Docstoc

mazyamana ank 7 _1_

Document Sample
mazyamana ank 7 _1_ Powered By Docstoc
					 




     
 



ःनेहां कत 
संपादक.                                          तां ऽक स लागार… 



                . अनघा हरे                                               योती क पले         

उपसंपादक                                                  लोगो डझायनर  




                ...शीतल पोटे                                             …   वराज नाईक 

                                                               मुखपृ …                  



                   सुरेश पाठे पाट ल                                      आ दती हरे  



               आसावर इं गळे    

मोलाचे सहकाय               



                   मयूर घोडे
                



                   ूथमेश िशरसाठ
 




सा ह य सहभाग                     परतीचा पाउस :                        कळनायाला
                                 करण तासकर                            श दावाचून कळते :
    संपादक य .. बाल दन           अ य      भावना :                     द पक खांडे  
    वशेष कथा/लेख वशेष            राहुल मांगुळकर                       सीताहरण :
    मुलांना िशकवताना मला         ूीत मंजुळ : राहुल                    नं दनी आ मिस  
    काय करायचे आहे ? :           मांगुळकर                              
    अनघा हरे                     दवस असे का? :
    दवाखा या या चबातील
                                                                      फोटो माफ  
                                 राहुल मांगुळकर 
    दवाळ : आसावर                 ूतीच रा य : राहुल            अभय मेहता  
    इं गळे                       मांगुळकर                             वॉल प टं ग  
    अशी झाली दवाळ :              क वता : सुरेश पाठे
                                                             रं जता गराटे  
    अ ण व. दे शपांडे             पाट ल 
    तुलसी ववाह : शीतल
                                 चारो या          
                                                      अ या म  
    पोटे  
                                 संतोष ूभूणे                 ग दव या रामाचे
क वता / गझल                                                  वैिशं य : वराज नाईक  

       भृणह या :              कथा /लेख                       आरो य   
       ब दउ जमा                                              आरो य िमऽ :डॉ. ँयाम
                                 ःट ह जॉ ज :
        बराजदार                                              अ े कर  
                                 उ हास हर जोशी  
       सल बोचरा : ःवाती                                      वाढती सांधेदखी : डॉ.
                                                                         ु
                                 मनासारख जगताना
       भट                                                    उदय ने ळकर
                                 : मनोज हाडावाले  
                   ु
       क वता : क वकमार  
                                 समाज ूबोधनाची               मािननी 
          ी भृणह या : सौ.
                                 आ ण लोकिश णाची              यौवन ूांतातल पा हलं
       माधुर काजवे  
                                 गरज आहे :                                ुं
                                                             पाउल : सौ. शकतला
       हे कृ ंणा रे लय तुझी
                                    अनघा हरे                 गोगटे  
       बासुर भार : सिचन
                                                             मेहंद        डझाईन  
       तळे                       मा या मनातले :
                                                             संसार वेगळा हवा
                                 घनँयाम चुर  
                                                             ( वचार करायला
 

       लावणार गो ) : शीतल                    चकर : भात आ ण                       ु
                                                                                कशाम बु साठ : डॉ.
       पोटे                                 भाताचे ूकार                         संतोष जळू कर  
                                                                                    




                                                                                                              
मा यामुलांना घडवताना मला काय करायचे आहे

                                 नाह हा श द मुलांना िशकवू नका....
                                 घरात शांततेचे वातावरण असताना नेहेमीच शेजार या घरात या मुलांचे रडणे अस
                                 होते.
                                 का? ....का या मुलांना यांचे आई वड ल, आजी आजोबा आ ण इतर नातेवाईक
                                 समजून घेत नाह ? साधी आ ण सोपी गो       असते मुलांना ू येक वेळेस काह तर
                                 िशकायचे असते मो यांसाठ असणारा पसारा यां या साठ नवीन िश ण असते.
आम या शेजार अशे अनेक मुले आहे त यां या मनात या गो ी यां या घर यांना समजतच नाह .छो याँया चार
वषा या मुलाला हातात खराटा घेऊन झाडायची जाम इ छा झालेली असताना, नाह आ ण नको, मार खायचा का? असे
वा य याला िशकावे लागतात. अरे पण जरा वचार करा ना तो जरा वेळ झाडे ण काह तर तर िशकन नंतर झाडू
                                                                               े
                               े
उचलणे जड झा यावर तो ःवतः हे िशकलच क, हे काम आप या साठ नाह . हे            याचे याला िशकू    ा ना ..
    आमचा मुलगा फार ह ट आहे असे वा य बयाच ठकाणी ऐकायला िमळते पण खर गो अशी असते क या मुलांचे
पालकच ह ट असतात. मुलांना ू येक गो ीसाठ नाह          हणतात मग याला ह या असणाढया गो ी तो कसा मागणार?
आधी पालक ह ट करतात मग मुले ह ट करतात. मुलांना ू येक गो ीसाठ हो हणा मग बघा बर ते कसे वागतात!
झाडू ा ,झाडांना पाणी घालू   ा , िचऽ काम क      ा ,कातर काम क     ा, िचकट काम क      ा वा टे ल तसं वा टे ल
ते हा यांना कामे क  ा यांना शांत राहू    ा . ा सव गो ीतून यांचा वकासच होणार आहे . मुलांचे
गुण ओळखून यांना ूो साहन ा
    पण मुलांचे फाजील लाड माऽ क   नका.
छान, चांगले शांत, संयमी,मुले घडवणे सवःवी आप याच हाती आहे .



काटू स आ ण मुले
 


                                            माझे मुले सु ट या दवशी पूण दवस भर काटू न बघत बसतात. असे
                                            बरे च जण बोलतात. काटू न बघणे अ जबात वाईट नाह . पण आपले मुले
                                            कोण या ूकारचे काटू न बघत बसतात हे मह वाचे आहे . काटू न बिघत या
                                            मुले मुलांचे आकलन वाढते भाषा डे हलप होते
                                                                 े
                                            भौगोिलकसमज वाढते ,इतक फायदे
 

           े
असताना नेमक वरोध कर याचे कारण काय? तर इत या लहान वयात मुलांना नको नको ते काटू न            ारे समजते .मुला
मुलीं या कमी वयातले ूेम ,लहान मुलाचे मो या बाई वर ूेम करणे अँया ूकारची अनेक ूकरणे मुलांना
समजायला लागतात .
िशन यान सार या वा ाद आ ण वाऽट मुलाचे काटू न मुलांनी न बिघतलेच बरे . डःनीवरचे िमक माऊस, डोना ड डक
सारखे काटू न मुलांनी बघावे.
मुलां या काटू नचे वेड कमी कर यासाठ आपण यांना छान छं द वग लाऊ शकतो यां या बरोबर बसून आपण सु ा
    यां या सारखेच लहान होऊन यां या बरोबर पुःतक वाचन आ ण िचऽकला असे बरे च उपबम क शकतो.आप या मुलांना
                                              े
आपणच छान घडवू शकतो ..

                                              मुलांना पुःतक वेडे बनवताना .....
                                              मुलांना छान छान
                                                   े
                                              पुःतक वाचायला ावे यासाठ पालकांनी मुलांना चांगली लायॄर लाऊन
                                                                           े
                                                ावी क हा भरपूर ूमाणात पुःतक वकत घेऊन ावी .कोणाला िग ट
                                                                े
                                              दे ताना सु ा पुःतकच ावी .एकदाका मुलांना
वाचनाची आवड िनमाण झाली क इतर वाईट गो ींकडे ते वळू शकत नाह .आपले मुल घडवणे हे आप या हातात आहे .
आ ा लागले या चांग या सवयी पुढे यांना एक चांगला आदश नाग रक घडव या पासून रोखू नाह शकत.


                                  नेटवर दे खील मुलांसाठ काह छान छान असते..                                     


                                   


                                  शाळे ला  सु या लाग या                       ु
                                                            क मुलांना बयाचदा कठे बाहे रगावी जाणे श य नसते
                                  ......पण आप याला तर मु लांनी नुसते ट ह बघून आ ण झोप काढू न टाईम पास
                                   े
                                  कलेले पण आवडणार नाह .....मग काय?  
                                   


    ा खाली काह िलंक दे या आहे             े
                                या आप या फवरे ट पेज म ये जपून ठे वा आ ण मुलांना याचा फायदा घेऊ           ा ...सव
िलंक     ा मराठ त आहे . अवकाश वेध सार या िलंक ने मुलां या     ानात  न क च भर  पडे ल.....
Avakashvedh ‐ First Marathi Website on Astronomy 
www.avakashvedh.com 

नेटवर ल वाचन 
http://sureshshirodkar.blogspot.com/2011/01/blog‐post_7945.html 
 


                        ~ बालभारती - मराठ क वता ~: "नसती उठाठे व"
                                                                                                   




                        http://erasik.com/books/MARATHI/information/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%
                        A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%
                        80%20%E0%A4%AA%E0%A5%8C%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%
                        BF%E0%A4%95%20%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0/43162/
                                                                                                              
                         
 

 




यु टू बवर मुलांना बघायला छान वड ओ आहे . 
आप या मु लांबरोबर यु टू ब वर vidio बघताना आपण सु ा हजरअसले पा हजे . यु टू ब बर अचानक एखादा खराब vidio 
म ये येतोच यामुळे आपले मुल यु  टू ब  वर काह बघत असतील तर आपण आवजून ितथे थांबावे.. walt diseny  चे
       ं
खूपच सुदर vidio उपल ध आहे . मुलांबरोबर आप याला सु ा बघायला मजा येणारच.. 
                                                                            


http://youtu.be/imOL1gImZb8 
 

Walt Disney: Water Babies Silly Simphonies 
 

मुलांना घडवताना आपण सु ा मुलांूमाणे लहान होऊन जगावे. मुलांचे पालक हो या पे ा यांचे िमऽ बनलो तर मुल 
आप यापाशी जाःत मोकळे होतात.. एक चांगली संःकार म पढ घडवणे आप याच हातात आहे   

अनघा हरे   

संपादक  

मा यामना ई ूकाशन  

      ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 




                                                                                                          
       
 

 

 
                                                       
 

 

 

    दवाळ ... हं द ू धमातील सव सणांची राणी.. दवाळ चे वेध खरे तर दसरा संपताच लागतात आ ण आ हाला तसे
लागलेह . यंदा या दवाळ त काय काय करायचे याचे मनोरथ सु      झाली. क ला करायचा ठरवला, आकाश दवा घर च
            े
बनव याचे प क झाले...या वचारांसोबतच उ साहाला भारती आली. परं तु भरतीनंतर ओहोट असतेच  याूमाणे आम या
    वचारांनादे खील ओहोट लागली. आईची त येत जरा बर  न हती, ितने थोडासा उम           े
                                                                          प धारण कलं. ितचा खोकला खूपच
 

वाढला. राऽ राऽ ितची झोप होईना. घरात एकाची त येत बर नस याने सारे घरच आजार  होते, आम याबाबतीत नेमके
हे च घडले. आलेला उ साह पाहु यासारखा चार दवसात िनघून गेला. दवाळ दोन दवसांवर येऊन ठे पली होती आ ण
आई या खोक याने गती घेतली होती. आ ह आईला दवाखा यात दाखवायचे ठरवले.  

 
एका दवसात दवाखा याचे काम होईल तर श पथ! एका खोक याकर ता दहा टे ःट सांिगत या. एकदा दवाखा यात
गे यावर आपले जीवन डॉ टरां या ता यात असते. यांनी दाखवले या दशेने जा यावाचून ग यंतर नसते. दोन
    दवसावर धनऽयोदशी आ याने आ ण घर फराळाचे कठलेह पदाथ तयार नस याने टे ःट करायला आईचा स त वरोध
                                           ु
होता. हो! आम याकडे फराळाचे पदाथ आ ह                     दवाळ तच करतो. दवाळ या आधी पदाथ कले तर दवाळ पयत पदाथ
                                                                                        े
                        टकतील            याची खाऽी खु    बाबासु ा दे ऊ शकत नाह ! असो. तर आईचा वरोध न जुमानता
                        आईला दवाखा यात दाखल कले. एक, दोन, तीन, त बल सात-आठ टे ःट झा या. िशवाय दसढया एका
                                             े                                                 ु
                        त   डॉ टरला दाखवायचा स ला िमळाला. आता आईने तीो वरोध जाह र करणे सु                 े
                                                                                                         कले. ित या
                        मते दवाळ संप यावर डॉ टरकडे जावे. परं तु ित या  खोक याचे ःव प पाहता आ ह दसराच
                                                                                                ु
                        दवस घेतला. अजून एका टे ःटम ये तो दवस काह न करता संपला. सुदैवाने सव रपो स नॉमल 
                     
                        िनघाले. दवाळ आम याकर ता आनंदाची वाता घेऊनच आली होती. दोन दवसांनी यांनी
औषधोपचाराकर ता बोलावले होते. औषधे माऽ  दवाळ नंतर यावीत असे सवमताने ठरले. अथात यािशवाय ग यंतरह
न हते. आईचा पारा चांगलाच चढला होता. आजवर जपले या परं परे ला तडा गेला होता.  ती कठ याह हालतीत
                                                                                ु
डॉ टरकडे यायला तयार न हती. तशी  काह िनकड नस याने आ ह ह ते मा य कले. टे ःटमुळे हात दखत असूनह
                                                                े                  ु
ितने िचवडा आ ण अनारसे कले. चकली आ ण लाडू आम यावर सोडले. धनऽयोदशी या शुभमुहूतावर आम या घर सव
                       े
पदाथ तयार होते. आकाश दवा माऽ आ हाला  वकतच आणावा लागला. थोडे दखः झाले पण आई या नॉमल
                                                             ु
    रपो समुळे ते झाक या गेले.  

                                  
                                     क     या या   पाने बालपण घर येणार होते, ते ह अपुरे रा हले. ितचा जरा  वरसच झाला.
                                     दवाळ चे नवीन कपडे ह या धामधुमीत यायचे रा हले. छो या रे णूचे कपडे फ     िशवून
                                 आणले. ितचा आनंद साढया घराचा आनंद! तसेह घरातील जीवंतपणा खेळकर मुलांमुळेच
                                 असतो, नाह का?  आईला थोडे कानक डे झाले. आप यामुळे घरात अडचण झाली, अपे               त

                                 अशी दवाळ ची तयार झाली नाह , याचे दखः ित या मनात ठसठसत होतेच. आईचे मन
                                                                   ु
                                 खरं च कती महान असते. ःवतः या आजारापे ाह घरचे काम आ ण सण ित याकर ता
मह वाचा होता!  रा हले या सव गो ी पुढ या वष न क क                   आ ण तेह घर च...हा सकारा मक वचार क न आ ह
                        े
आमची दवाळ धडा यात साजर कलीÉ……… आसावर इं गळे (asawari.in@gmail.com)
 




                                 

 
 
 
अशी झाली दवाळ - अनोखा आनंद   लेखक:अ                              ण. व.दे शपांडे-पुणे  मो:- ९८५०१७७३४२. 
 
                                                        मना मनात ूकाश - योती  उजळणार ह         दवाळ साजर
                                                        कशी करायची हे मी त बल दोन म ह यान पासून ठरवले
                                                        होते.आ ण तु हाला सांगतो- या साजढया दवाळ ने
                                                        आ हाला एक वेगळा आनंद दला आ ण भरभ न समाधान
                                                        दले.पाहुणे येणे, फराळाचे तयार करणे -आ ण खाणे,नवे-नवे
                                                        कपडे घेणे , कवा बाहे र भोजनास जाणे-हे असे सगळे करणे
                                                                     ं
                                                         हणजे  दवाळ " ह झाली दवाळ ची साधी आ ण सरळ
                                                                                      े
                                                        या या, मी वर ल सग या गो ी तर क याच या िशवाय
                                                        खालील गो ी दे खील क न प ह या . 
                                                        १.मी जर पु यात असलो तर माझे नातेवाईक ,आ ण िमऽ
                                                                                             ं
                                                        मंडळ मराठवा यात आहे त. या सवाना फोन कवा फोन
                                                        संदेश न पाठवता य येकाला अगद वैय        क असे छान
पऽ िल हले, घरात या मो या माणसांची चौकशी कली, यां या सहवासातील दवसां या आठवणी  यांना पु हा आठवून
                                         े
    द या, आ ण ते दवस- या आठवणी ती माणसे सारे पु हा आठवून दे त पु हा एकदा न क भेटून जाईन असे खरे
आ ासन दले. 
या मुळे- मी ज हा गावाकडे जाईन ते हा -शेताम ये  हुरडा -पाट , होणारच. गावातील दे वीला अिभषेक होणार आ ण
सग या गावाला गुळाचा िशरा आ ण पोळ चा ूसाद -असा कायबम ठरला. 
िमऽानो-गावात राहणाढया मा या या माणसांनी माझी वात पाहणे आ ा पासूनच सु           े
                                                                              कले आहे , हे मला मा हती
आहे . दवाळ चे हे पऽ मी पाठवले नसते तर ?‐हा अनोखा आनंद िमला असता का मला ? 
                                                                  ू
२.आमची कॉलोनी - यतील सारे सहकार -आम यातील ःनेह-बंध अगद   घ टपणे टकन आहे त.पण संसा रक   यापामुळे
जाणे-येणे कमी झाले ते झालेच.हा दरावा मानिसक न हता .मी सव प रवारांना पऽ िल हले- याली-खुशाली
                                ु
    वचारली..एक-दोघांना मधुमेहाने गाठले होते,बी.पी नाह असे फार कमीजण  
आहे त हे ह कळले. पोरांचे नवे संसार सु   झालेले.-आ ण माणसांची तारे वरची कसरत सु     झालेली होती.  
 

  सासू-सुनेचे नाते"- जो अनुभवतो   यालाच ते कळते. या अशा मानिसक आ ण शार रक परे शानीत असलले या
माणसाना आनंद शोधावा लागतोय -याला काय               हणावे?    याला जसा कामेल याला तसा धीरदे या िशवाय मी करणार
तर काय? पण मा या या चार श दांनी हळु वार फकर घाल याचे काम ज र कले. कारण उ र आलेली पऽ मला
                                         ुं                   े
ध यवाद दे णार होती. 
  िमऽांनो- या साठ मला पैसे खच करावे लागले का-? मुळ च नाह . पण मा या  आपलेपणा या भावना मा या िमऽांना
साव न घेणाढया हो या हे माऽ न क . 
                                     े     े
 लेखन मुळे मा याकडे वष भरात खूप मािसक-पुःतक जमा होतातच. ३-४ वषाचा मोठा ग ठा  मी एखा ा 
वाचनालयास  वाचन-दे णगी     हणून दे तो.आ ण मना-मनात अ र - योती उजळ याचा आनंद घेतो. 
 आनंद दे याने वाढतो" हे खरे च आहे . 
  या गो ी क न मी िमऽांना मानिसक आधार दला आपली काळजी करणारा आपला एक िमऽ आहे " ह  भावना                       यांना
उभार दे णार आहे .मग मला तर आणखी काय हवे आहे . 
   आप या माणसां या जवळ राहावे- मनाने जवळ यावे' हाच संदेश जणू या दवाळ ने दला. 
 
‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ 
 

                                        


                                       तुलसी ववाह….. शीतल पोटे (संम हत)
                                           दपावलीचा उ सव सरला क , मराठ मनाला वेध लागतात ते अजून एका
                                           दपो सवाचे. 
                                       काितक एकादशीचा उपवास सोडतानाच          ादशीला सु   होते, एक वेगळ च
                                       लगीन घाई! 
    तुळशी या ल नाची हो! 
    होय लहानांपासून थोरांपयत सवानाच तुळशी या ल नाची पवणी असते. असो. 
                            ु
     यांचेकडे तुळस आहे अशी कटु ं बे काितक व         ादशी ते ऽपुरार पौ णमा 
                              या चार दवसांत कधीह तुळशीचे ल नाचा सोहळा मो या दमाखात साजरा करतात.  
                              काह गृ हणी दवाळ चेच िश लक रा हलेले फराळाचे पदाथ न घेता पु हा  
                              न याने मो या हौसेने परत ताजे-ताजे फराळाचे पदाथ खास तुळशी ववाहासाठ  तयार
                              करतात.  
                              एकादशीचा उपवास             ादशीला सोडू न सायंकाळ घरातील सव मंडळ भगवान वंणु
                              आ ण तुलसीमाता यां या ववाहाची तयार सु           करतात. काका‐ दादा, बाबा आ ण
    आजोबासु ा तुळशीवृंदावनाला छानपैक पु हा न वन रं गसाज चढवतात. पानाफलांची सुंदर न ी काढतात, तर ताई-
                                                                     ु
       ू
    काक-आई आ ण आजीबाईसु ा ववाहा या तयार त असतात. ताई रं गीबेरंगी रांगोळ काढ यात गक असते तर
           ू
    आई, काक यांची पूजेची तयार सु       असते. आ ण आजीबा ची           ा सवावर नजर असते! हो ऐनवेळ काह रहायला
    नको ना? 
    तर काय-काय तयार चाललेली असते, जरा पाहू या तर ! 
    आजोबा गेलेले असतात बाजारात पूजेचे सा ह य आण यासाठ . बाजारातून आजोबा काय-काय आणतात - तर
 

    एक मोठ उसाची कांड , ला ा, बोरे , आवळे . तुळशी मातेसाठ   सौभा याचे लेणे, फणी, करं डा,  हर या बांग या, न वन
    व , सजावट चे सा ह य, अशा एक ना दोन अनेक गो ी ते बाजारातून घेऊन येतात. 
                 ू
    इकडे  आई, काक आ ण आजीबा नी बाक ची तयार क नच ठे वलेली असते. आ ण सव तयार वर परत एक नजर
       ू                             ू
    टाकन आजोबा तुळशीपूजेसाठ सोवळे नेसन दारासमोर या अंगणात येतात. इतर पाहुणे मंडळ आ ण
    शेजारपाजारचेह जमलेले असतात, दो ह बाजूचे व हाड       हणून! 
    ूथम आजोबा वंणुःव प ौीबाळकृ ंणाची षोडशोपचारे पूजा करतात.           हणजेच बाळकृ ंणाला आवाहन, ःनान, 
    अिभषेक, न वन व , न वन साज, तसेच नैवे  अपण क न मो या भ             भावाने याची आळवणी करतात. यानंतर
                                                        ं
    तुळशीमातेचीह षोडशोपचारांनी पूजा क न, ितला सौभा य लेण, न वन साज, न वन व            दे ऊन सालंकृत सजवतात.
    हा सोहळा, ते मंऽो चारण डो यात आ ण कानात कायम साठवून ठे वावे असा असतो. 
    आ ण आता मु य सोहळा... तुलसीमाता आ ण ौीकृ ंणाचा ववाहाचा! अंगणात एका चौरं गावर एका बाजूस
        हणजेच पूव-प ँचम ौीकृ ंण तर पिलकडे तुळशीमाता आ ण दोह याम ये छानसा अंतरपाट! बाबा, काका सवाना
    अ तांचे वाटप क न या ववाहसोह याचे मो या आनंदाने आवताण दे तात.  
               े                 े
    आता मंगला क... आजोबा, मंगला क सु        करतात : 
    ःवितौी गणनायको गजमुखो 
    मोरे ँवर: िस त: ब लाळःतु  
        वनायकः व महडे  
    िचंतामणीं थेवरे ले यािौ िग रजा मज: सुवरदौ  
        व ने र ोझरे मामेरांजण सं ःथतो गणपती:  
     ु
    कयातसदा मंगलम ्
    शुभमंगल सावधाऽऽन॥ 

                              े
    अशा ूकारे आजोबांची मंगला क सु                               े
                                        झा यावर ू येकाची मंगला क  
        हण याची चढाओढ सु                                                                      ू
                             होते. मग यात बाबा, काका, मामाह सामील होतात. आ ण हो... यात आई, काक, मामी
    आ ण आजीह मागे नसतात बरं का? 

    सव वातावरण भारलेले असते. अशा ूकारे सायंकाळ सूयाःतानंतर गोरज मुहुत  ौीकृ ंण आ ण तुळशीमातेचे
    शुभमंगल थाटामाटात पार पडते आ ण हो नंतर भोजनावळ ह उठतात बरं का? आ ण मुलांची फटा यांची
    आतषबाजीह जोरात सु  असते. 

     
 




                                       



 




                                           

    पु.ल.दे शपांडे  




                                   

    पावसाची रम झम थांबली रे ,  
    तुझी माझी जोड जमली रे ... 
 
       

                                     य    य   ग णक आवड िनवड बदलत जात असते. सा हजकच दर पढ गणीक
                                    आवड  िनवड ,अिभ चींचे मानदं ड बदलतात. संदभ  कतीह        बदलले, प या
                                    बदल या तर काह गो ी माऽ आपला ूभाव प यान प या टकवून असतात.
                                           े
                                    पाच दशक होत आली तर ू येक मराठ घरातील मूल आजह सूर आ ण
                                    लयीशी प रिचत होतं, ते 'नाच रे मोरा'  या ठे यावरच.  
                     ं
    हणूनच अनेक दशकांनतरह टवटवीत रा हले या आ ण अजरामर झाले या अगद थो या गा यांम ये 'नाच रे मोरा' 
चा आवजून उ लेख करावा लागेल. बालसुलभ मनाला भुरळ पाडणाढया                ा गा याची चाल होती, पुलंची! मुलांची
नस अचूक पकड याचं पुलचं कसब हे च यामागचं रहःय
                    ं                                   हणता येईल. 

      वारणानगर तील बाल क नरांना पेट  ऎकवतांना 
       

                                    मा या पेट वादनाची ूत काह ह असो पण मा याआयुंयात इत या बालःवरांतून
                                    जागेजागेला अशी दाद यापूव मला कधीच िमळाली न हती. 

                                    सुस ज रं गमंचावर रांगेत उभे राहून गायन माःतर या इशाढया बरोबर गाणार  मुलं
                                    मुली छान दसतात. पण तसला गा यांचा कायबम मला करायचा न हता. तहानभूक
    वस न नाचणाढया आ ण गाणाढया पोरांचा ताफा घेऊन मला गायचं होतं.  या हॅ िमलन या पपाणीवा यासारखं. एखा ा
खेडयात जावं आ ण पंपळा या पारावर हातातली दमड वाजवीत पोरांची गाणी सु               करावी. भरभर पाखरांसारखी पोरं
जमली असती. फाटकया तुटकया कपडयातली, शबड , काळ बि . पण एकदा मनसो                   गायला लाग यावर तीच पोरं काय
सुंदर दसली असती. आ ण याहूनह  रं गीबेरंगी कपडे घालून गावोगाव हं डत यां यात नाचणारा आ ण गाणारा मी 
अंतबा      सुंदर होऊन गेलो असतो. 


                              पु.लं.चा वनोद कसा होता? …Santosh Rulsamudra

                          सग या वयोगटात या, सग या थरात या लोकांना िनखळ आनंद दे णारा तर होताच..
                              याचबरोबर
                                                                 े
                          चाकोर त या म यमवग य समाजा या यथेवर नेमकपणाने बोट ठे वणारा होता. सामा जक
                              यवःथा, िश ण यवःथेतील ऽुट , मं यांचे मतलबी राजकारण याची रिसकांना नकळतपणे
जाणीव क न दे णारा होता..
'दा       हणजे काय रे भाऊ ?' हे ूहसन     हणजे या खास 'पु.ल.' वनोदाचेच उ म उदाहरण !


ट आरपी रे ट ंग वाढव या या मागे २४ तास लागले या वा ह यांवर ल वनोद मािलकांचा आ ण कायबमांचा सुळसुळाट
यातून का हतर बोध घेईल का ?


पु. ल. तु ह आ हाला पु हा हवे आहात.. खूप खूप हसव यासाठ .. हसता हसता डो यात झणझणीत अंजन
घाल यासाठ ..
 



पु.लं.ची आठवण आली तर काय करायचं?
सुनीताबा नी एकदा िल हलं होतं, 'पाडगावकरां' या भाषेत.. 'सुकले या झाडाला न बोलता पाणी घालायचं'...
   ं
इतकच !
झाडं वाढतील, बहरतील,  या मातीतून नवे पु.ल. ज माला येतील ...
पु.लं. या ःमृतीस अिभवादन ! 

 




पू य पु. ल. दे शपांडे              ांचे मला आलेले पऽ आ ण दोन भेट : उपि
िचंचोरे
                                      


                                     ११ जून १९८२ रोजी, मी सकाळ डे कन       वीन ने मुंबईस िनघालो होतो, 
                                                                                ू
                                     पुणे ःटे शनवर अगद सकाळ सकाळ फलाटावर गाणे ऐक येत होते,
                                     "भेट लागी जीवा" , संत ौे   तुकारामांचा हा अभंग, ौीिनवास खळे आ णांचे 
                                     संगीत आ ण ती. द द ंचा आवाज ! मी भाराव या अवःथेत गाणे ऐकता
                                     ऐकता 
                                     गुणगुणत होतो. पुणे ःटे शन मागे पडले. मा या शेजार बसले या य          ने
                                     मला 
                                            े
                                     बोलते कले. " काहो, तु ह गुणगुणताहात, ए हढे आवडले". 
मी उ रलो, "ित ह गो ी अूितम आहे त. वशेष       हणजे द द ं या ःवरांचा
मी वेडा आहे ". 


दादर येईपयत ते मला द दं वषयी वचारात होते, अन मी बोलत होतो. दादर
जवळ आले, तसे ते    हणाले, " हे माझे काड, मी माधव कािनटकर, ूपंच, बुवाचा 
संपादक, मला दोन-चार दवसात, लताबा वर लेख िलहून       ा.   यां या वाढ दवसािनिम ाने 
                       ं
मी छापतो. तुमची भाषा सुदर आहे ."


झाले,   ा गो ीला आठे क दवस लोटले. अन मी नोकर करत होतो, या गरवारे कॉलेज म ये 
एक दवशी एक युवक मला भेटायला आला. तो                      े
                                             हणाला, "मी कदार कािनटकर, बाबांनी 
लेख मािगतला आहे . मी लेख िलहून, कािनटकर साहे बांना नेऊन दला.


स टबर १९८२ वशेषांकाम ये तो लेख ूिस       झाला.   याकाळ   वशेषांकाम ये लेखक-
कवीं या नावाबरोबरच प ासु ा छापला जात असे. 
 

२ नो हबर १९८२ रोजी मला एक पऽ आले, १०१           पाली, िशवाजीनगर,         ा प यावर ल 
पांढ-या ःव छ पोःट काडावर, शाई पेनने िल हलेले ते पऽ होते, आदरणीय "पु. ल. दे शपांडे"             ांचे !.
    यांनी पऽात िल हले आहे , " ूय उपि िचंचोरे , नमःकार, लताबा वर कतीह िल हले तर  
कमीच आहे , पण आप या लेखातील भाव मला खूप आवडला, याला आवजून दाद दे यासाठ  
हे पऽ, आपला, पु. ल."


पु.लंचे पऽ पाहून अन वाचून मी आनंदाने नाचू लागलो, अनेकांना ते पऽ दाख वले. अन लगेच 
सहा दवसांनी      यांचा वाढ दवस होता, ८ नो हबर होय ! मी        पाली   ा    यां या िनवासःथानी 
शुभे छा दे यासाठ सम                                 े
                           गेलो. अन मनोभावे नमःकार कला. ती माझी             यां याशी झालेली 
प हली भेट होय !


पू य शांताबाई शेळके      णालयात असतांना एक दवशी, पु. ल. आ ण सुनीताव हनी भेटायला 
आले. मग काय हाःय क लोळ. शांताबाई         हणा या, "भाई हे िचरं जीव िचंचोरे ", पु. ल. पटकन 
    हणाले, "लताबा वर लेख िल हणारे ," मी पटकन    यांचे चरणःपश दशन घेतले.
अन ध य झालो. 


रिसकांनो, अँया नामवंतां या सहवासाने     ा पामरा या जीवनाचे सोने झाले. 
    ा पे ा वेगळे सोने ते कोणते ? 

****************************************************************************************************
**************************************************************************************************** 

 

 



                                                                                                          



                                               ॅूणह या ….गजल  
                                                           
                                      जळणाढया वेदनेला शम वताना ॅूणह या 
                                    सोबती या चांद याला फस वताना ॅूणह या 
                                                           
                                      या तु या गभामधूनी जो दलासा भेटलेला   
                                        ु
                                    ती फले थोडे जराह सज वताना ॅूणह या 
                                                           
                                      जोड यांनो जीवनाचा खेळ ूेमी खेळताना  
                                    पोट या या अभकाला जग वताना ॅूणह या 
                                                           
 

                                    जीवनाचा अथ आता          या ःवरांनी मांडलेले  
                                     या सुखा या बासर ने रड वताना  ॅूणह या 
                                                         
                                    ःवाथबु                 े
                                             जी वतांनी आज कली मानहानी  
                                     कातडे डो याव नी हट वताना ॅूणह या 
                                                         
                                   हुंद याची लावणीह आसवांनी गाियली पण...  
                                     नाचणाढया घुंगराने दम वताना ॅूणह या 
                                                         
                                     माजला है दोस सारा  डॉ टरां या वतनाने  
                                   ती नको    हणते तर ह ठर वताना ॅूणह या  
                                                         
                                   चेतना क साधना क ूेरणा क कोण होती  
                                    वेदनेचे बाण सा बर चुक वताना ॅूणह या 

                                                        

                                                        

                                                        

                                                        

                                    बद ऊ जमा बराजदार (सा बर सोलापुर ) 

****************************************************************************************************
                                                             सर वर सार कोसळू नह     ा धरती,
                                                             माझे मनःपटल राह ले शुंक कोरडे .
                                                                                 े
                                                             पाहुनी लाटां या या फसाळ लहर ,
सल बोचरा ..          ःवाती... swatibhat55@gmail.com          िथज या मनी ा तरं ग ह न उमटे .
सारे काह सांगून सु ा असे कसे ...
कधीच तुला काह कळले नाह ?                                     वझ या भावनांचे सदा सोहळे सजलेले,
मना या तारा जुळ या तर पण .....                               वाटले मजला असेच हे जीवन ह सरले.
सूर कधीच का रे गवसले नाह त??                                 पण पाहता तुला आज गजबजले या गद त,
                                                                               ू
                                                               णात सारे भाव चमकन तरारले.
मी आसुसले होते जे बोल ऐक या
ते तु या ओठ कधी आलेच नाह त.                                                   ु
                                                             कोमेजले या ा सुरक या उजळू नी ,
तु या नजरे त   तलेली ती जीवघेणी बट                            दयी ःपंदनांची लय झंकारली .
मा या कपाळाव न मागे सरकलीच नाह .                             िमट या पाक या वलग होवुनी
                                                             जणु तुला सांग या अधीर जाह या.
नयनी आसवांचा ओघ आटला तर ,
मन तु या आठवांनी आकठ दाटलेले.
                   ं                                         पण वे या जीवा काय सांगु तुला,
ओंजळ िनसट या णांनी झाली रकामी,                                यथ सारे .. आता झाला उशीर.
पण काळ ज माऽ वेदनांनी ओतूोत ओथांबलेले.                       मनीचे हतगुज उमजून घे या
                                                             न हतास तु त हा व शीर.
 

                                                                           मा या मनातील हा चांदवा
....... कळा   या लाग या         ा जीवा
                                                                            ु
                                                                           फलला नाह का तु या अंतरा ?
........उमज या नाह का कधी तुला ?

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


                                                                               गभ हा मुलीचा ,मातेचे ःपंदन , 
                                                                                
                                                                                                ं
                                                                               नको-नकोचे वाढते बदन. 

      ीभृणह या..... 
                                                                                

                                                                               बफाळ श े,थंडगार सुई , 
    क येक पढया मखमाली पंखां या ,                                                
 
                                                                               मृ यूचा हात ज माआधी येई, 
      जाह या बळ , वषार दं खा या.                                                
       
                                                                               थांबते धडधड दोन जीवांची  
         ु
      अंकरे बीज ,गभाशय पोकळ ,                                                   
       
                                                                               घेउनी आस ,वंशा या द याची. 
      नवथर अवकाश नाजूक न हाळ .                                                  
       
                                                                               ..... सौ.माधुर काजवे,इचलकरं जी 
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------




आय हे टलाईफ

सरनावर जाताना फ            इतकच मला कळल होत ।
        े
मरणाने कली सुटका माझी तर जग याने मला छळल होत ।।

ज माला आलो ते हापासून अनेक नाती जोडली गेली,
काह तळहातावरचे फोड, काह जखमेूमाणे जपली गेली ।
जीवना या       ा नागमोड ूवाहात मा या नकळत वाहून गेली,
साठवताना मनात ना यांना कळलच नाह हरवून गेली ।
काह जवळचे सोडले तर ू येकाने मला रडवल होत
        े
मरणाने कली सुटका तर जग याने मला छळल होत ।।

शाळे चे प हले दवस मला आजुनह ःप                    आठवतात,
कॉलेजचे ते       ण, नकळत हसवतात ।
कळलच नाह ते हा कधी ए क या मी ूेमात पडलो,
दस~यावरोबर तीला पाहताना एकांतात जावून रडलो ।
 ु
आंधळा व ास ठे वना~याला               या याच मनाने फसवल होत,
        े
मरणाने कली सुटका तर जग याने मला छळल होत ।।
 

आयुंय माझ सार जस चार दवसांतच स न गेल,
आता जगुया आप यासाठ                       ू
                          हणत अध जीवन संपन गेल ।
डो यात सजवलेल भ वंयाच ःव न आौुं या ूवाहात वाहून गेल,
मला जगायच, जगायच      हणताना माझ जगायचच राहून गेल ।
अस माझ भाव वंव मा याच मुळावर उठल होत,
        े
मरणाने कली सुटका तर जग याने मला छळल होत ।।

का ह दवस सरले आई बाबां या सेवे म         ये,
मग जगु लागलो मी बायको या आपे ां या ग दम           ये ।
मुले   हणतील ते मी ूेमाने आनून    ायचो     यां या हाताम    ये,
पण शेवट फ      एकांत आला ःप      मा या वाटणी म      ये ।
                               े
अस हे आयुंय माझ दस~यांना बहाल कल होत,
                 ू
        े
मरणाने कली सुटका तर जग याने मला छळल होत ।।

िन ू र या दिनयेत खुप जाती-पातीचा घोळ होता,
           ु
दशनह प हल      याचच होई   या या जवळ पास होता ।
ददैव
 ु     हणुन जगात    ा सा~या ॅ ाचार माजला होता,
तसा टे बलाखालून सवाना चहापाणी आवडत होता ।
माणसानेच इथे राहून माणसातल माणुसपण न            े
                                               कल होत,
        े
मरणाने कली सुटका तर जग याने मला छळल होत . . . . !!!



     ु
-क वकमार
 




             




         

     
 
     



               ॥ परतीचा पाऊस ॥ 
                              

                    तुला आठवत का ग 

          पाऊस आला क आपण नद काठ भेटायचो 
         नद या काठ या हरवलीसी ग पा मी मारायचो 

                ते हा तु मला वेडा   हणून 
                                   े
          मा या खां ावर तु अलगद डोक ठे वायची 

         ते हा मला पावसापे ा तुच जवळची वाटायची . 

              तु तर आता मा या पासुन दर गेली 
                                     ु

              पण पाऊस मा या सोबतीला आहे , 

           तो आजुनह मला नद काठ भेटतो आहे . 

                  येणाया सर या गार यात 
                तु या आठवणीचा ःपश आहे . 

        तु दर गेली पण तो आजुन मा या सोबतीला आहे . 
            ु
              नद काठ या हरवलीसी बोलताना 

           अलगद डो यात पाणी येत ते हा या या 
              काळ ज तु या सारखच सु न होत, 

                 पण ते अळगद का होईना, 

                 डो यातल पाणी पुसून जात. 

           तु या आठवणीत दवस मावळतीला येतो, 

              पडणाया शेवट या सर तला थब मी 
                     ओजळ त साठवतो, 

            तो तु या आठवणी साठ पुरेसा असतो. 

                 परती या पाऊसा बरोबर मग 
            िमह िनघतो मनाचे घाव झेलत जातो . 

                              

                    ।। करण तासकर ।। 
                              
 




         

     
 

असच एकदा पायवाटे कडे
िनरखून अनवाणी चालत होतो,
आयुंय कती जगलो
याचा जमाखच करत होतो,

जगून मरणे क मा न जगणे
या ू ात सारख मन अडकायचं,
उ र सापडत नसले या ू ांना
नेहमी अनु र त ठे वायचं,

वाटत कधी कधी धृवताढयासारख
एकाक च जीवन जगाव,
पण स या-सोयरया िशवाय
मी कस एकट राहावं,

मा यासारखाच वचार करणार
जणू कती भेटतील,
आयुंय ःवतः घडवत असताना
सव ू ांना उ रे िमळतील,

सुरेश पाठे पाट ल
८/११/२०११

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     
 




                                                                                               



    संतोष ूभुणे 
                    * गृहपाठ झाला नसेल तर                     * चंिाचा चालूपणा आपण 
                       वह घर रहायची                             आधीच ओळखला असावा 
                       बा     या ल ात आलेच तर                   कदािचत याच कारणाने 
                           े
                       घर फर       हायची..                                 े
                                                                याचा मामा कला असावा... 

                                                         

                   * स दय कसे असावे                           * चुरगळले या कागदावरह
                            गुलाबा सारखे,                         आधी क वता सुचायाची 
                        गु छात असले क भावते                    कारण ते ह याच त मयतेने
                   एकटे असले क वेड लावते                            तू ती वाचायची .....
                                                         
                       * मी एकदा िचऊ ला पाह ले,                   * मी गुलाबी रं ग तुला  
                             एक काड नेतांना,                        लावणार तर कसा,  
                        एकदम तृ        दसत होती,                    याच रं गावर तोच रं ग,  
                        घर पूण होतांना.                            दसणार तर कसा...... 
                                                         

                        * आपण चांगले श द सु दा ,                 * किलंगड खातांना, 
                   चुक या अथाने बोलत असतो                     बी तु या ओठांवर रगाळायची, 
                       "अ कल" हा हुशार श द पण,                  ितथे बसून मःतवाल ती, 
                    लोकांची काढ यासाठ वापरत असतो.              मला मनसो     जळवायची... 

                                                         

                       * मा या मतांशी                           * लहान असतांना  
                   मी ठाम आहे                                  र ववार पण शाळे त जायचो,  
                     मु नीला बदनाम करणारा                       गु जीं या खुच वर बसून,  
                   फ़        झंडू बाम आहे ..                 रका या बाकांची मजा पहायचो.. 

                                                     
 

         *ूेमातला हलवार हा श द                * बायका सरूाईज  
          कती हलवार आहे                            सु दा मागुन घेतात  
           िमट या ओठांची लो यावर                     नाह आवडले क   
         धारदार तलवार आहे ....                     बदलायला जातात.... 

                                      

            * मा याकड़े कामासाठ ,                       * लहानपण  
           नेहमी करतात ये जा...                       िनरागसच असावे, 
             सुख ज हा करते काम,                            यात िचंतांचे  
             त हा द:ख घेते रजा...
                   ु                                   ओझे नसावे.... 
                                      

     


         *मी प ह यांदा ूेमात पडलो त हा        *मला मोकळे हसणार   
              ितला वचारले भीत भीत,                   माणसे आवडतात  
               ितने गाल पकड़त वचारले                   हसत हसत ती  
           बाळा आता तू कतवीत???                    ु
                                                  कठलाह ू       सोडवतात.. 
                                      


        *आठवणीनी खुपदा                     *हॉटे लात काय आडर करावं  
            डो यात पाणी येतं,                     मला खरं च कळत नाह ,  
             कधी डो यातलं पाणीच                    कारण मी जे मागवतो,  
           काह आठवून दे तं...                         े
                                                  नेमक तेच िमळत नाह ... 
                                      


        *एकाक झाड़ाशेजार एक वृ ध           *आकाशात चंिाला पाह लं क  
               तासनतास बसायचा                       मी ह घर धावतो, 
                           ु
           एकाक पणाचे दःख करवाळत, 
                       ु                      कतीह दमलेला असला तर   
              े
             क वलवाणे हसायचा...                    घरचाच चंि पावतो.... 

                                      
             *संवाद या श दात                          *ू येक ना याला
            वाद गुपचुप लपतो,                          कशाला हवंय नाव  
              संवाद अती झाला क                         फ़      ओळखावा 
             अपसुक तापतो...                            अंतर चा भाव... 

                                      
                                               
                                      
 




नुकतेच ःट ह जॉ जचे िनधन झाले. याला ौ ांजली  हणुन हा लेख उ हास हर जोशी
                          ऍपलचा ःट ह जॉ ज. अमे रकतील त ां या मते जगातील सवात ौीमंत माणुस व
                                                 े
                          मायबोसॉ टचा संःथापक बील गेटस ओळखला जाईल तो जगातील सवात मोठा
                          डोनर, हणजेच दानशुर य      हणुन. तर याचा ूितःपध व िमऽ ःट ह जॉ स हा
                          ओळखला जाईल जगातील सवात हुषार व क पक इं जनीयर        हणुन. तेसु धा
                          ःट हकडे इं जनाअर ंगची कोण याह ूाकारची डमी, ड लोमा, स ट फकट
                                                                                   े
    कवा विल फकश स नसताना. जर एखा ा माणसाला टे नीकल वीषयांमधे खरोखरच
     ं        े                                                           ची असेल, आ ण या याकडे
टे नीकल            े
            वािल फकश स नसतील तर याने काह अडत नाह . तो पण जगातील सवौे         इं जनीयर होऊ शकतो हे
ःट ह जॉ जने ःवतः या उदाहरणाने सूमाण िस ध क न डमयांची स ट फ कटे गोळा करणायान लोकां या डो यात
झणझणीत अंजन घातले आहे . याने आपली क पकता फ          ऍपल या उ पादनांसाठ च वापरली नाह . तर प सर या
ऍिनमेटेड   हणजेच काटु न िचऽापटातह वापरली. पुव काटु न िचऽापट द ु यम दजाचे समजले जायचे. पण ःट हने या
िचऽपटांना सु धा नेहिम या िचऽपटांए हड च ूाित ा मीळवुन दली. ईतकच न हे तर टॉय ःटोर 3 या िचऽपटाला
                                                             े
ूित ीत समजला जाणारा ऑःकर पुरःकार पण िमळवुन दला.
अशा या ःट ह जॉ जला माझे शतशः ूणाम!  




                                                             



    ःट ह जॉ जचे भाषण : उपाशी रहा, मुख हा ….                       उ हास हर जोशी
भाग प हलाः-
नुकतेच ऍपलचा संःथापक ःट ह जॉ ज याचे िनधन झाले. अमे रकचे ूेिसडे ट बराक ओबामा पासुन आय.ट .
                                                     े
                            े
इ डःश मधील बील गे स, माक झुकरबग, लॅर ऍलीसन सारखे द गज पण हळहळले. ःट ह हा इितहासात एड सन
नंतरचा सवात हुषार व क पक इं जनीयर                              े
                                     हणुन ओळखला जाईल असे अमे रकतील त ांचे मत आहे . एड सन
                                                                    े  ं
ूामाणेच ःट ह कडे पण इं जनीअर ंगची कोण याह ूकारची डमी, ड लोमा, स ट फकट कवा                 े
                                                                                   वािल फकशन
न हते. कॉलेजमधला सॉप आऊट असलेला, वया या 21 या वष ःवतःची कपनी काढणाया्, वया या 30 या वष
                                                         ं
आप याच कपिनतुन हकालप ट झाले या, नंतर कपनीत परत आ यावर ऑपल ह जगातील एक द ज-आघा डची
        ं                             ं
 ं
कपनी बन वणाया◌ु ःट हला हे कसे जमले? 12 जुन 2005 सली याने ःटॅ नफोड युिन हरिसट त कलेले भाषण
                                                                                े
 

जगभर गाजले. या भाषणाचा हा ःवैर मराठ अनुवाद.
    ूय िमऽांनो,
जगातील सव कृ         युिन हिस टमधील आजचा तुमचा प हला द वस आहे . या िनिम ाने तु ह मला भषण दे यासाठ
         े
िनमंऽीत कलेत हा मा या            ने मोठा गौरव आहे . कारण मी ःवतः कॉलेज मॅ युएट नाह . खरे सांगायचे तर
आज या या िनमंऽणा या िनिम ाने, प ह यांदाच, कॉलेज मॅ युएशन या जवळपास मी आलो आहे . आज मी मा या
आयुंयातील तीन गो ी तु हाला सांगणार आहे . फ तीनच गो ी ! फार काह नाह .
माझी प हली गो         आहे ती बींद ु जोड याची, डॉ स कने ट कर याची.
मा या ज मा या आधीपासुनच याची सुरवात झाली. माझी खर आई कॉलेजमधे शीकणार एक त ण कमार माता
                                                                             ु
होती. माझा ज म झाला ते हा ितचे ल न झाले न हते. माझा सांभाळ करणे ितला श य न हते            हणुन ितने माझी
रवानगी ऍडॉ शनसाठ           हणजे द क दे यासाठ          े
                                                हणुन कली. ितची इ छा होती क कॉलेजमधुन मॅ युएट झाले या
जोड याने मला द क यावे. याूमाणे एक वक ल जोडपे मला द क यायला तयार पण झाले होते.पण ऐनवेळ
 ु
कठे तर माशी शींकली. यांनी अचानक एक मुलगी द क यायचे ठरवले. यामुळे वेट ंग िलःटवर असले या मा या
आई व डलांना म यराऽी फोन आला. ‘ अचानक एक मुलगा द क दे यासाठ उपल ध झाला आहे . तु हाला तो मुलगा
हवा आहे का?’ यांना वचार यात आले. ‘अथातच आ हाला हवा आहे .’ मा या आई व डलांनी उ र दले. नंतर
मा या खयात आइला कळले क माझी द क आई कॉलेज मॅ युएट नाह तर माझे द क वड ल शाळे चे सु धा
मॅ युएट नाह त. यामुळे द का या कागदांवर सह करायला माझी खर आई तयार होत न हती. पण                 यावेळ
मा या द क आईव डलांनी मा या खयाख आईला वचन दले क ते मला कॉलेजमधे न क पाठवतील, यानंतर काह
                                     े
म ह यांनी मा या खया आइने कागदावर सह कली.
    यानंतर 17 वषानी मी खरोखरच कॉलेजमधे जॉईन झालो. पण मी चुकन ःटॅ नफोडसारखेच महागडे कॉलेज िनवडले.
                                                           ु
वक ग       लासमधुन आले या मा या द क आई व डलांनी पै पै जमवुन मा या शी णासाठ पैसे जमा कले होते ते
                                                                                     े
खच होऊ लागले. सहा म ह यांनंतर मा या ल ात आले क मी घेत असलेले शी ण या लाय कचे नाह . एक
    हणजे आपण आयुंयात पुढे काय करायचे हे ठरले न हते आ ण या साठ माझे कॉलेज मला काय मदत क                   े
                                                                                                       शकल
हे पण समजत न हते. मी उगीचच मा या द क आईव डलांनी मो या क ाने जमवलेले पैसे वाया घालवत होतो.
    यामुळे मी सॉप आऊट हायचे ठरवले. पण मी मनातुन थोडा घाबरलो होतो. पण मागे वळु न पहाता मला वाटते क
तो मा या आयुंयातील सव म िनणय होता. मी सॉप आऊट झा यामुळे मला इं टरे ःट नसेलेले            लासेस अटे ड
कर यापासुन माझी सुटका झाली. पण याचवेळ मला आवडु शकल अशा कोससाठ मी सप न पण झालो.
                                                 े
पण ह गो           वाटते ते हड सोपी न हती. आता मी कॉलेजचा ःटु डं ट न हतो. यामुळे मला िमळालेली खोली गेली
होती. िमऽा या खोलीवर जिमनीवर झोपावे लागत होते. खषात पैसे न हते. यामुळे जु या कोक या
बाट या 5 से टस ला वकन पैसे मीळवावे लागले. गावात एक हरे कृंण मंद र होते. तेथे दर र ववार सं याकाळ
                    ु
पोटभर मोफत जेवण िमळे . यासाठ 7 मैलांची पायपीट करत जावे लागत होते. परं तु मला ते आवडले. यावेळ
 े
कवळ उ सुकतेपोट मी           या गो ी क या आ ण मा या अंतमनाने
                                     े                           या गो ी मला करायला सांिगत या या पुढे लाख
मोला या ठर या. याचे एकच उदाहरण मी तु हाला दे तो.

================================================= 
 


    मनासारखं जगताना  ...... मनोज हाडावाले 


"शेती  हा फ़ईत यवसाय नाह , तर अखील मानव जातीची संःकृ ती आहे . शेतीमुळेच माणूस समाजशील झाला. ५०००
वषापूव "पराशर" ऋषींनी जगातील प हला शेतीवर ल  मंथ "कृ षी-पराशर" िल हला आ ण अ ाबषी संःथापक हो याचा 
                                                                              ु
मान िमळ वला. या ऋषींची  तपोभूमी जु नर आहे . जु नरम ये िशवनेर सोबत अजून ६ क ले आहे त, अ जंठाकालीन
ले या आहे त, ओझर-ले याि हे  अ वनायक  आहे त, अनेक ूाचीन धािमक ःथळे , अूितम िनसग तसेच आिशयातील
सवात मोठ दब ण "जी एम आर ट " आहे .  जु नर  ूे णीय ःथळां या बाबतीत गभौीमंत आहे . घाट मा यावर ल
          ु
जु नरचा हा प रसर वषभरात कधीह पयटनसाठ ये यासारखा आहे . इथे पारं पा रक भातशेतीपासून िनयात म िा         शेती
पयतची  शेती कसली जाते.  

सुदैवाने जु नरम ये भ वंयात कधीह औ ोिगक वसाहत होणार नस यामुळे इथली मोकळ हवा अशीच ूदषण मु
                                                                                  ू
राहणार आहे आ ण       हणूनच जु नर ये या  काह वषात  पयटन  ेऽात आंतररा ीय पातळ वर नावा पाला येणार आहे ."
तो सांगत होता. मनोज हाडवळे , एका सामा य शेतकर कटु ं बातला ज म, वय वष २७, िश ण एम एस सी कृ षी, बँकतील
                                               ु                                                 े
चांगली नोकर . एका सुख वःतू आयुषाला सुरवात होत असताना तो तयार करत होता एक आवाहन ःवीकार याची, 
मनातील सु     इ छा पूण कर याची, खूप दवसापूव पा हलेले ःव न साकार कर याची. आपली संःकृ ती सवाना मा हत
    हावी ..जगता यावी. आप या संःकृ तीतील चांग या गो ींची जगाने दखल यावी हे च ःव न उराशी बाळगून मनोजने
   े
बँक या नोकर चा राजीनामा दे ऊन सवाना आ याचा ध का दला. ःवतः या गावी येऊन एक वष भर पूण जु नर   फ न
       े
अ यास कला. जु नरम ये असणार  पयटन संपदा याला भुरळ घालत होती. इथले गडकोट, िनसग आ ण इथली पयटन 
संपदाच  जु नर या भूमी पुऽांना रोजगार िनमाण करे ल यावर याचे ठाम मत झाले. मनात काह आडाखे बांधून याने
जु नर पयटन व यातून जाःतीत जाःत रोजगार िनिमती क न दे याचे आवाहन पेलले. 

    "जु नर पयटन वकास संःथा" नावाची संःथा ःथापन क न जु नर पयटन वकासासाठ काम क  इ छणाढया
युवकांना संघट त क न ौीगणेशा झाला. आधीपासूनच शेती हा  ज हा याचा वषय अस यामुळे शेतकढयांना
शेतीबरोबरच एखादा शेतीपूरक  यवसाय असावा या उ े शाने शेती व पयटन यांची सांगड घालून कृ षी पयटन  ह संक पना
एका नवीन ःव पात मनोजने मांडली. सामु हक शेती व कृ षी पयटन यांना एक ऽत क न शेतकढयांना यां या बांधावर
एक नवीन बाजार पेठ उपल ध झाली आ ण पयटकांना एक आगळा वेगळा िनरागस आनंद िमळाला.  

ए ूल २०११ म ये मनोजने महारा ातील प हला िा      महो सव आयो जत क न शहरातील पयटकांना िनयात म िा
शेतात जाऊन ःवतः या हाताने तोडू न खा याची संधी उपल ध क न दली  तर या िनिम ाने शेतकढयांना एक वेगळ  
बाजारपेठ िमळाली आ ण वशेष       हणजे या उपबमाला पयटकांचा  उदं ड ूितसाद लाभला. या ना व य पूण पयटनाला
मनोजने नाव दले "पराशर कृ षी पयटन" एका अ ाबषी संःथापाकाला आदरांजली
                                          ु                              हणून. पयटकां या  आमहाःतव 
राजुर गावाम ये पयटकां या मु कामाची यवःथा उभार यात आली. ती उभारताना मामीण प तीची घरे उभा न
आले या पाहु यांना एक दवस  शेतकढया या घरासार या घर   राह याचा आनंद दे यात आला.  

इथे पयटक येतात, राऽी या मु कामात मःत मामीण प ती या जेवणाचा  आःवाद घेतात, मनोरं जनासाठ जागरण, ग धळ, 
पोवाडा यासार या महारा ा या लोककलेचा कायबम अनुभवतात. मनोज यांना आजूबाजू या शेतावर घेऊन जातो, 
 

ना व यपूण गो ी दाखवतो, शेतीत या गमती जमती दाखवतो, रं जक मा हती सांगतो, गाव आ ण गावातील वैिशं यपूण
गो ी दाखवतो.  

या ठकाणी एक वाचनालय उभार यात आले असून याम ये कृ षी -पराशर आ ण आणखी बरे च ूाचीन मंथ भाषांत रत
ःव पात  वाचकांसाठ उपल ध कर यात आले आहे त. पराशर कृ षी पयटन किावर वषभर नवनवीन उपबम राब वले
जातात. गावात साजरे होणारे  याऽा उ सव आ ण सोह याम ये पयटकांना सामील क न घेतले जाते. कृ षी पयटन
बरोबरच िनसग पयटन, वनभोजन, जु नर दशन यासारखे उपबम राबून आले या पाहु यांना जु नरचे पयटन वैभव
दाखवले. 
                                                                 ु
कृ षी पयटन ह संक पना काह नवीन नाह आता पयतची कृ षी  पयटन किे   ह क या एका या मालक चीच होती पण
मनोजने राब वलेली कृ षी पयटन  संक पना एक  सवसमावेशक आ ण ना व य पूण संक पना आहे . शेतकढयांना एक ऽत
क न यांना एक शेती पूरक उ ोग या मा यमातून उपल ध क न दे णे  ह यातली ना व य पूण गो      आहे .  

तसेच या ारे शहर आ ण मामीण संःकृ तीतील चांग या गो ी चे आदान ूदान होऊन सवागीण वकास हो यास  मदत
होत आहे . अशा ूकारची कृ षी पयटन किे जु नर भर  सु                                               ु
                                                   कर याचा मनोजचा  मानस आहे . या कामात मनोज इ छक
शेतकढयांचे ूिश ण घेणे,  यांना जु नर पयटनाचे मह व पटवून दे णे ह कामे जु नर पयटन वकास संःथे माफत करत
असतो.  

जु नरला पयटन     ेऽात आंतररा ीय ओळख िनमाण क न दे याचा मनोजचा मनोदय आहे आ ण तेच ःव न स यात
उतरताना  दसत आहे .  

एक मळलेली वाट  सोडू न काह तर वेगळं क   इ छणाढया  युवकांसाठ  मनोजचे उदाहरण एक आदश ठरे ल  यात काह
शंका नाह . मनोजची website www.hachikotourism.in आहे आ ण  

संपक बमांक ९९७०५१५४३८ आहे . manoj@hachikotourism.in 




                                                                                                

 

 

================================================= 
 


समाजूबोधनाची आ ण लोकिश णाची गरज आहे   
                                                     
                                                    नािसक म ये स या भयावह गो ी घड याचे जणू सऽच चालू
                                                आहे .प हली तर अितशय ला जरवाणी आ ण ू येक आईबापाला
                                                िचंतेत टाकणार अशीच आहे . 
                                                 
                                                एका चवदा वषा या मुलीवर बला कार काय होतो आ ण नंतर
                                                ितला जीवे मा न टाकले जाते.. ती घटना घडू न साधे ८ दवसह
                                                नाह उलटत क लगेच याच ूकारची घटना घडते परत या
                                                मुलीला मा न टाकले जाते . 
                                                बर अजून एक गो        अितशय घृणाःपद एका ूा यापकाने फ
                                                गणपती मंडळा या ड जे चा आवाज कमी कर याची वनंती कली
                                                                                               े
                                                . अन ती वनंती या गणेशमंडळा या दादा कायक याना आवडली
                                                नाह       हणून या कायक यानी सदर ूा यापकास बेदम मारहाण
                                                 े                                 ू
                                                कली आ ण या मारहाणीतच ूा यापकाचा मृत झाला.  
                                                         आता परत एकदा तशीच घटना रपीट झाली. मुलीची छे ड
                                                काढणाढया  रोडरोिमयोना समजवायला एक ूा यापक गेले असता
                                                    या ूा यापकाने दलेले िश ण ःवीकारायला तयार नसलेले
रोडरोिमयो यां यावरच तुटून पडले  . 
       समाजाचे अजून नवीन झालेले अधपतन    हणजे       या समाजात आपण िश काला वंदनीय मानतो आज या
िश काचे वंदनीय ःव प न        झाले .आ ण आज अशी प र ःथती िनमाण झालीय क िश काचे खून करायला लोक मागे
पुढे बघत नाह .  
      वषय फार मोठा आहे चवदा वषा या मुलींवर बला कार कर याची ताकद िनमाण झालीय आ ण तीह चवदा पंधरा
वषा या मुलांम येच     हणजे एकदम अजाण वय . ा  अजाण वयात चांग या वाईटाची समज नाह .. घरात कोणाचे ल
नाह . आई वड ल कामा िनिम ाने   दवस भर घरा बाहे र मग ओरडणारे धाक दाखवणारे घरात कोणीच नाह .
वाईट  संगतीत वाईट वागणे हे ओघाने आलेच .  
      ये हा या लहान मुलांना हा गु हा करावासा वाटणे आ ण नंतर तो गु हा लपव यासाठ अजून एक गु हा कर यास
ूवृ    होणे . अभा वतपणे घडलेला गु हा काय ापासून  लपव या या        ीने उचललेले पावलं हे सव धाडस मुलां म ये
िनमाण होते कठू न? 
            ु
                                    े
        या वयात मुलां या हातात पुःतक हवी या वयात यां या हातात दा         या बाट या आ ण ह यारे येत आहे
.मुलांना िश णाची गोड िनमाण होईल असे मातृभाषेतील िश ण दले गेले पा हजे .मुलांकडू न नैितक िश णाचे धडे  
िगरवून यांना चांग या कामात गुंतवले पा हजे . शेवट        रकाम मन सैतानाच घर हे   हणतात ते खरच आहे .  
      झपा याने  होणारे शहर करण थो याँया आधुिनक सुखसोईकडे   झुकलेला समाजआता िनतीम ाच हरवून बसलेला
आहे क काय ? ट . ह   चानल मधून होणारे चुक चे से स ए युकशन , आ ण नाह
                                                      े                         या वयात नाह   या गो ी
बघ याची सवय. अजूनह आपण से स ए युकशन कडे चांग या
                                 े                              ीने का नाह बघत? आ ण आज या घड ला अितशय
आवँयक असणार          ह गो   आपण दल
                                 ु         े
                                     त का कलीय?  
       ट . ह  मािलकांन  मधून दसणारा चंगळवाद हा फसवा आ ण नकारा मक गो ीकडे झुकलेले नायक व             ा सव
ूकाराला खतपाणी घालतंय कारण  आजकालचे नायक बनधाःत िनगे ट ह भूिमकत दाखवले जातात. कठ याह चानेल
                                                              े                ु
      ु
वरची कठलीह िसर यल ह फसवणुक वर आहे च.सरळ सरळ िनतीम ा ढासळले या गो ी उघडपणे ू येक िसर यल म ये
दाखवतात . म ये म ये येणाढया उ ेजक जा हरातीह काह कमी नसतात .समाजाने अनुकरण                मता ःवीकारली  आहे
            ं
पण लोकिश ण कवा  कत य म का बनता येत नाह ये. समाजाने तटःथाची  भूिमका बजावण सोडलं पा हजे. समोर
 

                                                                          ु
घडणाया ूकाराशी आपले काह च दे ण घेण नाह अस का असावं . संःकार दे यात पालकह कठे तर कमी पडतायेत.मुल
नेहेमी पालकांचे अनुकरण करतात . आप या मुलांना चांग या वाईटाची समाज क न दे णे हे ू येकाचे कत यचआहे .  
          
         पूव सामा जकसंःथा आ ण सामा जक कायकत समाज ूबोधनाचे काम पार पाडत. आज िनमाण होणाया  एन .जी
ओ            ा खरच समाज क याणा या नावाखाली पैसे िनमाण कर याचे कारखानेच  तयार होत आहे .ूशासनाचा हलगज पण
काह कमी नाह ॅ            राजकार यांकडू न अजून काय अपे ा आपण ठे वणार! उपोषणाचे अनुकरण आ ण चुक या गो ीचे
उदा ीकरण लोकांना करायला आवडते.  
      
         आपण हे का ःवीकारत नाह क आपला दे श लोकिश णात कमी पडतोय . आपण समाजाचे काह दे णे लागतो हे
सवाना अजून मा य नाह का?  
                                                                                          ू
खरच आता सामा जक संःथांनी तसेच सामा जक कायक यानी पुढे येऊन आप याला समाज ूबोधना या कामात झोकन
    दले पा हजे . अ यथा पुढे िनमाण होणार   पढ     ह समाजासाठ ओझे      हणून वावरली जाऊ शकते .  
 
अनघा हरे   
नािसक  
================================================= 
 
मा यामनातले…. घनँयाम चुर

एकदा ॄ हदे व सुखाचा समाधानाचा कलश घेवून िनघाले सफर ला
    हदकाळले थोडे फ सुख ूथवी तालावर ,समाधान ढ म , ते कसले हं दकळते.            पण ॄ ह दे व ग प रा हला .सुखह
थोडे सुखावले वाटले याला मानव घेतील माझा उपभोग
आ द मानवच तो ,तो तर याह पलीकडला सुख काय द ु ख काय याला उमजत हवते ..
काळ लोटला अनंत वष लोटली .मानव तताकठ त सुिश               त बनला .आ ण हाय रे तेथेच घात झाला .
                                    े
    याला समजले दे वाने सुखाचा वषाव कलाय चला शोध घेवू या .शोध सु       झाला .गाड बंगला,पैसा ,सोने ,चांद जमीन
जुमला समुिाचा तळ गाठला भूमाते या उदरात िशरला काळे सोने पवळे सोने ओरबाडले ड गरा या मा यावर गेला
                     े
    याला उघडा बोडका कला. या सवात याने सुख शोधायचं ूय            े
                                                               कला .सगळे लुटले िगळले .तर पण नाह लागला शोध
सुखाचा . अिधक अिधक करता करता वाजवाक च होत रा हली मानवाला कळलेच नाह घर बंग या या िभंती दगड वटा
    या चौकट बन या ,नोटा कागद तुकडे बनले नाणी धातूचे तुकडे बनले.सवऽ सुख शोध या या नादात यु
,मारामाढया,खून दहशत वाद माजला.अशांती माजली .सुख काय हे समजलेच नाह उमजलेच नाह . समाधानाचा तर
ू च न हता .आ ण द ु खाचा ड गर रचला.
                                  ु
सुख आ ण शांती एकाक वर फरत रा हले कठे जावे कसे जावे समजेना याला . समाधान हणाले मी येथेच समाधानी
आहे .मी नाह जाणार या सुख लोलुप मानवाकडे , शहराकडे            यां या बंग यात , नाह जाणार या या गाड त
                                                                                    ु
.लांबवर सुखाला आनंद आ ण नशीब येताना दसले.सुखाने वचारले तुमचे भाऊ बंद द ु ख आ ण ददव कठे आहे त .आनंद
                                                                                ु
/नशीब कसनुसे हसले           हणाले ते तर पृ वी तलावर तु या हं दकाला या नंतर नंतर पोहोचले आहे त .सुख   हणाले माझे
जाने गु         होते यांना कसे समजले.
आनंद हणाला हा तर वक ली सचा ूताप असावा बहुतेक . द ु ख आ ण ददव यांनी तुला घेरले आहे ूथवी तलावर
                                                             ु
.शहर खेड कठे ह जा सुख समाधान यांना थारा नाह . तर पण अधाशी मानव मर मर मरताहे त राब राब राबताहे त ,
          ु
तुला ते शोधताहे त .सारासार बु               ू
                                    गहाण टाकन.
सुख शांती समाधान वचार क            लागले . यांनी ठरवले क आपण अगद भरभ न मानवाकडे जावू या.
 

आनंद    हणाला या पृ वी तलावर आपल लोप झालाय .मानव आपला शोध घेताहे त आपण यां यातच असून दे खील
.अिधक अिधक करत करत ते तर वाजवाक च करताहे त .आतातर फ                रा य आहे ते ददवाचेच .मग या वर इलाज
                                                                                ु
काय?

सव एक मुखाने ओरडले
“ूलय ूलय आ ण मग नव िनिमती “.
आ ण मग परत जे हा कधी ॄ हदे व ूवासाला िनघेल ते हा आपण याला सांगू या.
दे वा तू एका कलशात ूामा णकपणा ,नेक , बंधुभाव ,सारासार ववेक बु        हे सव काठोकाठ भर चांगले मुरव आ ण
कर तो रकामा पृ वी तलावर पूण पणे.
ददव ,द ु ख यावरह गूढ हसले
 ु                              हणाले , “अजी मानवाला जगणे कळलेच नाह .कसला ूलय कसली नव िनिमती”
================================================= 
 
कळणाढयाला श दावाचून कळते…                             दपक खांडे    जी.एम.आर.ट  


 
िमऽानो ू येक जन आप या लहानपणा पासून पुःतक पाहत असतो , लहानपणी तर नवीन पुःतकाचा वास आप याला
येवढा मोहक बनवतो क ू येक वेळ हाताम ये नवीन पुःतक िमळायची आशा मनाला लागून राहते, मला तशी
अ यासाची आवड खूप कमी  यामुळे पुःतक हे मा यासाठ फ             दे खावा होता    हणालात तर चालेल . माझे वाचना
कडचे दल ण पाहून माझे बाबा मला हणायचे बाळा एक पुःतक माणसाचे अ ःत व बदलू शकते , पण अ लड वय हो
       ु
ते, अस या गो ी आम या डो या या व न जाय या एखादा वनोद अस यासार या वाटाय या . बर असो सांगायचे
एवढं च क पुःतक हे माणसाचे च रऽ , आयुंय , आचार- वचार बदलू शकते याची जाणीव मला झाली होतीच, आ ण
याचा मला ू य      आलेला अनुभव तु हाला सांगू इ छतो ....... 
                                                     ु
                               अितशय गर ब अशा शेतकर कटु ं बात ज माला आलेला एक मुलगा ,लहान पणापासूनच दे श भ   चे वेड
अस यामुळे आ ण घराची प र ःथती बेताची अस यामुळे तो भारतीय सेने म ये भारती होवून आपली दे शभ                िनभावू
लागला . भारत- पाक यु ात समावेश अस यामुळे याने मृ यू एव या जवळू न प हला होता क , मरणाची भीतीच मोडू न
गेली होती . मला वाटत ए हाना तु हाला या य        चे नाव समजले असेल तर मी सांगतो , "  कसन बाबुराव हजारे
"  होय आ ा आपण       यांना " आ णा " या नावाने ओळखतो तेच . आ णा एक जवान             हणून दे शाची सेवा करत होते , 
अशातच ते एकदा द ली  वमानतळाव न जात असताना यां या हाती ःवामी ववेकानंद िल खत " call to the youth 
for nation building "  हे पुःतक नजरे स सापडले. तशी आ णांना वाचनाची सवय अस यामुळे            यात लेखक ःवामीजी
अस यामुळे आ णांनी ते पुःतक आवजून वाचनास घेतले . या पुःतकात काय जाद ू असावी, पुःतक वाचून होता  णी
आ णांनी सेनेतून माघार घेत या दे शाची , गर ब जनतेची समाजसेवा कर याचा ठाम िनणय घेतला व याूमाणे आ णा
परत आप या गावी " राळे गणिस       " ला आले . गावाकडे आ यानंतर यांनी घरापासून स यास घेत गावा या मं दरात
राहून सेवा करायची ठरवले , बहुदा यालाह कारण असावे ,  हणजे घरापासून आप याला समाजसेवा कर यास अथवा
मा या समाज सेवेपासून घर यांना कोणताह ऽास होवू नये हाच यांचा मं दरात राह याचा हे त असावा . असो , मं दरात
                                                                                 ू
राहूनच आ णा आपले समाज काय अगद चोखपणे पार पडत होते , समाज सेवेची सु वात यांनी ूथम आप या
            े
गावापासूनच कली , गावात दा बंधी , गुठकाबंधी , क न गावा या ू येक त णाला यवसायास लावले . आज आपण
पाहतो ू येक गावाम ये क ेक त ण बेरोजगार आहे त पण   याला अपवाद                हणजे अ नाचे गाव, आज या गावाम ये
एकह त ण बेरोजगार सापडणार नाह . आ णांचे येय फ              गावाची समाज सेवा करणे हवते जणू यां या मानगुट वर
दे श सेवेचे भूतच बसले होते . अशातच दे शात होणार ॅ ाचार आ णा या डो याम ये           वाराूमाणे संतापू लागला होता, 
शेवट आ णाने यासाठ ॅ ाचार वरोधात बनव यात आले या जन लोकपाल बल वधयेक संसधेत मंजूर कर यसाठ
 

            े
आमरण उपोषण कले आ ण ते सफल ह झाले . 
                                बघा िमऽानो, एका २४ वष य त ण य   चे वचार काय असतील मी कसा दसतो , माझे ल न कधी
होयील , मला गाड कधी भेटेल , माझे जीवन आ शोआरमात कस जायील हे च , पण आ णाला हे काह  नको होते घर, 
दार, बंगला, गाड एवढे च नाह तर "  मी ल न करणार नाह माझे पूण आयुंय मी फ                 दे शसेवा , समाजसेवा कर यात
घालवेल " , कोणालाह   व ास बसणार नाह िमऽानो पण या आ णाने वया या २४ या वष घेतलेली  ह शपथ , 
   ू
आईकन माझेह कान सु न झाले होते . खरतर आपणह वया या याच उं बर यावर आहोत, आ णा या आ ण
आप यात या वचारांची तफावत कर याची माझी मलाच लाज वाटली खरच लाज वाटली . हा ७४ वषाचा                        हातारा ऐन
उमेद त आले या ता       याला लाजवेल अशा आवाजात भारत माता क जय                 हणत आमरण उपोषणाला बसतो आ ण या
७४ वषा या      हाताढयाला आमरण उपोषणाला बसायला लावून याची  ख ली उडवणाढया  या  सरकारचा िध कार असो, 
अशातच पा या या थे बालाह न िशवणारा हा               हातारा  सात या दवशीह    याच उमेद ने याच ज ने उठू न उभा राहतो
त हाचे याचे ते      प ,( थोडा वचार करा एक दवस उपाशी रा हलो तर पोटात काव यांचा कलकलाट होत असतो ) 
आ ण अशावेळ         या या त डू न ज हा भारत माता क जय              हणा याबरोबर   णात डो यां या पाप या कधी ओ या
झा या नसतील असा कोणी  भारतीय नसेल ,  याच उमेद ने याने सरकार ला झुकवले आ ण आप या आयुंयातील दसरे
                                                                                           ु
यु द याने जंकले,  
                               एका पुःतका या  कमयेने सारा दे श हलवणाढया आ नाला आ ण ःवामी ववेकानंद िल खत " call to 
the youth for nation building " या पुःतकाला आपला कोट कोट सलाम , कोट कोट सलाम !!!!!  
                      !!  वाचाल तर वाचाल िमऽानो वाचाल तर वाचाल !!  
 
 
 




                                                                       
 
========================================================================== 
 
 
========================================================================== 
 
 
 
========================================================================== 
 
 
 
 




सीताहरण… नं दनी आ मिस                

                                                            ु
                         उद ू सा ह यात कथाकार –कादं बर कार क़रतुलैन है दर हे नाव खूप मह वाचे आहे . भारतीय
                       उपखंडातील संिमौ संःकृ ती आ ण परं परा यांना कवेत घेणारे लेखन ह ले खका नेहमीच करत
                                                                 े
                       आली. माऽ आपला प रघ सोडू न यांनी कधी लेखन कले नाह . कधी या लेखनामुळे या
                            े
                       ले खकची पा कःतान वरोधी तर कधी हं द ु वरोधी अशी ूितमा झाली. पण दो ह दे शा या
वाचकांनी ित या िलखाणाला पसंतीची पावती दली. भारतीय          ानपीठ पुरःकार ूा   झालेली ह ले खका
भारत, पा कःतान, बांगलादे श येथील वाःत याचा अनुभव असलेली आ ण जगातील अनेक दे श पा हलेली ले खका होती.
    हणूनच ित या लेखनात एक यापक          ी आढळते. परं परांचा आ ण ऐितहािसक वारशांचा वचार ती वेग या नजरे ने
करताना दसते.

    ‘सीताहरण’मधील पा भूमी अशीच संिमौ आहे . सीता मीरचंदानी ह िसंधी       ी या कादं बर ची नाियका. ितचा नवरा
जमील मु ःलम आहे . दोघेह इं लंम ये राहणारे , पण सीता आता भारतात परतली आहे . ती आ ण जमील वेगळे राहत
आहे त. जमीलचे मूळ घर पा कःतानात असले तर तो ःवतः भारतीय आहे . सीमारे षे या अ याड-प याड पसरलेला हा
प रवार. सीता-जमील वेगळे होतात आ ण नंतर जमीलची दसर शाद ह होते, पण दोघांचा तलाक़ झालेला नाह .
                                               ु

    सीता उ चिश     त, इितहासाची आ ण संःकृ तीची अ यासक आहे . वेगळे होऊनह जमील या नातेवाईकांशी ितचे चांगले
संबंध आहे त.     हणूनच ती पा कःतानात एका घरगुती समारं भा या िनिम ाने जाते. िसंधमद या ग      यांम ये हरवलेले
आपले बालपण ितला शोधायचे आहे . ितथे ितची जवळ क होते इरफ़ानशी. तो ना याने ितचा द रच लागतो. ःवतः या
आयुंयातली अ ःथरता ितला अःवःथ करत राहते. ित या सहवासात आलेले अनेक पु ष ितला धु का न िनघून
जातात. कादं बर ची सु वात होते ते हा सीताला जमील या दसढया ल नाची बातमी समजलेली असते. ितथून ित या
                                                    ु
हे लकावणाढया आयुंयातून वाचकाला ले खका घेऊन जाते.

    ले खका सीता मीरचंदानीला साढया जगाची सफर घडवते, पण सीताची ःवतःची भूमी हरवलेली आहे . इितहासाचा आ ण
परं परांचा अ वय लावणार सीता एक कडे आधुिनक, बनधाःतपणे वागणार , तर दसर कडे पु षा या आधाराने ःवतःला
                                                                  ु
    ःथर क   पाहणार आहे . अखेरचा ूय                                       े
                                         हणून सीता जमीलला भेट यासाठ ौीलंकत जाते. पण तो माऽ ितला टाळत
                   े           े
राहतो. सीताला ौीलंकत आणून ले खकने रामायणातील सीतेशी असलेले ितचे          ढ नाते ःप    े
                                                                                     कले आहे . तेथील
रामायणकालीन ःथळांना हा सीता एक ूवासी या ना यान भेट दे ते, पण सीता मीरचंदानी सगलीकडे उपर च ठरते.
वैवा हक आयुंयात ती पराभूत आहे च. इतर य         गत ना यांम येह ितची उपे ा होते. ित या मै ऽणी, नातलग         या
ितला पु षां या मागे लागणार उथळ बाई समजतात. अशा अनुभवातून जातानाह सीता आप या सांःकृ ितक वारशाला
                                         ु
आ ण मुळांना अंतरं गात जोपासत राहते. आपण कठे        जलो आहोत, याची जाणीव मनात ती जागी ठे वते.क़रतुलैन है दर
                                                                                             ु
यां या लेखनात नेहमीच वेगवेगळे सांःकृ ितक संदभ येत. वखुरले या संःकृ ती या तुक यांना एकऽ सांध याचा
     े
ले खकचा ूय       आगळावेगळा होता. याह कादं बर त रामच रतमानस, मुिारा स, सूफ़ का य, फ़ज़, इक़बाल, इितहास, हं द ू
                                                                                 ै
पुराणकथा यांचे वपुल संदभ पसरलेले आहे त. ‘सीताहरण’ ह कादं बर सांःकृ ितक अवकाशाला कवेत घेणार आ ण
पाळे मुळे उखडले या य      रे खां या मनाची तडफड मांडणार कृ ती आहे .

अ सीझन ऑफ बशे य स या पुःतकात सदर कादं बर चा समावेश आहे .

अनुवाद- सी. एम. नईम आ ण सुझान           ा झ िग बट ूकाशक- काली फॉर वमेन


================================================= 
 
MELGHAT MADHIL SEMADOH....YETHIL PAVSALYATIL DHUKYACHE PHO-
TO......DT.25/7/2011
..............................................Abhay mehata...
 
 


वॉल प टं ग ….रं जता   गराटे  

      आप या मुलांची            म कशी असावी, ती कशी सजवावी, ितला रं ग कोणता   ावा, 
      आप या मुलांची मानिसकता यात जपली जाईल न? एक न शंभर गो ी
      आपण वचार करतो जे हा आप याला आप या लहानांचे व                 तयार करायचे 
      असते.  
        ा मािसकात आ ह आप या सव गरजा पूण कर याचा ूय                  करत असतो.  
        ा म ह या या अंकात आ ह काह Wall Paintings दाखवतो आहोत. या 
      आप याच एका मै ऽणीने ित या घरात ःवतः या हाताने काढ या आहे त. या 
      बघा आ ण तुम या छो यांची            म सजवताना यात या काह उपयोगी येतात
      का तेह पहा !!!        
 
 
 




ग दव या या 'रामा'चे वैिशं य…… वराज नाईक

    ू येकाने ग दव या या रामाचे एकदा तर दशन यावे असे मला फार वाटते.     ा रामाचे वैिशं य असे आहे
क , या यापुढे उभे रा हले    हणजे आप या अवगुणांची तो जाणीव क न दे तो. हे च काम वशेष मह वाचे
आहे ; कारण दोषांची जाणीव झाली तरच मनुंय यातून सुट या या ूय ाला लागेल. आप याला एखादा रोग झाला आहे
असे समजले तरच मनुंय यातून मोकळा हो या या ूय ाला लागेल; तसे, दोषांची जाणीव झाली तरच मनुंय
    यातून सुट यासाठ रामाची ूाथना क न याला शरण जाईल. शरणागतावर कृ पा करणे हे रामाचे ॄीदच अस यामुळे
तो याला यातून सोडवीलच, आ ण याचे काम होऊन जाईल. चांगला वै           कोण? तर जो रो याला भूक उ प न होईल
असे औषध दे ऊन नंतर याला भरपूर खायला दे तो, आ ण ते पचेल असे औषध दे ऊन याला िनरोगी आ ण सश
बन वतो, तो. तसाच माझा राम आहे .      हणून ू येकाने याला एकवार तर पहावे असे मला मनापासून वाटते.
मं दराम ये मु                       ु
                   ार असावे, पण ते कणाला? तर फ   भगवंता या उपासकाला! भगवंता या उ सवाला थोडे च लोक जर
जमले, पण ते नामांत राहणारे असले, तर तो खरा आनंद आहे . उगीच पुंकळ लोक जमावेत हा हे तू नसावा. मं दर
हे भगवंता या उपासनेचे मु य ःथान आहे ; हणून ते अगद साधे असावे, आ ण ितथे उ म उपासना चालावी. मं दर
नेहमी िभ ेवारच चालावे. मं दरातून ोताची आ ण ॄीदाची माणसे उ प न झाली पा हजेत. भगवंताला उपासना ूय
आहे . हणून सो याची मं दरे बांध यापे ा दगडमाती या मं दराम येच उपासना वाढवायचा ूय     करावा.
भगवंता या इ चेनेच सव चालले आहे ह भावना ठे वून, जे येईल याला नको हणू नये, आ ण जे येत नाह           याब ल
द:ख क
 ु         नये. आप याला भगवंताचा वसर पडला आहे . याचे ःमरण हो यासाठ आ ण ते सतत टक व यासाठ
भगवंताचे उ सव करणे ज र आहे . एखा ा माणसाला पुंकळ नाती असून तो जसा वेगळा राहू शकतो, याूमाणे भगवंत
                                                                   े
सग या ठकाणी राहूनह आप या दयात राहू शकतो. तो सूया या ूकाशासारखा एक ठकाणी राहून सव ठकाणी
स ा पाने राहातो.     याची भावना खर शु    हणजे िन:संशय असते, याला दगडाची मूत दे खील दे व बनते; भावना माऽ
                                                                 ं
शंभर नंबर पा हजे, तीम ये भेसळ उपयोगाची नाह . आतम ये भगवंताचे अनुसधान ठे वून बाहे र वृ ी आवर याचा
जो ूय     कर ल, याला परमाथाचा अनुभव फार लवकर येईल. नामाचा अनुभव जसा नामातच यायचा असतो, तसा
भगवंताचा अनुभव अनुसंधानात येतो.


२६२, उपासक दे हाला वसरला क उपाःयमूत म ये याला जीव          ना अनुभवाला येऊ लागेल.




===============================================================================
 

आरो यिमऽ




                                                                                                       


                            आरो यिमऽ…..           डॉ. शाम अ ेकर

                                             ु
आप या आजूबाजूला बरे चशे समाजसेवी संःथा, काह कटु ं ब, काह लोक गर ब लोकां या आरो यासाठ मदत करत
असतात.दसढयांसाठ झटणाढया, ग रबां या आरो यासाठ
       ु                                           दवस राऽ मेहनत करणाढया लोकां ब ल यां या महान
कायाब ल यांना आले या अडथ यानब ल, यांनी यांचा ूवास कसा पार कला
                                                           े            ाब ल थोड मा हती    ा
म ह यापासून आपण “आरो यिमऽ” म ये वाचू शकाल.

. आपण आरो याचे काम करायचे ते कशासाठ ? ःवत:शी वचार क न याचे उ र शोधले पा हजे. िनरिनराळया
    यापारधं ांचा नफा िमळवणे हा उ े श असतो. पण िश ण, आरो यसेवा, कला आ ण ब डा यांतून जीवन समृ द होते,
आनंदाने जगता येते. या कामातून ःवत:ला आ ण इतरांना आनंद दे णे हा मु य उ े श असायला पा हजे. तसे झाले नाह
तर कामाचे लोढणे होते. आपला मु य उ े श लोकांना 'बरे करणे', यातह 'आजार पडू न दे णे' अशा ूकारचा असावा.
सगळे सुखी असावेत, कोणी द:खी असू नयेत ह ूाथना अंगी बाणली पा हजे
                        ु
 

दे शात या शेवट या माणसाची उ नती होणे हाच दे शा या ूगतीचा मापदं ड आहे असे गांधीजींनी    हटले होते. या काळ
    यांनी सांिगतले या आ ण क न पा हले या सा यासो या गो ी आपण अजूनह क          शकलो नाह . दा रिय आ ण
रोगराई हटवणे हे मु य काम. नविश णाची सु वात ःव छतेपासून होते असे गांधीजी        हणत. संडासांची सोय ह अगद
ूाथिमक गो     आहे , यासाठ गांधीजींनी ूय    े
                                          कले. आरो यर णा या सा या सो या, िनसगाला जवळ अशा प दतींचा
                       े                                                            े
गांधीजींनी ज मभर ूसार कला. आधुिनक व ानाला यांनी नाकारले नाह . पण आयुवदाचेह अवडं बर कले नाह .
िनसग पचार गांधीजींना जवळचे वाटत. ःवातं या या थोडया आधी यांनी एका वै राजां या मदतीने व यात एका
आयुवद अ यासबमाची तयार चालवली होती. यातून तयार झालेले व ाथ खेडोपाड लहानमोठ वै क य सेवा दे ऊ
शकतील अशी यांची अपे ा होती. महारा ात 40-50% लोकसं या शहरातून व छोटया नगरातून राहते. झोपडप टया व
गर ब वः यांची सं याह खूप आहे . ूाथिमक आरो यसेवेची इथेह खूप गरज
असते.

    गांधीजींची ह क पना भारतात फारशी फलिप झाली नाह पण साठस र
                                       ू
सालानंतर अनेक दे शांम ये खेडोपाड ूाथिमक आरो यर णाचे कायबम सु
झाले. चीन, जमेका, फिलपी स, येमेन, यू िगनी, कोलं बया, सुदान, थायलंड,
मे सको इ. अनेक छोटयामोठया दे शांत असे ूयोग झाले. चीनने तर यात
खूप यश िमळवले.

    अजूनह आप या दे शात खेडोपाड आरो यसेवा उपल ध करायची अस यास
याच मागाने आप याला जावे लागणार. भारतात दर वष हजारो डॉ टस
   ू
िशकन बाहे र पडत असले तर ते खेडयां या वाटयाला ये याची श यता
अगद कमी. डे हड वेनर या लेखकाने तर 'डॉ टर नसेल तेथे' या नावाचे एक सुदर पुःतक िल हले आहे . यात
                                                                   ं
                                                          े
डॉ टरिशवाय खेडयात काय काय करता येईल याची तपशीलवार मांडणी कलेली आहे . अशा प दतीने काम करणा-या
कायक यास भारतात व वध ठकाणी व वध नावे आहे त - आरो यर क, आरो यमागदशक, आरो यदत, भारतवै .
                                                                          ू
                                             उपे    त भारतात या लाखो खेडयांम ये काम कर यासाठ छोटा पण
                                             उपयु    अ यासबम या पुःतकात आहे .

                                               हे काम हाती यायचे तर या पुःतकाचा वाटाडया    हणून उपयोग
                                             होईल. हे प हले ूकरण आप याला कोठ या दशेने जायचे आहे ते
                                             सांग यासाठ िल हलेले आहे . ू य    काम करताना तु ह यापे ा
                                                                    े
                                              कतीतर अिधक िशकाल. हा कवळ नकाशा दाख व याचा ूय
                                             आहे .वाटचाल तर तु हांलाच करायची आहे .

                                             कोठलेह काम करायचे तर यासाठ साधने लागतात. तसेच
                                             तुम याकडे तीन गो ी असणे आवँयक असते, या         हणजे कामाची
                                             मा हती ( ान), कौश ये आ ण मु य      हणजे मनोवृ ी (भावना).
                                                  े
                                             पुःतक वाचून, काम क न     ान व कौश ये िमळवता येतात. या
पुःतकातली पुढची सव ूकरणे आरो यवै क य         ान व कौश य िमळव यासाठ उपयु        आहे त. हे सु वातीचे ूकरण
मनोभूिमका तयार कर यासाठ वा हलेले आहे . आरो य समःयांकडे कोण या नजरे ने पाहायचे, काम करताना काय काय
प ये पाळायची याब    ल मनोभूिमका कामातून घडत जाते. पण सु वातीस याची थोड क पना यावी           हणून काह
सूचना या ूकरणात आहे त. पुःतक वापरताना आ ण काम करताना वेळोवेळ          या मदतीला येतील.


===============================================================================
===============================================================================
 




वाढती सांधेदखी : प याने हा सुखी
            ु
                                                                                 ू
"आई गं!मा या गुड यात कळ येते आ ण उठताना, बसताना खूप ऽास होतो." ४० वषा या सुमितकाक सांगत हो या.
३० वष वयाची सु ूया वैतागून हणते, "अचानक मा या हाता या बोटांना सूज आली आ ण आता तर यांची हालचाल
                                                  े
करणंदे खल कठ ण झालंय." तर २८ वषाचा संगणक अिभयंता कदार तबार करतो, "मान अितशय दखते, बिधरपणा
                                                                             ु
जाणवातो, हाताला मुं या येतात आ ण च कर येते." खरं च, य        ितत या ूकृ ती आ ण ितत याच वेगवेग या -
अलोपथी, होिमओपथी, आयुवद, नॅचरोपथी, रे क , ऍ यूूेशर - अशा नाना वध उपचारप ती, अशी काह शी प र ःथती आज
िनमाण झाली आहे . पण वर या उदाहरणांतील य         ं या तबार ंकडे वै क य     ीकोनातून पा हलं तर एक सामाईक दवा
                                                                                                        ु
आढळतो आ ण तो        हणजे सांधेदखी.
                               ु
पण ह सांधेदखी
           ु       हणजे न क काय आ ण याची कारणे कायकाय असतात?
- सांधेदखी
        ु      हणजे काय?
पूण वाढ झाले या माणसा या शर रात २०० यापे ा जाःत हाडं आ ण           ा हाडांना जोडणारे    याह पे ा जाःत सांधे आहे त.
हे सांधे, सां यांम ये असलेलं हाड, सां यांना ध न असलेले ःनायू, ःनायूतंतू कवा कच
                                                                         ं   ु    ांना सूज येणे आ ण वेदना होणे,
अशी सांधेदखीची ढोबळ या या होऊ शकते.
          ु
सांधेदखीचे वेगवेगळे ूकार आहे त. काह ूकार फ
      ु                                             यांम ये तर काह पु षांम येच जाःत आढळू न येतात.
वयोमानाूमाणे बिघत यास काह ऽास उतारवयात जाणवतात आ ण काह ऽास तर च क लहान मुलांम येच आढळतात
(Juvenile Chronic Arthritis). अथात, डॉ टर अशा ऽासाची ई यंभूत मा हती घेऊन अचूक िनदान आ ण यो य
औषधोपचारापयत पोहोचू शकतात.
- सांधेदखीची कारणे
        ु
१. प हलं आ ण सवात मह वाचं कारण               ॅ                                       ॅ
                                       हणजे क शयमची कमतरता. हाडांम ये आढळू न येणारे क शयम हे                यां या
बळकटपणासाठ कारणीभूत असते.            ा क शयम या कमतरतेमुळे हाडांचा ठसूळपणा (Osteoporosis) वाढतो आ ण
                                        ॅ
प रणामी हाडांची झीज लवकर होते. हा ऽास        यांम ये जाःत ूमाणात आढळू न येतो.          ाचं सवात मोठं कारण     हणजे
गरोदरपणात आ ण बाळं तपणात शर रातील क शयमचे ूमाण कमी होणे. याबरोबरच वया या चाळ शीनंतर हा ऽास
                                   ॅ
जाःत ूमाणात आढळू न येतो.
२. दसरं मह वाचं कारण
    ु                    हणजे अनुवंिशकता. काह     य ं या गुणसूऽांम येच (HLA B27 / HLA DR4) काह दोष दसून
येतो. यामूळे य      ची ूितकारश       कमी होते. यातच कधीकधी वषाणू कवा जीवाणूंचा ूादभाव झा यास संधीवात
                                                                  ं               ु
होऊ शकतो. हे कारण आप याला र          तपासणीनंतर कळू शकते.
३. र ातील युर क आ लाचे (Uric Acid) ूमाण वाढणे हे दे खल संधीवाताचे कारण होऊ शकते. खा यात ूिथने ई या द
    वशी   पदाथाचा समावेश जाःत झा यास कवा चयापचया या (Metabolism) ूब येत बदल झा याने दे खल संधीवात
                                      ं
होऊ शकतो.
                                        ं
४. अतीनील करणांमुळे (Ultraviolet rays) कवा वशी      ूकारचे हाम स अगर काह औषधांचे अित र                   े
                                                                                                   सेवन क याने
हा ऽास होऊ शकतो.
५. शेवटचे पण खूप मह वाचे कारण         हणजे मानिसक दडपण.
-सांधेदखीचे ूकार
       ु
१. सां यांची झीज होणे: Lumpur Spondylosis, Cervical Spondylosis, Osteoarthritis
२. संधीवात: Rheumatoid Arthritis, Ankylosis, Spondylitis
३. युर क आ ला या जाःत ूमाणामुळे होणारा आजार: Gout
 

४. ूादभावामुळे होणारे आजार: Infective Arthritis
      ु
                     ं   ु
५. ःनायू, ःनायूतंतू कवा कच यांना येणार सूज: Fibromyalgia, Bursitis, Frozen Shoulder

-सांधेदखी या वकारांम ये आढळू न येणार ल णे
       ु
१. मण यांची झीज होऊन नसेवर दाब पड यास तो भाग दखणे, हातापायाला मुं या येणे, बधीरपणा जाणवणे
                                              ु
                             ं
२. सां याला बाहे न सूज येणे कवा गरमपणा जाणवणे
३. कधीकधी दखरा भाग लालसर दसतो आ ण ऽास जाःतच झा यास सांधा आखड याची श यता असते.
           ु
४. काह वेळा ताप येतो, अश पणा जाणवतो, भूक मंदावते, वजन कमी होते.
संधीवाता या रोगावर प याप य, िच क सेने होणार प रणाम हा रो यांची सांधेदखी कमी हो यास अिधकच मदत होईल
                                                                     ु
याकडे आ ह ल        दे त आहोत.काह सांधेदखीचे रोगी हे यांनी आहारात अवेळ जेवण करणे. अ प जेवण करणे, िशळे ,
                                       ु
       अ न खाणे, अवेली भोजनात जड अ न खाणे, अ यािधक मैथुन करणे तसेच आहारात तेल, तुपाचे ूमान कमी
असणे, वशेषतः गर ब वगात तेल, तुप इ याद ूमाण कमी असून अ यािधक क ाची, मेहनतीची कामे करावी लागतात.
तसेच वाढते वय, यामुळे शर रात होणार धातूंची झीज, बलहानी, पोषणाचा, पोषकत वाचा अभाव हा गर ब वगात
आढळतो. तसेच काह लोकांचे अ यािधक फरणे, धािमक भावात अितउपवास करणे, मानिसक िचंता, शोक तसेच एखा ा
                                          ु
आजारा या प रणामी येणार दबलता इ याद कारणांमळे सांधेदखीह आढळते. अशा रो यास याचे प य
                        ु                          ु                                          हणजे आहार
आ ण वहारातील बदल हाच होय. जसे यां या आहारात तेल, तूप इ याद         ःन ध पदाथ घेणे, धातूंना पोषक व बृहन
करणारा असा मांसरस, दध, तूप, तेल इ याद आहारात घेणे. तसेच वहारात क ाची कामे कमी करणे, यो य असा आराम
                    ू
घेऊन ती करणे. इ याद मुळे सांधेदखी कमी हो यास मदत होईल. स या म यम व उ च वगातील
                               ु                                                          णांम ये वाढती
सांधेदखी घेऊन येणारे
      ु              ण अितूमाणात येत आहे त. याव न यांचे िनदान आ ह करत असतांना ते बहुधा
संिधवाता या आमवात, वातर इ याद गंभीर ूकारातील आढळतात.

स या या धकाधक या जीवनात सवसामा य जनतेत कामा या यापाने व इतर कारणाने अवेळ भोजनम, व                    आहार,
भूक लागली नसतांना पण जेवणे. तेल तुपाचे पदाथ, अित ःन ध, जड असे भोजन करणे व लगेचच फरणे, तसेच सदा
                                                       ु
काह ना काह खात राहाणे. नुसते पडू न वा बसून राहणे. थंड कलरसमोर वा वातानुकलीन
                                                                        ु         मम ये जाःत काळ राहणे.
रोज दवसा झोपणे, ल ठ हो या या इ छे पोट अित ःन ध पदाथ जसे तूप, बदाम, काजू, शगदाणे, दध व याची वकृ ती,
                                                                                  ू
                                                                                 ं
बासुंद , दह , ौीखंड आद खाणे. आईसब म खाणे, ृ जचे अितथंड पाणी सतत पणे, राऽी कामास कटाळू न रोज भात,
    खचड खाणे अशा आहार व वहाराने द ु षत अशा ( वकृ त आहार रस भाव) आमाची, धातूची मेदाची वृ      होते. यामुळे
प रणामी ल ठपणा (मेदवृ ), आमवात (सांधेदखी)आ द आजारांचे पाहुणे शर रात येतात. ते हा अशा सांधेदखी या
                                      ु                                                    ु
 गणांना यांचे प य हणजे यांनी भूक लाग यािशवाय जेवू नये. आहारात ःन ध पदाथ, तांदळासारखे पदाथ, दध व  ू
    यांची वकृ ती, तसेच जड अ न इ. खाणे टाळावे. तसेच ृ जचे अितथंड पाणी पणे, थंड पेय इ. टाळावे. कोंण पाणी
    पणे, दवसा शर रास श यतोवर सतत यायामात राह ल असे शर र हालचालीत ठे वणे. यातच ूात फरणे, घरची कामे
करणे इ. प यांनी वर ल रो यास बराच फायदा होईल. तसेच सांधेदखीत सांधे हालचालीत रा ह याने पुढ ल उपिव होणे
                                                        ु
टळतील.

सांधेदखीचे प याप य सांगताना स या या बदल या हवामानाचा (कालाचा) वचार पण एक ूमुख मागदशक ठरतो.
      ु
ते हा उ हा यात उन न पडणे, पाऊस पडणे तसेच हवा यात पाऊस पडणे वा पावसा यात उन पडणे या बदल या
वातावरणाचा शर रावर तसेच सांधेदखीवर ूभाव हा पडतो. पण कालाचा प रणम टाळाणे हे अप रहाय आहे . यावर
                              ु
तोडगा     हणजे आयुवदातील यापक असा पंचकम उपचार, ःवःथ वृ , व ऋतकालीन दनचया इ. होय. तसेच काह
     णांत आढळणारे सांधेदखीचे आगळे वेगळे ःव प
                        ु                         हणजे सां यात ठणका असणे, दवसा व राऽी झोप न लागणे, छोटे
सांधे दखणे, अितशय वेदना, ःपश सह व, सावदे ह क दाह, दांब य पांडुता असणे, भूक न लागणे इ याद ल णे, जी ौीमंत
       ु
व सामा य वगात पण आढळतात, यांची कारणमीमांसा लावली असता ती            हणजे द ू षत र ाची (वात र ांची) सांधेदखी
                                                                                                         ु
ल णे होत. अशा रो यात यांचा आहार वहार, आमवातातील रो या या साजेचा पण र ाला वद ध करणारा असा
 

घडलेला असतो. असे             णात मंदा नी असतांना जेवणे, अजीण झाले तर खाणे तसेच सां याची आंबलेली खारट, आंबट,
गोड असे पदाथ खाणे, यातच चाट भांडावर ल पदाथ अिधक सात याने खाणे, दह सतत खाणे, थंड पेये, फळांचा रस थंड
असा पणे, मांसाहार इ. खाणे, अित चहा पणे, अित म पान करणे, धुॆपान करणे, राऽी जागरण करणे, अित फरणे, तसेच
उंण शीतकाल यतासात येणे इ. आहार व वहार वात व र                                              ु
                                                                          अशा दो ह गो ीस ूक पत व द ु षत करतो. असे द ु र
व वात संिधःथानात , शोच, ठणका आद पूव पा मक ल णे उ प न करतात. अशा रो यात यांनी आपला आहार वहार
बदलला पा हजे. व ूामु याने वर ल सात याने घडणाढया गो ी टाळ या पा हजेत. यामुळे यां या सांधेदखीचे
                                                                                         ु
िनराकरण व उपचार हा प याने साधता येईल. अशा ूकारे सांधेदखी या आजारावर व इतर अनेक आजारांवर आप याच
                                                      ु
आहार वहारातून ूारं भी प याप यानेव आयुवदातील इतर यापक उपचाराने वजय िमळ वणे सहज श य होईल.-
होिमओपथी          हणजे काय?
होिमओपथी हणजे "पांढढया साबुदा यासार या गोड गो या!", "बाप रे ! खूप मा हती वचारतात", "का? गरज काय
आहे ?", "सग यांना एकाच रं गा या गो या कवा पूड दे तात", "खूप वेळ लागतो".
                                       ं                                                           ासारखे अनेक समज, गैरसमज आ ण
पूवमह लोकांम ये दसून येतात.              ा होिमओपथी वषयी अिधक माह ती जाणून घेणे ई ठरे ल. होिमओपथी                                ा
औषधूणालीचा शोध डॉ.सॅ युएल हा े मान                   ा जमन वै ाने लावला. शर र आ ण मन                    ा एकाच ना या या दोन बाजू
आहे त.    हणूनच ा औषधूणालीत                         े
                                              णाचे कवळ शा रर क ऽासच गृह त न धरता याची सांगड य                               या
    य   म वाशी घातली जाते. िशवाय, कोण याह                 य    ला ऽास हो यामागे या य                 या अंगी असणार जीवनश                 (Vi-
tal Force) कारणीभूत असते. जे हा ह श                 खालावते ते हा ूितकारश              कमी होते आ ण आजारपणास सु वात होते.
अथात, ह श          ू येक य         चा ःवभाव, आवड -िनवड , अनुवंिशकता                            ू
                                                                                     ांवर अवलंबन असते. यामुळेच डॉ टरां या
प ह या भेट त मा हती घे यास थोडा वेळ लाग याची श यता जाःत असते. नेम या                                    ाच गो ींमूळे दोन य ं ना
सारखाच आजार झाला असला तर दे खल यां या ल णांनुसार, ल णांची तीोता वाढवणारे अथवा कमी करणारे घटक
आ ण सवात मह वाचे             हणजे य        म व       ांनुसार अशा दोन य           ंना िभ न औषधे दली जाऊ शकतात. थोड यात
    हणजे होिमओपथीक उपचार हे रोगसापे अस यापे ा य                          सापे     असतात. होिमओपथीम ये रो याने दले या
मा हतीचा शा ो                                                          े
                       प तीने वचार क न याचा आजार कमीतकमी कालावधीत बरा कला जातो.
- होिमओपथी वषयीचे काह गैरसमज
                                  े
१. प य करावे लागते: अ जबात नाह . कवळ ठरा वक औषधे चालू अस यासच डॉ टरां या स                                          यानुसार खा याम ये
थोडाफार बदल करावा लागतो.
२. बराच वेळ लागतो: आजार बरा हो याचा कालावधी आजाराचे ःव प, कालावधी, या य                                        ची ूितकारश             ावर
अवलंबून असतो.
३. त कालीन (Chronic)आजार बरे होत नाह त: हा सग यात मोठा गैरसमज आहे . दघकालीन आजारांूमाणेच ताप,
सद , खोकला, जुलाब          ांसारखे त कालीन आजारदे खल होिमओपथीमुळे बरे हो यास मदत होते.
- सांधेदखी आ ण होिमओपथीक उपचारप ती
        ु
उपरो     सव मा हती या आधारे दलेले होिमओपथीक औषध सां यांचे दखणे, सां यांना येणार सूज आ ण आखडलेले सांधे
                                                           ु
बरे कर यास मदत करते. यासाठ काली काब, कलकर या काब, नायशम
                                      ॅ े                                                यूर, लायकोपोड यम, थुजा           ांसारखी औषधे
उपयोगी पडतात. िशवाय ऽास बळाव यास ढहस टॉ स, मॅग फॉस, टा, लेडम पाल, कोलोिसंथ ह औषधे उपयोगी पडतात.

  ू
एकण काय तर, सांधेदखीचा ऽास हा साव ऽख आढळणारा आजार आहे . सांधेदखीचे अनेक ूकार आ ण झीज, र दोष,
                  ु                                           ु
अनुवंिशकता अशी अनेक कारणे आहे त. आ ण हा आजार डॉ टरां या स                                यानुसार दले या यो य होिमओपथीक
      ु
औषधांमळे बरा होऊ शकतो.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 


 ु
कशाम बु द साठ
Dr. Santosh Jalukar Phone: 9969106404
santoshjalukar AT rediffmail.com

‘श       पे ा बु द ौे ’ ह                             े
                            हण आज किलयुगात पण शंभर ट क खर आहे . कोण याह          ेऽात उ म यश िमळ व या
     ु
साठ कशाम बु द ला पयाय नाह        ा ब ल कोणाचे दमत असणे श य नाह . आपले मूल सव
                                               ु                                      ेऽात उ म गुण िमळवून
यशःवी हावे असे ःव न सवच आई-वड ल पाहात असतात. बौ दक वकासासाठ                ं
                                                                          कवा ःमरणश        वाढ व या साठ
आज बाजारात अनेक औषधे उपल ध आहे त व दवस दवस यात भर पडत आहे . यापैक नेमक कोणती औषधे यावी
     ं
    कवा कोणते उपचार करावे हे कळे नासे होते. आपले उ पादन कसे सवौे   आहे हे िस   कर याची तर जणु चढाओढच
लागलेली असते. अशा वेळ कशावर व ास ठे वावा आ ण कशावर ठे वू नये हे कळे नासे होणे ःवाभा वक आहे . अशा
उ पादनां पैक काय यावे, कती ूमाणात यावे ा औषधांिशवाय आणखी काय उपाय आहे त, आहार काय असावा,
                                 ं
    यायामाचे मह व काय, दे वपूजा कवा मो या य    ंना नमःकार कर यामागे काय शा ीय कारण आहे , ान महण
                े
कर याचे काय नेमक कसे होते, महण कलेले
                                े          ान कशा ूकारे साठवले जाते, ते आठव याची बया नेमक कशी होते, ा
व अशा ूकार या अनेक शंका आप या मनाला रोज भेडसावत असतील.             ा सव शंकांचे समाधान शा ीय       कोनातून
बघूया.

    तीन ःटे प ूोमॅम:

     ान महण कर यासाठ शर र पाच      ान ियांचा ूामु याने उपयोग करते. कान, वचा, डोळे , जीभ आ ण नाक अशा पाच
इं ियांना पंच ान िय     हणतात.   ा इं ियांमुळे मद ू पयत ान संवेदना पोच व याचे काय शर र सहज क     शकते. हे
काम यो य ूकारे हो यासाठ ह पाचह इं िये ःव छ, तंद ु ःत व यां या मा यमाने संवेदना वहन कर यासाठ
असले या ना या (Nerves) यो य ूकारे ःन धता यु       (properly lubricated) असणे आवँयक आहे . सद झाली क वास
येत नाह हे अगद नेहमी या बघ यातले उदाहरण.        हणजे या इं ियामधे िनमाण झाले या दोषामुळे वासाची संवेदना
मदपयत जात नाह . ःन धता इं ियांना कती आवँयक आहे हे समज या साठ एक वा ूचार आपण लहान पणा
  ू
                                           ं
पासून ऐकत आलो आहोत, “डो यात तेल घलून पहा, कवा डो यात तेल घलून ल दे ” हणजेच               ान ियांची श
     ं
    कवा काय मता उ म राख या साठ तेल कवा तुपा सारखा ःन ध पदाथ कती आवँयक आहे हे आप या ल ात
                                    ं
                                                 े
येईल. आयुवदात तुपा या गुणधमा वषयी फार सुंदर वणन कले आहे , ते असे:

                                    ु
“शःतं धी ःमृित मेधाऽ न बलायुः शुब च षाम….” हणजेच बौ दक वकासासाठ व काय मता उ म राख या साठ
                                       ्
     ान महण, ानाची साठवण व ःमरण अशा तीनह कामांसाठ गायीचे तूप ौे         आहे . नाक हे मदचे ूवेश ार आहे . मद ू
                                                                                       ू
वर काय करणार औषधे नाका या माग दली तर यांचा प रणाम लवकर होतो. कारण लड-ॄेन बॅ रयर यंऽणे पासून
मु     अशा सो या मागाने ह औषधे काम करतात. अिलकडे मधुमेहा साठ नाका या मग इ सुिलन दे याचे नवीन तंऽ
ूचिलत होत आहे .        ाच त वावर आधा रत उपचार प दती आयुवदात नःय वधी       हणून वणन सापडते. नाका या
मगाने टाकलेले औषध र ात शोषले जा यासाठ फ          १.५ िमिनटांचा अवधी पुरेसा होतो असे ूयोगांती िस द झाले
       े
आहे . कशर, जे मध, अ गंधा सार या वनःपतींचा अक गायी या तुपाम ये िस द क न हे तूप िनयिमतपणे नाकात चार
चार थब टाकावे. यामुळे नाका बरोबरच कान व डो यांची पण श         सुधारते, डो याने वाचलेला व कानाने ऐकलेला
         ं
    वषय कवा अ यास सहज पणे मद ू पयत वना-अडथळा पोचतो. बोटात अंगठ जात नसेल तर या ठकाणी तेल कवा
                                                                                         ं
दसरा काह
 ु            ःन ध पदाथ लावला क ती बया अगद सहज होते.          ा उपचारा मुळे काह ऽास न होता नकळतपणे
अनेक फायदे होऊ लागतात. कोणाला वर या वर सद होत असेल तर तो ऽास ना हसा होतो, कस गळत असतील तर
                                                                           े
थांबून जातात, वाचून वाचून डो यांना थकवा वाटत असेल तो थकवा गायब होतो, डो यांची आग थांबते, कानात दडे
बसत नाह , चं याचा नंबर हळू हळू कमी होत जातो व कायम साठ जऊ पण शकतो, डोकदखीचा ऽास अस यास तो
                                                                      े ु
                                      ं
पण आपोआपच ठ क होतो. हे नःय सकाळ लवकर कवा सं याकाळ सूय मावळ या नंतर करणे यो य आहे .                     ा वेळ
 

 े
क याने अिधक फायदा होतो. नाकात थब टाक या नंतर ५ िमिनटे आडवे पडू न राहावे. कधी कधी हे औषधी तूप घशात
उतर या सारखे जाणवते. यावर घोटभर कोमट पाणी यावे. मदची अ यास महण कर याची
                                                  ू                                      मता हणजेच आकलन
श      चोख राहते व या मधे काह अडथळा न येता वषयांचे आकलन सहज होते.

दसर पायर :
 ु               ान यो य ूकारे साठव या क रता आवँयक अशी रचना मद ू या पेशींम ये घडवून आण याचे काय              ा
मुळे होते. ॄा , शंखपुंपी, शतावर , अ गंधा सार या वनःपतींमुळे मद ू या पेशींमधील ूिथनांचे संहनन सुधारते असे
शा ीय ूयोगां मधे आढळू न आले आहे . वाचनालयात नवीन पुःतकांची भर पडली तर कपाटांची सं या वाढवावी लागते
    याच ूमाणे अ यास वाढू लागला क मद ू या मते मधे वाढ करावी लागते. स या बाजारात उपल ध असलेली बहुतेक
सव औषधे       ाच ूकारे काय करतात. ा औषधांचा उपयोग हो याची सु वात साधारणतः १५ दवसांत होते. हा फरक
थम मीटर ने ताप मोज या इतका सहज मोजता येत नह हे खरे पण मद ू या मते मधे वाढ कशी होते हे दे श- वदे शी
झाले या असं य ूयोगांमधे िन ववाद पणे िस        झाले आहे . िशवाय द घकाळ पोटात घेऊन काह दंप रणाम होत नाह
                                                                                      ु
असे अ यासकांचे ठाम मत आहे .        ा वनःपतींचे इतर अनेक गुण आहे त. र ातील हमो लो बन चे ूमाण सुधारते, रोग-
ूितकार श       सुधारते, ःनायूंचे बळ वाढते, क शयमची झीज भ न िनघते, ःटॅ िमना वाढतो, जखमा लवकर भ न
                                            ॅ
िनघतात, कसांमधील मेलॅिनन वाढते यामुळे अकाली कस पांढरे हो याची श यता कमी होते. बाजारात उपल ध असलेले
         े                                   े
उ पादन घेतांना माऽ यामधील घटकांचे ूमाण यो य आहे           ाची खाऽी करणे आवँयक आहे . कमी ूमाणात घटक
अस यामुळे अपे     त गुण ठरा वक कालावधी मधे िमळू शकत नाह . मुलांसाठ उ पादन घेतांना चवीचा वचार करणे
आवँयक आहे .       ा सव वनःपती चांग याच कडू असतात यामुळे मुले िनयिमत पणे घेतील क नाह ? िनयिमत पणे
घे यासठ आवड ची चव आ ण ःवाद असणे िततकच मह वाचे आहे . त ड वाकडे कर त कसेतर घशाखाली ढकलले या
                                    े
औषधाचा उपयोग जेमतेमच होईल. मुलाने आपणहून मागणी करावी अशा छान छान चवींची उ पादने आता सहज िमळू
लागली आहे त.

सवात मह वाची ितसर पायर : कलेला अ यास बरोबर यो य वेळ आठवणे
                          े                                                 ाला ःमरणश       हणतात.
ःमरणश       ची यंऽणा मद ू या विश                     े
                                    भागातून िनयं ऽत कली जाते. याला यो य ूकारे कायरत ठे व यासाठ नाका याच
मागाचा उपयोग होतो. फ ट आ यावर कांदा फोडू न नाकाजवऴ धरतात व या या उम वासाने बेशु द अवःथेतून झटकन
शु द येते. विश    वास याण िया      ारे घे यामुळे मदतील ःमरणयंऽणा कायरत होते.
                                                   ू                            ा वषयी जमनी मधे काह
                 े
संशोधकांनी ूयोग कले. व ा या या एका समूहाला एक चाचणी ू संच दे ऊन एका खोलीत झोप याची यवःथा कली.
                                                                                          े
झोपेत असतांना या खोलीत विश                                          े
                                     सुगंधाची राऽी ४/५ वेळा फवारणी कली. या या वेळ मदचा एफ् एम ् आर ् आय ्
                                                                                    ू
         ॅ                         ॅ
(fMRI) ःकन घेतला. ते हां मदतील हपोक पस ची बया अिधकच गितमान होते असे ल ात आले. दसरा दवस
                           ू                                                   ु
उजाड या नंतर यांची पर ा घेतली यावेळ          यांना ९७ % उ रे अचूक सांगता आली.      या खोलीत अशी फवारणी
 े
कली न हती यांची फ       ८४ % उ रे अचूक आली.       ा व न आप याला ल ात येते क        विश   वासामुळे मदतील
                                                                                                    ू
ःमरण श        अिधक कायरत होते.      ा संशोधनावर आधा रत वेखंड, जटामांसी, वाळा इ. सुगंधी वनःपतीं पासून एक
                  े
औषधी अगरब ी तयार कली. अ यास करतांना व राऽी झोपतांना खोलीत ह अगरब ी लावावी. हा उपाय कर याने
       े
अ यास कलेला वषय मदतील ःमरणयंऽणेम ये प का बसतो व यो य वेळ आठवण क न दे यासाठ मदत करतो.
                  ू

दे वाची भ    आ ण वड ल मंडळ ंना नमःकार: दे वाची भ         ं
                                                        कवा वड ल मंडळ ंना नमःकार कर यामागे शा ीय कारण
काय आहे हे समजणे आप याला न क च आवडे ल. कॉ टझॉल नामक एक िव-पदाथ (हॉम न) भीती मुळे शर रात िनमाण
होतो आ ण जेवढा अिधक कॉ टझॉल िनमाण होईल तेवढा तो मद ू या पेशींना मारक कवा घातक असतो हे शा ीय
                                                                      ं
     कोनातून िस द झाले आहे . लहान मुलाला उं च फक यावर तो हसतो कारण याला खाऽी असते क आप याला वरती
                                               े
 े
फकणारा जो कोण आहे तो आप याला खाली पडू दे णार नाह , आप याला अ जबात घाबर याची गरज नाह . दे वाची
भ        ं
        कवा वड ल मंडळ ंना नमःकार कर यामुळे नकळतणे मनात एक ूकारचा आ म व ास िनमाण होतो याने
              ं
कोण याह संकट कवा अडचणी या वेळ िनमाण होणार भीती व याचा प रणाम                   हणून कॉ टझॉलचा आघात कमी
होतो. अथात, मदवर होणारा वपर त प रणाम
              ू                              ा ूकारे सहज टाळता येतो. घरातून बाहे र ूवासाला जातांना दे वाला
 

आ ण वड ल माणसांना नमःकार कर यामागे हाच उ े श होता. पूव चांगले रःते, सुर   त वाहाने न हती. ूवासासाठ
बैलगाड     ं
          कवा घोडे वपरले जात. िशवाय पाऊस, वादळ, खान-पान, जंगलातील ूाणी अशा अनेक संकटांचा सामना
कर याचे धैय फ     दे वभ   आ ण वड ल मंडळ ंना नमःकार कर यामुळेच िमळू शकते. संकट ूसंगी तातड चा नेमका
आ ण यो य िनणय घे याची       मता ा एकाच गो ीमुळे श य होते.

िनयिमत यायामाचे मह व: कोण कती यायाम करतो            ापे ा कती िनयिमत पणे करतो हे अिधक मह वाचे आहे .
ःवत: या ल ना या दवशी यायामाचे वेळापऽक काटे कोरपणे सांभाळू न हॉलवर जायला थोडा उशीर करणारे एक गृहःथ
बघ यात आहे त. जाःत यायाम क न शर र पीळदार दसते खरे , पण अशा पीळदार शर रय ी वा यांची रोगूितकार
श      तोळामासाच असते, यांची बौ दक   मता बेताची असते, लहानशा अपघातने हाड मोड याची उदाहरणे आप याला
अनेक वेळा बघायला िमळतात. शा ीय        कोनातून     ाचे कारण हणजे जाःत यायामामुळे आहारापासून िमळणारे
सव पोषक घटक फ        मांस धातू या पोषणासाठ वापरले जातात, प रणामी शर रातील इतर यंऽणा कमजोर राहते. थोडा
पण िनयिमत यायाम करणारे दसायला भले पीळदार दसणार नाह त, पण अशा पहे लवानां पे ा न क च सव बाबतीत
वरचढ असतात.

बु द चा यायाम: िनयिमत यायाम कर यामुळे शर राचे ःनायू सुिढ आ ण बलवान होतात तसेच बु द या बाबतीत
                                                       ु
पण समजले पा हजे. शार रक यायाम करतेवेळ       विश                                           े
                                                   अवयवाची हालचाल ठरा वक ूकारे अनेक वेळा कली जाते
    यामुळे ते ते ःनायू बळकट होतात. बु द या यो य वकासासाठ हाच िनयम पाळला पा हजे. समजलेला वषय पु हा
पु हा वाचावा   हणजे कधीह न वसर या इतका प का होतो. अ यास श दाचा खरा अथ आहे ‘तीच तीच गो वारं वार
करणे’.

आहारा ब ल थोडे से: मनुंय शर राची रचना घडवतांना िनमा याने फ     शाकाहारा या पचनासाठ यो य अशी यंऽणा
घडवली आहे . यामुळे    यांना मांसाहाराची आवड असेल यांनी आठव यातून एक वेळा पे ा जाःत मांसाहार क    नये.
आयुवदात पंचखा     नावाचा एक च व   पदाथ वणन कला आहे . खार क, खजूर, खोबरं , खसखस आ ण खड साखर अशा
                                            े
‘ख’ ने सु वात असले या पाच गो ी एकऽ क न झकास चवीचा हा पदाथ मध या-सुट साठ फार आवड चा मेनू होऊ
शकतो. हा नुसता ‘सुका-मेवा’ न हे तर खरोखर ‘बौ दक-मेवाच’ आहे .

    ा उपायांना ूयोगा मक समजू नये. शा ीय प दतीने ूयोग क न अनेकांनी आपले अिभूाय (testimonials) दले
आहे त.


~~~~~~~~~~~~~~~~~
       ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~
       ~~~~~~~~~~~~~~~~~
~~~~~~~~~~~~~~~~~
       ~~~~~~~~~~~~~~~~~
 




मनोगत 
गे या प नास वषात जीवना या सवच  ेऽांत झालेले बदल आ ण पुढ या काह वषात होणारे बदल, या ूवासात  ीचे
अंगण पार बदलून गेले आहे .  ीचे जीवन एका रे षेत चालणारे रा हलेले नाह आ ण पुढे या यात आणखी वळणे
ू येक पावलावर असणार आहे त. मूल ज माला घाल यासाठ ह          ीची आवँयकता राहणार नाह ,   स या मूल
ज माला घाल यासाठ ू य        पु षाची गरज उरली नाह च आहे ,  यातून िलव इन रलेशन शीप.. इथपयत
    ी  अ ःत वासमोर आ हाने उभी राहणार आहे त, राहत आहे त. ितचा कौटु ं बकच न हे तर सव ूकारचा बदलाव
घडतो आहे . आ ण या सव बदलावांना ती समथ पणे सामोर जाते आहे        यांना त ड दे ते आहे . 
     ा सव गो ी पेलताना   यांना मानिसक आधार दे यासाठ व  ितची काह अथाने मदत हावी           ा   ी कोनातून
आपण “मािननी” हा वभाग माग या म ह यापासून सु         े
                                                  कला होता याला तुम या सवाची पसंती िमळाली. तसा
अिभूाय पण आ हाला िमळाला. आता तुम या काह अपे ा असतील तर आ हाला ज र कळवा, या न क च पूण
क .  
    फ     यांनाच नाह तर सवासाठ च “मािननी” उपयु    ठरे ल असा व ास आ हाला आहे . 
 
    तुम या मदतीने “मा यामना” हे सवा या पसंतीस उतरते आहे तसेच यातील हे काह बदल तु हाला न क च
आवडतील अशी आशा करतो. 
शीतल पोटे  

संपादक ( मािननी)  
 


                    यौवनूांतातलं प हलं पाऊल !
शर रा या आधी मुली या मनाची तयार        हायला हवी          ुं
                                                   ….सौ शकतला गोगटे

शेती कर याआधी शेतकर जमीननीट नांग न ितची सगळ मशागत क न ठे वतो. मुलगी वयात ये यापूव ,           ी    हणून
ितचं जीवन िनसगिनयमाूमाणे सु       हो यापूव च ित या मनाची यासाठ तयार करणं, ित या मनाची एक मशागत
क न ठे वणं हे मु यतः मुली या आईचं, कवां आई नस यास मो या ब हणीचं आ ण शाळे त या ित या िश         े
                                                                                              कचंह
काम असतं.

मुलाची पौगंडावःथा िन मुलीचं यौवन ूांतातलं प हलं पाऊल हे यां या जीवनातले अ यंत मह वाचे ट पे असतात.
मुलांना ‘फॅ    स ऑफ द लाइफ ’ ब ल सांगणारे पुंकळजन असतात. भाऊ असतात, िमऽ असतात अस या वषयांवर ते
अगद खु लमखु ला बोलू शकतात पण मुलीची आई जर समजा फारच सोव या वचाराची असेल, ित या घर या
वातावरणात मोकळे पणाचा अभाव असेल, आई या धाकानं ितला मै ऽणीं यातह फारसं िमसळता येत नसेल नी शाळे तह
          े
से स ए युकशन िमळलेलं नसेल, तर अशी मुलगी वयात येताना अितँय कावर बावर होते, हवालद ल होते, िभऊन जाते.

शंभर वषापूव या काळ , हणजे जे हा मुलगी वयात ये यापूव ितचं ल न होत असे, बाल ववाहाची ूथ जे हा        ढ होती
    या काळात प ह यांदा नहाण आले या छो याशा सौभा यवतीचं खूप कोडकौतुक कलं जात असे, या काळात या
                                                                     े
                                                  ं
‘ हाणुली’ ला मखरात बसवत असत. ित या सासर माहे रचे कवा अ य जवळचे नातलग ित यासाठ चार दवस चांगली
चांगली ःवा द     प वानं घेऊन येत असत. चार दवस ती ‘अःपृँय’ असली तर या कोडकौतुका या बरसातीनं ती
सुखावत असे. मग पाच या दवशी ती ःव छ झा यानंतर मुहूत वगैरे पाहून ितचा गभाधान वधी कला जात असे.
                                                                                े
 याकाळ हाणुलीचं असं कौतुक होत असे कारण प ह यांदा नहाण आलं हणजे ित या पती या शेजेसाठ िस होत
असे. या प ह यांदा नहाण आले य हाणुलीचं ँय २२ जून १८९७ या नुक याच येऊन गेले या िचऽपटात ‘सीताबाई
   े
चाफकळ ला नहाण आलं’ या गा या या        ँयात आप या पैक पुंकळांनी पा हलं असेल.

पण पुढं बाल ववाहाची ूथा बंद पडू न मुलींची ल नं उिशरा हायला लागली    हणजे ल ना या आधीच मुलगी वयात येऊ
लागली. पण ते हापासून हाणुलीचं कौतुक पडू न मुलगी वयात आलेली पा हली क ितची आई मो या काळजीत पडलेली
    दसू लागे. मुलगी हातीधुती झाली आता एकदा वेळेवर ितचं ल न झालं तर बरं , नाह तर मग चुकन वाटणाढया या
                                                                                      ू
काळजीतूनच ‘प हली पाळ ’ या घटनेकडे पाहायची      ीची नजर बदलली.

                                                                               ु
मा या लहानपणी तर बहुतेक मुलींना पाळ ब ल काह च नीटशी मा हती नसे. विचऽ, अधवट कतुहल माऽ खूप असे. दर
म ह याला घरात या पांघ ण वेगळं , कणी यांना िशवयाचं नाह . यांची आंघोळ ची मोर पण वेगळ चं. असं ँय सरास
                                 ु
                                ं
ू येक घरात दसून असे. अशा बाईला कवा मुलीला वटाळशी           हटलं जाई. तो श दच इतका घाणेरडा होता क
    वटाळशी    हणजे कणीतर घाणेरड बाई असं वाटे . बायकांना आ ण मो या मुलींना दर म ह याला नेमका कावळा कसा
                    ु
आ ण का िशवतो याचं घरात या लहान मुलींना नेहमीच मोठं नवल वाटे . कधीतर मो या ब हणीचे र ानं भरलेले
कपडे ह नजरे ला पडत. मनातून अितशय भीती वाटे . पन कणी नीट समजावून सांगेल तर शपथ. मग अचानक एखादे
                                                 ु
    दवशी शाळे त कवा ‘घराबाहे र असताना परकरावर डाग पडला क
                 ं                                          बचाढया मुली या फटफ जतीला पारावार उरत नसे.
ितल अगद मे याहून मे यासारखे होत असे.

आप याला पाळ आली आहे          हणजे काह तर वाईट घडलंय, आप या हातून काह तर चूक घडलीच अशा वचारानं मुलगी
कानक ड होऊन जात असे. एकदम र  पाहून ती िभऊन जात असे. ‘ वटाळ’ हा श द ऐकला क कोणती कोवळ मुलगी
शहारणार नाह ?आता अथातच समाज बदललाय, मुलीं या वाग यात खूप आ म व ास आला आहे . घरात या
वातावरणातसु ा ूस न मोकळे पणा आला आहे . िनरोध आ ण लूप असले श द आता लहान मुलामुलींना ठाऊक असतात.
सॅिनटर टॉवे स या जा हराती िसनेमागृहातून आ ण ट . ह . वर सु ा दाखव या जातात.      ा बाबतीतला इतका
 

उघडे वाघडे पणा आ ण सवंगपणा पण मनाला िततकासा सुचत नाह. हे िचऽ अजून थोडं बदलायला हवं असं वाटतं.
    यासाठ काह    वचार खाली मांडले आहे त.

बहुतेक शाळांतून आता शर रशा हा वषय िशकवताना ी शर राची आ ण शर रधमाची ओळख मुलींना क न दली
जाते. पण पुंकळदा पाळ येऊन गे यावर हे िश ण शाळे त दलं जातं. थो या मो या आ ण जबाबदार मुलींना हे िश ण
दे यापे ा मुलीं या दहा या अकरा या वष च ित या शर रधमाची ओळख ितला क न दली पा हजे. सरळ आ ण सो या
पण शा ीय भाषेत अशी सगली पूव क पना दली गेली तर ती क हांह जाःत चांगली.
                                                  े

पण शाळे पे ाह मुलीचं मन तयार कर याची मु य जबाबदार मुली या आईची आहे . “मेला बायकांचा ज मच वाईट”
    हणूनच दे वानं ित यामागं पाळ चा हा ऽास लावला आहे . पूव चे लोक तर अशा बाईला चार दवस अगद अःपश मानत.
पण ह ली मेला सगळाच अनाचार माजलाय असं आईच जर बोलू लागली तर मुलीलाह पाळ हे संकट वाटणारच.
यापे ा आईनंच ितला चांग या श दात ऋतुमती होणं हे िनसगाचं वरदान आहे असं सांगून मुलीला आप या प ह या
                                                           पाळ चं ःवागत करायला िशकवलं पा हजे.कळ चं
                                                                          ू
                                                           जसं पूण वकिसत फल होतं तशीच
                                                           रजोदशनानंतर मुलीची बाई होते. मुलगी वयात
                                                           येते. िनसगानं ितला अप यधारणेची जी महान
                                                           दे णगी दली आहे ती ःवीकारायला ती लायक
                                                           बनते. िनसगबमानुसार जे घडतं ते अमंगल
                                                           असेलच कसं ? हणून आईनंच मुलीला यातलं
                                                           मांग य समजावून सांगायला हवं.म ह यात या
                                                           या चार दवसांत कोणती काळजी यायला हवी,
ःव छता कशी राखायला हवी हे ह प ह या पाळ या वेळ आईनंच मुलीला सांगायला हवं. एखा ा आईला जर हे जमत
नसेल तर ितनं िनदान आप या मुलीला व ासात या एखा ा लेड डॉ टरकडे तर ज र पाठवायला हवं. सॅिनटर टॉवे स
कसे वापरले, यांची व हे वाट कशी लावावी,

पाळ या वेळ जर वशेष ऽास होत असेल तर लाजून ती लपवून ठे व यापे ा आप या डॉ टरांपाशी मोकळे पणानं बोलून
उपचार घेणं कती अग याचं आहे हे सगळ मुलीला आपोआप कसं समजणार ? यात लाज यासारखे काह ह नाह .
    हणजे ला जरवानं काह ह नाह असं मुलीला वाटायला हवं. अशी खोट ल जा कधी कधी कती घातक ठरते हे ह
आईनंच मुलीला नीट समजवायला हवं.वयात आ यानंतर अिनबध पु ष सहवास घड यास याचे काह प रणाम होऊ
शकतील याची पण मुलीला पूण क पना दली गेली पा हजे.

यौवन ूांतात पडे प हले पाऊल गडे !

मोहरली जवीची अंबराई ग !

जरा हळू जपून चल बाई ग ’

अशी सूचना पण आईनं मुलीला ज र          ायला हवी.प हली पाळ ये याआधीच ह सगळ पूवतयार मनाची ह मशागत
    हायला हवी.
 

हा हा   हणता दवाळ आली आ ण गेली, आता तुलसी ववाह नंतर ल नाचे मुहूत िनघतील. यात मेहंद िशवाय सव
कायबम अपूण आहे .    हणून काह छान छान मेहंद चे डझाईन तुम यासाठ ..खुल वते मेहंद माझा रं ग गोरा-पान ग




.




                                                                                                 
 


संसार वेगळा हवा ( वचार करायला लावणार गो )

लोकस ा म ये मी हा लेख वाचला होता. खरच वचार करायला लावणार गो               आहे . तु हाला काय वाटते हे वाचून
न क अिभूाय        ा. खरच गरज आहे समाजाला तुम या सवा या अिभूायाची.. मताची ..
       शिनवार , ५ नो हबर २०११ 
आज या त ण पढ चा ल नाकडे बघ याचा                                                  ु
                                          कोन बदलत चालला आहे . त णांना हवीत एकऽ कटु ं ब, पण त णी माऽ 
       ु
ःवतंऽ कटु ं बासाठ आमह आहे त, असं िचऽ दसत आहे . काय असावीत याची कारणं? सांगताहे त, गेली पंधरा वष
    ववाहसंःथा चालवणाढया व यासाठ चं समुपदे शन करणाढया  गौर कािनटकर. 
 
‘शैला, पुढ या आठवडय़ात  शपला जायचं चाललंय. आप या अ                                         े
                                                          या मुपचं. ते सांगायला तुला फोन कलाय. अगं दोन-
तीन दवस जरा मःत धमाल क यात आ ण आज का आली नाह स?..’ 
‘अगं मी तुला फोन करणारच होते..’ शैला फोनवर मा याशी बोलत होती. ‘मला नाह  जमणारे शपला यायला. अगं शुभा, 
                      े
माझी सून ये येय अमे रकहून एक म ह यासाठ आ ण यावेळ ती एकट च येणार. माझा मुलगा यायचा नाह ये. मी
रजाह  काढली आहे आ ण खूप काय काय कायबम ठरवलेत..’ 
 
शैला अगद भरभ न बोलत होती. सून येणार                   े
                                           हणून ितची कवढ तर तयार चालली होती. खूप आनंदात होती ती. 
असेच म ये द ड-दोन म हने गेले. माझा आ ण शैलाचा काह च संपक न हता. मी मा या यापात पूण गुंतून गेले होते
आ ण असाच या दवशी शैलाचा फोन आला. ‘यायचंय.. बोलायला..’ 
 
 
‘ये ना. आजच ये.’ 
 
शैला याच दवशी आली. चेहरा उतरलेला होता. 
                                                     े
‘काय झालं गं? आ ण शुभा, तुझी सून.. गेली का परत अमे रकला?’ 
‘.. काय सांगू. एक म हनाभर भारतात होती, पण सगळे दवस ित या माहे र .. आईकडे च रा हली. फ          दोनदा नुसती
जेवायला.. तेसु ा मी आमहानं बोलावलं    हणून येऊन गेली. बाक काह संबंध नाह ..’ 
शैला या डो यात पाणी तरळलं होतं. ितला खूप वाईट वाटलं होतं. साह जकच होतं ते. ित या मुलाचं ल न होऊन द ड-
एक वष झालं होतं आ ण प ह यांदाच ितला ित या सुनेबरोबर राहायला िमळणार होतं. यािनिम ानं सहवास िमळणार
होता. ित याबरोबर एक छानसं नातं तयार झालं असतं. 
                                  ू
    वचार करता करता मला जाणवलं.. एकणच मुलींची मानिसकता बदल येय.. झपाटय़ानं.. 
    ववाहपूव आ ण ववाहो र समुपदे शक    हणून आ ण ववाहसंःथा चालक       हणून गेली पंधरा वष मी काम कर येय.
      ू
ल ने छ त ण-त णींशी.. वधू-वरांशी बोलायची,  यांना भेटायची.. यांचे वचार जाणून घे याची संधी मला जवळजवळ
रोज िमळते. 
आम या ववाहसंःथेत सायली नाव न दवायला आली होती. ‘काय अपे ा आहे त तु या?’‐ माझा नेहमीसारखाच ू !
                                                       ॅ
    वशेष काह नाह , पण यानं मला समजून यायला हवं. ह शूड अड हॅ यू टू माय लाईफ  माझं काम पूव सारखंच चालू
राह ल. हो.. आ ण मला एकऽ राहायला       हणजे या या पॅरे टस ् बरोबर राहायला वगैरे नाह जमणारय.. खरं तर मी
मा याच आईबाबांबरोबर चार दवसांपे ा जाःत दवस राहू शकत नाह . आ ण मी आता २७ वषाची आहे . गेली ७/८ वष
मी एकट पु यासार या ठकाणी राह येय आ णआय कन मॅनेज िथं स. इ झली.’’ सायली या बोल याचा धबधबा चालूच
                                           ॅ
होता. 
                       ू
‘सायली’ हे आज या ल ने छ मुलींचं ूाितिनिधक     प आहे , असं िचऽ हळू हळू  
 

    दसायला लागलंय. 
 
 नुक यात झाले या आम या ववाहपूव समुपदे शना या कायशाळे ला सुमारे २५/३० वधू-वरांचा मुप होता.       याम ये
                                ं
साधारण १३/१४ मुली आ ण िततक च मुल उप ःथत होती. एक-दोन अपवाद वगळता उरले या सव मुलींनी ल नानंतर
वेगळं  राहायला पसंती दली होती आ ण या या अगद उलट प र ःथती मुलांची होती. १/२ अपवाद वगळता सव मुलांना
आई-व डलांबरोबर राहायचं होतं. बरं ..   या १/२ मुलींनी एकऽ राह याची तयार दश वली होती,  यांना याचं कारण 
    वचार यावर.. या    हणा या.. ‘आजकाल सवच आ ह मुली जॉब करतो आ ण नंतर आ हाला एक तर बाळ होणारच.
तर पाळणाघरात ठे व यापे ा घरात आजी-आजोबा असलेले बरे .’ 
                           ु
    या सवच वधू-वरांशी एकऽ कटु ं ब- वभ     ु
                                         कटु ं ब याब ल जरा स वःतर चचा झाली. सवारं चं
                                                                                  ्    हणणं होतं क
ःवातं यावर गदा येते. िशवाय आ हाला ूाय हसी िमळत नाह . एकऽ कटु ं बात जरा िशःत असते. आ ह उिशरा झोपतो, 
                                                          ु
उिशरा उठतो. यासंदभातली िशःत जरा जाचकच असते. आम या ूाय हे ट गो ींम येह घरातली मोठ माणसे फार ल
ठे वून असतात. आम याम ये लुडबुड करतात. 
पण गंमत       हणजे जवळजवळ सव मुलांना माऽ ह लुडबुड जाचक वाटत न हती. यां या ःवत: या होमपीचवर
अस याने एकऽ राह याकडे       यांचा कल जाःत होता. 
 
हळू हळू आम या चचचा पुढचा ट पा सु        झाला. मी   हटलं ठ क आहे . आप याला असं करता येईल का, क तु हा 
मुलीं या होमपीचम येच  हणजेच तुम या आई-व डलांकडे च ल नानंतर तु ह  दोघेह राहू शकता का? आपण तसा काह
वचार क न पाहूया का? ‘ हणजे घरजावई? नाह नाह ..’ असं हणत यालाह मुलींनी नापसंती दश वली. वर उ लेख 
 े
कले या सायलीला तर ित या आईव डलांबरोबरसु ा राहता येणं श य न हतं.  याच कायशाळे त सहभागी झालेली मयूर
    हणाली, ‘मी  
 
 
स या मा यासाठ जागा शोध येय. आईचे आ ण माझे रोज वाद होतात. मला जरा काह               दवस तर एकट नं राहायचंय
आ ण ल न झा यानंतरसु ा मला माझी एकट ची ःवतंऽ              म हवीय. आम या दोघांची बेड म वेगळ ःवतंऽ असेलच.
पण याचवेळ मला ःपेस हवीय. एकट साठ ःवतंऽ             म हवी. या     मम येच मला पा हजे तसं मला वावरता यायला
हवं. मला हवा तसा पसारा करायला िमळायला हवं आ ण याचीच रं गीत तालीम  हणा हवं तर, पण स या मी
मा यासाठ भाडय़ाने जागा पहा येय.’ 
 
द ीनं तर िनराळं च मत न दवलं. ती       हणाली ‘खरं तर आता मा या आईव डलांचं घर हा माझा क फट झोन आहे .
आ ण मा या होणाढया नवढया या आईव डलांचं घर हा  याचा क फट झोन आहे . ल न झा यानंतर मला माझा क फट
झोन सोडायला लागणार. तसाच यानेह          याचा सोडला पा हजे. आ ह दोघं िमळू न आमचा एक नवीन क फट झोन
तयार क . पण गंमत         हणजे मला ःथळ     हणून येणाढया    या   या मुलाला मी माझी ह अट सांगते,  ती सार मुले
                         ं
नकार दे तात. आ ण ह सव मुल उ चिश                                                          ं
                                         त आहे त. मला आ यच वाटतं. एवढ िशकलेली, कमावती मुल-  यांना माझी
ह क पना पचत  नाह ? 
 
स या गे याच आठवडय़ात मा याकडे एक जोडपं ववाहो र समुपदे शानासाठ आलं होतं.  
    या जोड यातला नवरा    हणाला- ‘जरा काह खु टं झालं, थोडे से मतभेद झाले क ह जाते माहे र िनघून. ल नाला चार
म हने झाले आहे त आम या, पण तेवढय़ा अवधीत ह पाच वेळा माहे र  गेली. ह ली मुलींना माहे र िनघून जायचं एक
नवीन अ        िमळालंय आ ण  यांचे आईवड लह काह सांगत का नाह त?’ 
 
    या दवशी हे जोडपं मा याकडे  आलं होतं. या या दसढयाच दवशी मा या घरातली मोलकर ण नवढयाशी भांडण झालं
                                                ु
    हणून माहे र िनघून गेली होती.  
 
 

ित या कोण याह   कामांची पवा न करता!..     हणजे याचाच अथ आिथक ःतराशी याचा संबंध न हता तर! यानंतर 
दोनच दवसांनी एका छोटय़ाशा गावाम ये एक म हलां या गटाम ये मा या भाषणा या िनिम ाने गेले होते. यां याशी
बोलताना मला जाणवलं क  मामीण भागाम येसु ा आता ल नानंतर बायकांना ःवतंऽ राह याची इ छा आहे . या
गटाम ये जशा ल ना या मुली हो या, तशाच ल न झाले या म हलाह  हो या. सग यांनाच वेगळं राहणं श य न हतं.
पण तशी प र ःथती असेल तर  या वेगळं राह याचा चॉइस न क च िनवडतील. 
 
                                                                                           ु
    याब ल यां याशी बोलले असता,  याचे कारण वचारले असता यात या काह जणी मोकळे पणानं बोल या, ‘कठे उगीच
       ू
कटकट ऐकन यायची. िशवाय सग यांचं करायचं            हणजे कमरे चा काटा  ढला होतोय. यापे ा दोन घरची धुणीभांड
क न पैसे जाःत तर िमळवू आ ण या घरात यांचं कती बी करा, काह फायदाच नाई.’ 
 
दसर एक जण
 ु                            ु
                 हणाली- ‘जरा कटं दोघं िमळू न बाहे र जायचं   हटलं तर लगेच सासू घरातली कामं काढते. ितला िमळालं
    हाई ना फरायला,  हणून मला बी अडवते. यापर स नगंच. वायलंच ढहावं. आता आम या बचतगटात आमचं पैसं बी
हायेत. तुमीच सांगा कद कद  आ हाला बी िसनेमाःनी जावं वाटतंया. माजी सासू तर लईच कटकट हाये.’ 
 
  ू
एकणच शहर काय आ ण मामीण काय- दो ह कड या प र ःथतीत फारसा फरक जाणवत न हता. आम या ‘अनु प’ 
    ववाहसंःथेत रोजच अनेक मुलींशी बोलायचा ूसंग येत असतो. यां याशी बोलताना जाणवतं असं सग याच मुलींना
जाणवतंय असं नाह . चाकोर तून जाणाढयाह बढयाच मुली आहे त. सगळे एकऽ रा हलो तर थोडं तर बंधन राहतं, असेह
सांगणाढया मुली आहे त. ू ा     हणाली, ‘दोघांनीच राहायचं             ं
                                                         हणजे कती कटाळवाणं?  यापे ा सगळे असतील घरात तर 
जरा मजा  
 
येईल. िशवाय कामंसु ा वाटली जातील. मला आवडे ल एकऽ राहायला. असं सांगणाढया मुलीह कमी नाह येत. पण
                                                             ु
ःवतंऽ राहू इ छणाढया मुलींची सं या झपाटय़ानं वाढताना दस येय. ‘कटु ं बाशी ल न’ या संक पनेपासून लांब जाणाढया
मुलींची सं या वाढ येय. य क ित संक पना यां या वतनातून बोल यातून य होतायंत. सुमेधा तर हणालीच-
             ु                ु
‘ल न हे एका कटु ं बाचं दसढया कटु ं बाशी होत असतं, हे मला मुळ च मा य नाह . ल न फ  दोघांचंच एकमेकांशी होत
                        ु
असतं.’ 
 
पण खरं चच मुलीं या ःवातं यावर एवढ  गदा ये येय का? का मुलींना दसढया कोण या तर अनोळखी घरात राहायला 
                                                              ु
जायची भीती वाट येय? पूजा                                   ु
                             हणाली, ‘मी लहानपणापासून कधीच कणा या घर  राहायला अशी गेली नाह ये. सु ट तसु ा
आ ह घरचे सगळे ूवासाला जायचो ते हासु ा हॉटे लम ये उतरायचो.               ु
                                                                  हणजे कठ याह अनोळखी घरात,  यापे ा
अनोळखी माणसांम ये मी रा हलेली नाह . यामुळे मला याचंच टे शन येतं. कारण ल नानंतर फ           नवरा यामानानं
           ॅ
जवळचा. पण अरे ड मॅरेजम ये याचीह  पूण ओळख नाह .’ 
मुलीं या मानानं मुलांना वेगळं  राह यात माऽ फारसा इं टरे ःट दसून येत नाह . असं का होत असावं? याब ल काह
मुलांशी बोलले असता ल ात आलं. पु षांचं पढ जात जपलेलं ःवातं य अबािधत राहातं. यांची सगळ च कामं
    वनासायास होतात. यां यासाठ  ःवयंपाक आई बनवते, घर आई आवरते, घरातील बाक ची कामंह सहजी होत असतात. 
मुलांनी कतीह वेळ घराबाहे र रा हलं तर चालतं. ऑ फसमधून मुलं उिशरा आली तर  यां या ‘कत या’चा तो एक भाग
ठरतो. पण तशीच ऑ फसची कामं कर यासाठ  उशीर झाला, तर माऽ घर कोण बघणार, कधी बघणार, असे ू                उभे
राहतात. 
 
स या या झपाटय़ानं बदलत चालले या सामा जक प र ःथतीमुळेह हा बदल जाणवतोय. धकाधक या रोज या
आयुंयात  क रअर मःट या जमा यात हे असे  
 
बदल होणारच आहे त. आपण सगळे च जण संबमणा या काळातून जात आहोत. पण काह मुलींना  यां या ःवत: या
आईव डलांसमवेतह राहता येणार नाह , इतक  ःवातं याची आस का लागावी? आप या संःकृ तीचा पाया भ कम
 

 ु
कटु ं ब यवःथा असं आपण मानलं तर अशा बदलत जाणाढया िचऽांमुळे परःपरांमध या ना यात दरावा येऊ शकतो. ह
                                                                               ु
नवीन पढ मधली मुलं-मुली यांचं ःवत:चं एक वेगळं  ‘िमऽ- व ’ उभं करतायंत हे न क ! ते यांनी यां या सोयीनं
बनवलेलं असतं. 
 
    यांची मू य िनराळ आहे त. यांची जीवनशैली वेगळ आहे . या वेगळे पणाशी पालक पढ   कती जमवून घेते आहे , यावर
सगळं अवलंबून आहे . पालकांना आता या नवीन पढ शी जुळवून घेणं बमूा      आहे . असा वचार  य     े
                                                                                         क याब ल काह
पालक दखावू शकतात. पण याला पयाय नाह ये. कारण गे या तीन ते चार वषात झपाटय़ाने बदलत जाणारे िचऽ हे
      ु
असं आहे .  या याशी जुळवून नाह घेतलं तर पालक- पढ पासून ह मुलं दर जाऊ शकतात. हे  िचऽ सगळ कडे च समाजात
                                                              ू
    दसत नसलं तर पयाय दला तर  ःवतंऽ राह याचा पयाय मुलं न क च िनवडतील आ ण दसरं एक असंह आहे क , 
                                                                         ु
पूव या ‘मेड फॉर इच अदर’ यापे ा एकमेकांचं ःवातं य जपत, एकमेकां या आयुंयाची गुणव ा वाढवत जगणं, हे च जाःत
सुखावह नाह का?
 




                                                                                                        
 




भात आ ण भाताचे ूकार
                                                  ु
   भात! नुसता उकडलेला तांदळ, पण ःथळकाळ पाहून कसे फलावे , ते माणसाने या याकडू न िशकावे! स य, समारं भी
                           ू
जेवणात तो पांढराशुॅ कडता घालून, वरणाचा पवळाधमक फटा नेसून कपाळाला उभे गंध लावून येतो. नारळ पौ णमेला
                     ु                          े
तो ता या नारळा या कसा या जोड ने ब हणी या आमहा या ताटातून येतो.
                      ु
भात या खा ूकाराचे का कणास ठाऊक, ऐद पणाशी एक नाते जोडले आहे . ‘गरमगरम तूपभात खाऊन…’  या समोर
‘झोपणे’ हे च बयापद आपसूकपणे येते! 
 ु
कठे तर चार सुखाचे घास खायला िमळावेत..’ अशी कामना करणाढयांना घास    हणजे भाताचेच घास – मग तो दह भात
असो क      बयाणी – अिभूेत असावेत अशी माझी धारणा आहे ! 
भात खा      याने वजन वाढते असे मानतात, पण द    णेतील लोकांचे मु य अ न भात आहे . मग ते जाडे का नाह त,
भात खा      याने आळस येतो, बु   काम करत नाह असे    हणतात पण द     णेतील य      जाःत हुशार असतात हे
िस द झाले आहे . 
भाताचे व वध ूकार बनू शकतात.  
साधाभात ...मसालेभात ... खचड भात ... बयाणी ... 
गोड ूकार सु ा भाताने बनवता येतो हे आपणा सवाना माह तच आहे . 
 

     े
जसे कसर भात....तांदळाची खीर .. फरनी ... 
थोडासा वरण भात लोणकढे तूप घालून खा यािशवाय जेवणाला पूणता येत नाह असे आपली आ जी                 हणायची तेच
खर आहे . हो क नाह ? मग करणार न सुरवात थोडा तर भात खायला ...अहो वजनाची िचंता नका क                ..खुश राहा
फ ट राहा..  
 
:शीतल पोटे  

पालक भात




सा ह य : द ड वाट तांदळ, ३ वा या बार क िचरलेला पालक, अध वाट िभजवलेले शगदाणे, २ लाल िमर या, मीठ, ४
                     ू
वा या पाणी, १ चमचा धने- जरे पूड, ३ चमचे तेल, पाव चमचा मोहर , पाव चमचा जरे , पाव चमचा हं ग, २ हर या
िमर या, अध वाट ओले खोबरे , २ चमचे टोमॅटो सॉस ( ऐ छक)

    कृ ती : हर या िमर या उ या िचरा या, तांदळ धुवून ठे वावे. पालक पा यात ठे वावा. यात अधा चमचा हळद घालावी.
                                           ू
पंधरावीस िमिनटांनी पालक चाळणीवर हाताने काढू न ठे वावा.   हणजे माती, कचरा, पा यात खाली बसलेला दसेल, नंतर
चाळणीतला पालक नळाखाली ध न खळखळू न धुवावा. हाताने अलगद पाणी जमेल िततक पळू न काढावे. पाते यात
                                                                    े
तेल तापवून यात मोहर , जरे , हं ग व लाल िमर या फोडणीस टाकन यावर पाणी फोडणीस टाकावे. यात मीठ,
                                                        ू
धने जरे पूड, उ या िचरले या िमर या, शगदाणे घालावे. उकळ आली                                      ु
                                                                हणजे तांदळ व पालक घालावे. उकळ फटली क
                                                                         ू
                                   ु                                                 ु
दोन िमिनटे ठे वून नंतर पातेले गरम ककरम ये ठे वावे. झाकण ठे वून भात अधा तास िशजवावा. ककर उघडला क
हाताने शीत दाबून पहावे. मऊसर वाट यास चमचाभर तूप कडे ने सोडावे.

वाढतेवेळ ओले खोबरे व न िशवरावे व टोमॅटो सॉसचे ठपक ावेत. हा भात चवीला अगद सौ य आहे . यामुळे
मसालेदार भाजी-आमट बरोबर छान लागतो.

 

    हे जटे बल ृाईड राईस 




                                        

 सा   ह य :१ १/२ कप बासमती तांदळ, १ कप बार क िचरलेला कांदा, १/४ कप बार क िचरलेले गाजर, १/४ कप बार क
                               ू
िचरलेली फरजबी, १/४ कप बार क िचरलेली कां ाची पात, १/४ ट ःपून िमरपूड, १ िचमुट अ जनोमोटो, १ टे बलःपून
सोया सॉस, १ ट ःपून वनेगर, मीठ चवीूमाणे, १/४ कप तेल  

कृ ती: १. बासमती तांदळ धुवून या. पाते यात तेल गरम क न यात तांदळ परतून या. ३-४ िमिनटे तांदळ
                     ू                                        ू                          ू
चांगले परत.तांदळ सुटसुट त झाले क, तांदळा या द ु पट पाणी घाला. आ ण मीठ घालून ढवळा.पा याला उकळ आली क
               ू                      ु
 

झाकण ठे वून भात िशजवून या. तयार भात झाकण काढू न गार करत ठे वा. काटा चम याने भात वर- खाली हलवून या
    हणजे शीत मोडणार नाह त. 

२.छो या पाते यात तेल गरम क न कांदा फोडणीला घाला. १-२ िमिनटे कांदा परतून झाला क गाजर आ ण फरजबी
घालून परता. सोया सॉस, वनेगर, अ जनोमोटो आ ण मीठ घालून परता. भा या अधवट िशजवा. पूण िशजू दे ऊ नका. 

३. गार झाले या भातात ह भाजी थोड थोड घालून अलगद िम स करा.िमरपूड आ ण सवात शेवट कां ाची
पात घालून पु हा िम स करा आ ण मंद आचेवर १ वाफ काढा आ ण आवड या चायनीज मेवी बरोबर स ह करा. 

मसालेदार खचड  




सा ह य :

१ वाट तांदळ, अध वाट मुगाची डाळ, पाऊण चमचा मीठ, १ चमचा आमट चा गोड मसाला ( काळा ), अधा चमचा
          ू
धने जरे पूड, २ हर या िमर या ( उ या िच न), पाव चमचा ितखट, ३ चमचे तेल, अधा चमचा मोहर , पाव चमचा हं ग,
अधा चमचा हळद, पाव वाट बार क िचरलेली कोिथंबीर पाव वाट िचरलेली कोिथंबीर, पाव वाट ओले खोबरे (अस यास) ,
३ वा या गरम पाणी, १ चमचा साजूक तूप

                                               ु
कृ ती :डाळतांदळ िमसळू न तासभर धुवून ठे वावेत. ककर या पाते यात तेल तापवून यात मोहर , हं ग, हळद, िमर या
              ू
बमाने घालून यावर डाळतांदळ घालावेत. आंच कमी क न २-४ िमिनटे परतावेत. नंतर यात ितखट, मीठ, मसाला व
                        ू
                  ु              ं
गरम पाणी घालावे. ककरमधे ( सा या कवा ूेशर) खचड िशजवावी. वाढताना व न खोबरे व कोिथंबीर िशवरावी.
चमचाभर साजूक तूप व न सोडावे     हणजे िशते मोकळ होतात.

                                           ं
घरात अस यास, मूठभर शगदाणे, १-२ म यम कांदे कवा बटा या या फोड , मटारदाणे, भोपळ िमरची यापैक      खचड त
काह ह घालता येते. िमर या घात यानंतर डाळतांदळ घाल यापूव यांपक असेल ती भाजी घालावी. दोन िमिनटे परतून
                                           ू               ै
डाळतांदळ घालावेत, माऽ गरम पाणी अध वाट जाःत घालावे.
       ू

 े
कसर भात (संऽी घालून)




सा ह य : १ वाट बासमती तांदळ, २०० मॅम साखर, १ मोठे कंवा २ लहान संऽी, ३ मोठे चमचे लोणकढे तूप, ४
                          ू
                                                      े
दालिचनीचे लहान तुकडे , ४ लवंगा, ४ वेलदोडे , पाव चमचा कशर ( दधात िभजवावे), १ मोठा चमचा संऽा या सालीचा क स,
                                                            ु
८-१० बदाम व काजूचे काप, १०-१२ बेदाणे, खास ूसंगी चांद चा वख व चेर ज, ३-४ थब ऑरज रं ग
 

                    ू
    कृ ती :तांदळ धुवन तासभर बाजूला ठे वावे. ४ कप आधण पा यात तांदळ वैरावे व १२-१३ िमिनटे ूखर आंचेवर अधवट
               ू                                                ू
िशजवावे. चाळणीवर िनथळावे व यावर थोडे गार पाणी ओतावे. एका ताटात भात पस न गार करत ठे वावा.

साखरे त एक वाट पाणी घालून एकतार पे ा जरा कमी असा सुधारसाइतपत पाक करावा. एका जाड बुडा या पात यात
तूप तापले क      यावर लवंगा, दालिचनी व वेलदोडे फोडणीस टाकन यावर गार झालेला भात, सं या या सालीचा क स व
                                                         ू
पाक घालावा. सं याचा रस काढावा व ताजा रस भातात घालावा. रं गाचे थब व काजूबदाम, बेदाणे (िन मे) घालावे झाकण
                                                                 े
ठे वावे. पाच िमिनटांनंतर वाफ आली क पाते यासारखी एक तवा ठे वावा. कशर िशंपडावे व मंद आंचेवर भात पुरता
िशजवावा.

उरलेले काजूबेदाणे, वख, चेर ज इ याद सजावट क न शोिभवंत भां यात भात ठे वावा.




                                                                                                                 

http://www.scribd.com/doc/71109215/%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%AD%E0%A4%B5‐%E0%A4%88‐
%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B3%E0%A5%80‐%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%95‐2011‐
%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9D%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%BE‐%E0%A4%88‐
%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8
 
 

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:1097
posted:11/12/2011
language:Marathi
pages:59