Docstoc

visie blauwe voorbeeldleerlijn havo-vwo

Document Sample
visie blauwe voorbeeldleerlijn havo-vwo Powered By Docstoc
					Overzicht van de blauwe voorbeeldleerlijn mei 2008.

Karakterisering Blauwe voorbeeldleerlijn havo en vwo

De karakterisering vindt op twee manieren plaats:
A     Een korte omschrijving van de modulen die samen de blauwe leerlijn vormen.
B     Een zestal vragen met antwoorden die de constructie van de module betreffen als we letten op de manier waarop de
      leerlingen hun kennis verwerven, deze ordenen en op die ordening reflecteren.

A     Korte omschrijving van de modulen
De scholen die de blauwe lijn volgen, gebruiken in de derde klas bij het vak scheikunde de Nieuwe Scheikunde-onderbouwmodule
“Magie of chemie, toveren met stoffen” en twee daarop aansluitende modulen van de methode Theorie uit Experimenten “Over
maat en hoeveelheid, chemie of scheikunde?” en “Symbolen en formules, alchemie of allemaal chemie?”.

De bovenbouwstartmodule “Gif om op te vreten” bestaat uit 11 practica, onder-gebracht in drie deelmodulen. In deze startmodule
worden de scheikundige concepten uit de drie onderbouwmodulen herhaald (chemische reacties in termen van verdwijnen en
ontstaan, kwalitatief en kwantitatief elementbehoud, beschrijving
van stoffen met kommaformules) aan de hand van contexten uit de film “Gif om op te
vreten” (o.a. waterzuivering, broeikaseffect) ingebed in een manier van werken waarbij theorievorming plaatsvindt op basis van
door leerlingen zelf verzamelde of aangereikte experimentele gegevens. Veel eindtermen uit domein A “Algemene vaardigheden”
kunnen in deze module aan de orde komen.

De tweede bovenbouwmodule “Formules” begint met een herhaling die ook gevolgd kan worden door leerlingen die niet de
complete startmodule “Gif om te vreten” maar een verkorte versie ervan aangeboden hebben gekregen.

De Formulemodule is een deelmodule van de bovenbouwmodule Ontwikkelen van Wetenschap (OvW). In deze context van
wetenschapsontwikkeling kennen leerlingen op basis van experimentele gegevens chemische formules toe aan stoffen. Aan deze
chemische formules worden de concepten reactievergelijking en mol fenomeno-logisch gekoppeld.
Binnen deze en andere modulen kan naar omvang en diepgang gedifferentieerd worden.




                                                                                                                                 1
De derde bovenbouwmodule “Koolstofchemie” bestaat uit drie deelmodulen A, B en C waarin wordt voortgeborduurd op de
maatschappelijke contexten uit “Gif om op te vreten” (broeikaseffect, energievoorziening) en op de chemische concepten uit de
Formulemodule.
O.a. wordt op basis van experimentele gegevens aan (sommige) stoffen een structuurformule wordt toegekend.
Met name deelmodule C (DNA, spijsvertering, enzymen, (gif) om op te (vr)eten) leent zich voor uitvoering in verkorte vorm of juist
voor uitbreiding naar en afstemming met het vak biologie. Gezien de ontwikkelingen bij de groene lijn en de modulen die nog
moeten worden afgewerkt zullen de havo-leerlingen deze deelmodule C niet uitvoeren.

Hoewel de Koolstofchemiemodule conceptueel en contextueel volgt op de Formulemodule kunnen leerlingen ook zonder die
Koolstofchemiemodule te hebben doorgewerkt verder met de andere deelmodulen van Ontwikkelen van Wetenschap.
Daarin komen in de maatschappelijke context van koolstofvrije energievoorziening de chemische concepten uit de elektrochemie
aan de orde, ingebed in een natuurwetenschappelijke context.
Deze natuurwetenschappelijke context én de concepten (uit ) elektriciteits- en energie(voorziening) lenen zich voor uitbreiding naar
en afstemming met het vak natuurkunde.
In de module Ontwikkelen van Wetenschap maken leerlingen op basis van experimentele gegevens kennis met een corpusculair
model voor lading én voor stoffen op een moment dat zo’n model nuttig wordt en beargumenteerd kan worden geïntroduceerd.

Na de module OvW hebben leerlingen voldoende basiskennis om andere modulen te kunnen doorwerken.
In de blauwe lijn kunnen die modulen gebaseerd worden op een in de methode Theorie uit Experimenten uitgeprobeerde reeks
opdrachten (opgedeeld in afgeronde eenheden die in TUE practica worden genoemd). Maar ook kunnen zonodig aangepaste
modulen uit andere kleurlijnen of nog andere modulen kan, afhankelijk van de individuele wensen en mogelijkheden van leerlingen,
docenten, secties, uitgevoerd worden.

De voor elke module benodigde tijd hangt af van de leerweg die die binnen een module gekozen wordt. Na het eerste
experimentele schooljaar 2007/2008 jaar kan de studielast op basis van opgedane ervaringen nauwkeuriger omschreven worden.

B     De constructie van de modulen

1. Wat is/ zijn in de leerlijnen de mechanismen voor begripsvorming bij de leerlingen?
Uitgangspunt voor de begripsvorming is het construeren van kennis van scheikunde volgens logische argumentatie. De gegevens
die daarvoor nodig zijn komen zoveel mogelijk uit proeven die de leerlingen zelf uitvoeren of –als dat niet mogelijk is- worden
beschreven met behulp van film of dia (ook in de verwerving van gegevens zit een opbouw: in de onderbouw vooral veel


                                                                                                                                     2
kortdurende experimentjes die op tafel kunnen worden uitgevoerd en in de bovenbouw steeds grotere experimenten die soms niet
op school kunnen worden uitgevoerd) (Ook in het gebruik van de computer als meetinstrument zit een opbouw: leerlingen zien hoe
ze zelf kunnen gegevens kunnen verwerven en verwerken, met een computer gaat dat soms sneller en handiger.)
Ook zijn er bronnen met gegevens. Drijvende kracht bij het verhaal zijn contexten die de leerlingen helpen zichzelf vragen te stellen
bij belangrijke maatschappelijke kwesties waarbij de natuurwetenschap kan helpen die vragen te beantwoorden.
Bij de begripsvorming is ook belangrijk dat wordt gewerkt in groepen van meestal vier leerlingen; de gesprekken die naar
aanleiding van zorgvuldig geconstrueerde reeksen opdrachten en vragen ontstaan maken de volgende activiteiten noodzakelijk:
    - goed lezen van vraag of opdracht en de betekenis ervan formuleren
    - aansluiting zoeken bij hetgeen hiervoor aan de orde was
    - in discussie komen tot een antwoord en dat ook op papier vastleggen.
Met name het zelf verwoorden van het leerproces is belangrijk voor de begripsvorming.
Voor de individuele verwerking zijn opdrachten geconstrueerd die buiten contacttijd door leerlingen op papier of elektronisch
gemaakt worden en gecontroleerd worden.
Tenslotte moeten de leerlingen individueel samenvattingen maken waarin gegeven steekwoorden moeten worden verwerkt. Bij de
meeste docenten mogen deze samenvattingen worden gebruikt tijdens toetsen. Dit bevordert het maken van een product dat
hanteerbaar is onder tijdsdruk.

2. Op welke manier moet inhoudelijke kennis gerangschikt/open zijn? Welke consequenties voor de ordening van de
inhoud? en
3. Onderscheid tussen de bronnen (de boekenkast) en de constructie van kenniskaarten
- Voor zover de modulen zijn opgebouwd volgens het principe van de heuristiek
  (KOS, Kennis Ontwikkeling Scheikunde) is de kennis meestal volledig en in volgorde gegeven. Dan wordt vanuit verschillende, soms
  door leerlingen zelf gekozen, gezichtspunten naar gegevens gekeken en van daaruit wordt kennis ontwikkeld die aan de hand van
  nieuwe gegevens en nieuwe gezichtspunten wordt bijgesteld. Ook is het daarbij mogelijk dat de leerlingen zoekopdrachten krijgen.
- Van onderdelen uit de modulen maken leerlingen zelf samenvattingen, aan het eind van modulen worden overkoepelende
  samenvattingen aangereikt of soms ook in samenspraak met leerlingen geconstrueerd.
- Uiteindelijk moet een soort “Samengevat” ontstaan.


4. Op welke manier wordt er aan de metacognitieve vaardigheid ‘kennis constructie’ gewerkt? Hoe zien de activiteiten
daarvoor in de brug eruit?




                                                                                                                                    3
Modulen die zijn ontworpen vanuit het principe van kennisontwikkeling (KOS) bevatten de kennisconstructie al. De docent moet
daarop tijdens de begeleiding bij de meeste groepen wel op wijzen. In het proces spelen ook vragen een rol die in de taken zijn
opgenomen. Ook de samenvattingen, soms in de vorm van kennisnetwerken (mindmaps) spelen daarbij een rol.
Oefeningen met het macro-micro principe, waarbij leerlingen eigenschappen op macroniveau proberen te verklaren door
eigenschappen van de stof op micro niveau, spelen bij het verwerven van metacognitieve vaardigheden ook een belangrijke rol.

5. Hoe kunnen we het expliciteren van concepten bij leerlingen nader vormgeven/ faciliteren? Hoe vervolgens te faciliteren
in toekomstige syllabi?
Dat is een leerproces voor docenten en leerlingen. Als bij de termen die aan het eind van elk practicum (bij blauw de term voor
paragraaf, om het praktiseren, handelen te benadrukken) korte omschrijvingen moeten worden gezocht ontstaat een soort
encyclopedie. Het helpt als dit materiaal bij toetsen mag worden gebruikt. Ook het maken van mindmaps, of conceptmaps, of
andere manieren van overkoepelende samenvattingen zijn hierbij belangrijke hulpmiddelen.

6. Wat is de rol van de docent.
De rol van de docent wisselt al naar gelang het moment in de module en in de leerlijn. Idealiter verschuift die rol van
leider/toezichthouder via begeleider tot sparringpartner. Maar dat blijft afhankelijk van de manier waarop de verschillende groepen
werken, en kan binnen een klas per groep aanzienlijk verschillen.
De docent is in ieder geval ook controleur en procesbewaker en beoordelaar, met name wat betreft de individueel geleverde
prestaties.
In het ontwerp van de leerlijn bepaalt de docent welke concepten aan de orde gaan komen. De docent bepaalt op die manier de
volgorde en de inhoud van de concepten. Ook in deze vastgestelde leerlijn zijn bij blauw meestal verschillende
differentiatemogelijkheden ingebouwd, zowel wat betreft tempo als diepgang.
Daarbij zal vooralsnog wel aan het CE-programma moeten worden voldaan. Op dit moment is overigens het werk begonnen om tot
een syllabus te komen, die past bij deze manier van werken.




                                                                                                                                  4
Overzicht Modulen Blauwe leerlijn Havo                    januari 2008

1.Gif om op te vreten         contexten                   concepten                     competenties
uitgebreid:                   rioolwaterzuivering         chemische                     Vakmethoden:
dan drie modules,             (spijs)vertering            reactie                       -rekenvaardigheid
samengevat: dan één           atmosfeer, broeikas-        niet-ontleed-                 -ontwerpen van een
module.                       effect, ozonlaag            bare stof/verbinding           experiment
over de hele module heen      ontwikkeling van            regelmaat bij reacties        -tabellenboek
loopt de context              wetenschap:                 massabehoud                   Communiceren:
 “ontwikkelen van weten-      elementbehoud               element                       -leesstrategie
schap”                        kringlopen                  kringloop                     -kijk- en luisterstrategie
                              biomassa                    elementenanalyse              -osb
                              wetenschappelijk            periodiek systeem             -woordenboekgebruik
                              onderzoek                   elementbehoud, kwalitatief:   -gegevens zoeken op
                              klimaat(onderzoek)          kommaformules                  genoemde website
                              ouderdomsbepaling           hypothese                     -e-mail
                                                          verifiëren, falsifiëren       -brief schrijven
                                                                                        -atlasgebruik
                                                                                        Reflectie:
                                                                                        -samenvatten
                                                                                        -associatieweb/
                                                                                         conceptmap maken
                                                                                        -(zelf)diagnose
                                                                                        -(brief) beoordelen
                                                                                        -etymologie
2. Formulemodule              toegepast weten-            regelmaat bij reacties        veelal worden in volgende
de hele module staat in het   schappelijk onderzoek       volumewet van                 modulen dezelfde
teken van de context          broeikaseffect              Gay Lussac en                 vaardigheden gebruikt,
“ontwikkelen van              ontwikkeling van            kwantitatief                  met geleidelijk hogere
wetenschap”                   wetenschap:                 elementbehoud:                eisen.
                              zelfde komma-formule voor   chemische formules            alleen nieuwe worden in


                                                                                                                     5
                              verschillende stoffen   mol                       het vervolg genoemd:
                                                      molmassa                  Vakmethoden:
                                                      reactievergelijking       -blokschema’s hanteren
                                                                                Reflectie:
                                                                                -argumenten wegen
3. Koolstofmodule             broeikaseffect          additie
uitgebreid: dan drie          fossiele brand-         substitutie
deelmodules, anders: twee.    stoffen                 (activerings)energie
                              historie                ordenen:
over de hele module heen      biomassa                alkanen
loopt de context “ontwikke-   C-kringloop             alkenen
len van wetenschap”           energie(voor-           alkynen
                              ziening)                halogeen-
                              kwaliteit van           koolwater-
                              energie                 stoffen
                              Crutzen, ozon-          reactiemoge-
                              laag, CFK               lijkheden in
                              ontwikkelen van         formules:
                              wetenschap:             structuurformules
                              zelfde chemische        ordenen:
                              formule voor            alcoholen
                              verschillende stoffen   ethers
                                                      H-brug
                                                      kwalititeit van energie
derde deelmodule              spijsvertering          reactiemoge-
Koolstof                      DNA                     lijkheden in
samen met biologie?           gif om op te vreten     structuurformules:
                                                      carbonzuren
                                                      aminen
                                                      aminozuren
                                                      esters
                                                      amiden


                                                                                                         6
                                                               condensatie- en
                                                               hydrolysereactie
                                                               poly(ether, -ester,
                                                               -amide, -sacharide)
                                                               eiwit, koolhydraat, vet(zuur)
                                                               enzym ((bio)katalysator)
                                                               niet-aflopende reactie
                                                               DNA
4. Denken in oplossingen      (soorten van)                    geleidend vermogen van
de hele (deel)module staat    opwekking van) elektriciteit     oplossingen
in het teken van de context   van bronnen met C naar           reacties in
“ontwikkelen van weten-       bronnen zonder C                 oplossingen
schap”                                                         overmaat
                                                               hypothese
                                                               reagentia (= ionstoffen)
                                                               zuur, pH
                                                               oplos-, indamp- en
                                                               neerslagreacties
                                                               elementkringloop
5. Elektrochemie              opwekking van elektriciteit in   reacties op afstand
de hele (deel)module staat    cellen en batterijen             oxidator
in het teken van de context                                    reductor
“ontwikkelen van              samen met natuurkunde?           redoxreacties
wetenschap”                   elektriciteit en                 halfreacties
                              de mechanische opwekking         ladingbehoud
                              ervan                            (zoeken naar) regelmaat
                                                               generalisatie
                                                               reproduceerbaarheid
                                                               ladingoverdracht per mol:
                                                               elektrovalentie
                                                               oplos, indamp- en
                                                               neerslagslagreacties


                                                                                               7
6. Ontwikkelen van         ontwikkelen van               gegevens verzamelen
   wetenschap              wetenschap                    ordenen, regelmaat zoeken
                           corpusculaire theorieën       hypothese
                           brandstofcel                  verifiëren, falsifiëren
                           oplaadbaarheid/               theorie(vorming)
                           duurzaamheid                  model
                           energievoorziening            corpusculair model bij
                                                         elektrische lading en stoffen
                                                         elektrolyse
                                                         evenwichten
                                                         kwaliteit van energie
samen met natuurkunde?     Nobelprijs                    kernfysica
                           zonnecellen                   massaspectrometrie
                                                         andere spectrometrie
                                                         halfgeleiders
7. Nog onbekend
8. Toepassings- en         energievoorziening            steenkoolvergassing
   examenvoorbereidings-   vroeger, nu en in de toekomst alternatieve energiebronnen
   module




                                                                                         8

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:11
posted:11/4/2011
language:Dutch
pages:8