Evropa n� 12 leksione pdf - 2 MB

nga Paskal Fonten









Unioni Evropian

Ky doracak dhe sqarimet tjera të shkurta e të qarta për UE-në mund t’i gjeni në faqen e internetit

ec.europa.eu/publications/





Komisioni Evropian

Drejtoria Gjenerale për Komunikim

Publikime

B-1049 Bruksel



Dorëshkrimi është përfunduar në tetor të vitit 2006



Ilustrimi në ballinë dhe te kapitujt: Raportuesit



Luksemburg: Zyra për botime zyrtare të Bashkësive evropiane, 2006



ISBN 92-894-7522-6



Bashkësitë evropiane, 2006

Riprodhimi është i lejuar.



U botua në ish Republikën Jugosllave të Maqedonisë

Evropa në 2 leksione

Evropa në

12 leksione

nga Paskal Fonten,

ish asistenti i Zhan Monesë

dhe profesor në Institutin për Studime Politike në Paris











Përmbajtja





Evropa në 2 leksione

1. Pse Unioni Evropian? 4





2. Dhjetë hapat historike 8





3. Zgjerimi dhe politika me fqinjët 2





4. Si funksionon UE-ja? 6





5. Çka bën UE-ja? 22





6. Tregu unik 28





7. Unioni ekonomik dhe monetar (UEM) 2

dhe euroja

8. Drejt shoqërisë të bazuar në dijeni 6





9. Një Evropë e qytetarëve 40





10. Liria, siguria dhe drejtësia 44





11. Unioni Evropian në skenën botërore 48





12. Cila është ardhmëria e Evropës? 54







Datat kyçe në historinë 58

e integrimit evropian











1. Pse Unioni Evropian?

Misioni i Evropës në shekullin 21 është:









Evropa në 2 leksione

• të sigurojë paqe, prosperitet dhe stabilitet për popujt e saj;



• t’i tejkalojë ndarjet në kontinent;



• të sigurojë që qytetarët e saj të jetojnë në siguri;



• të promovojë zhvillim të balancuar ekonomik dhe social;



• të ballafaqohet me sfidat e globalizimit dhe ta ruajë

llojllojshmërinë e popujve të Evropës;



• t’i ruajë vlerat e evropianëve, siç janë zhvillimi i qëndrueshëm

dhe mjedisi i shëndoshë, respektimi i të drejtave të njeriut dhe

ekonomia sociale e tregut.







I. Paqe dhe stabilitet për Thëngjill dhe Çelik (ECSC). Vendet që

dikur kishin luftuar njëri-tjetrin, prodhimin

Ideja për Evropën e bashkuar dikur ishte e qymyrit dhe çelikut e bashkuan nën

vetëm një ëndërr e filozofëve dhe vizionarëve. një institucion të përbashkët, të quajtur

Viktor Hygo, për shembull, ka paramenduar “Autoriteti i Lartë”. Në mënyrë praktike, por

“Shtetet e Bashkuara të Evropës” të inspiruar gjithashtu edhe tejet simbolike, materialet

nga idealet humane. Ëndrra u shkatërrua e luftës u transformuan në instrument të

nga luftërat e tmerrshme të cilat e rrënuan pajtimit dhe paqes.

kontinentin gjatë gjysmës së parë të shekullit

XX. II. Serishëm i Evropës



Mirëpo, nga gërmadhat e Luftës II Botërore Unioni Evropian e përkrahu bashkimin e

u shfaq një shpresë e re. Njerëzit që Gjermanisë pas rënies së murit të Berlinit

kishin rezistuar totalitarizmin gjatë luftës, në vitin 989. Kur Bashkimi Sovjetik

ishin të vendosur t’i japin fund urrejtjes u shkatërrua në vitin 99, ish vendet

ndërkombëtare dhe rivalitetit në Evropë, komuniste të Evropës Qendrore dhe Lindore,

për të ndërtuar një paqe të përhershme. Mes pas dekadave lidhje të ngushtë me Paktin

viteve 945 dhe 950, një grup burrështetas e Varshavës, vendosën që ardhmëria e tyre

guximtarë, përfshirë këtu Robert Shuman, të jetë në familjen e popujve demokratik të

Konrad Adenauer, Alçide de Gasperi dhe Evropës.

Uinston Çërçill kishin për qëllim t’i bindin

popujt e tyre që të hynë në një epokë të Procesi i zgjerimit vazhdon edhe në ditët

re. Struktura të reja do të krijoheshin në e sotme. Në tetor të vitit 2005 kanë filluar

Evropën Perëndimore, të bazuara na interesat bisedimet për anëtarësimin e Turqisë dhe

e përbashkëta dhe të themeluara në bazë të Kroacisë, derisa disa vende të Ballkanit

marrëveshjeve të cilat do ta garantonin e kanë caktuar rrugën e cila një ditë do ti

sundimin e së drejtës dhe barazinë në mes shpije në UE.

gjithë shteteve.

III. Siguria

Robert Shuman (Ministër francez i Punëve të

Jashtme), i inspiruar nga një ide fillimisht Evropa në shekullin XXI akoma ballafaqohet

të krijuar nga Zhan Mone, më 9 maj 950, me çështjen e sigurisë. UE-ja duhet të

propozoi formimin e Komunitetit Evropian ndërmarrë veprime aktive për ta garantuar



5

sigurinë e anëtarëve të saj. Në mënyrë të menaxhuara nga Komisioni Evropian,

konstruktive duhet të bashkëpunojë me i përkrahin dhe i plotësojnë përpjekjet e

rajonet që kufizohen me të: Ballkani, Afrika autoriteteve nacionale dhe rajonale të UE-

Veriore, Kaukazi dhe Lindja e Mesme. UE- së në zvogëlimin e jo barazive mes pjesëve

ja gjithashtu duhet t’i mbrojë interesat e të ndryshme të Evropës. Paratë e UE-së dhe

saja ushtarake dhe strategjike nëpërmjet kreditë nga Banka Evropiane për Investime

bashkëpunimit me aleatët e saj, në veçanti (BEI) shfrytëzohen për përmirësimin e

me aleatët e NATO-s dhe duke zhvilluar një infrastrukturës transportuese të Evropës

politikë të përbashkët evropiane për siguri (për shembull, për zgjerimin e rrjetit të

dhe mbrojtje. autostradave dhe hekurudhës) duke siguruar

kështu qasje më të mirë deri te rajonet

Siguria e brendshme dhe e jashtme janë dy periferike dhe duke e përkrahur tregtinë

anët e një monedhe. Lufta kundër terrorizmit trans-evropiane. Suksesi ekonomik i UE-së

dhe krimit të organizuar kërkon nga forcat pjesërisht do të matet edhe nga aftësia që

policore e të gjithë shteteve të UE-së të nga tregu i tij i vetëm prej gjysmë miliardë

punojnë së bashku. Të bëhet UE-ja një konsumatorësh të përfitojnë sa më shumë

“rajon i lirisë, sigurisë dhe drejtësisë” ku njerëz dhe biznese.

çdo njëri ka qasje të barabartë në drejtësi

dhe mbrojtje të barabartë me ligj, që paraqet

një sfidë të re e cila kërkon bashkëpunimin e V. Identiteti dhe shumë-

afërt mes qeverive. Trupat siç janë Europol, llojshmëria në botën e globalizuar

Zyra e policisë evropiane dhe Eurojust,

të cilat mbështesin bashkëpunimin mes Shoqëritë post-industriale të Evropës bëhen

prokurorëve, gjykatësve dhe policëve në shumë komplekse. Standardi jetësor rritet

vendet e ndryshme të UE-së gjithashtu duhet vazhdimisht, por akoma ekzistojnë dallime

të luajnë rol më aktiv dhe efektiv. të dukshme mes të pasurve dhe të varfërve.

Zgjerimi i Evropës i ka zmadhuar edhe

dallimet meqenëse shtetet gjatë anëtarësimit

IV. Solidariteti ekonomik kanë pasur standarde jetësore nën mesataren

dhe social evropiane. Për shtetet e UE-së është me

rëndësi të punojnë bashkë me qëllim që ti

Unioni Evropian u krijua me qëllim politik për zvogëlojnë këto dallime.

arritjen e paqes, por dinamika dhe suksesi

i tij është rezultat edhe nga kyçja e tij në Por këto përpjekje nuk janë bërë për t’i

ekonomi. komprometuar karakteristikat e veçanta

kulturore apo gjuhësore të vendeve të UE-

Numri i banorëve në shtetet e UE-së së. Përkundrazi, shumë aktivitete të UE-

është në zvogëlim e sipër në krahasim me së ndihmojnë në krijimin e rritjes së re

popullatën botërore. Prandaj ata duhet të ekonomike të bazuar në karakteristikat e

vazhdojnë bashkërisht nëse dëshirojnë të rajoneve dhe në shumëllojshmërinë e pasur

sigurojnë zhvillim ekonomik dhe të jenë të traditave dhe kulturave.

të aftë të garojnë në skenën botërore me

ekonomitë tjera kryesore. Asnjë shtet i UE-së Gjysmë shekulli i integrimit evropian tregoi se

individualisht nuk është mjaft i fortë për të UE-ja si tërësi është më e fuqishme se shuma

vepruar vet në tregun botëror. Tregu i vetëm e pjesëve të saj: ka shumë më tepër fuqi

evropian u siguron kompanive një platformë ekonomike, sociale, teknologjike, komerciale

vitale për të garuar në mënyrë efektive në dhe politike për dallim nëse anëtaret e

tregjet botërore. saj veprojnë individualisht. Në veprimin e

përbashkët dhe të njëzëshëm mund të shihet

Por konkurrenca e lirë në gjithë Evropën vlera e shtuar e Unionit Evropian.

patjetër ta ketë si kundër-baraspeshë

solidaritetin gjithë-evropian. Kjo ka Pse?

përfitime të qarta për qytetarët evropian:

kur ato bëhen viktima të vërshimeve dhe • Sepse UE-ja është fuqia udhëheqëse

katastrofave tjera natyrore, ata marrin ndihmë tregtare botërore dhe prandaj luan rol

nga buxheti i UE-së. Fondet Strukturale, kyç në negociatat ndërkombëtare siç janë



6

Evropa në 2 leksione

© Sylvain Grandadam/Van Parys Media









Të bashkuar në diversitetin – Emri i rrugës në dy gjuhë në Maltë.



ato në Organizatën Tregtare Botërore të mëdha globale. Nevojat e njerëzve nuk

(OTB) ku marrin pjesë 49 shtet, si edhe mundet thjesht të plotësohen me forcat e

në implementimin e protokollit të Kjotos tregut apo me ndonjë veprim të njëanshëm.

për ndotjen e ajrit dhe për pengimin e

ndryshimeve klimatike. Prandaj UE-ja qëndron në pikëpamjen e

• Sepse ka pozitë të qartë lidhur me çështjet humanizmit dhe për model të shoqërisë

e ndjeshme që kanë të bëjnë me njerëzit të cilën shumica e qytetarëve e përkrahin.

e thjeshtë, siç janë mbrojtja e ambientit Evropianët kujdesen për trashëgiminë e

jetësor, burimet e ri-përsëritshme pasur të vlerave, të cilat përfshijnë besim

energjetike, “parimi i kujdesit” lidhur me në të drejtat e njeriut, solidaritetin social,

sigurinë e ushqimit, aspekti etik i bio- ekonominë e lirë, distribucion i drejtë

teknologjisë dhe nevoja për mbrojtjen e të frutave të rritjes ekonomike, e drejta

llojeve të rrezikuara. për mbrojtjen e mjedisit, respektim të

• Sepse nisi iniciativa të rëndësishme për shumëllojshmërisë kulturore, gjuhësore dhe

zhvillim të qëndrueshëm në tërë planetin religjioze dhe një përzierje harmonike e

lidhur me “Samitin e Tokës” që u mbajt në traditës dhe progresit.

vitin 2002 në Johanesburg.

Konventa evropiane për të drejtat themelore,

E thëna e vjetër “uniteti është fuqi” sot është e cila u miratua në Nicë në vitin 2000, i

më relevante se çdo herë për evropianët. Por, përmban të gjitha të drejtat që sot njihen

procesi i integrimit evropian nuk i shtypi nga ana e shteteve anëtare të UE-së dhe

mënyrat e ndryshme të jetesës, traditave dhe qytetarëve të saj. Këto vlera mund të krijojnë

kulturave të popujve. Në të vërtetë UE-ja bën ndjenjë të lidhjes familjare me evropianët. Të

që shumëllojshmëria të jetë një nga vlerat e cekim vetëm një shembull, të gjitha vendet e

saj kyçe. UE-së e kanë abroguar dënimin me vdekje.



VI. Vlera

UE-ja dëshiron t’i promovojë vlerat njerëzore

dhe progresive dhe të sigurojë se njerëzimi

është shfrytëzuesi e jo viktima e ndryshimeve









I. Peace and stability their future lay within the family of dem-

ocratic European nations.

Before becoming a real political objec-

tive, the idea of uniting Europe was just The enlargement process continues to

a dream in the minds of philosophers this day. Entry negotiations began with

and visionaries. Victor Hugo, for exam- Turkey and Croatia in October 2005, while

ple, imagined a peaceful ‘United States several countries in the Balkans have set



2. Dhjetë hapat

of Europe’ inspired by humanistic ideals.

The dream was shattered by the terrible

wars that ravaged the continent during

out along the road that could one day

lead to EU membership.





historike

the first half of the 20th century.



However, a new kind of hope emerged

III. Safety and security



Europe in the 2st century still fac-

from the rubble of World War Two. People es safety and security issues. The EU

who had resisted totalitarianism during has to take effective action to ensure

the war were determined to put an end the safety and security of its mem-

to international hatred and rivalry in Eu- bers. It has to work constructively with

rope and create the conditions for lasting the regions just beyond its borders:

peace. Between 945 and 950, a hand- the Balkans, North Africa, the Caucasus

ful of courageous statesmen including and the Middle East. It must also protect

Robert Schuman, Konrad Adenauer, Al- its military and strategic interests by

cide de Gasperi and Winston Churchill set working with its allies, especially within

about persuading their peoples to enter NATO, and by developing a genuine com-

a new era. New structures would be cre- mon European security and defence pol-

ated in western Europe, based on shared icy.

interests and founded upon treaties guar-

anteeing the rule of law and equality be- Internal security and external security

tween all countries. are two sides of the same coin. The fight

against terrorism and organised crime

Robert Schuman (French foreign minis- requires the police forces of all EU coun-

ter) took up an idea originally conceived tries to work together closely. Making

by Jean Monnet and, on 9 May 950, the EU an ‘area of freedom, security and

proposed establishing a European Coal justice’ where everyone has equal access

and Steel Community (ECSC). In coun- to justice and is equally protected by the

tries which had once fought each other, law is a new challenge that requires close

the production of coal and steel would cooperation between governments. Bod-

be pooled under a common High Author- ies like Europol, the European Police Of-

ity. In a practical but also richly symbolic fice, and Eurojust, which promotes coop-

way, the raw materials of war were being eration between prosecutors, judges and

turned into instruments of reconciliation police officers in different EU countries,

and peace. also have a more active and effective role

to play.



II. Bringing Europe

together again IV. Economic and social

solidarity

The European Union encouraged German

unification after the fall of the Berlin The European Union was created to

Wall in 989. When the Soviet empire achieve the political goal of peace, but

crumbled in 99, the former communist its dynamism and success spring from its

countries of central and eastern Europe, involvement in economics.

after decades under the authoritarian

yoke of the Warsaw Pact, decided that EU countries account for an ever smaller



8

1951: U themelua Bashkësia Evropiane për Thëngjill dhe Çelik nga









Evropa në 2 leksione

ana e gjashtë anëtareve themeluese

1957: Marrëveshja e Romës e themeloi tregun e përbashkët

1973: Bashkësia zgjerohet në nëntë vende anëtare dhe i zhvillon

politikat e tyre të përbashkëta

1979: Organizohen zgjedhjet e para për Parlamentin Evropian

1981: Zgjerimi i parë drejt Mesdheut

1993: Rrumbullaksimi i tregut të vetëm

1993: Marrëveshja e Mastrihtit e themeloi Unionin Evropian

1995: UE-ja zgjerohet në 15 anëtare

2002: Hyjnë në përdorim bankënotat dhe monedhat Euro

2004: Unionit i bashkëngjiten edhe 10 shtete







1. Më 9 maj të vitit 950, Deklarata e Franca, Italia, Luksemburgu dhe Holanda).

Shumanit propozon themelimin e Bashkësisë Qëllimi ishte që të sigurohet paqja mes

Evropiane për Thëngjill dhe Çelik (ECSC), ngadhënjyesve dhe kombeve që u mposhtën

që u bë realitet me Marrëveshjen e Parisit, të pas Luftës së Dytë Botërore dhe të njëjtit të

nënshkruar më 8 prill të vitit 95. Në këtë bashkohen në strukturë institucionale, ku do

mënyrë u krijua tregu i vetëm i thëngjillit të bashkëpunojnë si partnerë të barabartë.

dhe çelikut mes gjashtë vendeve themeluese

(Belgjika, Republika Federale e Gjermanisë,

© EC









Më 9 maj të vitit 1950, ministri francez i Punëve të jashtme, Robert Shuman, për herë të parë publikisht

foli për idetë mbi të cilat qëndron Unioni Evropian. Prandaj 9 maji kremtohet si ditëlindja e UE-së.

9

2. Më vonë, më 25 mars të vitit 95, me zgjedhjet e para për Parlamentin

gjashtë shtetet vendosën me Marrëveshjen Evropian, me anë të drejtës universale

e Romës, të krijojnë Bashkësinë Ekonomike të drejtpërdrejtë për votë. Këto zgjedhje

Evropiane (EEC), e bazuar mbi tregun e mbahen çdo pesë vjet.

vetëm për asortiment të madh të mallrave

dhe shërbimeve. Më  korrik të vitit 968,

doganat mes gjashtë shteteve u hoqën 5. Në vitin 98 Greqia iu bashkëngjit

tërësisht, ndërsa në vitet e ’60 u krijuan Bashkësisë, ndërsa pas saj edhe Spanja dhe

politika të përbashkëta me theks mbi tregtinë Portugalia në vitin 986. Këto zgjerime e

dhe bujqësinë. forcuan prezencën e Bashkësisë në Evropën

Jugore dhe e theksuan nevojën për zgjerim

3. Ky hap ishte aq i suksesshëm sa që edhe urgjent të programeve të saja për ndihmë të

Danimarka, Irlanda dhe Britania e Madhe rajoneve më pak të zhvilluara.

vendosën t’i bashkëngjiten Bashkësisë.

Zgjerimi i parë, nga gjashtë në nëntë anëtare, 6. Kriza ekonomike botërore në vitet

ndodhi në vitin 9. Në kohën e njëjtë, u e hershme të ’80 shkaktoi një valë të

zbatuan politika e re sociale dhe politika “evropeizmit”. Por, shpresa përsëri lindi

për mbrojtjen e ambientit jetësor, ndërsa në vitin 985, kur Komisioni Evropian, nën

në vitin 95 u themelua Fondi Evropian për kryesimin e Zhak Delorit, e publikoi “Librin

Zhvillim Rajonal (ERDF). e bardhë” që përcaktonte formimin e tregut

unik evropian deri më  janar të vitit 99.

4. Qershori i vitit 99 ishte dëshmitar i Ky qëllim ambicioz u përfshi në Aktin Unik

hapit vendimtar për Bashkësinë Evropiane, Evropian, që u nënshkrua në shkurt të vitit









© Reuters









Muri i Berlinit ra në vitin 1989, ndërsa ndarja e parë në kontinentin evropian ngadalë filloi të

zhduket.



0

986 dhe hyri në fuqi më  korrik të vitit industrializuara. Strategjia e Lisbonës

98. nënkupton stimulimin e risive teknologjike,

investimet afariste dhe modernizimin e









Evropa në 2 leksione

7. Trajta politike e Evropës ndryshoi sistemit arsimor të Evropës, për t’i plotësuar

dramatikisht me rënien e Murit të Berlinit nevojat e një shoqërie informatike.

në vitin 989. Kjo solli deri në ribashkimin

e Gjermanisë në tetor të vitit 990 dhe Ndërkohë, papunësia dhe shpenzimet në

demokratizimin e vendeve nga Evropa rritje të pensioneve ndikojnë mbi ekonomitë

Qendrore dhe Lindore kur ato u liruan nga nacionale, dhe kjo i bën reformat më të

kontrolli sovjetik. Bashkimi Sovjetik pushoi nevojshme. Votuesit vazhdimisht kërkojnë

së ekzistuari në dhjetor të vitit 99. nga qeveritë e tyre të gjenden zgjidhje për

këto çështje.

Ndërkohë, vendet-anëtare negocionin rreth

Marrëveshjes së re të Unionit Evropian, të 10. Pothuaj menjëherë pas zgjerimit të

miratuar nga Këshilli i Evropës, i përbërë nga Unionit Evropian në 5 vende–anëtare

kryetarët dhe/ose kryeministrat, në Mastriht, filluan përgatitjet për zgjerimin e ri pa

në dhjetor të vitit 99. Marrëveshja hyri presedan. Nga mesi i viteve ’90, vendet e

në fuqi më  nëntor të vitit 99. Me ish-bllokut sovjetik (Bullgaria, Republika

krijimin e fushave të reja të bashkëpunimit e Çekisë, Hungaria, Polonia, Rumania dhe

ndërqeveritar në strukturat e integruara Sllovakia), tre shtetet baltike që më parë

ekzistuese të Bashkësisë, Marrëveshja e krijoi ishin pjesë e Bashkimit Sovjetik (Estonia,

Unionin Evropian (UE). Letonia dhe Lituania) një republikë e ish-

Jugosllavisë (Sllovenia) dhe dy vendet

8. Dinamika e re evropiane dhe ndryshimi i mesdhetare (Qiproja dhe Malta) trokitën në

gjeopolitikës së kontinentit bëri që edhe tre dyert e UE-së.

shtete – Austria, Finlanda dhe Suedia – t’i

bashkohen UE-së, më  janar të vitit 995. UE e mirëpriti këtë mundësi për të ndihmuar

stabilizimin e kontinentit evropian dhe për

9. Në atë kohë, UE-ja gjendet në rrugën t’iu mundësuar këtyre demokracive të reja që

drejt arritjes më spektakulare, krijimin e t’i ndjejnë përfitimet nga integrimi evropian.

valutës së vetme. Euroja u vu në qarkullim Negociatat për anëtarësimin e ardhshëm

për transaksione financiare (me të holla jo të filluan në dhjetor të vitit 99. Zgjerimi i

gatshme) në vitin 999, derisa bankënotat UE-së në 25 shtete ndodhi më  maj të

dhe monedhat u lëshuan në qarkullim tre vjet vitit 2004, kur 0 nga 2 vendet kandidate

më vonë në 2 vendet në hapësirën e euros iu bashkëngjitën Unionit. Bullgaria dhe

(që njihet si euro zona). Sot euroja është Rumania duhet t’i bashkangjiten më  janar

valutë e rëndësishme botërore për pagesë të vitit 200.

dhe për rezerva dhe ka status të ngjashëm

me dollarin amerikan.



Evropianët janë të ballafaquar me globalizi-

min. Teknologjitë e reja dhe suksesi i

internetit janë duke i transformuar ekonomitë

botërore, por njëkohësisht me vete sjellin

sfida sociale dhe kulturore.



Në mars të vitit 2000, UE-ja e miratoi

“Strategjinë e Lisbonës” me qëllim të

modernizimit të ekonomisë evropiane dhe

për t’i mundësuar asaj të jetë konkurruese

në tregun botëror me lojtarët tjerë kryesorë,

siç janë SHBA-të dhe shtetet e reja të







percentage of the world’s population. of living have risen steadily, but there





3. Zgjerimi dhe

politika me fqinjët



They must therefore continue pulling are still significant gaps between rich

together if they are to ensure economic and poor. Enlargement has widened the

growth and be able to compete on the gap since countries have joined with liv-

world stage with other major econo- ing standards below the EU average. It

mies. No individual EU country is strong is important for EU countries to work to-

enough to go it alone in world trade. The gether to narrow the gap.

European single market provides compa-

nies with a vital platform for competing But these efforts have not been made at

effectively on world markets. the expense of compromising the sepa-

rate cultural or linguistic characteristics

But Europe-wide free competition must of EU countries. On the contrary — many

be counterbalanced by Europe-wide soli- EU activities help to create new economic

darity. This has clear tangible benefits growth based on regional specialities and

for European citizens: when they fall the rich diversity of traditions and cul-

victim to floods and other natural disas- tures.

ters, they receive assistance from the EU

budget. The Structural Funds, managed Half a century of European integration

by the European Commission, encourage has shown that the EU as a whole is

and supplement the efforts of the EU’s greater than the sum of its parts: it has

national and regional authorities to re- much more economic, social, technologi-

duce inequalities between different parts cal, commercial and political clout than if

of Europe. Money from the EU budget its member states had to act individually.

and loans from the European Investment There is added value in acting together

Bank (EIB) are used to improve Europe’s and speaking with a single voice as the

transport infrastructure (for example, to European Union.

extend the network of motorways and

high-speed railways), thus providing bet- Why?

ter access to outlying regions and boost- • Because the EU is the world’s leading

ing trans-European trade. The EU’s eco- trading power and therefore plays a de-

nomic success will be measured in part cisive role in international negotiations,

by the ability of its single market of half such as those at the 49-country World

a billion consumers to benefit as many Trade Organisation (WTO), as well as in

people and businesses as possible. the implementation of the Kyoto protocol

on air pollution and climate change;



V. Identity and diversity • Because it takes a clear position on

in a globalised world sensitive issues affecting ordinary people,

such as environmental protection, renew-

Europe’s post-industrial societies are be- able energy resources, the ‘precautionary

coming increasingly complex. Standards principle’ in food safety, the ethical as-



2

• Unioni Evropian është i hapur për çdo shtet që i plotëson

kriteret demokratike, politike dhe ekonomike për anëtarësim.









Evropa në 2 leksione

• Pas disa zgjerimeve, numri i vendeve-anëtare të UE-së u rrit

nga 6 në 25. Në fillim të vitit 2007, numri i anëtareve në

Union do të rritet në 27, ndërsa shtete-kandidate të tjera

tashmë negociojnë për anëtarësim.

• Secila nga marrëveshjet për pranimin e vendit-anëtar të ri duhet

njëzëri të miratohet nga ana e të gjitha vendeve-anëtare. Para

çdo zgjerimi të ardhshëm, UE-ja do ta vlerësojë kapacitetin

për pranimin e anëtares(eve) të re (ja), si dhe aftësinë e

institucioneve të saja për funksionim të suksesshëm.

• Zgjerimet e kaluara e forcuan demokracinë, e bënë Evropën më

të sigurt dhe e rritën potencialin e saj për tregti dhe zhvillim

ekonomike.





I. Bashkimi i një kontinenti c. Kandidate për anëtarësim

Turqia, anëtare e NATO-s, që para do kohe e

a. Unioni i 25 nënshkroi marrëveshjen për asocim me UE,

Në takimin në Kopenhagë, në dhjetor të vitit aplikoi për anëtarësim në vitin 98. Pozita

2002, Këshilli Evropian ndërmerr hapin më të gjeografike dhe historia politike e Turqisë

rëndësishëm në gjithë historinë e integrimit ishin shkaqet që UE-ja gjatë kohë mëdyshej

evropian. Me ftesën për anëtarësim në UE a duhet t’i përgjigjet pozitivisht aplikacionit

të 0 shteteve tjera më  maj të vitit 2004, të saj. Megjithatë, në tetor të vitit 2005,

Unioni Evropian jo vetëm që e zmadhonte Këshilli i Evropës i filloi negociatat për

sipërfaqen e vet dhe numrin e popullatës, por anëtarësim me Turqinë. Në kohën e njëjtë, i

u jepte fund ndarjeve në kontinentin tonë filluan edhe bisedimet me Kroacinë, edhe një

– hendek që ndante botën e lirë nga bota vend-kandidat. Deri tani nuk është caktuar

komuniste që nga viti 945. data e hyrjes në fuqi të marrëveshjes për

anëtarësim me këto dy vende, që vjen pas

Zgjerimi i pestë i UE-së ka edhe dimension përfundimit të negociatave për anëtarësim.

politik dhe moral. Kjo u mundësoi shteteve

– Qipros, Republikës Çeke, Estonisë, d. Ballkani Perëndimor

Hungarisë, Letonisë, Lituanisë, Maltës, Vendet nga Ballkani Perëndimor, shumica

Polonisë, Sllovakisë dhe Sllovenisë – që janë prej tyre ishin pjesë e ish-Jugosllavisë,

po aq evropiane sa edhe të tjerët, jo vetëm kthehen nga Unioni Evropian me qëllim të

gjeografikisht, por edhe në kontekst të shpejtimit të rindërtimit të tyre ekonomik,

kulturës, historisë dhe aspiratave të tyre, t’i t’i përmirësojnë marrëdhëniet e tyre – të

bashkohen familjes demokratike evropiane. prishura nga luftërat etnike dhe religjioze,

Tani ata janë partnerë në projektin e madh dhe t’i konsolidojnë institucionet e tyre

të konceptuar nga themeluesit e UE-së. demokratike. UE i dha status të “vendit-

kandidat” ish Republikës Jugosllave të

b. Zgjerimi i mëtejshëm Maqedonisë (IRJM) në nëntor të vitit 2005.

Bullgaria dhe Rumania, vendet-kandidate Kandidatë tjerë potencial janë Shqipëria,

nga viti 995, i përfunduan negociatat. Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe

Parlamenti Evropian e dha pëlqimin e vet, e Serbia.

pasi që të gjitha vendet anëtare të UE-së ta

ratifikojnë anëtarësimim e tyre, ato duhet t’i

bashkëngjiten UE-së më  janar të vitit 200.

Atëherë UE-ja do të ketë 2 vende-anëtare.







II. Kushtet për anëtarësim vendeve-kandidate, në pajtim me procedurat

kushtetuese të secilës prej tyre.

a. Kërkesat juridike

Integrimi evropian gjithnjë ka qenë proces Gjatë negociatave, vendet-kandidate marrin

i hapur politik dhe ekonomik për të gjitha ndihmë nga UE-ja për t’iu mundësuar më

vendet evropiane, të cilat janë të gatshme lehtë ta arrijnë nivelin e zhvillimit ekonomik

t’i pranojnë marrëveshjet themeluese dhe ta në UE. Zgjerimi me 0 vende në vitin 2004,

miratojnë gjithë pakon e legjislacionit të UE- përfshiu pako prej 4 miliardë euro, të cilat

së. Në pajtim me nenin 2 nga Marrëveshja para së gjithash ishin të dedikuara për

e Romës “çdo shtet evropian mund të aplikojë financimin e projekteve strukturore, me

për anëtarësim në Bashkësinë”. qëllim që t’u mundësohet këtyre vendeve

të reja kandidate t’i plotësojnë kriteret për

Neni F nga Marrëveshja e Mastrihtit plotëson anëtarësim.

se vendet-anëtare do të kenë “sisteme

të qeverive [...] të bazuara mbi parimet III. Sa mund të zgjerohet UE?

demokratike”.

a. Kufijtë gjeografik

b. “Kriteret e Kopenhagës” Debatet rreth ratifikimit të Marrëveshjes

Në vitin 99, në pajtim me kërkesat e ish- për Kushtetutën e UE-së, që u zhvillua në

vendeve komuniste për anëtarësim drejt më shumë vende-anëtare tregoi se shumë

Unionit, Këshilli i Evropës i hartoi tre kriteret evropianë kanë çështje të paqarta për kufijtë

që vendet-kandidate duhet t’i plotësojnë përfundimtar të Unionit Evropian dhe bile

para se të bëhen anëtare. Para anëtarësimit,

anëtaret e reja duhet të kenë:



• Institucione stabile që garantojnë

demokraci, ushtrimin e ligjit, të drejtat

e njeriut dhe respektimin e mbrojtjen e

pakicave;

• Ekonomi funksionale të tregut dhe të

mundet të ballafaqohen me shtypjen e

konkurrencës dhe forcat e tregut përbrenda

Unionit;

• Aftësia për t’i pranuar obligimet e

anëtarësisë në UE, përfshirë edhe

© Inger Hogstrom/Van Parys Media



mbështetje qëllimeve të Unionit. Ato

duhet të kenë administratë të aftë publike

që t’i zbatojë në praktikë ligjet e UE-së.



c. Procesi i anëtarësimit

Negociatat për hyrje zhvillohen mes çdo

vendi-kandidat dhe Komisionit Evropian,

që e përfaqëson Unionin Evropian. Pas

përfundimit të negociatave, vendimin për

leje për hyrje të vendit të ri në UE duhet të „Margaritari i Adriatikut” – Dubrovniku, Kroaci.

miratohet njëzëri nga ana e vendeve-anëtare

ekzistuese që janë në kuadër të Këshillit. edhe për identitetin e saj. Nuk ekzistojnë

Parlamenti Evropian duhet ta japë pëlqimin përgjigje të thjeshta për këto pyetje,

e vet përmes votimit pozitiv të shumicës veçanërisht për shkak të asaj se çdo shtet

absolute të anëtareve të saja. Pastaj, të sheh ndryshe ndaj interesave gjeopolitike

gjitha marrëveshjet për anëtarësim duhet të ose ekonomike. Vendet baltike dhe Polonia

ratifikohen nga ana e vendeve-anëtare dhe angazhohen për anëtarësimin e Ukrainës në





4

UE. Hyrja e mundshme e Turqisë do ta ngrejë varësisht nga ajo nëse gjenden ose jo në

pyetjen rreth statusit të disa vendeve nga listën momentale të kandidatëve potencial.

Kaukazi si Gjeorgjia dhe Armenia.









Evropa në 2 leksione

• Marrëveshjet për stabilizim dhe

asocim e hapin mundësinë që një vend

Edhe krahas asaj që i plotësojnë kriteret të bëhet kandidate për anëtarësim në

për anëtarësim, Islanda, Norvegjia, Zvicra UE pas përfundimit të negociatave për

dhe Lihtenshtajni nuk janë anëtare të Marrëveshjen. Kroacia dhe ish-Republika

Unionit Evropian pasi që opinioni publik Jugosllave e Maqedonisë (IRJM) janë

në këto vende për momentin është kundër vendet e para që nënshkruan marrëveshje

inkuadrimit të tyre në Union. të tilla. Pas tyre e nënshkroi Shqipëria.

Kandidatë tjerë potencial në këtë kontekst

Si problematike mbeten situata politike në janë Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe

Bjellorusi dhe pozita strategjike e Moldavisë. Serbia.

Më se e qartë është se anëtarësimi i Rusisë

do të krijonte baraspeshë të papranueshme • Në kuadër të politikës së saj fqinjësore,

në Unionin Evropian, si nga aspekti politik UE-ja ka nënshkruar marrëveshje për

ashtu edhe nga ai gjeografik. shkëmbim tregtar dhe bashkëpunim me

vendet që nuk janë anëtare të UE-së,

b. Kufizimet administrative e gjenden në Mesdheun Jugor dhe në

Gjithashtu, rregullat e tanishme për Kaukazin Jugor, si dhe me vendet në

anëtarësim, të definuar me Marrëveshjen Evropën Lindore, ku marrëdhëniet e tyre

nga Nica në vitin 200, e vendosi kornizën të ardhshme me Unionin Evropian janë

institucionale për Unionin me maksimum akoma të paqarta.

2 anëtare. Që të mund të rritet numri

i anëtareve do të duhet të përgatitet

marrëveshje e re ndërqeveritare për

marrëdhëniet mes vendeve-anëtare në kuadër

të institucioneve.



Funksionimi i Unionit në pajtim me pari-

met themelore të Marrëveshjeve (shihe Ka-

pitullin 4: “Si funksionon UE-ja?”) do të

jetë e vështirë me më shumë se 0 shtete.

Procedurat për vendosje duhet të shqyrtohen

hollësisht me qëllim që të shmanget paraliza

dhe t’i mundësohet UE-së të jetë e aftë për

veprim.



Gjithashtu, ekzistojnë çështje të ndjeshme

si përdorimi i gjuhëve zyrtare. Anëtarësimi i

Bullgarisë dhe Rumanisë do ta shtojë numrin

e gjuhëve zyrtare në 2. Zgjerimi i UE-së

nuk guxon të shkaktojë ndjenjë te njerëzit

e rëndomtë se identiteti i tyre nacional ose

rajonal ndryshon në kuadër të një UE të

standardizuar.



IV. Vendet-kandidate dhe vendet

që nuk janë kandidate



Unioni Evropian ka dy politika paralele

për marrëdhëniet e saja me vendet fqinje,



5

pects of biotechnology and the need to

protect endangered species;



• Because it launched important ini-

tiatives for sustainable development on

the whole planet, in connection with the



4. Si funksionon UE-ja?

‘Earth Summit’ in 2002 in Johannesburg.



The old saying ‘unity is strength’ is as rel-

evant as ever to today’s Europeans. But

the process of European integration has

not smothered the different ways of life,

traditions and cultures of its peoples. In-

deed, the EU makes its diversity one of

its key values.



VI. Values



The EU wishes to promote humanitarian

and progressive values, and ensure that

mankind is the beneficiary, rather than

the victim, of the great global changes

that are taking place. People’s needs can-

not be met simply by market forces or im-

posed by unilateral action.



So the EU stands for a view of human-

ity and a model of society that the great

majority of its citizens support. Europe-

ans cherish their rich heritage of values,

which includes a belief in human rights,

social solidarity, free enterprise, a fair

distribution of the fruits of economic

growth, the right to a protected envi-

ronment, respect for cultural, linguistic

and religious diversity and a harmonious

blend of tradition and progress.



The Charter of Fundamental Rights of the

European Union, which was proclaimed in

Nice in December 2000, sets out all the

rights recognised today by the EU’s mem-

ber states and their citizens. These values

can create a feeling of kinship between

Europeans. To take just one example, all

EU countries have abolished the death

penalty.









6

• Këshilli i ministrave të Unionit Evropian, që i paraqet vendet-

anëtare, është organi kryesor i UE-së për sjelljen e vendimeve.









Evropa në 2 leksione

Kur takohen në nivel të kryetarëve të shteteve ose qeverive, ai

bëhet Këshill i Evropës, roli i të cilit është t’ia japë UE-së impulsin

politik për çështje kyçe.



• Parlamenti i Evropës, që i përfaqëson njerëzit, i ndan kompetencat

e legjislacionit dhe buxhetit me Këshillin e Unionit Evropian.



• Komisioni Evropian, që i përfaqëson interesat e përbashkëta

të UE-së, është organi kryesor ekzekutiv. Ai propozon ligje dhe

kujdeset për atë nëse politikat e UE-së zbatohen në mënyrë

adekuate.





I. Trekëndëshi që merr vendime drejtpërdrejtë mbi jetën e përditshme të

qytetarëve të Unionit Evropian. Kryesisht

Unioni Evropian është më shumë se përbëhet nga rregulloret, direktivat dhe

konfederatë e shteteve, por nuk është shtet rekomandimet të miratuara nga ana e

federal. Ai, në të vërtetë, është një lloj institucioneve të UE-së.

strukture që nuk merr pjesë në asnjë kategori

tjetër tradicionale juridike. Nga perspektiva Këto ligje, bashkë me politikat e UE-së në

historike, sistemi i tij politik është unik, dhe përgjithësi, janë rezultat i vendimeve që i

i njëjti vazhdimisht po zhvillohet më shumë merr trekëndëshi institucional i përbërë nga

se 50 vjet. Këshilli (që i përfaqëson qeveritë nacionale),

Parlamenti Evropian (që i përfaqëson njerëzit)

Marrëveshjet (e njohur si rregullorja ligjore dhe Komisioni Evropian (organ i pavarur nga

“primare”) janë bazë për organin e madh të qeveritë e UE-së dhe i mbështet interesat

rregullores ligjore “sekondare”, që ndikon kolektive evropiane).



a. Këshilli i Unionit Evropian dhe

Këshilli i Evropës

Këshilli i Unionit Evropian (i njohur si Këshilli

Evropian) është organi kryesor vendimmarrës

i UE-së. Kryesimin me Këshillin në mënyrë

alternuese e marrin vendet-anëtare të UE-

së, çdo gjashtë muaj. Në çdo mbledhje të

Këshillit merr pjesë nga një ministër nga çdo

vend-anëtare. Se cili ministër do të marrë

pjesë varet nga temat që trajtohen: politikë

e jashtme, bujqësi, industri, komunikacion,

ambienti jetësor, etj.



Këshilli dhe Parlamenti Evropian ndajnë

fuqinë legjislative, në kuadër të procedurës

për “ko-vendosje”. Këshilli dhe Parlamenti e

ndajnë edhe përgjegjësinë për miratimin e

buxhetit të UE-së. Këshilli lidh marrëveshje

ndërkombëtare për të cilat negocion

© EC









Komisioni.



Parlamenti Evropian: votimi i tyre është vota

juaj.



Numri i votave të çdo shteti në Këshill





Gjermania, Franca, Italia dhe Britania e Madhe 29

Spanja dhe Polonia 2

Rumania 4

Holanda 

Belgjika, Republika e Çekisë, Greqia, Hungaria dhe Portugalia 2

Austria Bullgaria dhe Suedia 0

Danimarka, Irlanda, Letonia, Sllovakia dhe Finlanda 

Estonia, Qiproja, Lituania, Luksemburgu dhe Sllovenia 4

Malta 



Gjithsej: 345

Për çdo shumicë të kualifikuar janë të nevojshme më së paku 255 vota nga gjithsej

45 (,9%).

Gjithashtu:

• vendimin duhet ta miratojë shumica e vendeve-anëtare (në disa raste dy të

tretat)

• secili vend-anëtar mund të kërkojë konfirmim se votat “për” paraqesin 62% nga

popullata e përgjithshme e UE-së.









Në pajtim me Marrëveshjet, Këshilli Me Marrëveshjen nga Mastrihti, Këshilli i

merr vendime me shumicë të thjeshtë, Evropës zyrtarisht u bë iniciator i politikave

me “shumicë të kualifikuar” votash ose të rëndësishme të Unionit dhe iu dhanë

unanimisht, varësisht nga tema për të cilën kompetencat për çështje të vështira, për të

vendoset. cilat ministrat, në mbledhjet e Këshillit të

Unionit Evropian dështojnë të pajtohen.

Këshilli duhet të miratojë vendim unanim për

çështje të rëndësishme, siç janë ndryshimet Këshilli i Evropës i përcjell edhe problemet më

në Marrëveshje, zbatimi i politikave të të rëndësishme botërore nëpërmjet politikës

reja ose dhënia e pëlqimit të Unionit për së përbashkët të jashtme dhe të sigurisë

anëtarësim të ndonjë shteti të ri. (PBJS), me qëllim që t’i mundësojë UE-së

njëzëri të flas për çështje ndërkombëtare.

Në të shumtën e rasteve tjera, është e

nevojshme shumica e kualifikuar votash. b. Parlamenti Evropian

Me fjalë të tjera, Këshilli nuk mund të merr Parlamenti Evropian është organ i zgjedhur

vendim përveç nëse një numër minimal që i përfaqëson qytetarët e UE-së. Ai kryen

i caktuar votash është në favor të një kontroll politik mbi aktivitetet e UE-së dhe

propozimi. Numri i votave që çdo shtet i marrin pjesë në procesin legjislativ. Që nga

UE-së mund t’i japë e reflekton numrin e viti 99, deputetët e Parlamentit Evropian

banorëve në atë shtet. zgjidhen në mënyrë të drejtpërdrejtë, me

votim të përgjithshëm, çdo pesë vjet.

Këshilli i Evropës takohet katër herë në vit.

Me atë kryeson kryetari ose kryeministri i

shtetit, që aktualisht kryeson me Këshillin

e Unionit Evropian. Kryetari i Komisionit

Evropian merr pjesë në takimet si anëtar i

barabartë.





8

Numri i deputetëve në Parlamentin Zakonisht, Parlamenti i Evropës mbledhjet

Evropian nga çdo vend 2007-09 plenare i mban në Strasburg, ndërsa

mbledhjet tjera në Bruksel.









Evropa në 2 leksione

Austria 8

Belgjika 24

Bullgaria 8 Parlamenti ka dhjetë komisione të cilat i

Qiproja 6 përgatisin mbledhjet plenare, si dhe disa

Republika e Çekisë 24 grupe politike që zakonisht takohen në

Danimarka 4 Bruksel. Sekretariati gjeneral i Parlamentit

Estonia 6 gjendet në Luksemburg dhe Bruksel.

Finlanda 4

Franca 8 Parlamenti merr pjesë në punën legjislative

Gjermania 99 të UE-së në tre nivele:

Greqia 24

Hungaria 24

• Me “procedurën e bashkëpunimit”, që u

Irlanda 

Italia 8 miratua me Aktin Unik Evropian në vitin

Letonia 9 98, Parlamenti jep mendimet e veta

Lituania  për propozim direktivat dhe propozim-

Luksemburgu 6 rregulloret që i propozon Komisioni

Malta 5 Evropian, i cili mund t’i ndryshojë për të

Holanda 2 marrë parasysh mendimet e Parlamentit.

Polonia 54

Portugalia 24 • Nga viti 98 ekziston edhe “procedura

Rumania 5 e pëlqimit”, me të cilën Parlamenti i

Sllovakia 4

Evropës patjetër duhet të pajtohet për

Sllovenia 

Spanja 54 marrëveshjet ndërkombëtare të negociuara

Suedia 9 nga Komisioni, si dhe për çdo propozim

Britania e Madhe 8 për zgjerim të Unionit Evropian.



Gjithsej 785 • Marrëveshja nga Mastrihti nga viti 992

e miratoi “procedurën e bashkërendimit”,

me të cilën Parlamentin e ka vendosur

në pozitë të njëjtë me Këshillin, kur

vendoset për korniza ligjore për një sërë





Grupet politike në Parlamentin e Evropës

Pavarësia/ Aleanca e Liberalëve dhe

Demokracia Demokratëve për Evropë



Të Gjelbërit/Aleanca

28 103 Partia Popullore Demokratike

(Demokratët Kristianë) dhe

e Lirë Evropiane Demokratët Evropianë

42 278









Grupi i

socialistëve

Unioni i Kombeve

219

për Evropë

30







Gjithsej : 85

E Majta e Bashkuar Evropiane Deputetë të pavarur dhe vende

– E Majta e Gjelbër Nordike Situata në tetor të vitit 2006. përkohësisht të lira deputetësh

41 44



9

çështjesh të rëndësishme, siç janë lëvizja interesat e përbashkëta, ashtu që nuk duhet

e lirë e punëtorëve, tregu i brendshëm, të pranojë instruksione nga asnjë qeveri të

arsimi, hulumtimet, ambienti jetësor, ndonjë shteti anëtar.

rrjeti transevropian, shëndetësia, kultura,

mbrojtja e konsumatorëve etj. Parlamenti Si “mbrojtës i marrëveshjeve”, Komisioni

ka fuqinë që të refuzojë legjislacionin e duhet të sigurojë se rregulloret dhe direktivat

propozuar në këto sfera, nëse shumica e miratuara nga Këshilli dhe Parlamenti,

absolute e parlamentarëve votojnë kundër zbatohen në praktikë. Në të kundërtën,

“qëndrimit të përbashkët” të Këshillit. Komisioni palën që nuk i zbaton ligjet e UE-së

Mirëpo, marrëveshja ka rregullore me të mund ta nxjerrë para Gjykatës së Drejtësisë,

cilën parashihet procedura për pajtim. që ta detyrojë ta bëjë atë.



Parlamenti Evropian dhe Këshilli po ashtu Si ekzekutivë e UE-së, Komisioni i zbaton

ndajnë përgjegjësi të njëjtë për miratimin vendimet e Këshillit në fusha siç janë politikat

e buxhetit të UE-së. Parlamenti mund të e përbashkët bujqësore. Në pjesën më të

refuzojë buxhetin e propozuar dhe këtë tani madhe, Komisioni është kryesisht përgjegjës

e ka bërë disa herë. Në atë rast, e gjithë për zbatimin e politikave të përbashkëta të

procedura për miratimin e buxhetit duhet UE-së në fusha si hulumtimet dhe teknologjia,

të rifillojë. Komisioni Evropian propozon ndihmat për zhvillim, zhvillimi rajonal etj.

buxhetin, që më pastaj debatohet nga Komisioni krahas kësaj menaxhon edhe me

Këshilli dhe Parlamenti. Parlamenti ka buxhetin për këto veprime.

shfrytëzuar plotësisht ingerencat buxhetore

për të ndikuar në procesin politik të UE-së. Administrata e komisionit është e përbërë

nga 6 drejtori gjenerale (DGJ) dhe shërbime,

Më në fund, por jo më pak e rëndësishme, të vendosura në Bruksel dhe Luksemburg.

Parlamenti i Evropës është organ që zbaton

kontroll demokratik mbi Unionin. Ka fuqinë I. Institucione dhe organe tjera

të suspendojë Komisionin. Për këtë është

e nevojshme shumica e dy të tretave. a. Gjykata e Drejtësisë

Parlamenti, gjithashtu, e mbikëqyrë zbatimin Gjykata e Drejtësisë e bashkësive evropiane,

e politikave të UE-së nëpërmjet pyetjeve me seli në Luksemburg, përbëhet nga një

me shkrim dhe verbale drejtuar Komisionit gjykatës prej çdo shteti të UE-së dhe tetë

dhe Këshillit. Kryetari i tanishëm i Këshillit avokatë publik. Ata emërohen me marrëveshje

Evropian i raporton Parlamentit për vendimet të përbashkët të qeverive të shteteve anëtare.

që i merr Këshilli. Çdonjëri emërohet për mandat gjashtëvjeçar.

Pavarësia e tyre është e garantuar. Detyra e

c. Komisioni Evropian Gjykatës është të sigurohet respektimi i të

Komisioni është pjesa e tretë e trekëndëshit drejtës së UE-së dhe të sigurojë interpretim

institucional që menaxhon dhe udhëheq me dhe aplikim të marrëveshjeve.

Unionin Evropian. Anëtarët e tij emërohen

çdo pesë vjet me anë të marrëveshjes mes b. Gjykata e Revizorëve

vendeve-anëtare, e të njëjtit i miraton Gjykata e Revizorëve është formuar në vitin

Parlamenti i Evropës. Komisioni raporton 9. Gjykata ka nga një anëtar prej çdo

para Parlamentit dhe nëse Parlamenti voton shteti të UE-së, që emërohet me mandat

mosbesim, Komisioni duhet të japë dorëheqje gjashtëmujor me marrëveshje mes shteteve

kolektive. anëtare, pasi që konsultohet Parlamenti i

Evropës. Gjykata e Revizorëve kontrollon

Nga viti 2004, Komisioni do të ketë nga një se të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet e

komisionar nga çdo vend-anëtar. Unionit Evropian janë kryer në mënyrë ligjore

dhe të rregullt, dhe se buxheti i UE-së është

Komisioni ka shkallë të lartë pavarësie në menaxhuar në mënyrë korrekte.

punën e vet. Detyra e tij është t’i përfaqësojë





20

dh. Banka Qendrore Evropiane

Banka Qendrore Evropiane (ECB), me seli

në Frankfurt, është përgjegjëse për të









Evropa në 2 leksione

menaxhuar me euron dhe politikën monetare

të UE-së (shih kapitullin  “Unioni ekonomik

dhe monetar (UEM) dhe euroja”).

© Marcy Maloy/Photodisc Red/Getty Images









Gjykata e Drejtësisë kontrollon nëse respekto-

hen ligjet e UE-së; për shembull kujdeset nëse

nënat trajtohen në mënyrë adekuate pasi të

kthehen në punë.





c. Komiteti Evropian për Çështje

Ekonomike dhe Sociale

Kur vendosin për çështje nga sfera të

ndryshme politike, Këshilli dhe Komisioni

këshillohen me Komitetin Evropian për Çështje

Ekonomike dhe Sociale (EESC). Anëtarët e tij

përfaqësojnë grupe të ndryshme të interesit,

që kolektivisht përbëjnë “shoqërinë e

organizuar civile”. Anëtarët me mandat

katërvjeçar emërohen nga Këshilli.



ç. Komiteti i Rajoneve

Komiteti i Rajoneve (KR), i formuar me

Marrëveshjen për Unionin Evropian, përbëhet

nga përfaqësuesit e qeverive rajonale dhe

lokale, të propozuar nga shtetet anëtare

dhe të emëruar nga Këshilli, me mandat

katërvjeçar. Marrëveshja parasheh që Këshilli

dhe Komisioni ta konsultojnë KR për çështje të

rëndësishme për rajonet. Komiteti gjithashtu

mund të jep mendime me vetiniciativë.



d. Banka Evropiane e Investimeve

Banka Evropiane e Investimeve (EIB), me seli

në Luksemburg, jep huazime dhe garanca për

t’u ndihmuar rajoneve më pak të zhvilluara të

UE-së dhe bizneseve të vogla, që ato t’i bëjë

më konkurruese.



2

2. Ten historic steps









5. Çka bën UE-ja?









22

• Unioni Evropian vepron në fushën ekonomike, sociale, rregullative

dhe financiare. Në kuandër të këtyre veprimeve, aktivitetet e









Evropa në 2 leksione

Unionit janë të dobishme për shtetet-anëtare. Ato përfshijnë:



• politikat e solidaritetit (të njohura edhe si politika të

kohezionit) lidhur me çështjet rajonale, bujqësore dhe

sociale;



• politikat e risive teknologjike, ku teknologjitë më të larta

i aplikojnë në fusha siç janë mbrojtja e ambientit jetësor,

hulumtimi dhe zhvillimi (H & ZH), dhe energjia.



• Unioni i financon këto politika mes buxhetit vjetor me shumë prej

120 miliardë euro, që kryesisht mbulohen nga shtetet anëtare. Kjo

paraqet pjesë të vogël të pasurisë kolektive të UE-së (maksimum

1.24% nga bruto të ardhurat kombëtare të kombinuar të gjitha







I. Politikat e solidaritetit • Afrimi i ndërsjellë. Qëllimi është t’u

ndihmohet vendeve dhe rajoneve të

Qëllimi kryesor i politikave për solidaritet pazhvilluara t’i vënë në lëvizje ekonomitë

është ta mbështetin përfundimin e tregut dhe t’i afrohen mesatares së UE-së,

unik (shih kapitullin 6 “Tregu unik”) dhe ta nëpërmjet përmirësimit të kushteve për

tejkalojnë jobarazinë me anë të përdorimit të rritje ekonomike dhe punësim. Kjo bëhet

masave strukturore të dedikuara për ndihmë mes investimit në kapitalin njerëzor dhe

rajoneve që mbesin prapa ose sektorëve fizik, risitë teknologjike, shoqëri e bazuar

industrial që ballafaqohen me vështirësi. në arsim, harmonizimin ndaj ndryshimeve,

Nevoja për solidaritet mes vendeve të UE-së, ambientit jetësor dhe administratë të

si dhe mes rajoneve të caktuara, u bë edhe suksesshme.

më e nevojshme me hyrjen e 2 shteteve të

reja me të ardhura më të vogla se mesatarja • Konkurrenca rajonale dhe punësimi.

e UE-së. UE-ja gjithashtu duhet të ketë rol në Qëllimi është të rritet konkurrenca, niveli

ristrukturimin e atyre sektorëve në ekonomi i punësimit dhe tërheqja e rajoneve që

që janë të goditur nga ana e konkurrencës nuk gjenden në grupin e atyre më pak të

ndërkombëtare që është në rritje e sipër. zhvilluara. Kjo bëhet përmes parashikimit

të ndryshimeve ekonomike dhe sociale

a. Ndihma rajonale dhe inkurajimin e risive teknologjike,

Politika rajonale e UE-së nënkupton sipërmarrjes, mbrojtjen e ambientit

përcjelljen e fondeve nga buxheti i UE-së jetësor, qasjes, aftësimin dhe zhvillimin e

në rajonet që kanë nevojë për këtë. Fondet tregjeve të hapura të punës.

shfrytëzohen për të nxitur zhvillimin në

rajonet e prapambetura, për t’i ringjallur • Bashkëpunimi territorial evropian. Ka për

zonat e vjetra industriale, për punësimin e të qëllim rritjen e bashkëpunimit ndërkufitar,

rinjve dhe të papunësuarit, për modernizimin transnacional dhe ndrërrajonal. Gjithashtu

e bujqësisë dhe për t’i ndihmuar rajoneve i mbështet zgjidhjet e përbashkëta ndaj

rurale të lëna pas dore. problemeve, me të cilat ballafaqohen

autoritetet në vendet fqinje në sektorin

Fondet e dedikuara për aktivitete rajonale në urban, rural dhe zhvillimin bregdetar,

kuadër të buxhetit për periudhën 200- zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike dhe

kanë tre qëllime. lidhjen mes ndërmarrjeve të vogla dhe të

mesme (NVM).



2

UE do të përdorë mjete të veçanta për

plotësimin e këtyre qëllimeve, me të cilat

do të plotësohen ose do të stimulohen

investimet nga ana e sektorit privat dhe nga

ana e qeverive nacionale dhe rajonale. Këto

mjete janë të njohura si Fonde strukturore

dhe Fonde kohezive.









© Chris Windsor/Photodisc Red/Getty Images

• Fondi evropian për zhvillim rajonal

(ERDF) është fondi i parë strukturor që

siguron mjete për forcimin e kohezionit

ekonomik, social dhe territorial nëpërmjet

zvogëlimit të dallimeve mes rajoneve

dhe nëpërmjet mbështetjes zhvillimit

strukturor dhe harmonizimin e ekonomive

rajonale, duke përfshirë edhe përtëritjen e

rajoneve industriale të lëna pas dore.



• Fondi social evropian (ESF), fondi i dytë

strukturor, siguron mjete për arsimim Prodhimi i ushqimit që e hamë: cilësia është

njëlloj e rëndësishme si sasia.

profesional dhe për iniciativa për hapjen

e vendeve të punës.



• Si plotësim i Fondeve strukturore, të reformohej me qëllim që të tejkalohet ky

ekziston edhe Fondi koheziv, që ka për problem. Kjo reformë filloi të jap rezultate.

qëllim financimin e infrastrukturës së Prodhimtaria u ngadalësua. Bujqit u inkurajuan

komunikacionit dhe të projekteve nga që të përdorin metoda të qëndrueshme

fusha e ambientit jetësor në vendet e UE- bujqësore, me të cilën mbrohet ambienti

së, ku GDP për banor është më pak se 90% jetësor, ta ruajnë ambientin njerëzor, dhe të

nga mesatarja e UE-së. kontribuojnë për përmirësimin e cilësisë dhe

sigurisë së ushqimit.

b. Politika e përbashkët bujqësore

(PPB) Roli i ri i komunitetit bujqësor është që të

Qëllimet e PPB, të cekura në Marrëveshjen e sigurojë një numër të caktuar aktivitetesh

Romës nga viti 95, pothuaj janë arritur: ekonomike në çdo rajon rural dhe të ruajë

bujqve iu është mundësuar standardi i mirë diversitetin e fushave pjellore të Evropës.

jetësor; tregjet janë stabilizuar; konsumuesit Ky diversitet dhe “mënyra rurale e jetesës”

kanë qasje deri te prodhimet e lira; strukturat – njerëzit duke jetuar në harmoni me tokën

bujqësore janë modernizuar. Edhe parimet – janë pjesë e rëndësishme e identitetit të

tjera që janë miratuar me kohë u treguan Evropës.

si të dobishme. Konsumuesit janë të sigurt

në cilësinë e prodhimeve, ndërsa çmimet e Unioni Evropian nga Organizata Tregtare

prodhimeve bujqësore mbetën stabile, të Botërore (OTB) ka kërkuar që theksi më i

mbrojtura nga fluktimet e tregut botëror. madh t’i vihet cilësisë së ushqimit, parimin

Buxheti për PPB quhet Fondi Evropian për e masave parandaluese dhe mirëqenien e

udhëheqje bujqësore dhe garancë. kafshëve. Gjithashtu Unioni Evropian filloi

me reformat edhe në politikat për peshkim.

Qëllimi është që të zvogëlohet kapaciteti

Por, PB u bë viktimë e suksesit të vet. tepër i madh i peshkimit të shpejtë, të

Prodhimtaria rritej shumë më shpejtë se ruhet fondi i peshqve dhe financiarisht t’u

konsumimi, që paraqiste barë të madhe për ndihmohet peshkatarëve që të zhvillojnë

buxhetin e UE-së. Politika bujqësore duhej aktivitete tjera ekonomike.



24

c. Dimensioni social jetësor, shëndeti, risitë teknologjike,

Qëllimi i politikës sociale të UE-së është të energjia etj.

përmirësojë pabarazitë më të dukshme në









Evropa në 2 leksione

shoqërinë evropiane. Fondi Social Evropian a. Mjedisi jetësor dhe zhvillimi i

(ESF) u formua në vitin 96 për të promovuar qëndrueshëm

krijimin e vendeve të reja të punës dhe për Thelbi i aktiviteteve të UE-së në fushën e

t’i ndihmuar punëtorëve që të lëvizin nga ambientit jetësor është programi i quajtur

një vend pune në tjetër ose nga një zonë “Mjedisi jetësor 200: ardhmëria jonë,

gjeografike në zonë tjetër. zgjedhja jonë”. Ky program e përfshin

periudhën prej vitit 200 deri më 200 dhe i

Ndihma financiare nuk është mënyra e vetme përfshin këto nevoja:

përmes së cilës UE-ja përpiqet t’i përmirësojë

kushtet sociale në UE. Ajo nuk është e • të zbuten dhe të ngadalësohen ndryshimet

mjaftueshme për t’i zgjidhur problemet e klimatike dhe ngrohja globale;

shkaktuara nga kriza ekonomike ose nga

prapambeturia rajonale në zhvillim. Progresi • të mbrohen resurset natyrore dhe flora e

social buron pikësëpari nga rritja ekonomike. fauna;

Kjo shkon paralelisht me legjislacionin i cili

garanton pakon e të drejtave minimale. • të gjenden zgjidhje për problemet lidhur

Disa nga këto të drejta janë të përfshira me ambientin jetësor dhe shëndetin;

në Marrëveshjet, për shembull të drejtat e

meshkujve dhe femrave për pagë të njëjtë • të ruhen resurset natyrore dhe menaxhimi

kur të dy kryejnë punë të njëjtë. Të drejtat me sukses i mbeturinave.

tjera janë të përcaktuara në direktivat

për mbrojtjen e punëtorëve (mbrojtja Zbatimit të këtij programi i paraprinin pesë

shëndetësore dhe mbrojtja gjatë punës) dhe programe, si dhe zhvillimi i standardeve në

për standardet esenciale të sigurisë. periudhën prej më shumë se 0 vjet, ku UE-ja

ia arriti të vendos sistem gjithëpërfshirës për

Në vitin 99, në Mastriht, Këshilli i Evropës mbrojtjen e ambientit jetësor.

e miratoi Kartën e Bashkësisë për të

drejtat themelore sociale, duke përcaktuar Problemet me të cilat ballafaqohet UE-ja

kështu të drejtat që duhet t’i gëzojnë të janë të llojllojshme: zhurma, mbeturinat,

gjithë punëtorët në UE: lëvizje e lirë; pagesë mbrojtja e resurseve natyrore, gazrat dalëse,

korrekte; kushte më të mira për punë; substancat kimike, fatkeqësitë industriale,

mbrojtje sociale; të drejtën për të formuar pastërtia e ujit për pastrim, si dhe formimi

shoqata dhe të drejtën për të përfaqësuar i rrjetit evropian për informata dhe ndihmë

në biseda kolektive; të drejtën për trajnime gjatë rasteve urgjente, që do të shërbente

profesionale; trajtim të njëjtë për femrat dhe gjatë fatkeqësive që e rrezikojnë ambientin

meshkujt; informim, këshillim dhe participim jetësor, siç janë derdhja e naftës ose zjarret

të punëtorëve; mbrojtje shëndetësore dhe në rajonet pyjore.

mbrojtja gjatë punës; mbrojtje për fëmijët,

më të vjetrit dhe të hendikepuarit. Në Para do kohe u hartua plani për ambientin

Amsterdam, në qershor të vitit 99, kjo jetësor dhe shëndet për periudhën 2004-

Kartë u bë pjesë integrale e Marrëveshjes dhe 0, ku u shqyrtuan çështjet lidhur me

aplikohet në të gjitha shtetet anëtare. ndikimin e ndotjes mbi shëndetin e

njeriut. Plani e definon lidhshmërinë mes

II. Risitë teknologjike shëndetit, ambientin jetësor dhe politikën e

hulumtimit.

Aktivitetet e Unionit Evropian kanë ndikim

në përditshmërinë e qytetarëve të vet, Legjislacioni evropian siguron nivel të

ku i përfshin sfidat e vërteta me të cilat njëjtë të mbrojtjes për gjithë UE-në, por

ballafaqohet shoqëria: mbrojtja e ambientit njëkohësisht ai është fleksibil dhe i merr





25

parasysh kushtet lokale. Legjislacioni kontekst, ata formuan edhe Qendër të

vazhdimisht azhurnohet. Për shembull, Përbashkët Hulumtuese (JRC), të përbërë nga

u miratua vendimi që të përpunohet nëntë institute hulumtimi, të vendosura në

rregullorja ligjore për substancat kimike dhe katër anë: Ispa (Itali), Karslrue (Gjermani),

të ndryshohen rregulloret paraprake, të cilat Peten (Holandë) dhe Gel (Belgjikë).

janë definuar një nga një, me një sistem të

Por, kur rinovimet shkencore dhe teknologjike

fituan në intensitet, ekipi hulumtues

evropian u bë i larmishëm, duke sjellur në

një vend numër të madh të shkencëtarëve

dhe hulumtuesve të ndryshëm. UE duhej të

gjejë mënyra të reja për të financuar punën

e tyre dhe aplikimet e reja për zbulimet e

tyre.

© Andersen Ross/Digital Vision/Getty Images









Qëllimi i hulumtimit të përbashkët në nivel të

UE-së është disejnuar të plotësojë programet

hulumtuese nacionale. Përqendrohet në

projekte që përfshijnë një numër laboratorësh

në shtete të ndryshme të UE-së. Mbështet

hulumtimet fundamentale në sfera, siç

janë fuzioni i kontrolluar termonuklear

(burim potencial dhe i pafund i energjisë në

shekullin 2). Gjithashtu UE-ja e inkurajon

hulumtimin dhe zhvillimin teknologjik në

veprimtaritë kyçe, siç janë elektroteknika

Hulumtimi e ushqen zhvillimin ekonomik dhe kompjuterët, që hasin në konkurrencë të

fuqishme jashtë Evropës.

vetëm për regjistrim, vlerësim dhe autorizim

të substancave kimike (RVASK). Bartësi kryesor për financimin e hulumtimeve

në nivel të UE-së janë disa korniza

Ky sistem bazohet në qendrën e informatave programore. Korniza e shtatë programore

që menaxhohet nga ana e Agjencisë për hulumtime dhe zhvillim teknologjik

Evropiane për Substanca Kimike, me seli në e përfshinë periudhën prej 200-. Pjesa

Helsinki. Qëllimi i saj është të shmanget më e madhe e buxhetit, me shumë prej 50

ndotja e ajrit, ujit, tokës ose ndërtesave, miliardë euro, do të dedikohet për fusha

të ruhet biodiversiteti dhe të përmirësohet siç janë shëndetësia, ushqimi dhe bujqësia,

shëndeti dhe siguria e qytetarëve të UE- teknologjia informatike dhe komunikuese,

së, e njëkohësisht të ruhet konkurrenca e nanoteknologjitë, energjia, ambienti jetësor,

industrisë evropiane. komunikacioni, siguria, dhe hulumtimet e

gjithësisë dhe shkenca socio-ekonomike.

b. Risitë teknologjike Programet tjera do të përfshijnë promovimin

Themeluesit e Unionit Evropian me të drejtë e ideve, njerëzve dhe kapaciteteve, nëpërmjet

panë se prosperiteti i Evropës në të ardhmen punës hulumtuese të diturisë, mbështetjes

do të varet nga aftësia e saj të mbetet lider së hulumtuesve dhe zhvillimin e karrierës së

botëror në teknologji. Ata i panë përparësitë tyre, si dhe për bashkëpunim ndërkombëtar.

që mund t’i kenë hulumtimet e përbashkëta

evropiane. Kështu, në vitin 958, bashkë me c. Energjia

BEE, ata formuan Euroatomin – Bashkësinë Lëndët djegëse fosile – nafta, gazi natyror

Evropiane për Energji Atomike. Qëllimi i tij dhe thëngjilli – përshijnë 80% nga energjia

ishte që t’u mundësojë shteteve anëtare e shpenzuar në Evropë. Pjesa më e madhe e

që bashkërisht të eksploatojnë energjinë këtyre lëndëve djegëse fosile UE-ja i importon

atomike për qëllime paqësore. Në atë nga jashtë. Për momentin, 50% nga gazi



26

Evropa në 2 leksione

© Targa/Van Parys Media









Shfrytëzimi i burimeve natyrore të energjisë në planet është vetëm një mënyrë e luftës kundër ndryshi-

meve klimatike.

dhe nafta që i shfrytëzon UE-ja i importon, nga bruto të ardhurat nacionale të gjitha

ndërsa varshmëria e tillë mund të rritet në vendeve-anëtare.

0% deri në vitin 200. Për këtë shkak, UE-ja

do të ketë restrikcione ose rritje të çmimeve Këto mjete kryesisht grumbullohen nga:

të shkaktuara nga krizat ndërkombëtare.

Edhe një shkak për zvogëlimin e konsumimit • taksat doganore për mallrat e importuara

të lëndëve djegëse fosile është të ndryshojë në UE, duke përfshirë edhe tatimet

procesi i ngrohjes globale. bujqësore;



Në të ardhmen do të duhet të bëhen më • përqindja e tatimit të vlerës së shtuar që

shumë hapa, siç janë kursimi i energjisë llogaritet për mallrat dhe shërbimet në

me anë të përdorimit të saj me nevojë, kuadër të UE-së;

zhvillimin e burimeve energjetike alternative

(veçanërisht, burime energjetike të • kontributet e vendeve-anëtare në pajtim

përsëritshme në Evropë), dhe rritja e me pasurinë e tyre.

bashkëpunimit ndërkombëtar. Shpenzimi

i energjisë do të mund të zvogëlohej për Secili buxhet vjetor nga periudha

një të pestën deri në vitin 2020, nëse shtatëvjeçare buxhetore është i njohur si

konsumuesit e ndryshojnë sjelljen e tyre dhe “perspektivë financiare”. Komisioni Evropian

nëse i përdorin tërësisht teknologjitë që e e përpilon propozim perspektivën financiare,

përmirësojnë efikasitetin e energjisë. që pastaj duhet njëzëri të miratohet nga

ana e vendeve-anëtare, e për ato duhet të

III. Pagesa për Evropën: negociohet me Parlamentin Evropian dhe të

buxheti i UE-së miratohet nga ai. Buxheti i përgjithshëm për

perspektivën financiare 200- është 864,4

UE disponon me buxhet vjetor prej mbi 20 miliardë euro.

miliardë euro për financimin e politikave të

saja. Ky buxhet është i financuar nga ajo që

quhet “mjete vetanake” të UE-së, të cilat nuk

guxojnë ta tejkalojnë shumën prej .24%



2

. On 9 May 950, the Schuman Dec- ‘euro-pessimism’. However, hope sprang

laration proposed the establishment of anew in 985 when the European Com-

a European Coal and Steel Community mission, under its President Jacques

(ECSC), which became reality with the Delors, published a White Paper setting



6. Tregu unik

Treaty of Paris of 8 April 95. This put

in place a common market in coal and

steel between the six founding countries

out a timetable for completing the Eu-

ropean single market by  January 99.

This ambitious goal was enshrined in the

(Belgium, the Federal Republic of Ger- Single European Act, which was signed in

many, France, Italy, Luxembourg and the February 986 and came into force on 

Netherlands). The aim, in the aftermath July 98.

of World War Two, was to secure peace

between Europe’s victorious and van- . The political shape of Europe was

quished nations and bring them together dramatically changed when the Berlin

as equals, cooperating within shared in- Wall fell in 989. This led to the unifica-

stitutions. tion of Germany in October 990 and the

coming of democracy to the countries of

central and eastern Europe as they broke

2. The Six then decided, on 25 March away from Soviet control. The Soviet Un-

95 with the Treaty of Rome, to build ion itself ceased to exist in December

a European Economic Community (EEC) 99.

based on a wider common market cover-

ing a whole range of goods and services. At the same time, the member states were

Customs duties between the six countries negotiating the new Treaty on European

were completely abolished on  July 968 Union, which was adopted by the Europe-

and common policies, notably on trade an Council, composed of presidents and/

and agriculture, were also put in place or prime ministers, at Maastricht in De-

during the 960s. cember 99. The Treaty came into force

on  November 99. By adding areas of

. So successful was this venture that intergovernmental cooperation to exist-

Denmark, Ireland and the United King- ing integrated Community structures, the

dom decided to join the Community. This Treaty created the European Union (EU).

first enlargement, from six to nine mem-

bers, took place in 9. At the same 8. This new European dynamism and the

time, new social and environmental poli- continent’s changing geopolitical situa-

cies were implemented, and the European tion led three more countries — Austria,

Regional Development Fund (ERDF) was Finland and Sweden — to join the EU on

established in 95.  January 995.



4. June 99 saw a decisive step for- 9. By then, the EU was on course for its

ward for the European Community, with most spectacular achievement yet, creat-

the first elections to the European Parlia- ing a single currency. The euro was in-

ment by direct universal suffrage. These troduced for financial (non-cash) trans-

elections are held every five years. actions in 999, while notes and coins

were issued three years later in the 2

5. In 98, Greece joined the Commu- countries of the euro area (also com-

nity, followed by Spain and Portugal in monly referred to as the euro zone). The

986. This strengthened the Community’s euro is now a major world currency for

presence in southern Europe and made it payments and reserves alongside the US

all the more urgent to expand its regional dollar.

aid programmes.

Europeans are facing globalisation. New

6. The worldwide economic recession in technologies and ever increasing use of

the early 980s brought with it a wave of the Internet transform the economies,



28

• Tregu unik është një ndër arritjet më të mëdha të Unionit









Evropa në 2 leksione

Evropian. Përkufizimet mes vendeve anëtare lidhur me tregtinë

dhe konkurrencën e lirë gradualisht janë mënjanuar, që rezultoi

me standard më të mirë të jetesës.



• Tregu unik akoma nuk është bërë zona unike ekonomike.

Disa sektorë ekonomikë (shërbimet publike) ende janë nën

kompetencat e ligjeve nacionale.



• Secili nga vendet e UE-së ende i ka kompetencat për tatimin dhe

politikën sociale.



• Tregu unik e ka mbështetjen e disa politika tjera të ngjashme të

cilat UE-ja i ka miratuar në të kaluarën.







I. Përmbushja e qëllimit Qëllimi i tij ishte të nxitet rritja industriale

nga viti 1993 dhe tregtare në kuadër të një zone të madhe

të bashkuar ekonomike ngjashëm me tregun

a. Përkufizimet e tregut unik amerikan.

Me Marrëveshjen e Romës nga viti 95, me

të cilën u themelua Bashkësia Ekonomike Instrumenti që mundësoi funksionimin e

Evropiane, dha mundësi për heqjen e tregut unik ishte Akti Unik Evropian, që

barrierave doganore në kuadër të Bashkësisë hyri në fuqi në vitin 98. Dispozitat e tij

dhe për përcaktimin e tarifave të përbashkëta përfshijnë:

doganore për mallrat që importohen nga • Zgjerimin e kompetencave të Bashkësisë

vendet që nuk janë anëtare. Ky qëllim u arrit lidhur me disa politika (politika sociale,

më  korrik të vitit 968. hulumtimi, ambienti jetësor);



Por, taksat doganore janë vetëm një aspekt • Vendosja graduale e tregut unik deri

i barrierave proteksioniste të tregtisë në fund të vitit 992, me aplikimin e

tejkufitare. Gjatë viteve ’0, barriera të tjera programit voluminoz legjislativ duke

tregtare e vështirësuan funksionimin e plotë përfshirë miratimin e qindra direktivave

të tregut të përbashkët. Normat teknike, dhe rregulloreve;

standardet shëndetësore dhe të sigurisë,

legjislacioni nacional lidhur me të drejtën • Përdorimi i shpeshtë i shumicës së

për kryerjen e profesioneve të caktuara dhe kualifikuar në Këshillin e ministrave.

shkëmbimin e kontrollit – të gjitha këto e

kufizojnë lëvizjen e lirë të njerëzve, mallrave II. Si duket sot tregu unik

dhe kapitalit.

a. Barrierat fizike

b. Qëllimi nga viti 1993 U hoqën të gjitha kontrollet ndërkufitare

Në qershor të vitit 985, Komisioni, nën për mallrat në suaza të UE-së, bashkë

udhëheqjen e kryetarit të atëhershëm me kontrollin e pasaportave të njerëzve.

Zhak Delor, e publikoi Librin e Bardhë, ku Kontrollet e rastit nga ana e policisë (të cilat

propozohej në shtatë vitet e ardhshme të janë pjesë të luftës kundër kriminalitetit dhe

hiqen të gjitha barrierat fizike, teknike dhe trafikut me drogë) ende bëhen kur kjo është

tatimore të lëvizjes së lirë në Bashkësi. e nevojshme.



29

Marrëveshja e Shengenit, që u nënshkrua nga ç. Marrëveshjet në sektorin publik

ana e një grupi të parë vendesh anëtare në Pa marrë parasysh nëse tenderët me interes

vitin 985, e pastaj u zgjerua edhe në vendet publik jepen nga ana e autoriteteve nacionale,

tjera (me përjashtim të Irlandës dhe Britanisë rajonale ose lokale, ato janë të hapur për

së Madhe), ka të bëjë me bashkëpunimin kandidatët nga cili do vend i UE-së, që është

policor dhe politikën e përbashkët për azil dhe rezultat i direktivave për shërbime, furnizime

emigracion, me qëllim që të hiqet kontrolli dhe veprimtari në shumë sektorë, duke

i personave në kufijtë e brendshëm të UE- përfshirë edhe furnizimin me ujë, energjinë

së (shih kapitullin 0: “Liria, siguria dhe dhe telekomunikacionin.

drejtësia”). Vendet të cilat u bashkëngjitën

në vitin 2004 gradualisht i pranuan rregullat III. Puna në rrjedhë

e zonës së Shengenit.

a. Shërbimet financiare

b. Barrierat teknike Plani i UE-së për krijimin e tregut të

Për shumicën e prodhimeve, vendet e UE-së integruar për shërbimet financiare deri

e pranuan parimin e njohjes së ndërsjellë për në vitin 2005 u zbatua tërësisht. Me atë

rregullat nacionale. Çdo prodhim i prodhuar u zvogëluan shpenzimet e huazimeve për

me ligj, i cili tashmë shitet në një vend biznese dhe konsumues, ndërsa kursimtarëve

anëtar, patjetër duhet të plasohet në tregjet iu ofrua zgjedhje më e madhe e prodhimeve

e të gjitha vendeve tjera anëtare. investuese – plane për kursim dhe skema

pensionale – që ata mund t’i marrin nga çdo

Liberalizimi i sektorit të shërbimeve u institucion evropian të cilën vetë e zgjedhin.

mundësua duke iu faleminderuar njohjes Gjithashtu janë zvogëluar shpenzimet për

së ndërsjellët ose koordinimit të rregullave pagesa jashtë shtetit.

nacionale lidhur me qasjen deri te profesionet

e caktuara ose aplikimin e tyre (e drejta, b. Barrierat administrative dhe

mjekësia, turizmi, bankieri, kompanitë e teknike mbi lëvizjen e lirë

sigurimit etj). Por, liria e lëvizjes nuk është Vendet e UE-së akoma ngurrojnë të pranojnë

arritur as së afërmi. Akoma ekzistojnë shumë standardet dhe normat e ndërsjella, kurse

pengesa që i pengojnë njerëzit të lëvizin në raste të rralla me mëdyshje pranojnë

nga një vend në tjetër të UE-së ose atje të barasvlerën e kualifikimeve profesionale.

punojnë. Natura e shkëputur e sistemeve nacionale

tatimore vështirëson integrimin dhe

U ndërmorën masa për përmirësimin e efektshmërinë e tregut.

lëvizshmërisë së punëtorëve, veçanërisht për

diplomat për arsim dhe kualifikime pune (për c. Pirateritë dhe falsifikimi

instalues uji, marangoz etj) të fituara në një Është e nevojshme mbrojtja nga pirateria dhe

nga vendet e UE-së të pranohen në të gjitha falsifikimi i prodhimeve të UE-së. Komisioni

vendet tjera. Evropian vlerësoi se kriminaliteti i tillë e

zvogëlon për mijëra numrin e vendeve të

Hapja e tregjeve nacionale të shërbimeve e punës në UE për çdo vit. Prandaj Komisioni

uli çmimin e thirrjeve telefonike nacionale, dhe qeveritë nacionale punojnë për forcimin

që tani është e njëjtë me çmimin para 0 e mbrojtjes së drejtave të autorit dhe

viteve. Me ndihmën e teknologjisë së re, patentat.

interneti shfrytëzohet më shumë se sa

thirrjet telefonike. Presioni i konkurrencës IV. Politika e cila

kontribuoi për uljen e dukshme të çmimeve

të biletave të aeroplanit në Evropë.

mbështet tregun unik



c. Barrierat tatimore a. Komunikacioni

Politika e UE-së para së gjithash ka të

Barrierat tatimore u zvogëluan nëpërmjet

bëjë me dhënien e lirë të shërbimeve

harmonizimit të pjesërishëm të shkallës

në komunikacionin rrugor, veçanërisht

nacionale të TVSH. Vënia e tatimit të

në qasjen e lirë në tregun ndërkombëtar

ardhurave nga investimet u rregullua me

të komunikacionit dhe të pranimit të

marrëveshje mes vendeve anëtare dhe disa

ndërmarrjeve të komunikacionit jo rezidente

vendeve tjera (duke përfshirë edhe Zvicrën)

në kuadër të tregjeve nacionale komunikuese

që hyri në fuqi në korrik të vitit 2005.

në vendet-anëtare. U miratuan vendime për

harmonizimin e konkurrencës në fushën



0

e komunikacionit rrugor, veçanërisht evropian. Komisioni Evropian bashkë me

kualifikimet punuese dhe qasja e lirë në treg, Gjykatën e Drejtësisë janë përgjegjëse për

dhe për lirinë e krijimit të bizneseve dhe të zbatimin e kësaj politike.









Evropa në 2 leksione

dhënies së shërbimeve, orarit të vozitjes dhe

sigurisë së rrugës. Arsyeja për këtë politikë është të pengohet

lidhja e marrëveshjeve mes bizneseve të

Politika e përbashkët e komunikacionit veçanta, dhënia e ndihmës nga ana e

ajror duhet të jetë në pajtim me rezultatet autoriteteve ose ekzistimi i monopolit jo të

e konkurrencës anembanë botës. Qielli drejtë, që mund ta prishin konkurrencën e

mbi Evropën vazhdimisht liberalizohet, lirë të tregut unik.

që rezulton me ekzistimin e një numri të

kapaciteteve mes aviokompanive të mëdha, Ndërmarrjet ose institucionet duhet t’ia

qasjen reciproke të tregut dhe lirinë e paraqesin Komisionit çdo marrëveshje të

caktimit të çmimit. Kjo shkon bashkë me përfshirë në rregullat e Traktatit. Komisioni

klauzolat mbrojtëse me qëllim që të merren mund t’i caktoj dënim cilës do ndërmarrje që

parasysh përgjegjësitë e shërbimeve publike i ka shkelur rregullat e saja për konkurrencë

ajrore dhe kërkesat për urbanizim. ose nuk e ka paraqitur atë.



Komunikacioni ujor – pa dallim nëse kryhet Në rast të ndihmës publike jolegale, ose

nga ana e ndërmarrjeve evropiane ose nga lëshimin që e ka bërë, Komisioni mund të

ana e anijeve me flamur të ndonjë vendi që kërkojë nga ai që e ka pranuar ndihmën

nuk është anëtar i UE-së – është rregulluar ta kthejë të njëjtën. Komisioni duhet të

me rregullat e UE-së për konkurrencë. Qëllimi lajmërohet për çdo bashkim ose marrje që

mund të rezultojë me pozitë dominuese në

ndonjë ndërmarrje në sektor të caktuar.





c. Politika e mbrojtjes së

konsumatorëve

Politika e UE-së për mbrojtjen e konsuma-

torëve u mundëson qytetarëve të saj lirinë

për të blerë në cilin do qoftë vend anëtar.

Prodhimet që i blejnë dhe ushqimin që e

© Strauss/Curtis/Van Parys Media









konsumojnë testohet dhe kontrollohet me

qëllim që të sigurohet se janë tërësisht të

sigurta. UE-ja ndërmerr masa me të cilat jeni

të mbrojtur nga tregtarët jo të ndershëm

dhe nga reklama jo e saktë dhe e rrejshme.

Të drejtat tuaja janë mbrojtur dhe mund të

kërkoni kompensim ku do që të gjendeni në

UE, pa marrë parasysh nëse blini në shitore,

me anë të postës, telefonit dhe internetit.





Konkurrenca e rritur i uli çmimet e biletave të

aeroplanit dhe e lehtësoi udhëtimin.



i rregullave është të luftojnë kundër caktimit

jo të barabartë të çmimeve (flamuj të cilët

ndërrohen sipas nevojës) dhe të ballafaqohen

me vështirësitë serioze në ndërtimin e

anijeve në Evropë.



b. Konkurrenca

Politika e fuqishme e UE-së për konkurrencë

fillon që nga Marrëveshja e Romës. Kjo

është pasojë e pashmangshme e rregullave

për tregti të lirë në kuadër të tregut unik





but also bring social and cultural chal-

lenges.



7. Unioni ekonomik dhe

In March 2000, the EU adopted the ‘Lis-

bon strategy’ for modernising the Europe-



monetar (UEM) dhe euroja

an economy and enabling it to compete

on the world market with other major

players such as the United States and the

newly industrialised countries. The Lisbon

strategy involves encouraging innovation

and business investment and adapting

Europe’s education systems to meet the

needs of the information society.



At the same time, unemployment and

the rising cost of pensions are putting

pressure on national economies, making

reform all the more necessary. Voters are

increasingly calling on their governments

to find practical solutions to these prob-

lems.



0. Scarcely had the European Union

grown to 5 members when preparations

began for a new enlargement on an un-

precedented scale. In the mid-990s, the

former Soviet-bloc countries (Bulgaria,

the Czech Republic, Hungary, Poland,

Romania and Slovakia), the three Baltic

states that had been part of the Soviet

Union (Estonia, Latvia and Lithuania),

one of the republics of former Yugoslavia

(Slovenia) and two Mediterranean coun-

tries (Cyprus and Malta) began knocking

at the EU’s door.



The EU welcomed this chance to help

stabilise the European continent and to

extend the benefits of European integra-

tion to these young democracies. Nego-

tiations on future membership opened in

December 99. The EU enlargement to

25 countries took place on  May 2004

when 0 of the 2 candidates joined.

Bulgaria and Romania followed on  Jan-

uary 200.









2

• Euroja është valuta e vetme në Unionin Evropian. Në vitin

1999, dymbëdhjetë nga 15 vendet e atëhershme e miratuan









Evropa në 2 leksione

euron për transaksionet jo të gatshme, e më vonë në vitin 2002

me vendosjen e bankënotave dhe monedhave, euroja filloi të

qarkullojë gjatë pagesës.

• Tre shtete (Danimarka, Suedia dhe Britania e Madhe) nuk janë

pjesë e unionit monetar.

• Vendet-anëtare të reja përgatiten që të hynë në euro zonën pasi

t’i plotësojnë kushtet e nevojshme.

• Paralelisht me qëllimin për ruajtjen e stabilitetit monetar, që

gjendet në kompetencat e Bankës Qendrore Evropiane, vendet-

anëtare janë të obliguara për rritjen e lartë dhe konvergjencën

ekonomike.





I. Historia e bashkëpunimit b. Nga SME drejt UEM

monetar Sistemi Monetar Evropian ka histori të

bujshme. Pas bashkimit të Gjermanisë dhe

a. Sistemi Monetar Evropian (SME) presioneve të përtërira devizore në Evropë,

Në vitin 9, Shtetet e Bashkuara të lira italiane dhe sterlina e braktisën SME në

Amerikës vendosën ta heqin lidhjen fikse mes vitin 992. Në gusht të vitit 99, vendet e

dollarit dhe çmimit zyrtar të arit, që e mbante SME vendosën t’i rrisin kornizat e fluktuimit

stabilitetin monetar global pas Luftës së Dytë në 5%. Ndërkohë, me qëllim që të pengohet

Botërore. Kjo i vuri fundin sistemit të kursit fluktuimi i madh devizor mes vendeve të UE-

fiks revizor. Me qëllim që të krijojnë unionin së dhe me qëllim që të shmangen devalvimet

e vet monetar, vendet e UE-së vendosën ta konkurruese, qeveritë e UE-së vendosën

pengojnë variacionin e kursit devizor nga ta ngjallin idenë për unionin e tërësishëm

mbi 2.25% mes valutave evropiane me anë monetar dhe të vendosin valutë unike.

të intervenimit të përbashkët në tregjet

revizore. Në qershor të vitit 989, në Samitin e

Këshillit të Evropës në Madrid, liderët e UE-

Kjo rezultoi me krijimin e Sistemit Monetar së miratuan planin për formimin e unionit

Evropian (SME) që filloi të funksionojë në ekonomik dhe monetar në tre faza. Ky plan

mars të vitit 99. Ai kishte tre karakteristika ishte pjesë e Marrëveshjes nga Mastrihti

kryesore: për Unionin Evropian të miratuar nga ana e

Këshillit Evropian në dhjetor të vitit 99.

• valutë referente e quajtur eku: që në të

vërtetë paraqiste “shportë” të përbërë nga II. Unioni Ekonomik

valutat e të gjitha vendeve-anëtare; dhe Monetar (UEM)

• mekanizëm devizor: secila valutë kishte a. Tre fazat

kurs revizor të lidhur me eku-n; kurset Faza e parë, që filloi në  korrik të vitit

bilaterale revizore mund të fluktonin në 990, përfshinte:

kuadër të 2.25%; • lëvizja e plotë e lirë e kapitalit në suaza

të UE-së (kontrollet gjatë shkëmbimit u

• mekanizëm kreditor: çdo vend transferon hoqën);

20% nga valuta e saj dhe rezervat në ar në • rritja e vlerës së mjeteve të dedikuara për

fondin e përbashkët. mënjanimin e pabarazive mes rajoneve

evropiane (Fonde strukturore);







© Janez Skok/Corbis

Më 1 janar tregtarët në tregjet në Lubjanë e shkëmbyen tollarin slloven me euron.





• konvergjenca evropiane, mes mbikëqyrjes u bë kompetente për politikën monetare, që

multilaterale mbi politikat evropiane të u definua dhe u zbatua në euro.

vendeve-anëtare.

Më  janar të vitit 2002, bankënotat dhe

Faza e dytë filloi më  janar të vitit 994. monedhat filluan të qarkullojnë në këto

Kjo parashihte: 2 vende nga euro zona. Valutat nacionale

u tërhoqën dy muaj më vonë. Që këtej,

• themelimin e Institutit Monetar Evropian euroja u bë valuta unike ligjore për të gjitha

(EMS) në Frankfurt; IME ishte përbërë transaksionet me të holla të gatshme dhe

nga guvernatorët e bankave qendrore të bankare në vendet e euro zonës, që përfshijnë

vendeve të UE-së; më shumë se dy të tretat e popullatës së UE-

së.

• pavarësia e bankave qendrore nacionale;

b. Kriteret për konvergjencë

• rregullat për kontrollin e deficiteve Secili vend i UE-së duhet të plotësojë pesë

buxhetore nacionale. kritere për konvergjencë, që të mund të

kalojnë në fazën e tretë, e këto janë:

Faza e tretë ishte lindja e euros. Më  janar

të vitit 999,  vende e pranuan euron, që u • stabiliteti i çmimeve: shkalla e inflacionit

bë valuta e përbashkët e Austrisë, Belgjikës, nuk guxon ta tejkalojë shkallën mesatare

Francës, Gjermanisë, Irlandës, Italisë, të inflacionit të tre vendeve-anëtare me

Luksemburgut, Holandës, Portugalisë dhe inflacionin më të ulët për më shumë se

Spanjës. (Greqia iu bashkëngjit më  janar të .5%;

vitit 200). Nga ky moment, Banka Qendrore

Evropiane e mori përgjegjësinë nga EMS dhe





4

• shkalla e kamatës: shkalla afatgjate e do të ishte më i lartë se %. Më vonë u

kamatës nuk guxon të ndryshojë për më vërtetua se Pakti ishte tepër i ashpër dhe u

shumë se 2% në krahasim me shkallën riformua në mars të vitit 2005.









Evropa në 2 leksione

mesatare të kamatës të tre vendeve-

anëtare me shkallë më të ulët të kamatës; ç. Eurogrupi

Eurogrupi është organ jozyrtar ku takohen

• deficiti: deficiti buxhetor nacional duhet ministrat e financave nga euro zona.

të jetë nën % të PBN; Qëllimi i këtyre takimeve është të sigurohet

koordinimi më i mirë i politikave ekonomike,

• borxhi publik: ai nuk guxon ta tejkalojë të vëzhgohen politikat buxhetore dhe

shumën e 60% të PBN; financiare të vendeve nga euro zona, si dhe

ta paraqesin euron në forumet ndërkombëtare

• stabiliteti i normës shkëmbyese: kursi monetare.

devizor duhet të mbetet në kuadër të

kufirit të lejuar të fluktuimit për dy vitet e d. Vendet e reja anëtare të UEM

mëparshme. Të gjitha vendet e reja anëtare do ta pranojnë

euron atëherë kur do t’i plotësojnë kriteret e

c. Pakti për stabilitet dhe zhvillim nevojshme. Sllovenia ishte vendi i parë nga

Në qershor të vitit 99, Këshilli i Evropës vendet që iu bashkëngjitën me zgjerimin nga

e miratoi Paktin për stabilitet dhe zhvillim, viti 2004 dhe u bënë pjesë e euro zonës më

që kishte për detyrë ruajtjen e stabilitetit  janar të vitit 200.

buxhetor, dhe mundësoi caktimin e dënimeve

për vendet nga euro zona buxheti i të cilave

© Creativ Studio Heinem/Van Parys Media









Euroja: valutë unike e mbi 310 milionë n njerëzve në UE.



5

8. Drejt shoqërisë

të bazuar në dijeni









6

Prioritet janë rritja dhe vendet e punës









Evropa në 2 leksione

• Unioni planifikon t’i përgjigjet globalizimit me anë të rritjes

së konkurrencës së ekonomisë evropiane (liberalizimi i

telekomunikacionit, shërbimeve dhe energjisë).

• Unioni i mbështet programet reformuese të vendeve-anëtare

ashtu që e ndihmon shkëmbimin e “praktikave më të mira”.

• Unioni angazhohet t’i bashkojë nevojat për rritje dhe

konkurrencë me qëllimet për vendosjen e kohezionit social

dhe zhvillimit të qëndrueshëm, të cilat janë zemra e modelit

evropian.

• Në periudhën buxhetore 2007-13, Fondet strukturore të UE-

së do të shfrytëzohen më shumë për trajnime, inovacione

teknologjike dhe hulumtime.





Në fillim të viteve ’90, dy ndryshime njëra nga tjetra. Ndryshimi i dytë ishte

të rëndësishme filluan t’i transferojnë revolucioni teknologjik – dukuria e internetit

ekonomitë dhe jetën e përditshme jo vetëm dhe teknologjitë e reja informatike dhe

në Evropë, por në gjithë botën. Njëra është komunikuese.

dukuria e ekonomisë globale si rezultat i

asaj se ekonomitë bëheshin më të varura

© IMAGEMORE Co, Ltd/Getty Images









Evropianët duhet të pajisen për tregun e sotëm të punës.





© Javier Larrea/Van Parys Media

Pensionistëve të ardhshëm iu nevojitet siguri sociale e cila duhet të krijohet tani.





I. Procesi i Lisbonës janë përfshirë edhe reforma e sistemeve

evropiane për mbrojtje sociale. Këto sisteme

janë ndër instrumentet më të rëndësishme

a. Qëllimet të Evropës: ato u mundësojnë shoqërive tona

Që në vitin 2000, liderët e UE-së e kishin t’i pranojnë strukturat e domosdoshme dhe

të qartë se ekonomisë evropiane i nevojitet ndryshimet sociale pa shumë probleme. Por

modernizim i tërësishëm që të mund të ato duhet të modernizohen që të jenë të

garojë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës qëndrueshme dhe që gjeneratat e ardhshme

dhe me lojtarët tjerë botërorë. Në takimin të mund t’i gëzojnë këto të mira.

e mbajtur në Lisbonë, në mars të vitit të

njëjtë, Këshilli i Evropës i parashtroi UE-së Çdo pranverë, Këshilli i Evropës mban

qëllim të ri dhe mjaft ambicioz: deri në vitin mbledhje ku shqyrton avancimin e Strategjisë

200 të bëhet “ekonomia më konkurruese së Lisbonës.

dhe më dinamike në botë, e bazuar në dijeni,

e aftë për zhvillim të qëndrueshëm, me më II. Fokus më i madh rritjes

shumë vende pune dhe kohezion më të madh së vendeve të punës

social”.

Këshilli i Evropës në mbledhjen e vet në

b. Strategjia pranverë të vitit 2006 nuk u përpoq ta fsheh

Këshilli i Evropës, gjithashtu arriti pajtim faktin se pas gjashtë vjet nga shpallja,

edhe për strategjinë detajore për arritjen e rezultatet e procesit të Lisbonës edhe më

këtij qëllimi. “Strategjia e Lisbonës” përfshin tej mbetën të parregulluara. Prandaj vendosi

çështje siç janë hulumtimet shkencore, të merret me problemin e shkallës së lartë

arsimi, trajnimi profesional, qasja te të papunësisë në shumë vende të UE-së

interneti dhe puna mes internetit. Në atë dhe të përqendrohet në prioritetet e UE-



8

së drejt rritjes së vendeve të punës. Nëse • t’ia zgjerojnë rolin koordinatorit të

dëshiron që ekonomitë e saja të jenë më Komisionit Evropian me qëllim t’i jepet

produktive dhe të rritet kohezioni social, mbështetje vendeve-anëtare, veçanërisht









Evropa në 2 leksione

Evropa duhet të vazhdojë me aktivitetet e nëpërmjet përhapjes së “praktikave më të

saja për përmirësimin e aktivitetit ekonomik, mira” në Evropë;

inovacioneve teknologjike dhe përsosjen e

shkathtësive të popujve të saj. • të shpejtohet reforma e tregjeve financiare

dhe të sistemeve të sigurisë sociale dhe të

Prandaj, me iniciativë të kryetarit të shpejtohet liberalizimi i sektorit energjetik

Komisionit Evropian, Hoze Manuel Baroso, dhe të telekomunikacionit.

vendet-anëtare të UE-së vendosën:



• Më shumë të investojnë në hulumtimin

dhe inovacionet teknologjike;









9

9. Një Evropë e qytetarëve









40

• Duke iu falënderuar Unionit Evropian, qytetarët e vendeve-

anëtare mund të udhëtojnë, të jetojnë dhe të punojnë në gjithë









Evropa në 2 leksione

Evropën.

• Lidhur me jetën e përditshme, UE-ja i mbështet dhe i financon

programet për afrimin e qytetarëve të saj, veçanërisht në

fushën e arsimit dhe kulturës.

• Ndjenja e përkatësisë së Unionit Evropian do të forcohet

gradualisht, nëpërmjet rezultateve konkrete dhe suksesit të

arritur.

• Ekzistojnë disa simbole që e paraqesin identitetin e përbashkët

evropian. Më e rëndësishmja është valuta e përbashkët, por UE-

ja ka flamurin dhe himnin e vet.





I. Të udhëtosh, të jetosh rast të sëmundjes gjatë qëndrimit në ndonjë

dhe të punosh në Evropë vend tjetër.



E drejta e parë e çdo qytetari evropian është II. Si mund t’i realizojnë

e drejta të udhëtojë, të punojë dhe të jetojë qytetarët të drejtat e tyre

kudo në Union. Kjo e drejtë është pjesë

përbërëse e Marrëveshjes nga Mastrihti, më Evropianët nuk janë vetëm konsumatorë ose

saktë në kapitullin për shtetësinë. bartës të ndonjë roli ekonomik dhe social.

Ata gjithashtu janë shtetas të Unionit

UE-ja e miratoi direktivën me të cilën Evropian dhe si të tillë kanë të drejta

themelohet sistemi për pranimin e ndërsjellë specifike politike. Në pajtim me Marrëveshjen

të arsimit të lartë. Direktiva i përfshinë të nga Mastrihti, secili shtetas i Unionit – pa

gjitha kurset universale që zgjatin më së marrë parasysh kombësinë – ka të drejtë

paku tre vjet, e kjo bazohet në parimin e të votojë dhe të kandidohet në zgjedhjet

besimit të ndërsjellë në cilësinë e sistemeve lokale në vendet-anëtare ku jeton, si dhe

nacionale për arsim dhe trajnim. në zgjedhjet parlamentare evropiane.

Çdo person që është shtetas i ndonjë vendi-

anëtar të UE-së mund të punojë në fushën Në këtë mënyrë UE-ja u bëhet e afërme

e shëndetësisë, arsimit dhe në sektorët qytetarëve të saj. Shtetësia e Unionit është

tjerë kudo në Union, me përjashtim të e bazuar në Marrëveshjen ku thuhet se “secili

aktiviteteve të cilat janë nën kompetenca të person që ka nënshtetësi të një vendi-anëtar

jashtëzakonshme të autoriteteve (policisë, është nënshtetas i Unionit. Nënshtetësia

forcave të armatosura, punëve të jashtme e Unionit është komplementare dhe nuk e

etj.). A ka diçka më të natyrshme nga ajo zëvendëson nënshtetësinë nacionale”.

të angazhohet mësues britanik të ligjërojë

gjuhën angleze në Romë ose të nxitet ndonjë III. Të drejtat fundamentale

belg i ri i diplomuar të paraqitet në provimin

për punësim në administratën shtetërore në Marrëveshja nga Amsterdami, që hyri në fuqi

Francë? në vitin 999, e forcoi konceptin e të drejtave

fundamentale. Marrëveshja parasheh ngritjen

Nga viti 2004, qytetarët evropianë që e procedurës kundër ndonjë vendi të UE-së

udhëtojnë nëpër UE-në mund të marrin që i shkel të drejtat fundamentale qytetare.

kartelë për sigurim shëndetësor evropian Marrëveshja gjithashtu e zgjeron parimin e jo

nga autoritetet e veta nacionale, që ndihmon diskriminimit, me atë që e mbulon jo vetëm

në mbulimin e shpenzimeve mjekësore në orientimin nacional, por edhe gjinor, racor,

religjioz, të moshës dhe seksit.



4

Së fundi, Marrëveshja e Amsterdamit e IV. Evropa do të thotë

përmirësoi politikën e UE-së për transparencë, arsimim dhe kulturë

duke u lejuar qytetarëve qasje më të madhe

në dokumentet zyrtare të institucioneve Ndjenja e përkatësisë së një bashkësie dhe të

evropiane. një fati nuk mund të “prodhohen”. Ato ndenja

mundet vetëm të dalin nga vetëdija e për-

Orientimi i Unionit Evropian ndaj të drejtave bashkët kulturore, që tregon se pse tani Ev-

qytetare u konfirmua në Nicë, në dhjetor të ropës i duhet të fokusojë vëmendjen e vet jo

vitit 2000, kur u publikua Karta e të drejtave vetëm në ekonomi, por edhe në arsimim dhe

fundamentale të Unionit Evropian. Kjo kulturë.

Kartë u përpilua nga Konventa e përbërë nga

anëtarë të parlamenteve nacionale dhe nga Programet e UE-së për arsimim dhe trajnim

Parlamenti Evropian, përfaqësues të qeverive janë vetëm një element. Ato mbështetin pro-

nacionale dhe nga një anëtar i Komisionit grame për shkëmbim studentësh me qëllim të

Evropian. Në gjashtë kapitujt – Dinjiteti, udhëtimit jashtë shtetit, të marrin pjesë në

Liritë, Barazitë, Solidariteti, Të Drejtat e aktivitete shkollore jashtë shtetit dhe të mëso-

Qytetarëve dhe Drejtësia – 54 nenet e saja jnë gjuhë të reja etj. Ende po vendoset për atë

i definojnë vlerat fundamentale të Unionit se si janë organizuar shkollat dhe arsimimi në

Evropian dhe të drejtat qytetare, politike, nivel nacional dhe lokal dhe si është programi

ekonomike dhe sociale të qytetarëve të UE- arsimor.

së.

Në fushën e kulturës, programet e UE-së “Kul-

Nenet e para kanë të bëjnë me dinjitetin tura” dhe “Media” janë krijuar me qëllim ta nxi-

njerëzor, të drejtën e jetës, të “integritetit tin bashkëpunimin mes krijuesve programorë,

të personalitetit”, lirisë së të shprehurit promotorëve, transmetuesve dhe artistëve nga

dhe moralit. Kapitulli për “Solidaritetin” vende të ndryshme. Në këtë mënyrë nxitet pro-

përfshinë në mënyrë inovative të drejtat dhimi i madh i programeve evropiane televizive

sociale dhe ekonomike, siç janë: dhe filmave me çka vendoset baraspesha mes

prodhimtarisë evropiane dhe amerikane.

• e drejta për grevë;

V. Ombudsmani dhe

• e drejta e punëtorëve të informohen dhe e drejta e ankesës

të këshillohen;

Për të ndihmuar që ta ofrojë UE-në me

• e drejta për jetë familjare dhe qytetarët e vet, Marrëveshja për Unionin Ev-

profesionale; ropian e parashikoi edhe funksionin e Om-

budsmanit. Parlamenti Evropian zgjedh Om-

• e drejta për kujdes shëndetësor, sigurim budsmanin dhe mandati i tij është i njëjtë

social dhe ndihmë sociale në gjithë me atë të Parlamentit. Roli i tij është t’i

Unionin Evropian. shqyrtojë ankesat kundër institucioneve dhe

organeve të UE-së. Ankesat mund të para-

Gjithashtu Karta promovon barazi mes qiten nga çdo qytetar i UE-së dhe nga çdo

meshkujve dhe femrave, si dhe parasheh person që jeton ose është vendosur në një

të drejta, siç është mbrojtja e të dhënave, shtet të UE-së. Ombudsmani tenton të arrijë

ndalesa për praktikat eugjenike dhe klonimin marrëveshje miqësore mes atij që ankohet

e qenieve njerëzore, e drejta për mbrojtjen e dhe institucionit apo organit që është i aku-

mjedisit, të drejtat e fëmijëve dhe personave zuar.

të moshuar, dhe e drejta për administrim të

mirë. Lidhje tjetër e rëndësishme mes qytetarëve

dhe institucioneve të UE-së është e drejta e

çdo qytetari që jeton në ndonjë nga vendet-

anëtare t’i dërgojë peticion Parlamentit

Evropian.



42

Programet e UE-së për të mësuarit e përjetshëm: vlerësimi

për periudhën programore 2007-13.









Evropa në 2 leksione

Lloji i arsimimit Emri i programit Qëllimet

të UE



Arsimi fillor Komenius 5% nga nxënësit në Unionin Evropian

do të marrin pjesë në aktivitete të

përbashkëta arsimore.



Arsimi i lartë Erazmus Tre milionë studentë do të mund të

studiojnë në universitetet jashtë vendit

të tyre.



Trajnimi profesional Leonardo da Vinçi Çdo vit 80.000 persona do të mund të

trajnohen në ndërmarrje dhe qendra për

trajnime në vende tjera evropiane.



Arsimi për të rriturit Grundtvig .000 njerëz çdo vit do të mund të

kryejnë aktivitete arsimore jashtë

vendit të tyre.



Studime për integrim Zhan Mone Mbështetje hulumtimit akademik dhe

evropian ligjërata për integrimet evropiane.





VI. Përfshirja e qytetarëve

Vënia në qarkullim e bankënotave dhe

monedhave të euros në vitin 2002 pati efekt

Ideja e “Evropës së qytetarëve” është shumë të madh psikologjik. Sot, më shumë se dy

e re. Tashmë ekzistojnë disa simbole që e e treta e qytetarëve të UE-së i menaxhojnë

paraqesin identitetin e përbashkët evropian, buxhetet dhe kursimet e tyre në euro. Caktimi

siç është pasaporta evropiane (në përdorim i çmimeve të mallrave dhe shërbimeve në

që nga viti 985), himni evropian (“Oda e euro u mundëson konsumatorëve krahasim

gëzimit” nga Betoveni) dhe flamuri evropian të lehtë të çmimeve nga vendi në vend. Duke

(rreth i përbërë nga 2 yje të arta me prapavijë iu falënderuar Marrëveshje së Shengenit (të

të kaltër). Modeli evropian i lejes për vozitje cilës duhet t’i përmbahen të gjitha vendet e

filloi të aplikohet në të gjitha vendet- UE-së), kontrollet janë hequr në pjesën më

anëtare që nga viti 996. UE ka moton e vet të madhe të kufijve mes shteteve dhe kjo

“Të bashkuar në llojllojshmërinë”, ndërsa 9 tani u jep qytetarëve një ndjenjë përkatësie

Maji është caktuar si “Dita e Evropës”. në një hapësirë unike gjeografike.



Prej vitit 99, Parlamenti Evropian është “Ne nuk bashkojmë shtetet, ne bashkojmë

zgjedhur në mënyrë të drejtpërdrejtë me popujt”, tha Zhan Mone në vitin 952.

votim të përgjithshëm. Kjo i jep legjitimitet Ngritja e vetëdijes për UE-në dhe inkuadrimi

më të madh demokratik procesit të unifikimit i qytetarëve të saj në aktivitetet e saja është

evropian, duke e lidhur direkt me vullnetin një nga sfidat më të mëdha të institucioneve

e popullit. Evropa duhet të bëhet edhe më të UE-së.

demokratike duke i dhënë Parlamentit rol më

të madh, duke krijuar parti autentike politike

evropiane dhe duke u dhënë qytetarëve të

thjeshtë rol më të madh në krijimin e politikës

së UE-së përmes organizatave qytetare dhe

asociacioneve tjera vullnetare.





4

I. Uniting a continent

d. The western Balkans

a. A union of 25 These countries, most of which were once

When it met in Copenhagen in December part of Yugoslavia, are turning to the Eu-

2002, the European Council took one of ropean Union to speed up their economic



10. Liria, siguria

the most momentous steps in the history

of European integration. By inviting 0

more countries to join the EU on  May

reconstruction, improve their mutual rela-

tions, which have been scarred by ethnic

and religious wars, and consolidate their



dhe drejtësia

2004, the European Union was not sim-

ply increasing its geographical size and

population; it was putting an end to the

democratic institutions. The EU gave sta-

tus as ‘candidate country’ to the former

Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM)

split in our continent which, from 945 in November 2005. Other potential candi-

onwards, had separated the free world dates include Albania, Bosnia and Herze-

from the communist bloc. govina, Montenegro and Serbia.



This fifth enlargement of the EU had a

political and moral dimension. It enabled

countries — Cyprus, the Czech Republic,

Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Mal-

ta, Poland, Slovakia and Slovenia — which

are as European as the others, not just II. Membership conditions

geographically but also in terms of cul-

ture, history and aspirations, to join the a. Legal requirements

democratic European family. They are now European integration has always been

partners in the momentous project a political and economic process that is

conceived by the EU’s founding fathers. open to all European countries prepared

to sign up to the founding treaties and

b. Further enlargement take on board the full body of EU law.

Bulgaria and Romania became candidates According to Article 2 of the Treaty of

in 995. The process took longer for these Rome ‘any European state may apply to

two countries than for the other 0, but become a member of the Community’.

they joined the EU on  January 200,

bringing the number of EU countries to Article F of the Maastricht Treaty adds

2. that the member states shall have ‘sys-

tems of government […] founded on the

principles of democracy’.



c. Candidates for membership b. The Copenhagen criteria

Turkey, a member of NATO, with a long- In 99, following requests from the former

standing association agreement with the communist countries to join the Union, the

EU, applied for membership in 98. Its European Council laid down three criteria

geographical location and political his- they should fulfil so as to become mem-

tory made the EU hesitate for a long time bers. By the time they join, new members

before replying positively to its applica- must have:

tion. However, in October 2005, the Eu-

ropean Council opened accession nego- • stable institutions guaranteeing de-

tiations with Turkey. At the same time, mocracy, the rule of law, human rights

it entered into negotiations with Croatia, and respect for and protection of minori-

another candidate country. No date has ties;

yet been set for the entry into force of

any future accession treaty for these two • a functioning market economy and

countries at the end of the membership the capacity to cope with competitive

negotiations. pressure and market forces within the



44

• Hapja e kufijve të brendshëm mes vendeve-anëtare të UE-së është

përfitim konkret për njerëzit e thjeshtë, që u mundëson lëvizje të

lirë pa kaluar nëpër kontrollet e pasaportave.









Evropa në 2 leksione

• Por, liria e tillë e lëvizjes së brendshme duhet të shkojë barabartë

me forcimin e kontrollit të kufijve të jashtëm të UE-së, me qëllim

të suksesit kundër trafikut me njerëz dhe drogë, kriminalitetit të

organizuar, emigracionit ilegal dhe terrorizmit.

• Vendet e UE-së bashkëpunojnë në fushën e policisë dhe drejtësisë

me qëllim që Evropa të jetë më e sigurt.









Qytetarët evropianë kanë të drejtë të jetojnë e vogël kufitar të Luksemburgut, Shengen.

në liri, pa frikë për të qenë të persekutuar Ata u pajtuan të heqin të gjitha kontrollet e

ose t’i nënshtrohen dhunës gjithkund në njerëzve –pa marrë parasysh kombësinë – në

Unionin Evropian. Por, krimi ndërkombëtar kufijtë e tyre të përbashkët, të harmonizojnë

dhe terrorizmi janë ndër çështjet që më së kontrollet në kufijtë me shtetet jashtë UE-së

shumti i brengosin evropianët sot. dhe të promovojnë një politikë të përbashkët

për vizat. Në këtë mënyrë ata formuan zonën

Integrimi në fushën e drejtësisë dhe pa kufij të brendshëm, e njohur si Zona e

punët e brendshme nuk ishin përfshirë në Shengenit.

Marrëveshjen për themelimin e Bashkësisë

Evropiane. Por, siç kalonte koha, u bë e Pakoja e Shengenit dhe ligjet sekondare që

qartë se liria e lëvizjes nënkupton që dikujt dolën nga kjo pako, deri më sot janë pjesë

t’i japësh mbrojtjen dhe qasjen e njëjtë në integruese e Marrëveshjeve të UE-së, ndërsa

drejtësi kudo në UE. Për këtë arsye, fusha e Zona e Shengenit gradualisht po zgjerohet.

lirisë, sigurisë dhe drejtësisë gradualisht u Deri më vitin 2006,  vende të UE-së (Austria,

zhvilluan nëpër vite, së pari me Aktin Unik Belgjika, Danimarka, Finlanda, Franca,

Evropian, Marrëveshjen për Unionin Evropian Gjermania, Greqia, Italia, Luksemburgu,

(Marrëveshja nga Mastrihti) dhe Marrëveshja Holanda, Portugalia, Spanja dhe Suedia)

nga Amsterdami. bashkë me Islandën dhe Norvegjinë që

nuk janë anëtare të UE-së i implementojnë

I. Liria për të lëvizur plotësisht rregullat e Shengenit.



Liria personale për të lëvizur brenda UE-së Kur 0 vendet e reja u bashkëngjitën në

ngre çështje të sigurisë për shtetet anëtare, vitin 2004, kishin afat prej shtatë vjetësh t’i

pasi që kontrollet janë hequr në shumicën plotësojnë kriteret për anëtarësim në Zonën

e kufijve të brendshëm të UE-së. Për të e Shengenit.

kompensuar këtë, duhet të vendosen masa

plotësuese sigurie në kufijtë e jashtëm II. Azili dhe politika

të UE-së. Pasi që liria e lëvizjes vlen edhe e emigracionit

për kriminelët, forcat policore nacionale

dhe autoritetet gjyqësore duhet të punojnë Evropa është krenare për traditën e saj të gjatë

bashkë për të luftuar krimin e organizuar. të mikëpritjes dhe gatishmërisë humanitare

që ka treguar duke u ofruar azil refugjatëve,

Një nga hapat më të rëndësishëm që ua që ikin nga rreziku dhe persekutimi. Sot

lehtësoi jetën udhëtarëve në Unionin Evropian qeveritë e UE-së ballafaqohen me çështjen

ndodhi në vitin 985, kur qeveritë e Belgjikës, e rritjes së numrit të emigrantëve legalë dhe

Francës, Gjermanisë, Luksemburgut dhe ilegalë në një rajon pa kufij të brendshëm.

Holandës nënshkruan marrëveshje në qytetin



45

© IOM

Trafikantët e njerëzve përfitojnë nga të cenuarit – është i nevojshëm bashkëpunimi policor ndërkombëtar.



Qeveritë e UE-së janë pajtuar t’i harmonizojnë të ketë një sistem efikas për menaxhim të

rregullat e tyre, ashtu që kërkesat për azil të emigracionit, përfshirë këtu edhe kontrollet

procedohen në pajtim me një numër parimesh adekuate të kufijve të tij të jashtëm dhe masa

themelore që janë pranuar njëzëshëm në adekuate për të ndaluar emigracionin ilegal.

gjithë Unionin Evropian. Në vitin 999, ata Ka nevojë për aktivitete të koordinuara për

i parashtruan vetes qëllimin e miratimit të të luftuar bandat kriminele, të cilat kanë

një procedure të përbashkët azili dhe trajtim rrjet për trafikim me njerëz dhe të cilët

të njëjtë personave që u është dhënë azil eksploatojnë qeniet njerëzore, veçanërisht

në gjithë Unionin. U miratuan disa masa gratë dhe fëmijët.

teknike, siç janë standarde minimale për

pranimin e azilantëve dhe dhënien e statusit Krimi i organizuar është edhe më i sofistikuar

të refugjatit. dhe rregullisht shfrytëzon rrjeta evropiane

ose ndërkombëtare për aktivitetet e veta.

U formua Fondi Evropian për Refugjatë, Terrorizmi qartë ka treguar se mund të

buxheti i të cilit ishte 4 milionë euro në sulmojë me brutalitet të paparë gjithkund

vjet. Edhe krahas bashkëpunimit të madh në botë.

mes qeverive nacionale, akoma mungon

politika për azil dhe emigracion në nivel të Për këtë shkak edhe u formua Sistemi

UE-së. Informativ i Shengenit (SISH). Kjo paraqet

një bazë komplekse të dhënave, që i

III. Lufta kundër krimit të mundëson policisë dhe autoriteteve gjyqësore

organizuar dhe terrorizmit të shkëmbejnë informata për njerëzit që

kërkohen ose është kërkuar ekstradim, si

Për të hartuar politikën për azil dhe dhe për pronën e vjedhur, si për shembull

emigracion të qëndrueshëm, UE-ja duhet automjetin ose veprat artistike.



46

Një nga mënyrat më të mira të arrestimit nga ana definicioneve të tyre të ndryshme

të kriminelëve është të ndiqet gjurma e të një akti kriminal të caktuar. UE-ja ka për

përfitimeve të tyre në mënyrë jolegale. Për qëllim të ketë një kornizë të përbashkët









Evropa në 2 leksione

këto arsye dhe për ta ndërprerë financimin ligjore për të luftuar terrorizmin, që do t’u

e këtyre organizatave kriminele, UE-ja e garantojë qytetarëve të vet një nivel më

shfrytëzon legjislacionin për të parandaluar të lartë të mbrojtjes dhe të lëvizë përpara

larjen e parave. bashkëpunimin në këtë fushë.



Suksesi më i madh deri më tani në fushën e Në fushën e të drejtës ndërkombëtare, UE-

bashkëpunimit mes nëpunësve që e zbatojnë ja e miratoi legjislacionin me qëllim që të

ligjin, ishte formimi i Europolit. Europoli lehtësohet zbatimi i vendimeve gjyqësore në

është organ i UE-së, me seli në Hagë, dhe rastet tejkufitare, të cilat kanë të bëjnë me

është i përbërë nga policë dhe doganierë. Ky shkurorëzime, ndarjet e pronave, kujdestari

organ merret me spektrin e gjerë të krimit dhe kërkesat për mbikqyrje, që vendimet

ndërkombëtar: transportin e drogës, tregtinë gjyqësore të mund të vlejnë në të gjitha

me vetura të vjedhura, trafikimin e njerëzve, vendet. UE-ja solli procedura të përbashkëta

eksploatimin seksual të grave dhe fëmijëve, për shpejtimin e zgjidhjes së rasteve

pornografinë, falsifikimin, trafikimin tejkufitare për kërkesat e vogla qytetare siç

me materiale radioaktive dhe nukleare, është kthimi i huasë dhe bankroti.

terrorizmin, larjen e parave dhe falsifikimin

e eurove.



IV. Drejt “një zone

gjyqësore evropiane”



Aktualisht, ka shumë sisteme të ndryshme

gjyqësore që funksionojnë paralelisht në

Unionin Evropian, secili brenda kufijve të

shtetit anëtar. Nëse Unioni dëshiron që

qytetarët të kenë një koncept të vetëm

juridik, atëherë sistemet e tij ligjore duhet

ta bëjnë jetën e njerëzve më të lehtë e jo

më të rëndë.

Shembulli më i rëndësishëm i bashkëpunimit

praktik në këtë fushë është puna që

bën Euroxhasti, një strukturë qendrore

koordinatave, e themeluar në Hagë në vitin

200. Qëllimi i saj është t’u mundësojë

autoriteteve nacionale hetuese dhe të

prokurorisë, të punojnë së bashku në hetimet

kriminalistike, ku përfshihen disa shtete të

UE-së.



Qëllimi i fletarrestit evropian, që përdoret

nga janari i vitit 2004, është t’i zëvendësojë

procedurat e gjata për ekstradim.



Krimi ndërkombëtar dhe terrorizmi nuk i njeh

kufijtë nacionalë. Kjo do të thotë se është

e nevojshme politikë e përbashkët penale të

UE-së, pasi që bashkëpunimi mes gjykatave

në vende të ndryshme mund të pengohet





4

Union;

Despite fulfilling the membership condi-

• the ability to take on the obligations tions, Iceland, Norway, Switzerland and

of membership, including support for Liechtenstein are not members of the

the aims of the Union. They must have a European Union because public opinion



11. Unioni Evropian

public administration capable of applying

and managing EU laws in practice.

in those countries is currently against

joining.





në skenën botërore

c. The accession process

The entry negotiations are carried out

between each candidate country and the

The political situation in Belarus and the

strategic position of Moldova still pose

problems. It is clear that Russian mem-

European Commission which represents bership would create unacceptable imbal-

the EU. Once these are concluded, the ances in the European Union, both politi-

decision to allow a new country to join cally and geographically.

the EU must be taken unanimously by the

existing member states meeting in the b. Administrative constraints

Council. The European Parliament must Furthermore, the current membership

give its assent through a positive vote by rules, as defined in the Treaty of Nice from

an absolute majority of its members. All 200, set the institutional framework for

accession treaties must then be ratified a Union with a maximum of 2 members.

by the member states and the candidate To go beyond this figure will require a new

countries in accordance with each coun- intergovernmental agreement on the rela-

try’s own constitutional procedures. tionships between the member states within

the institutions.

During the years of negotiation, candidate

countries receive EU aid so as to make it The ability of the Union to function in ac-

easier for them to catch up economically. cordance with the fundamental principles

For the enlargement of the 0 countries of the Treaties (see Chapter 4: ‘How does

in 2004, this involved a package of €41 the EU work?’) will be harder with

billion aimed mainly at funding structural more than 0 countries. The deci-

projects to allow the newcomers to fulfil sion-making procedures would have to

the obligations of membership. be thoroughly re-examined to avoid

paralysis and allow the EU to retain

the ability to act.

III. How large can

the EU become? Then there are sensitive issues like the use

of the official languages. Bulgarian and

a. Geographic frontiers Romanian membership brought the number

The debates concerning ratification of of official languages to 2. EU enlargement

the EU’s Constitutional Treaty that took must not make ordinary people feel that

place in most member countries showed their national or regional identities are be-

that many Europeans had a number of ing diluted within a standardised EU.

concerns about the final borders of the

European Union and even about its iden-

tity. There are no simple answers to these IV. Candidates and

questions, particularly since each coun- non-candidates

try views its geopolitical or economic

interests differently. The Baltic countries The European Union has two parallel poli-

and Poland advocate EU membership for cies for handling its relations with neigh-

Ukraine. The possible entry of Turkey will bouring countries depending on whether

raise the question of the status of some they are on the current list of potential

countries in the Caucasus such as Georgia candidates or not.

and Armenia.



48

• UE ka ndikim më të madh në skenën botërore kur flet njëzëri

në fushën e punëve të jashtme. Shembull i mirë për këtë janë

negociatat tregtare.









Evropa në 2 leksione

• Në fushën e mbrojtjes, çdo vend e mban sovranitetin e vet, pa

marrë parasysh nëse është anëtare e NATO-s ose është vend

neutral. Por, vendet-anëtare të UE-së zhvillojnë bashkëpunim

ushtarak lidhur me misionet paqësore.

• Për shkak të afërsisë historike dhe gjeografike, Mesdheu Jugor

dhe Afrika janë rajone me interes të veçantë për UE-në (politika

për ndihmën e zhvillimit, preferenca tregtare, ndihmë në ushqim

dhe të drejtat e njeriut).





Në aspektin ekonomik, tregtar dhe monetar, anëtare individuale mund të abstenojnë

Unioni Evropian paraqet një forcë kryesore gjatë vendosjes.

botërore. Disa e kanë përshkruar UE-në si

gjigant ekonomik, por edhe si shkurtabiq a. Klima politike dhe strategjike në

politik. Kjo është e tepruar. Unioni ka vitin 2006

ndikim të rëndësishëm brenda organizatave Lufta e ftohtë që zgjati më shumë se gjysmë

ndërkombëtare, siç është Organizata shekulli përfundoi – Rusia ka orientim të ri,

Tregtare Botërore (OTB), e gjithashtu edhe ndërsa ish vendet komuniste iu bashkëngjitën

në organet e Kombeve të Bashkuara (KB), si NATO-s dhe UE-së pothuaj njëkohësisht.

dhe në samitet botërore për mjedisin jetësor Kontinenti i Evropës po bashkohet në

dhe zhvillimin. mënyrë paqësore, ndërsa shtete evropiane

punojnë bashkërisht për të luftuar krimin

Sidoqoftë, është e vërtetë se shtetet anëtare ndërkombëtar, trafikimin e njerëzve,

të UE-së kanë shumë për të bërë në aspektin emigracionin ilegal dhe larjen e parave.

politik dhe diplomatik, para se të mund të

flasin njëzëri për çështjet e mëdha, si paqja UE-ja e zgjeruar ka vendosur partneritet me

dhe stabiliteti, marrëdhëniet me SHBA-të, fqinjët e tij, mes të cilave ka shtete që kanë

terrorizmi, Lindja e Mesme dhe roli i Këshillit perspektivë afatmesme për inkuadrim në

të Sigurimit të KB. Sovraniteti i tyre nacional, Union.

me fjalë të tjera sistemet e tyre mbrojtëse,

janë në duart e qeverive nacionale dhe SHBA-të pranuan se për aktivitetet ushtarake

lidhjet mes tyre janë ato brenda aleancave, ku amerikanët nuk dëshirojnë të kyçen,

siç është NATO. Evropa mund të përdorë një pjesë të caktuar

të kapaciteteve logjitistike të NATO-s, siç

I. Një politikë e pazhvilluar është kundërzbulimi, komunikimet, komandat

e përbashkët mbrojtëse dhe mundësitë transportuese.

Politika e Përbashkët e Jashtme dhe e Sigurisë

(PPJS) dhe Politika Evropiane për Siguri dhe Dhuna terroriste që e goditi botën pas

Mbrojtje (PESM), të parapara me Marrëveshjet sulmeve në Nju Jork dhe Uashington më

nga Mastrihti (992), Amsterdami (99)  shtator të vitit 200, si dhe sulmet me

dhe Nica (200) i definojnë detyrat kryesore bombë në Madrid në vitin 2004 dhe Londër

të UE-së në fushën e mbrojtjes. Në bazë të 2005, e kanë ndryshuar rrënjësisht pamjen

kësaj, UE-ja e ka zhvilluar “shtyllën e dytë” strategjike. Vendet evropiane duhet të

– fushë politike ku për aktivitetet vendoset bashkëpunojnë edhe më shumë në zbulimin e

me anë të marrëveshjeve ndërqeveritare dhe informatave që do t’i parandalonin terroristët

ku Komisioni dhe Parlamenti luajnë vetëm dhe përkrahësit e tyre për të kryer sulme të

rol të vogël. Vendimet në këtë sferë merren tilla. Bashkëpunimi me SHBA-të dhe me

me konsensus, duke lejuar që shtetet- shtetet e tjera që e mbështetin demokracinë





49

© EC

Ndihmë gjatë kohërave të vështira – ushtarët e UE-së ndihmojnë në vendosjen e paqes në Kongo.





dhe të drejtat e njeriut tashmë i kalon suazat seli në Bruksel, Unioni tashmë ka instrument

e aleancave tradicionale mbrojtëse. politik dhe ushtarak për të kryer detyra të

caktuara: misione humanitare jashtë Evropës,

b. Rezultatet konkrete në fushën e operacione paqësore dhe detyra të tjera për

sigurisë dhe mbrojtjes menaxhim me kriza.

Në pajtim me Marrëveshjen nga Amsterdami,

Havier Solana u emërua Përfaqësues i Lartë i Me avancimin dhe rritjen e çmimeve të

UE-së për Politikë të Përbashkët të Jashtme teknologjisë ushtarake, qeveritë e UE-së

dhe të Sigurisë (CFSP) në vitin 999. mendojnë se është e domosdoshme që ata

të bashkëpunojnë në prodhimin e armëve.

Vendet-anëtare të UE-së kanë për qëllim Gjithashtu, nëse forcat e tyre të armatosura

formimin e Politikës Evropiane të Sigurisë janë pjesë të misioneve të përbashkëta,

dhe të Mbrojtjes. Kjo u bë me qëllim të sistemet e tyre duhet të jenë adekuate dhe

vendosjes së forcave për reagim të shpejtë me pajisja e tyre duhet t’i plotësojë standardet.

mbështetje detare dhe ujore, dhe të njëjtat Këshilli i Evropës në Selanik, në vitin 99

të mbështeten për së paku një vit. Këto forca vendosi për formimin e Agjencisë Evropiane

për reagim të shpejtë ende nuk paraqesin për Mbrojtje.

ushtrinë e vërtetë evropiane. Përkundrazi,

ato janë të përbëra nga kontingjente të Që nga viti 200 UE-ja organizoi disa misione

forcave ekzistuese të armatosura nacionale. paqësore dhe misione për menaxhim me

kriza. Misioni më i rëndësishëm është ai në

Megjithatë, me formimin e Komisionit Bosnjë dhe Hercegovinë ku forcat ushtarake

Politik dhe të Sigurisë (PSC), Komisionin të Unionit Evropian (EUFOR), të përbëra nga

Ushtarak të Unionit Evropian (EUMC) dhe .000 trupa i zëvendësuan forcat paqësore të

nga personeli ushtarak i Unionit Evropian NATO-s në dhjetor të vitit 2004.

(EUMS), nën komandën e Këshillit dhe me



50

II. Politikë tregtare eksporti i tyre, me përjashtim të armëve,

e hapur ndaj botës mund të hyjë në tregun e UE-së pa doganë,

që është pjesë e programit të filluar në vitin









Evropa në 2 leksione

Unioni Evropian e mbështeti sistemin e 200.

bazuar mbi parime të Organizatës Tregtare

Botërore (OTB). Kjo mundëson siguri legale Por, UE-ja nuk ka marrëveshje specifike

dhe transparencë në udhëheqjen e tregtisë tregtare me partnerët e saj më të mëdhenj

ndërkombëtare. OTB i cakton kushtet, me të mes vendeve të zhvilluara siç janë SHBA-

cilat anëtaret e veta mund të mbrohen nga të dhe Japonia. Ato marrëdhënie tregtare

padrejtësitë si dampingu (shitja me çmim rregullohen mes mekanizmave të OTB. SHBA-

më të ulët), të cilin eksportuesit e përdorin të dhe Unioni Evropian përpiqen të vendosin

kundër rivalëve të tyre. OTB, gjithashtu, e marrëdhënie mbi barazinë dhe partneritetin.

cakton procedurën për zgjidhjen e kontesteve Por, vendet e UE-së nuk pajtohen gjithnjë

që paraqiten mes dy ose më shumë partnerë lidhur me lidhjet diplomatike, politike dhe

tregtarë. ushtarake që UE-ja i ka me SHBA-të.



Politika tregtare e UE-së është e lidhur Unioni Evropian e ka rritur tregtinë me

ngushtë me sistemin e saj të përgjithshëm të shtetet më të fuqishme në pjesët tjera të

preferencave (SPP), UE-ja u dha vendeve në botës, nga Kina dhe India deri në Amerikën

zhvillim dhe ekonomive në tranzicion qasje Qendrore dhe Jugore. Marrëveshjet tregtare

preferenciale pa doganë pse me shkallë të me këto vende përfshijnë edhe bashkëpunim

ulët në tregun e saj për shumicën e mallrave teknik dhe kulturor.

të importuar. Ajo bën lëshime plotësuese

për 49 vendet në të varfra në botë. I gjithë

© Reauters









Vera është një ndër prodhimet më të shpeshta të UE-së që eksportohet në SHBA, partneri i tij më i

rëndësishëm tregtar



5

III. Marrëdhëniet mes UE • avancimi i marrëdhënieve ekonomike

dhe vendeve nga Mesdheu dhe tregtare mes dy rajoneve: çelësi për

këtë është krijimi i zonës së lirë euro-

Duke marrë parasysh afërsinë e tyre mesdhetare deri në vitin 200;

gjeografike, lidhjet historike dhe kulturore,

si dhe emigracionin, vendet nga bregdeti • partneritet në fushën sociale dhe

jugor i Mesdheut janë partnerët më të kulturore.

rëndësishëm të UE-së. Prandaj UE-ja

tradicionalisht angazhohet për politikë të UE-ja u dha ndihmë financiare vendeve

integrimit rajonal. mesdhetare me vlerë 5, miliardë euro

për periudhën 2000-2006. Në periudhën

Në nëntor të vitit 995, UE-ja i vendosi buxhetore 200-, programet paraprake

themelet e partneritetit të ri mes Evropës për mbështetje të Mesdheut dhe shteteve

dhe Mesdheut në konferencën në Barcelonë, tjera fqinje, mes të cilave edhe vendet

ku morën pjesë të gjitha vendet-anëtare të trashëgimtare të ish Bashkimit Sovjetik,

UE-së dhe shtetet që kufizohen me Mesdheun vazhduan të ekzistojnë dhe janë bashkuar

(përveç Shqipërisë, Libisë dhe vendeve nga në një Instrument Evropian për Fqinjët dhe

ish Jugosllavia). Kjo konferencë mundësoi Partneritet (IEFP).

që të vendoset forma e partneritetit të ri,

përfshirë këtu:



• dialogun politik mes shteteve pjesëmarrëse

dhe një partneritet sigurie, të bazuar

në veçanti në mekanizmat për kontroll

të armëve dhe zgjidhje paqësore të

konflikteve;









© EC









Qasja deri te uji i pijshëm për secilin, është një nga prioritetet e UE-së.



52

IV. Afrika Marrëveshja e re ka spektër më të gjerë nga

marrëveshjet tjera, pasi që ajo i zëvendëson

Marrëdhëniet mes Evropës dhe Afrikës marrëdhëniet tregtare me qasje në treg me









Evropa në 2 leksione

subsaharike ekzistojnë që moti. Me marrëdhëniet tregtare në kuptim të gjerë.

Marrëveshjen nga Roma në vitin 95, Ajo, gjithashtu, promovon procedura të reja

kolonitë e mëparshme dhe territoret për zgjidhjen e problemit lidhur me shkeljen

tejoqeanike të disa vendeve-anëtare u bënë e të drejtave të njeriut.

anëtare të Bashkësisë. Dekolonizimi, që filloi

në fillim të viteve ’60, kthyen këtë lidhje në Unioni Evropian ka akorduar koncesione

një bashkëpunim mes shteteve sovrane. speciale tregtare për shtetet e pazhvilluara,

prej të cilave 9 janë nënshkrues të kësaj

Marrëveshja nga Kotonu, e nënshkruar në Marrëveshje. Duke filluar nga viti 2005,

qershor të vitit 2000 në kryeqytetin e Beninit, ato praktikisht do të mund të eksportojnë

shënoi një fazë të re të politikës zhvillimore pa doganë çdo lloj prodhimi në UE. Fondi

të UE-së. Marrëveshja mes Unionit Evropian Evropian për Zhvillim i financon programet

dhe vendeve afrikane, të Karibeve dhe atyre për mbështetje vendeve nga AKP, duke

të Pacifikut (AKP), është marrëveshja më paguar mes dy dhe tre miliardë në vjet.

ambicioze dhe më e gjerë për tregti dhe

ndihmë, që është finalizuar mes shteteve

të zhvilluara dhe shteteve në zhvillim. Kjo

marrëveshje ishte vazhdim i Konventës së

Lomes – më parë e nënshkruar në vitin 95

në kryeqytetin e Togos, dhe vazhdimisht e

azhurnuar në intervale të rregullta.



Qëllimi themelor i marrëveshjes mbetet

i njëjtë si ai i Konventës nga Lome: “të

promovojmë dhe shpëtojmë zhvillimin

ekonomik, kulturor dhe social të shteteve

të AKP-së dhe të konsolidojë dhe zhvillojë

marrëdhëniet e tyre (me Unionin Evropian

dhe shtetet e tij anëtare) në frymën

e solidaritetit dhe interesit reciprok”.









5

• Stabilisation and association agree-

ments open up the possibility for a country

to become a candidate for EU membership





12. Cila është

ardhmëria e Evropës?

at the end of a negotiation process. The

first such agreements were with Croatia

and the former Yugoslav Republic of

Macedonia (FYROM). They were followed

by Albania. Other potential candidates in

this context are Bosnia and Herzegovina,

Montenegro and Serbia.



• Under its neighbourhood policy, the

EU has trade and cooperation agreements

with non-member countries in the south-

ern Mediterranean and the southern Cau-

casus as well as with countries in eastern

Europe whose future relationship with

the European Union remains unclear.









54

• Integrimi evropian do të vazhdojë në rajonet për të cilat

vendet-anëtare mendojnë se janë me interes të madh që të









Evropa në 2 leksione

punojnë bashkë në kuadër të kornizës tradicionale të UE-

së (lidhur me çështjet e tregtisë, globalizimit, tregut unik,

zhvillimit rajonal dhe social, masat për mbështetjen e rritjes së

vendeve të punës dhe shumë të tjera.)



• Procesi institucional i azhurnimit të rregullave me të cilat

rregullohen marrëdhëniet mes vendeve-anëtare dhe UE-së

dhe mes UE-së dhe qytetarëve të saj do të vazhdojë. Çështja

e Marrëveshjes së Kushtetutës do të jetë në krye të gjitha

diskutimeve, pa marrë parasysh formën dhe përmbajtjen e

tekstit që do të promovohet.





“Do të vijë dita kur të gjithë popujt e më së shumti brengosen: paqja, mirëqenia

këtij kontinenti, pa i humbur cilësitë e ekonomike dhe fizike, siguria, demokracia

tyre dalluese ose individualitetin e tyre të pjesëmarrëse, drejtësia dhe solidariteti. Ky

lavdishëm, do të bashkohen në unitet më pakt është përforcuar dhe i konfirmuar në

të madh dhe do të formojnë vëllazërinë mbarë Evropën: gjysmë miliardë banorë kanë

evropiane. Do të vijë dita kur nuk do të ketë zgjedhur të jetojnë nën një ligj dhe në pajtim

fushëbeteja tjera – perveç tregut të hapur me vlerat tradicionale, që përqendrohen në

të ideve. Do të vijë dita kur plumbat dhe humanitetin dhe në dinjitetin njerëzor.

bombat do të zëvendësohen me vota”.

Revolucioni teknologjik aktual në mënyrë

Viktor Hygo i ka thënë këto fjalë profetike radikale transformon jetën në botën e

në vitin 849, por duhej më shumë se një industrializuar, duke përfshirë edhe Evropën.

shekull që ky parashikim utopist të bëhet Me rëndësi vitale është të kuptohet se

realitet. Gjatë kësaj kohe, dy luftëra botërore kjo krijon sfida të reja që i kalojnë kufijtë

dhe konflikte tjera të panumërta në tokën tradicionalë. Zhvillimi i qëndrueshëm,

evropiane shkaktuan miliona viktima. Kishte trendet e popullatës, dinamika ekonomike,

momente kur të gjitha shpresat dukeshin të solidariteti social dhe përgjigja etike e

humbura. Sot, në dekadën e parë të shekullit avancimit të shkencave në lëminë e jetës

2 ofron ardhmëri të ndritshme, por kjo janë çështje që duhet të zgjidhen me sukses

Evropës i sjell vështirësi dhe sfida të reja. në nivel nacional. Duhet të mendojmë edhe

për gjeneratat e ardhshme.

Ndodhi zgjerimi më i madh i Unionit. Siç tha

një politikan nga shtetet-anëtare: “Evropa Sot procesi i integrimit evropian ka ndikim

përfundimisht arriti ta bashkojë historinë mbi gjithë kontinentin dhe është pjesë

e saj me gjeografinë e saj”. Në të ardhmen e botës që në mënyrë të shpejtë dhe

Evropa do të vazhdojë të pranojë anëtare radikale ndryshon dhe të cilit i nevojitet

të reja. Në ndërkohë, liderët e tij – duke formë e re e stabilitetit. Evropa ndikohet

dëgjuar me kujdes opinionin publik – do nga ndryshimet e mëdha të kontinenteve

të duhet të vendosin kur caktojnë kufijtë tjera, nga marrëdhëniet me botën islame,

përfundimtarë gjeografikë, politikë dhe sëmundjet dhe urinë në Afrikë, tendencat

kulturorë të Unionit. unilaterale në SHBA, rritja enorme e numrit

të popullatës në Azi ose revokimi global i

Unioni Evropian është pakt mes popujve industrive dhe vendeve të punës. Evropa nuk

sovranë që kanë vendosur të ndajnë fatin e duhet të koncentrohet vetëm në zhvillimin e

njëjtë dhe të tërheqin një pjesë të madhe saj, por duhet të përfshihet plotësisht edhe

të sovranitetit të tyre. Kjo ka të bëjë me në globalizimin. Unionit Evropian i qëndron

ato aspekte për të cilat qytetarët evropianë një rrugë e gjatë që të mund të mund të



55

jetë unanime dhe se është aktor i sigurt në Kushtetuta, që u aprovua, dhe është lëndë

skenën e politikës dhe diplomacisë globale. ratifikimi, nga ana e 25 shefave të shteteve

ose qeverive, në tetor të vitit 2004 në

Institucionet e UE-së e kanë vërtetuar Romë, u përpoq t’i përgjigjet nevojave nga

vlerën e tyre, por ato duhet t’i përballojnë thjeshtëzimi i marrëveshjeve dhe për ta

me numrin në rritje të detyrave që duhet bërë sistemin e vendimmarrjes të UE-së më

të kryhen në një union, që vazhdimisht transparent. Qytetarët kanë nevojë që të dinë

zgjerohet. Sa më shumë shtete anëtare që ka se “kush çfarë bën në Evropë”. Vetëm atëherë

UE-ja, më të mëdha bëhen forcat centrifuge njerëzit do të përkrahin idenë e integrimit

që kërcënojnë ta ndajnë atë. Interesat evropian dhe do të ndjehen të motivuar të

afatshkurta nacionale munden shumë lehtë të votojnë në zgjedhjet evropiane. Kushtetuta

largojnë apo zhvendosin prioritetet afatgjate i definon qartë ingjerencat dhe përgjegjësitë

të Unionit si tërësi. Mu për këtë, çdokush e UE-së, vendeve-anëtare dhe autoritetet

që merr pjesë në këtë aventurë të padëgjuar, rajonale. Me atë bëhet e qartë se integrimi

duhet të marrë përsipër përgjegjësitë e veta evropian bazohet në dy lloje të legjitimitetit:

dhe të veprojë ashtu që sistemi institucional në vullnetin e njerëzve, të shprehur në mënyrë

i UE-së të vazhdojë të funksionojë në direkte dhe në legjitimitetin e qeverive

mënyrë efektive. Çdo ndryshim në sistemin nacionale, që e paraqesin kornizën brenda së

e tanishëm duhet të sigurojë se respektohet cilës funksionojnë shoqëritë evropiane.

pluraliteti i Evropës dhe diversiteti i që janë

kapitali më i çmueshëm i popujve evropianë. Pa marrë parasysh për çfarë sistemi kushtetutar

Reformat gjithashtu duhet të fokusohen do të përcaktohen vendet e UE-së, në bazë të

në procesin e vendimmarrjes. Insistimi në diskutimeve të tyre, ai duhet të miratohet

marrëveshjen unanime thjesht do të kishte nga secila prej tyre me anë të votimit

çuar në paralizim. Sistemi i vetëm që do parlamentar ose referendumit nacional. Me

të funksiononte është sistemi politik dhe qëllim që ta lehtësojë debatimin, Komisioni

juridik, i bazuar në votimin e shumicës Evropian filloi që t’ua afrojë qytetarëve mes

dhe me mekanizma kontrolli e balanca të Planit D për Demokracinë, Dialogun dhe

inkuadruara në të. Debatin.









© Flying Colours/Digital Vision/Getty Images









Evropa – treg i ideve.





56

Kushtetuta Evropiane









Evropa në 2 leksione

Historia

Në dhjetor të vitit 200, Këshilli Evropian formoi Konventën, me qëllim që t’u përgjigjet

sfidave të shumta, me të cilat përballet Unioni Evropian pas zgjerimit në Evropën Qendrore dhe

Lindore. Qëllimi i kësaj Konvente ishte të përpilojë propozim Marrëveshjen e Kushtetutës.



Konventa, e cila e zbatoi detyrën e saj gjatë viteve 2002 dhe 200, nën udhëheqjen e Valeri

Zhiskar d-Esten, që përbëhej nga 05 anëtarë, duke përfshirë edhe përfaqësuesit e qeverive

të vendeve-anëtare dhe të vendeve-kandidate, anëtarët e parlamenteve nacionale, anëtarët

e Parlamentit Evropian dhe anëtarët e Komisionit Evropian.



Konventa e miratoi propozim Marrëveshjen me konsensus në qershor të vitit 200.



Marrëveshja u nënshkrua më 29 tetor 2004 në Romë, e pastaj iu dërgua për ratifikim

vendeve-anëtare.



Edhe pse pjesa më e madhe e vendeve-anëtare e ratifikuan Marrëveshjen, ate e refuzuan

Franca dhe Holanda, në maj dhe qershor të vitit 2005. Pas këtyre votave “kundër”, Këshilli i

Evropës shpalli një periudhë për të menduar për ardhmërinë e Marrëveshjes për Kushtetutën,

në samitin që u mbajt më vonë në muajin qershor.





Dispozitat kryesore të Kushtetutës

• Zgjedhja e kryetarit të Këshillit të Evropës me shumicë të kualifikuar me mandat prej dy

vjet e gjysmë, që mund të rizgjidhet vetëm një herë.



• Zgjedhja e kryetarit të Komisionit me shumicë të thjeshtë të anëtarëve të Parlamentit

Evropian, me propozim të Këshillit të Evropës duke “marrë parasysh zgjedhjet parlamentare

evropiane”.



• Vendosja e funksionit Ministër i Punëve të Jashtme të UE.



• Inkuadrimi i plotë i Kartës për të drejtat fundamentale në Marrëveshjen për UE.



• Rritja e numrit të fushave që do të përfshiheshin me shumicën e kualifikuar të votave në

Këshillin e Evropës.



• Kompetenca më të mëdha për Parlamentin Evropian në sferën e legjislacionit dhe

buxhetit.



• Prezantim më i qartë i ndarjeve të kompetencave dhe përgjegjësive mes Unionit dhe

vendeve-anëtare.



• Parlamenteve nacionale t’u jepet roli i kontrollit nëse UE-ja e respekton parimin e

subvencionimit.









5

.4. How does the EU work?









Datat kyçe në historinë

e integrimit evropian









58

1950 1965

9 maj 8 prill

Ministri francez i Punëve të Jashtme, Robert Nënshkruhet Marrëveshja që bashkon trupat









Evropa në 2 leksione

Shuman, mban një fjalim të rëndësishëm, ekzekutive të tre bashkësive dhe krijon

duke ofruar propozime të bazuara në idetë Këshill dhe Komision unik. Hyn në fuqi më 

e Zhan Monesë. Ai propozon që Franca korrik të vitit 96.

dhe Republika Federale e Gjermanisë të

bashkojnë rezervat e veta të thëngjillit dhe

çelikut në një organizatë, në të cilën mund 1966

të bashkëngjiten shtetet tjera evropiane. 29 janar

“Kompromisi i Luksemburgut”. Pas një

Pasi që kjo datë mund të llogaritet si krize politike, Franca pranon të marrë pjesë

ditëlindja e Unionit Evropian, tani 9 maji në mbledhjen e Këshillit edhe njëherë, si

festohet çdo vjet si “Dita e Evropës”. kundërshërbim që rregulli i unanimitetit të

mbetet kur do të jenë në pyetje “interesa

vitale nacionale”.

1951

18 prill

Në Paris gjashtë shtete - Belgjika, Republika 1968

Federale e Gjermanisë, Franca, Italia, 1 korrik

Luksemburgu dhe Holanda – e nënshkruan Të dhënat doganore për mallrat industriale

Marrëveshjen, me të cilin themelohet hiqen plotësisht, 8 muaj para afatit dhe

Bashkësia Evropiane për Thëngjill dhe Çelik prezantohet Tarifa e Përbashkët e Jashtme.

(ECSC). Hyn në fuqi më 2 korrik, 952, për

periudhë prej 50 viteve.

1969

1-2 dhjetor

1955 Në Samitin e Hagës, liderët politikë të

1-2 qershor BEE vendosin të vazhdojnë me integrimin

Në takimin në Mesina, Ministrat e punëve evropian, duke hapur rrugën për zgjerimin e

të jashtme të gjashtë shteteve vendosin parë.

të zgjerojnë integrimin evropian në gjitha

sferat ekonomike. 1970

22 prill

1957 Në Luksemburg nënshkruhet Marrëveshja që

25 mars u lejon Bashkësive Evropiane të financohen

Në Romë gjashtë shtetet nënshkruajnë vazhdimisht nga “resurset e veta” dhe t’i

Marrëveshjet që themelojnë Bashkësinë jepen ingjerenca më të mëdha Parlamentit

Ekonomike Evropiane (BEE) dhe Bashkësinë Evropian.

Evropiane për Energji Atomike (Euratom).

Ato hynë në fuqi më  janar të vitit 958.

1972

22 janar

1960 Në Bruksel nënshkruhen marrëveshjet

4 janar për pranim në Bashkësitë Evropiane me

Me insistim të Britanisë së Madhe, Konventa Danimarkën, Irlandën, Norvegjinë dhe

e Stokholmit formon Asociacionin Evropian Britaninë e Madhe.

të Tregtisë së Lirë (EFTA), të përbërë nga

një numër shtetesh evropiane që nuk janë 1973

pjesë të BEE.

1 janar

Danimarka, Irlanda dhe Britania e Madhe u

1963 bashkëngjiten Komunitetive Evropiane, tani

20 korrik ka nëntë shtete anëtare. Pas një referendumi

Në Jaunde, nënshkruhet marrëveshje në të cilin shumica e qytetarëve votuan

bashkëpunimi mes BEE dhe 8 shteteve kundër anëtarësisë, Norvegjia mbetet jashtë

afrikane. bashkësive.







59

1974 1986

9-10 dhjetor 7 janar

Në Samitin e Parisit, liderët politikë të Spanja dhe Portugalia u bashkëngjiten

nëntë shteteve anëtare vendosin të takohen Bashkësive Evropiane, me çka numri i

tre herë në vjet, si Këshilli Evropian. Ato vendeve-anëtare u rrit në 2.

gjithashtu japin leje për zgjedhje direkte

për Parlamentin Evropian dhe vendosin

të formojnë Fondin Evropian për Zhvillim

17 dhe 28 shkurt

Në Luksemburg dhe në Hagë nënshkruhet

Rajonal.

Akti Unik Evropian. Hyn në fuqi më  korrik

të vitit 98.

1975

28 shkurt 1989

Në Lomé, nënshkruhet konventa (Lomé I) 15 dhe 18 qershor

mes BEE dhe 46 shteteve të Afrikës, Karibeve Mbahen zgjedhjet e treta direkte për

dhe Pacifikut (ACP). Parlamentin Evropian.



22 korrik 9 nëntor

Nënshkruhet marrëveshja që i jep Parlamentit Rrëzohet Muri i Berlinit.

Evropian ingjerenca më të mëdha mbi

buxhetin dhe me të cilin themelohet Gjykata 1990

Evropiane e Auditorëve. Hyn në fuqi më  3 tetor

korrik 9. Ribashkohet Gjermania.



1979 1991

7-10 qershor 9-10 dhjetor

Zgjedhjet e para direkte për 40 vende në Këshilli Evropian në Samitin e Mastrihtit

Parlamentin Evropian. aprovon Marrëveshjen për Unionin Evropian,

me çka vendosen themelet për politikë

1981 të përbashkët të jashtme dhe të sigurisë,

bashkëpunim më të afërt në sferën e

1 janar

drejtësisë dhe çështjeve të brendshme, si

Greqia i bashkëngjitet Bashkësive Evropiane,

dhe diskuton krijimin e unionit ekonomik

duke rritur numrin e shteteve anëtare në

dhe monetar, përfshirë valutën unike.

dhjetë.



1984 1992

14-17 qershor 7 shkurt

Zgjedhjet e dyta direkte për Parlamentin Në Mastriht nënshkruhet Marrëveshja për

Evropian. Unionin Evropian. Hyn në fuqi më  nëntor

99.

1985

7 janar 1993

Zhak Delor emërohet Kryetar i Komisionit 1 janar

(985-995). Formohet Tregu Unik.



14 qershor 1994

Nënshkruhet Marrëveshja e Shengenit, me 9 dhe 12 qershor

qëllim që të hiqen kontrollet e pasaportave Zgjedhjet e katërta direkte për Parlamentin

në kufijtë mes vendeve-anëtare të Bashkësive Evropian.

Evropiane.

1995

1 janar

Austria, Finlanda dhe Suedia i bashkëngjiten

UE-së, që tani ka 5 anëtarë. Pas një



60

referendumi ku shumica e qytetarëve votuan 1999

kundër anëtarësisë, Norvegjia përsëri mbetet 1 janar

jashtë. Fillim i fazës së tretë të EMU: valutat e 









Evropa në 2 leksione

shteteve të UE-së zëvendësohen nga euroja,

23 janar që fillon të qarkullojë në tregjet financiare,

Fillon me punë Komisioni i ri Evropian (995- duke i zëvendësuar valutat e tyre gjatë

999), në krye me kryetarin Zhak Santer. transaksioneve me të holla jo të gatshme.

Nga ky moment, Banka Qendrore Evropiane

(ECB) mban përgjegjësinë për politikën

27-28 nëntor monetare. Greqia i bashkëngjitet  shteteve

Konferenca Euro-Mesdhetare në Barcelonë në vitin 200.

vendos partneritet mes UE-së dhe shteteve

në bregun jugor të Mesdheut. 10 dhe 13 qershor

Zgjedhjet e pesta direkte për Parlamentin

1997 Evropian.

2 tetor

Nënshkruhet Marrëveshja e Amsterdamit. 15 shtator

Hyn në fuqi më  maj të vitit 999. Komisioni i ri Evropian fillon me punë (999-

2004), ku për kryetar emërohet Romano

1998 Prodi.

30 mars

Fillon procesi i pranimit për shtetet e reja 15-16 tetor

kandidate. Në këtë proces do të përfshihen Këshilli Evropian në Tampere vendos ta bëjë

Qiproja, Malta dhe dhjetë shtete të Evropës UE një zonë të lirisë, sigurisë dhe drejtësisë.

Qendrore dhe Lindore.

© Reuters









Valuta e re lindi në vitin 1999, kur euroja u vendos në pagesat financiare (pagesa me të holla jo të

gatshme). Bankënotat dhe monedhat u paraqitën në vitin 2002.



6

2000 2004

23-24 mars 1 maj

Këshilli Evropian në Lisbonë harton Qiproja, Republika Çeke, Estonia, Hungaria,

strategji për të nxitur punësimin në UE, Letonia, Lituania, Malta, Polonia, Sllovakia

duke modernizuar ekonominë dhe sforcuar dhe Sllovenia i bashkëngjiten UE-së.

kohezionin social në një Evropë të bazuar në

dije.

10 dhe 13 qershor

Zgjedhjet e gjashta direkte për Parlamentin

7-8 dhjetor Evropian.

Në Nicë Këshilli Evropian arrin marrëveshje

për tekstin e Marrëveshjes së re, me të cilën 29 tetor

ndërrohet sistemi vendimmarrës i UE-së, Miratohet Kushtetuta evropiane në Romë

me qëllim që Unioni të jetë i gatshëm për (lëndë e ratifikimit nga ana e vendeve-

zgjerim. Kryetari i Parlamentit Evropian, anëtare).

Këshillit Evropian dhe Komisionit Evropian

solemnisht shpallin Kartën e UE-së për të

Drejtat Fundamentale. 22 nëntor

Komisioni i ri Evropian fillon me punë në

krye me kryetarin Zhoze Manuel Baroso.

2001

26 shkurt 2005

Nënshkruhet Marrëveshja e Nicës. Hyn në 29 maj dhe 1 qershor

fuqi më  shkurt 200. Votuesit në Francë gjatë referendumit u

deklaruan kundër Kushtetutës, tre ditë më

14-15 dhjetor vonë deklarohen kundër edhe votuesit në

Këshilli Evropian në Leken miraton një Holandë.

deklaratë për ardhmërinë e Unionit. Kjo hap

rrugën për reformën e madhe të UE-së dhe 3 tetor

për formimin e një konvente që do të hartojë Fillojnë negociatat me Turqinë dhe

kushtetutën evropiane. Kroacinë.



2002 2007

1 janar Bullgaria dhe Rumania pritet t’i bashkëngjiten

Në 2 vendet e euro hapësirës fillon të Unionit Evropian.

përdoren bankënotat dhe monedhat e euros.

Sllovenia e pranon euron.

13 dhjetor

Këshilli Evropian në Kopenhagë vendos

që dhjetë nga shtetet kandidate (Qiproja,

Republika Çeke, Estonia, Hungaria, Letonia,

Lituania, Malta, Polonia, Sllovakia dhe

Sllovenia) mund t’i bashkëngjiten UE-së më

 maj të vitit 2004.



2003

10 korrik

Konventa për të Ardhmen e Evropës përfundon

punën e saj mbi kushtetutën evropiane.



4 tetor

Fillim i konferencës ndërqeveritare, që do

të përpilojë marrëveshje të re, ku do të

përfshihet edhe kushtetuta evropiane.









62

Unioni Evropian









Vendet anëtare të Unionit Evropian (200)

Vendet kandidate









6

Komisioni Evropian



Evropa në 2 leksione

Nga Paskal Fonten





Luksemburg: Zyra për botime zyrtare të Bashkësive Evropiane



98-92-9-048-









Çfarë qëllimi ka ekzistimi i UE-së? Çfarë ka bërë për qytetarët e saj dhe me

cilat sfida ballafaqohet sot? Si mund të kyçen qytetarët më shumë?



Në kohën e globalizimit, a mund UE-ja t’u konkurrojë ekonomive tjera më të

mëdha dhe njëkohësisht ta mbajë standardin e vet social? A mund Evropa ta

ruajë rolin e liderit në skenën botërore dhe të ndihmojë në luftën kundër ter-

rorizmit?



Këto janë vetëm disa pyetje që Paskal Fonten – ekspert për UE-në dhe profesor

i mëparshëm Universitar – e hulumton në botimin e ri të vitit 200 doracakun

e njohur “Evropa në 2 leksione”.

Informata të tjera mbi Unionin Europian



Hapeni internetin

Informatat në të gjitha gjuhët zyrtare të Unionit Europian mund t’i gjeni në faqen e

internetit Europa: europa.eu



Ejani dhe na vizitoni

Në Europë ka disa qindra qendra informative të UE-së. Adresën e qendrës më të afërt mund

ta gjeni përmes faqes: europa.eu.int/comm./relays/index_en.htm





Paraqituni ose na shkruani

EUROPE DIRECT është shërbim që përgjigjet në pyetjet tuaja mbi Unionin Europian. Këtë

shërbim mund ta kontaktoni përmes telefonit pa pagesë: 00 800 6 7 8 9 10 11, (telefoni

me pagesë në raste të thirrjeve jashtë UE-së: (32-2) 29-99696), ose me anë të postës

elektronike europedirect.europa.eu







Informata dhe broshura mbi UE në anglisht, maqedonisht dhe shqip mund të merrni në

adresat vijuese:



Qendra informative e Unionit Europian Pika informative e UE në Kavadarc

Marshal Tito, 12 Marshal Tito bb

1000 Shkup 1430 Kavadarc

Tel. 02/3248-531 Tel. 043/416-107

Faks.02/3248-501 Faks. 043/416-107

Internet: www.delmkd.cec.eu.int E-mail: opka@mt.net.mk

E-mail: delegation-fyrmacedonia-info@

ec.europa.eu Pika informative e UE në Manastir

1 Maj bb

Pika informative e UE në Gostivar 7000 Manastir

Braqa Ginovski 61 Tel. 047/232-800

1230 Gostivar Faks. 047/232-800

Tel. 042/218-167 E-mail: bitola@cig.org.mk

Faks. 042/218-167

E-mail: gostivar@cig.org.mk Pika informative e UE në Tetovë

JNA bb

Pika informative e UE në Koçani 1200 Tetovë

Rade Kratovce 1 Tel. 044/333-910

2300 Koçani Faks. 044/333-910

Tel. 033/274-045 E-mail: info@tetovo.gov.mk

Faks. 033/279-962

E-mail: info@kocani.gov.mk Qendra europiane e dokumentimit

Fakulteti ekonomik, Univerziteti ”Shën Kirili dhe

Pika informative e UE në Kumanovë Metodi”

11 Oktomvri bb Krste Misirkov bb

1300 Kumanovë 1000 Shkup

Tel. 031/432-650 Tel. 02/3286-835

Faks. 031/432-650 Faks. 02/3118-701

E-mail: kumanovo@cig.org.mk Internet: www.eccf.ukim.edu.mk

E-mail: valentina@eccf.ukim.edu.mk

Pika informative e UE në Veles

Panko Brashnar 1

1400 Veles Përfaqësitë dhe zyrat e Komisionit dhe

Tel. 043/232-406; lok. 226 Parlamentit Europian ndodhen në të gjitha

Faks. 043/232-966 shtetet e Unionit Europian. Komisioni Europian

E-mail: veles@cig.org.mk ka Delegacione edhe në pjesë të tjera të botës.

Evropa në 12 leksione



Çfarë qëllimi ka ekzistimi i UE-së? Çfarë ka bërë për qytetarët

e saj dhe me cilat sfida ballafaqohet sot? Si mund të kyçen

qytetarët më shumë?



Në kohën e globalizimit, a mund UE-ja t’u konkurrojë eko-

nomive tjera më të mëdha dhe njëkohësisht ta mbajë stan-

dardin e vet social? A mund Evropa ta ruajë rolin e liderit

në skenën botërore dhe të ndihmojë në luftën kundër ter-

rorizmit?



Këto janë vetëm disa pyetje që Paskal Fonten – ekspert për

UE-në dhe profesor i mëparshëm Universitar – e hulumton në

botimin e ri të vitit 2007 doracakun e njohur “Evropa në 12

leksione”.









NA-AK-06-290-SQ-C