfikir semula bagi menserasi idea sendiri
dengan fungsi seni dalam bentuk-bentuk pendidikan baru yang muncul. MacFee (1977)
Salsabila Tang Abdullah 6
Guru PSV SMKSR
menganggap seni dalam budaya sebagai topik pembelajaran, Felman (1970) pula
menegaskan budaya, seni dan kehidupan tidak boleh dipisahkan. Walaupun pendekatan
mereka berbeza, tetapi bersetuju bahawa pendidikan seni perlu pendidikan yang lebih
liberal.
Menurut Abd. Shukor Hashim (1998), (dalam Mohd Johari Ab. Hamid, 2000)
Pendidikan Seni sewajarnya menepati objektif pendidikan negara yang mementingkan
pembangunan individu, pembangunan dan intergrasi sosial menyalurkan budaya dan
warisan negara. Perpaduan negara wujud setelah generasi muda dididik dan dibimbing
sempurna dari segi perkembangan JERIS.
Iberahim Hassan (2000), telah banyak menulis tentang Kurikulum Pendidikan
Seni dalam buku yang berjudul Pendidikan Seni dan Muzik. Matlamat dan kepentingan
Pendidikan Seni jelas digubah untuk melahirkan individu yang berbudaya, iaitu
sekurang-kurangnya dapat mengurus kehidupan harian dengan sempurna dan menjadi
penghayat seni, seterusnya dapat menyumbang ke arah pembangunan diri, keluarga,
masyarakat dan negara. Melalui aktiviti-aktiviti seni, seseorang pelajar bukan sahaja
dididik dan dibimbing dalam kesempurnaan dari segi JERIS tetapi juga dilatih
memperolehi keyakinan diri dalam berkomunikasi melalui seni, memahami warisan
bangsa dan identiti bangsa.
Schiller, (1967) (dalam Abu Talib Putih, 2001) memikirkan seni sebagai penyalur
kesinambungan kemanusian. Seni berupaya menghubung satu generasi ke satu generasi
yang lain. Seni diperlukan dalam tugas mempersiapkan ahli baru menghadapi hidup
dalam usaha mencari erti tentang diri, penglibatan, halatuju masyarakat. Seni dapat
menyediakan benih cabaran yang membawa perubahan seperti menuntut kita melihat
Salsabila Tang Abdullah 7
Guru PSV SMKSR
sesuatu yang lama dari sudut pandangan atau perspektif yang baru. Begitu juga dalam
soal perpaduan masyarakat di negara kita, ia perlu satu perubahan paradigma tentang
budaya ke Malaysiaan.
Seni sebagai disiplin. Seni membenarkan manusia berfikir dan berikhtiar dalam
cara yang tersendiri, ia merupakan satu anugerah kepada masyarakat kerana ciri
kesediaannya yang boleh mengkaitkan harapan kepada ingatan, menjulang keberanian,
memasyurkan keraian, atau juga membendung tragedi hidup manusia. Dalam menuju ke
arah masyarakat aman damai, sejarah telah mencatatkan bahawa dengan adanya
kerjasama dan keberanian semua kaum negara yang aman dan merdeka dapat diperolehi
dan dinikmati bersama.
Seni merupakan sumber kegembiraan dan kecerian. Dengan adanya unsur
kegembiraan dalam sanubari semua rakyat Malaysia, sifat benci dan syak wasangka dapat
dielakan, tragedi 13 Mei 1969 menyedari semua warga Malaysia betapa pentingnya sifat
memahami antara satu sama lain.
Seni adalah nadi dalam hayat perjalanan ke arah melengkapkan sifat kemanusiaan
kita walaupun sekadar sebagai penghayat seni tetapi perkembangan minda dan rohaniah
turut dibina dengan sempurna.
Pendidikan seni berfaedah kepada pelajar kerana ia memufuk peribadi yang
lengkap, yang beransur membina berbagai bentuk literasi bagi menajamkan intuisi,
takulan, imagianasi dan kemahiran dalam berekspresi dan berkomunikasi. Pelajar
dibimbing pelbagai cara, membuat persepsi, menyatakan pemikiran dan menyelesaikan
masalah antara rakan sekelas atau kerja kursus yang diberi.
Salsabila Tang Abdullah 8
Guru PSV SMKSR
Seni membantu pelajar memahami pengalaman manusia, dari yang lampau hingga
masa kini. Belajar untuk menyesuai dan menghormati orang lain dari segi cara berfikir,
cara berkerja dan berekspresi yang berbeza. Pendekatan kemanusiaan seperti yang
dicadangkan oleh Micheal (1983) dan Feldman (1970) (dalam Iberahim Hassan, 2001)
membolehkan pelajar mengenali dirinya dan hubungan dengan masyarakat dan
kehidupannya.
MacFee, (1993) (dalam Iberahim Hassan, 2000) menyatakan bahawa objektif seni
bersandar kepada fungsi seni dalam masyarakat yang perlu disemai kepada pelajar iaitu:
a. Seni untuk memperkayaan kualiti sesuatu perayaan atau upacara ritual bagi
sesuatu peristiwa.
b. Berfungsi sebagai indeks untuk membezakan sesuatu identiti.
c. Seni sebagai alat komunikasi yang merakam, menyimpan dan menjana idea.
d. Seni berperanan untuk mengstabilkan sesuatu budaya dalam menghadapi arus
perubahan.
e. Seni sebagai alat untuk perkembangan sesuatu budaya.
6. Nilai-nilai asas perpaduan yang dapat dipupuk melalui pendidikan
… usaha membina satu semangat identiti bersama dan berkongsi tujuan di
kalangan semua rakyat Malaysia sangatlah penting dalam pembangunan nusa bangsa
dan membentuk bangsa Malaysia. Bagi mencapai hasrat tersebut perlulah dipupuk
perasaan bangga terhadap warisan, kejayaan, dan potensi negara bagi menyemai
semangat kekitaan…
(Malaysia, 1996, hlm.31)
Salsabila Tang Abdullah 9
Guru PSV SMKSR
Berhubung dengan petikan di atas, penerapan nilai-nilai murni dilakukan dengan
menyeluruh dalam semua mata pelajaran KBSM. Pendekatan ini dikenali sebagai nilai
merentasi kurikulum. Sebanyak 16 nilai disenaraikan dan secara khusus terkandung
dalam mata pelajaran pendidikan Islam dan pendidikan Moral
(Kementerian Pendidikan Malaysia, 1991; hlm.6)
7. Usaha-usaha kerajaan dalam menangani isu perpaduan
Bagi mencapai hasrat membina bangsa Malaysia yang bersatu padu, terdapat
petikan yang diberi oleh Datuk Seri Dr. Mahathir Mohamad iaitu:
“Bagi mengukuhkan bangsa Malaysia yang bersatu padu, kita telah
memperkenalkan pelbagai dasar dan program dalam tempoh tiga puluh tahun lalu selain
Dasar Ekonomi Baru dan Dasar Pembangunan Nasional. Dasar-dasar tersebut termasuk
Dasar Pendidikan, Dasar Bahasa Kebangsaan, Dasar Kebudayaan Kebangsaan,
Perpaduan negara dan sebagainya adalah matlamat penting dalam dasar dan program
berkenaan. Kemudian dasar dan program ini boleh menyumbang ke arah hubungan
sosial yang sihat di kalangann masyarakat majumuk, perkongsian nilai dan persepsi,
persamaan identiti sebagai rakyat Malaysia dan kebudayaan yang mengekalkan warisan
bangsa.”
Kerajaan Malaysia mengenalpasti budaya dan kesenian sebagai elemen sama
penting dengan perkembangan ekonomi. Maka, Kebudayaan Kebangsaan telah dirangka
pada tahun 1971 yang bertujuan menjalankan program kebudayaan yang
mengembangkan identiti kebangsaan, mempromosi integrasi kebangsaan dan
keharmonian pelbagai kaum dan budaya Melayu sebagai asas budaya kebangsaan. Dato
Seri Dr. Abdul Shukur Abduulah mengatakan kepentingan seni visual dapat
Salsabila Tang Abdullah 10
Guru PSV SMKSR
menyumbangkan pertumbuhan ekonomi, sosial dan pendidikan di nagara. Melalui
pendidikan seni visual, kita akan bergerak ke arah mencapai satu warisan bangsa yuang
unggul.
Selain daripada itu, semasa pelancaran Majlis Perdagangan Malaysia pada 28
Februari 1991, Tun Dr. Mahathir Mohamad telah membentangkan satu kertas kerja yang
bertajuk “Malaysia – Melangkah ke Hadapan” yang mengandungi satu pemikiran dan
rangka kerja mengenai matlamat Malaysia menjadi sebuah negara maju pada tahun 2020.
Ianya dikenali sebagai “Wawasan 2020”
Dalam sembilan cabaran wawasan, isu perpaduan dalam pembentukan bangsa
Malaysia menduduki tempat pertama yang secara tidak langsung telah mengambarkan
kepentingannya dalam usaha mencapai matlamat sebagai negara maju yang tercatat
seperti berikut:
Membangunkan bangsa Malaysia yang bersatupadu dengan matlamat yang sama
bagi membentuk bangsa Malaysia yang setia dan taat kepada negara.
Bangsa Malaysia yang bersatupadu bermakna setiap rakyat perlu komited untuk
menjayakan cita-cita negara. Lain kata matlamat negara perlu dikongsi bersama oleh
setiap orang. Setiap rakyat dengan rasa bangsa mengidentifikasikan diri mereka sebagai
warga Malaysia.
Strategi dan kaedah pengajaran Pendidikan seni Visual dalam usaha mencapai
perpaduan.
Musa Hitam dalam ucapan di Perasmian Himpunan Tetap Balai Seni Lukis
Negara pada 29hb Januari 1985 pernah mengata: “Kesenian mencerminkan kematangan
Salsabila Tang Abdullah 11
Guru PSV SMKSR
perasaan dan pemikiran sesuatu bangsa atau masyarakat” keesahan kenyataan ini tidak
dapat dipastikan tetapi apa yang boleh dipastinya ialah sesuatu bangsa atau masyarakat
yang tidak mempunyai kesenian diibaratkan sebagai golongan orang-orang yang kurang
sempurna hidupnya. Masyarakat yang sebegini adalah masyarakat yang kurang lengkap,
kehidupan mereka tak ubah seperti lagu tanpa irama.” Jelaslah bahawa kedudukan fungsi
dan peranan Pendidikan Seni Visual di sekolah dalam menangani Wawasan 2020
khasnya dalam cabaran pertama yang berkait dengan perpaduan haruslah dilihat dengan
keperihatinan yang serius terutama oleh golongan intelektual pendidikan juga oleh
masyarakat keseluruhannya.
I. Pengabungjalinan mata pelajaran
Pengabungjalinan mata pelajaran seperti Bahasa Malaysia, Sejarah, geografi dan
lain-lain dapat meningkatkan nilai kewarganegaraan. Ini merupakan salahsatu langkah
penting dalam isu perpaduan kaum. Sebagai contoh guru seni ingin mengajar catan atau
arca, beliau telah meminta pelajar mengkaji sejarah Pasir Salak. Pelajar menjalankan
penyelidikan mengumpul, mentafsir dan membuat hubungkait antara catatan dengan
gambar lukisan atau fotografi sejarah. Melalui apresiasi seni segala dokumentasi dan
mencatat sejarah detik perjuangan kemerdekaan akan mendidik pelajar perlu wujudnya
nilai cintakan negara. Tambahan pula, dengan satu bahasa yang dapat difahami oleh
semua pelajar, secara tak langsung pelajar dapat berinteraksi dan berkomunikasi antara
satu sama lain. Kes-kes pergaduhan antara pelajar berlainan bangsa yang disebabkan
perselisihan faham dapat dielakkan dan dikurangkan.
Salsabila Tang Abdullah 12
Guru PSV SMKSR
II Pelaksanaan Kurikulum Pendidikan Seni dalam tujuan perpaduan
Bagi menghadapi cabaran yang datang secara bertalu-talu, generasi yang hidup
dalam abad ke-21 perlu memperoleh nilai-nilai murni dan luhur yang bersifat sarwajagat;
kaya dengan maklumat, termasuk dalam bidang sains dan teknologi (objektif ke-6);
mempunyai semangat jati diri (objektif Ke-10), jaya diri dan keusahawaan yang tinggi;
mempunyai ketrampilan yang tinggi; dan mempunyai kekuatan minda yang kreatif, kritis,
inovasi , analitis dan futuristik (objektif ke-3). Dalam kurikulum pendidikan seni visual
selain mementingkan proses penghasilan atau proses artistik, produk juga diminta
mencapai tahap persembahan yang memuaskan. Barangan kraf seperti barangan
anyaman, tembikar, perabut ukiran, barang hiasan gangsa melambangkan identiti budaya
di Malaysia. Nilai patriotik (objektif 1, 7 dan 9) boleh dipupuk dengan meningkatkan rasa
kebanggaan rakyat terhadap barangan Malaysia dan seterusnya mencapai perpaduan di
kalangan rakyat majmuk. Semangat patriotik dan nasionalisme penting bagi
membolehkan Malaysia lebih bersifat kompetitif di peringkat antarabangsa.
Dalam usaha menuju perpaduan, pendidik mesti memahami kandungan seni
visual dengan sebenar-benarnya. Pelajar perlu disedari kepentingan dalam memahami
serta wujud perasaan hormat budaya orang lain. Budaya Malaysia yang dibentuk
merupakan identiti yang dapat mengeratkan lagi hubungan kesemua kaum melalui
transformasi soaial melalui aktiviti pendidikan seni. Feldman (1972) mencadangkan
pendekatan humanistik dalam pencapaian pengajian kognitif, pengajian Linguistik
Visual, Pengajian Media dan Pengajian Kritikan Seni. Tujuan kurikulum beliau adalah
meningkatkan kualiti individu dan mengenali individu yang lain. (dalam Iberahim
Hassan, 2000)
Salsabila Tang Abdullah 13
Guru PSV SMKSR
Dalam melaksanakan kandungan kurikulum, pendidik merancang aktiviti seperti
pertandingan melukis poster selain bertujuan mencungkil potensi pelajar, slogan-slogan
seperti, “Bersatu padu kita teguh, bercerai berai kita runtuh.” , “Bagai aur dengan tebing,
saling penuh memenuhi”, “Tak kenal maka tak cinta”, “Perpaduan pemangkin kemajuan
negara”, Rakyat bersatu padu, negara gemilang” dan lain-lain telah digunakan sebagai
tajuk. Sebelum menentukan tema pertandingan, sesi perbincangan diadakan agar semua
pelajar benar-benar faham matlamat, tujuan, objektif dan kehendak tema yang berkaitan
dengan perpaduan. Pelajar diminta memberi pandangan bagaimana hendak
mengambarkan perasaan cinta kepada negara melalui seni visual. Aktiviti pertandingan
melukis poster dapat memupuk semangat perpaduan dan menyedari kepentingan
perpaduan di peringkat awal sebelum pelajar menunjukkan kemahiran melukis masing-
masing.
III. Aktiviti kumpulan
Al Huswitz, Michael Day dalam buku mereka yang berjudul Children and Their
Art methods for the Elementacy School dalam issues Multi-Cultural, hlm.:122-124 telah
menyarankan bahawa aktiviti kumpulan merupakan satu cara untuk mengeratkan lagi
hubungan antara pelajar yang berbilang kaum. Pelajar dapat bertukar-tukar fikiran,
pandangan dan pengalaman serta bercerita tentang budaya sendiri.
Apabila menjalankan aktiviti-aktiviti seni dalam kumpulan, guru hendaklah
memastikan pelajar yang mengambil bahagian terdiri daripada pelbagai kaum. Menurut
Ee Ah Meng (1988) dalam bukunya yang berjudul Pendidikan Di Malaysia Untuk Guru
Pelatih mengatakan amalan seperti ini akan menjauhkan perasaan benci dan iri hati
Salsabila Tang Abdullah 14
Guru PSV SMKSR
dikalangan pelajar berbilang kaum. Semasa menyiapkan sesuatu projek seni, semangat
kekitaan dan persefahaman dapat dipupuk dalam situasi yang mesra.
Kata Mumama: “Jiran dan rakan-rakan bersepakat ke arah kemasyarakatan akan
membawa kebajikan dan keberkatan.”
IV. Pembelajaran Koperatif
Pembelajaran koperatif adalah satu kaedah pembelajaran yang digunakan oleh
guru bagi membantu meningkatkan hubungan dan kemahiran sosial pelajar di samping
mencapai objektif pembelajaran yang ditetapkan. Pelajar akan bekerjasama dalam satu
kumpulan kecil, membantu satu sama lain untuk memenuhi kehendak tugasan individu
atau kumpulan sebagai yang diminta oleh guru melalui perhubungan yang saling
bergantung secara positif, bertanggungjawab, interaksi bersemuka yang sihat dan
penglibatan yanga saksama.
Kaedah pembelajaran secara koperatif penting dalam pembentukan perpaduan
kaum dapat dibuktikan melalui pendapat yang dikemukakan oleh William Ragan and C.
B. Stendler dalam penulisan mereka yang bertajuk The Social Dimension telah
mengatakan strategi pengajaran melalui koperatif dapat mengalakkan pelajar menetapkan
perancangan bersama, menetukan matlamat, membahagikan tanggungjawab dalam
melaksanakan segala aktiviti seni yang diminta. Secara tidak langsung, ia dapat
mengeratkan lagi persahabatan antara pelajar yang berbilang kaum.
Salsabila Tang Abdullah 15
Guru PSV SMKSR
V. Semasa Pengajaran dan pembelajaran
Dalam tugas melaksanakan isi kandungan yang telah dirancang, selain daripada
memberi ilmu pengetahuan, objektif pengajaran perlu sejajar dengan kehendak FPK yang
bermatlamat mewujudkan sebuah negara yang maju dengan cara yang tersendiri. Maka,
sebagai seorang pendidik yang profesiohal, segala bimbingan dan bantuan yang diberi
kepada pelajar hendaklah menunjukkan keadilan dan kesaksamaan. Tindakan
diskriminasi perlu dielakkan agar pelajar merasa seronok dan selesa belajar. Dalam sesi
kritikan seni, selain melatih dalam penggunaan bahasa tampak, sifat rasional dan
mempunyai hati terbuka turut menyumbang dalam usaha memupuk semangat perpaduan
di kalangan pelajar. Sesi ini membolehkan pelajar bertukar-tukar pendapat dan memberi
pandangan yang membina. Pelajar juga mempelajari menerima pendapat dan kritikan dari
bangsa yang berlainan.
VI. Pengurusan bilik darjah
Penyusunan meja kerusi dalam bilik atau studio seni seharusnya dalam bentuk
kumpulan. Ia memudahkan pelajar berbincang dan menjalankan aktiviti kumpulan.
Penyusunan meja kerusi yang berasingan seolah-olah mengasingkan dan mengelakkan
setiap individu berinteraksi antara satu sama lain. Pengurusan bilik seni merupakan satu
aspek penting dalam memberi daya tarikan dan menjadi sumber ilham kepada pelajar.
Suasana bilik darjah yang ceria mencerminkan sikap tanggungjawab dan kerjasama
antara pelajar yang menuju ke arah perpaduan.
Salsabila Tang Abdullah 16
Guru PSV SMKSR
VII. Sejarah seni
Bidang Sejarah Seni yang ada dalam kandungan kurikulum pendidikan seni juga
memainkan peranan yang penting dalam membentuk sikap perpaduan. Menurut Md.
Nasir Iberahim dan Prof. Madya Iberahim Hassan (2003) dalam buku mereka yang
berjudul Pendidikan Seni Daripada Sudut Sosial mengatakan wujudnya pelbagai
kontroversi dalam memperkenalkan „multikulturisme‟, tetapi apa yang penting ialah
peranan guru sebagai pembudaya. Walaupun budaya orang Melayu lebih diutamakan
dalam kurikulum pendidikan seni tetapi guru seni perlu memperkenalkan budaya bangsa
lain kepada pelajar agar mereka memahami dan menghormati serta boleh berkomunikasi
dengan orang lain. Seni bersifat sejagat.
Kesimpulan
Dalam menangani masalah perpaduan antara kaum, jelaslah Kurikulum
Pendidikan Seni yang ada sekarang dapat memberi sumbangan yang mengalakkan
berdasarkan ciri-ciri pendidikan seni yang telah dinyatakan di atas. Tidak dapat dinafikan
bahawa pendidik merupakan agen yang penting sekali dalam usaha merancang
pengajaran dan pembelajaran yang menjurus ke arah perpaduan. Sebagai seorang
pendidik, ilmu kandungan kurikulum harus dikuasai dan dilaksanakan.
Perkembangan dunia kian semakin pesat. Bidang pendidikan perlu sentiasa
membuat “enviromental scanning” bagi mengenalpasti keperluan-keperluan negara
semasa. Sebagai contoh komplas sekolah wawasan pertama di USJ15 Subang Jaya
merupakan sekolah wawasan pertama bagi mengeratkan lagi perpaduan kaum di negara
Salsabila Tang Abdullah 17
Guru PSV SMKSR
kita. Perluasan pelaksanaan konsep sekolah wawasan ke seluruh negara pada abad ke-21
akan dapat memastikan perpaduan kaum yang terdapat di negara terjamin.
Tanpa perpaduan nasional, wawasan 2020 akan menghadapi risiko yang berat dan
mungkin gagal. Jadi, tanamkan pada jiwa anak-anak muda kita dan tiupkan semangat
perpaduan nasional. Sesungguhpun, memupuk perpaduan adalah satu usaha yang begitu
komplaks yang boleh membangkitkan perasaan dan emosi. Namun dengan adanya
kefahaman, penjelasan, dan persetujuan semua pihak terhadap konsep, rasional dan
langkah-langkah tindakan yang dimajukan. “Satu Negara Satu Bangsa (Malaysia)” bukan
sesuatu impian yang mustahir.
Dato‟ Onn Jaafar pernah berkata: “Saya ini pro Islam dan pro Melayu, tetapi tidak
membenci kepada bangsa-bangsa yang lain, kita harus ingat bahawa perpaduan nasional
harus diutamakan.”
Salsabila Tang Abdullah 18
Guru PSV SMKSR
Biliografi
--------. (1998). Kamus Dewan Edisi Ketiga. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan
Pustaka.
--------. (2000). Kumpulan Esei Pilihan: Pendidikan Seni dan Muzik. Perak: Fakulti
Sains Sosial dan Kesenian UPSI.
Abd Rahim Abd Rashid. (2000). Wawasan Pembangunan: Isu dan Cabaran. Kuala
Lumpur: Utusan Publication & Distributors.
Abd Rahim Abd Rashid. (2001). Nilai-nilai Murni Dalam Pendidikan: Menghadapi
Perubahan dan Cabaran Alaf Baru. Kuala Lumpur: Utusan Publication &
Distributors.
Abu Bakar Nordin Dan Ikhsan Othman. (2003). Falsafah Pendidikan Dan Kurikulum.
Perak: Quantum Books.
Abu Talib Putih (2001). Soal Pemikiran Dalam Pendidikan Seni: Asas Pertimbangan
Untuk Praktis Pengajaran Di Sekolah-sekolah dalam Seminar Pedagogi Pendidikan
Seni Visual. Tanjong Malim, UPSI.
Al Hurwitz, Michael Day. (1995). Children and their art: Methods for Elementary
School. United States of America.
Alias Aliana. Dasar Kebudayaan Kebangsaan: Satu Persoalan. [On-line]
file:///A/db08fokf.html
Awang Had Salleh. (1980). Pendidikan Ke Arah Perpaduan: Sebuah Perspektif
Sejarah. Selangor: Fajar Bakti.
Ee Ah Meng. (1991). Pendidikan Di Malaysia Untuk Guru Pelatih. Selangor: Fajar
Bakti.
Ensiklopedia Dunia Melayu, 4. Kuala Lumpur: Piramid Perdanan Sdn. Bhd.
Freedman & Feenam d. Hernandez. (1998). Curriculum, Culture and Art Education
Comparative Perspectives. State University of New York: Press Albary.
Haji Mohd. Shahir B. Haji Abdu. Perpaduan Kearah Pengukuhan Kepimpinan
Ummah. [On-line] file:///A/perpaduan.html
Iberahim Hassan. (2001). Pendidikan Seni Di Malaysia: Antara Harapan Dan
Kenyataan dalam Seminar Pedagogi Pendidikan Seni Visual. Tanjong Malim,
UPSI.
Salsabila Tang Abdullah 19
Guru PSV SMKSR
Jakob Sumardjo. (2000). Filsafat Seni. Bandung: ITB.
Jasiman Bin Ahmad & Nora Binti Samat. (2000). Wawasan Pemangkin Negara Maju.
Kuala Lumpur: Goodmark Enterprise.
Kassim Ahmad. (1998). Esei-esei Politik. Selangor: Fajar Bakti.
Malaysia, (1991). Rangka Rancangan Jangka Panjang Kedua 1991 – 2000. Kuala
lumpur: Percetakan Negara.
Malaysia, (1996). Rancangan Malaysia Ketujuh, 1996 – 2000. Kuala lumpur:
Percetakan Negara.
Md. Nasir Iberahim, Prof. Madya Iberahim Hassan. (2003). Pendidikan Seni Untuk
Maktab & Universiti. Pahang: PTS Publications & Distributors Sdn. Bhd.
Mohd. Manshur B. Kiyai Masyhadi. (1993). Sumbangan Kami Terhadap Wawasan
2020. Selangor: Perniagaan Al Wathaniyah.
Musa Hitam. (1986). Nasionalisme Krisis dan Kematangan. Selangor: Pelanduk
Publications.
Omar Mohd. Hashim. (1999). Pengisian Misi Pendidikan. Kuala Lumpur: Dewan
Bahasa Dan Pustaka.
Pusat Perkembangan Kurikulum, (1990). Falsafah Pendidikan Negara. Kuala
Lumpur: Dewan Bahasa Dan Pustaka.
Rod Taylor. (1986). Educating For Art: Critical Response and Development. UK
Limited England: Longman Group.
Shahril @ Charil Marzuki, Habib Mat Som, (1999). Isu Pendidikan Di Malaysia:
Sorotan dan Cabaran. Kuala Lumpur: Utusan Publication & Distributors.
Siti Fatimah Abdul Rahman, penyunting (1993). Ke Arah Negara Maju Berdasarkan
Sistem Nilai. Kuala Lumpur: Institut Kefahaman Islam Malaysia.
Syed Othman Alhabshi. (2001). Dasar dan Pelaksanaan Sistem Pendidikan
Kebangsaan. [On-line]
Tajul Ariffin Noordin. (1990). Pendidikan Suatu Pemikiran Semula. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa Dan Pustaka.
Wan Abdul Kader & Yap Beng Liang. (1997). Seni Dan Pendidikan Insan Madani.
Kuala Lumpur: Universiti Malaya.
Salsabila Tang Abdullah 20
Guru PSV SMKSR